जपाच्छ्रेष्ठतमं प्राहुर् ब्राह्मणा दग्धकिल्बिषाः विरक्तानां प्रबुद्धानां ध्यानयज्ञं सुशोभनम्
japācchreṣṭhatamaṃ prāhur brāhmaṇā dagdhakilbiṣāḥ viraktānāṃ prabuddhānāṃ dhyānayajñaṃ suśobhanam
तस्माद्वदस्व सूताद्य ध्यानयज्ञमशेषतः विस्तारात्सर्वयत्नेन विरक्तानां महात्मनाम्
tasmādvadasva sūtādya dhyānayajñamaśeṣataḥ vistārātsarvayatnena viraktānāṃ mahātmanām
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा मुनीनां दीर्घसत्त्रिणाम् रुद्रेण कथितं प्राह गुहां प्राप्य महात्मनाम्
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā munīnāṃ dīrghasattriṇām rudreṇa kathitaṃ prāha guhāṃ prāpya mahātmanām
संहृत्य कालकूटाख्यं विषं वै विश्वकर्मणा गुहां प्राप्य सुखासीनं भवान्या सह शङ्करम्
saṃhṛtya kālakūṭākhyaṃ viṣaṃ vai viśvakarmaṇā guhāṃ prāpya sukhāsīnaṃ bhavānyā saha śaṅkaram
मुनयः संशितात्मानः प्रणेमुस्तं गुहाश्रयम् अस्तुवंश् च ततः सर्वे नीलकण्ठमुमापतिम्
munayaḥ saṃśitātmānaḥ praṇemustaṃ guhāśrayam astuvaṃś ca tataḥ sarve nīlakaṇṭhamumāpatim
अत्युग्रं कालकूटाख्यं संहृतं भगवंस्त्वया अतः प्रतिष्ठितं सर्वं त्वया देव वृषध्वज
atyugraṃ kālakūṭākhyaṃ saṃhṛtaṃ bhagavaṃstvayā ataḥ pratiṣṭhitaṃ sarvaṃ tvayā deva vṛṣadhvaja
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा भगवान्नीललोहितः प्रहसन्प्राह विश्वात्मा सनन्दनपुरोगमान्
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā bhagavānnīlalohitaḥ prahasanprāha viśvātmā sanandanapurogamān
किमनेन द्विजश्रेष्ठा विषं वक्ष्ये सुदारुणम् संहरेत्तद्विषं यस्तु स समर्थो ह्यनेन किम्
kimanena dvijaśreṣṭhā viṣaṃ vakṣye sudāruṇam saṃharettadviṣaṃ yastu sa samartho hyanena kim
न विषं कालकूटाख्यं संसारो विषमुच्यते तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संहरेत सुदारुणम्
na viṣaṃ kālakūṭākhyaṃ saṃsāro viṣamucyate tasmātsarvaprayatnena saṃhareta sudāruṇam
संसारो द्विविधः प्रोक्तः स्वाधिकारानुरूपतः पुंसां संमूढचित्तानाम् असंक्षीणः सुदारुणः
saṃsāro dvividhaḥ proktaḥ svādhikārānurūpataḥ puṃsāṃ saṃmūḍhacittānām asaṃkṣīṇaḥ sudāruṇaḥ
ईषणारागदोषेण सर्गो ज्ञानेन सुव्रताः तद्वशादेव सर्वेषां धर्माधर्मौ न संशयः
īṣaṇārāgadoṣeṇa sargo jñānena suvratāḥ tadvaśādeva sarveṣāṃ dharmādharmau na saṃśayaḥ
असन्निकृष्टे त्वर्थे ऽपि शास्त्रं तच्छ्रवणात्सताम् बुद्धिमुत्पादयत्येव संसारे विदुषां द्विजाः
asannikṛṣṭe tvarthe 'pi śāstraṃ tacchravaṇātsatām buddhimutpādayatyeva saṃsāre viduṣāṃ dvijāḥ
तस्माद्दृष्टानुश्रविकं दुष्टमित्युभयात्मकम् संत्यजेत्सर्वयत्नेन विरक्तः सो ऽभिधीयते
tasmāddṛṣṭānuśravikaṃ duṣṭamityubhayātmakam saṃtyajetsarvayatnena viraktaḥ so 'bhidhīyate
शास्त्रमित्युच्यते भागं श्रुतेः कर्मसु तद्द्विजाः मूर्धानं ब्रह्मणः सारम् ऋषीणां कर्मणः फलम्
śāstramityucyate bhāgaṃ śruteḥ karmasu taddvijāḥ mūrdhānaṃ brahmaṇaḥ sāram ṛṣīṇāṃ karmaṇaḥ phalam
ननु स्वभावः सर्वेषां कामो दृष्टो न चान्यथा श्रुतिः प्रवर्तिका तेषाम् इति कर्मण्यतद्विदः
nanu svabhāvaḥ sarveṣāṃ kāmo dṛṣṭo na cānyathā śrutiḥ pravartikā teṣām iti karmaṇyatadvidaḥ
निवृत्तिलक्षणो धर्मः समर्थानाम् इहोच्यते तस्मादज्ञानमूलो हि संसारः सर्वदेहिनाम्
nivṛttilakṣaṇo dharmaḥ samarthānām ihocyate tasmādajñānamūlo hi saṃsāraḥ sarvadehinām
कला संशोषमायाति कर्मणान्यस्वभावतः सकलस्त्रिविधो जीवो ज्ञानहीनस्त्वविद्यया
kalā saṃśoṣamāyāti karmaṇānyasvabhāvataḥ sakalastrividho jīvo jñānahīnastvavidyayā
नारकी पापकृत्स्वर्गी पुण्यकृत् पुण्यगौरवात् व्यतिमिश्रेण वै जीवश् चतुर्धा संव्यवस्थितः
nārakī pāpakṛtsvargī puṇyakṛt puṇyagauravāt vyatimiśreṇa vai jīvaś caturdhā saṃvyavasthitaḥ
उद्भिज्जः स्वेदजश्चैव अण्डजो वै जरायुजः एवं व्यवस्थितो देही कर्मणाज्ञो ह्यनिर्वृतः
udbhijjaḥ svedajaścaiva aṇḍajo vai jarāyujaḥ evaṃ vyavasthito dehī karmaṇājño hyanirvṛtaḥ
प्रजया कर्मणा मुक्तिर् धनेन च सतां न हि त्यागेनैकेन मुक्तिः स्यात् तदभावाद्भ्रमत्यसौ
prajayā karmaṇā muktir dhanena ca satāṃ na hi tyāgenaikena muktiḥ syāt tadabhāvādbhramatyasau
एवमज्ञानदोषेण नानाकर्मवशेन च षट्कौशिकं समुद्भूतं भजत्येष कलेवरम्
evamajñānadoṣeṇa nānākarmavaśena ca ṣaṭkauśikaṃ samudbhūtaṃ bhajatyeṣa kalevaram
गर्भे दुःखान्यनेकानि योनिमार्गे च भूतले कौमारे यौवने चैव वार्द्धके मरणे ऽपि वा
garbhe duḥkhānyanekāni yonimārge ca bhūtale kaumāre yauvane caiva vārddhake maraṇe 'pi vā
विचारतः सतां दुःखं स्त्रीसंसर्गादिभिर् द्विजाः दुःखेनैकेन वै दुःखं प्रशाम्यतीह दुःखिनः
vicārataḥ satāṃ duḥkhaṃ strīsaṃsargādibhir dvijāḥ duḥkhenaikena vai duḥkhaṃ praśāmyatīha duḥkhinaḥ
न जातु कामः कामानाम् उपभोगेन शाम्यति हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते
na jātu kāmaḥ kāmānām upabhogena śāmyati haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivardhate
तस्माद्विचारतो नास्ति संयोगादपि वै नृणाम् अर्थानाम् अर्जने ऽप्येवं पालने च व्यये तथा
tasmādvicārato nāsti saṃyogādapi vai nṛṇām arthānām arjane 'pyevaṃ pālane ca vyaye tathā
पैशाचे राक्षसे दुःखं याक्षे चैव विचारतः गान्धर्वे च तथा चान्द्रे सौम्यलोके द्विजोत्तमाः
paiśāce rākṣase duḥkhaṃ yākṣe caiva vicārataḥ gāndharve ca tathā cāndre saumyaloke dvijottamāḥ
प्राजापत्ये तथा ब्राह्मे प्राकृते पौरुषे तथा क्षयसातिशयाद्यैस्तु दुःखैर्दुःखानि सुव्रताः
prājāpatye tathā brāhme prākṛte pauruṣe tathā kṣayasātiśayādyaistu duḥkhairduḥkhāni suvratāḥ
तानि भाग्यान्यशुद्धानि संत्यजेच्च धनानि च तस्मादष्टगुणं भोगं तथा षोडशधा स्थितम्
tāni bhāgyānyaśuddhāni saṃtyajecca dhanāni ca tasmādaṣṭaguṇaṃ bhogaṃ tathā ṣoḍaśadhā sthitam
चतुर्विंशत्प्रकारेण संस्थितं चापि सुव्रताः द्वात्रिंशद्भेदमनघाश् चत्वारिंशद्गुणं पुनः
caturviṃśatprakāreṇa saṃsthitaṃ cāpi suvratāḥ dvātriṃśadbhedamanaghāś catvāriṃśadguṇaṃ punaḥ
तथाष्टचत्वारिंशच्च षट्पञ्चाशत्प्रकारतः चतुःषष्टिविधं चैव दुःखमेव विवेकिनः
tathāṣṭacatvāriṃśacca ṣaṭpañcāśatprakārataḥ catuḥṣaṣṭividhaṃ caiva duḥkhameva vivekinaḥ
पार्थिवं च तथाप्यं च तैजसं च विचारतः वायव्यं च तथा व्यौम[ं] मानसं च यथाक्रमम्
pārthivaṃ ca tathāpyaṃ ca taijasaṃ ca vicārataḥ vāyavyaṃ ca tathā vyauma[ṃ] mānasaṃ ca yathākramam
आभिमानिकमप्येवं बौद्धं प्राकृतमेव च दुःखमेव न संदेहो योगिनां ब्रह्मवादिनाम्
ābhimānikamapyevaṃ bauddhaṃ prākṛtameva ca duḥkhameva na saṃdeho yogināṃ brahmavādinām
गौणं गणेश्वराणां च दुःखमेव विचारतः आदौ मध्ये तथा चान्ते सर्वलोकेषु सर्वदा
gauṇaṃ gaṇeśvarāṇāṃ ca duḥkhameva vicārataḥ ādau madhye tathā cānte sarvalokeṣu sarvadā
वर्तमानानि दुःखानि भविष्याणि यथातथम् दोषदुष्टेषु देशेषु दुःखानि विविधानि च
vartamānāni duḥkhāni bhaviṣyāṇi yathātatham doṣaduṣṭeṣu deśeṣu duḥkhāni vividhāni ca
न भावयन्त्यतीतानि ह्य् अज्ञाने ज्ञानमानिनः क्षुद्व्याधेः परिहारार्थं न सुखायान्नमुच्यते
na bhāvayantyatītāni hy ajñāne jñānamāninaḥ kṣudvyādheḥ parihārārthaṃ na sukhāyānnamucyate
यथेतरेषां रोगाणाम् औषधं न सुखाय तत् शीतोष्णवातवर्षाद्यैस् तत्तत्कालेषु देहिनाम्
yathetareṣāṃ rogāṇām auṣadhaṃ na sukhāya tat śītoṣṇavātavarṣādyais tattatkāleṣu dehinām
दुःखमेव न संदेहो न जानन्ति ह्यपण्डिताः स्वर्गे ऽप्येवं मुनिश्रेष्ठा ह्य् अविशुद्धक्षयादिभिः
duḥkhameva na saṃdeho na jānanti hyapaṇḍitāḥ svarge 'pyevaṃ muniśreṣṭhā hy aviśuddhakṣayādibhiḥ
रोगैर् नानाविधैर् ग्रस्ता रागद्वेषभयादिभिः छिन्नमूलतरुर्यद्वद् अवशः पतति क्षितौ
rogair nānāvidhair grastā rāgadveṣabhayādibhiḥ chinnamūlataruryadvad avaśaḥ patati kṣitau
पुण्यवृक्षक्षयात्तद्वद् गां पतन्ति दिवौकसः दुःखाभिलाषनिष्ठानां दुःखभोगादिसंपदाम्
puṇyavṛkṣakṣayāttadvad gāṃ patanti divaukasaḥ duḥkhābhilāṣaniṣṭhānāṃ duḥkhabhogādisaṃpadām
अस्मात्तु पततां दुःखं कष्टं स्वर्गाद्दिवौकसाम् नरके दुःखमेवात्र नरकाणां निषेवणात्
asmāttu patatāṃ duḥkhaṃ kaṣṭaṃ svargāddivaukasām narake duḥkhamevātra narakāṇāṃ niṣevaṇāt
विहिताकरणाच्चैव वर्णिनां मुनिपुङ्गवाः
vihitākaraṇāccaiva varṇināṃ munipuṅgavāḥ
यथा मृगो मृत्युभयस्य भीत उच्छिन्नवासो न लभेत निद्राम् एवं यतिर्ध्यानपरो महात्मा संसारभीतो न लभेत निद्राम्
yathā mṛgo mṛtyubhayasya bhīta ucchinnavāso na labheta nidrām evaṃ yatirdhyānaparo mahātmā saṃsārabhīto na labheta nidrām
कीटपक्षिमृगाणां च पशूनां गजवाजिनाम् दृष्टम् एवासुखं तस्मात् त्यजतः सुखमुत्तमम्
kīṭapakṣimṛgāṇāṃ ca paśūnāṃ gajavājinām dṛṣṭam evāsukhaṃ tasmāt tyajataḥ sukhamuttamam
वैमानिकानामप्येवं दुःखं कल्पाधिकारिणाम् स्थानाभिमानिनां चैव मन्वादीनां च सुव्रताः
vaimānikānāmapyevaṃ duḥkhaṃ kalpādhikāriṇām sthānābhimānināṃ caiva manvādīnāṃ ca suvratāḥ
देवानां चैव दैत्यानाम् अन्योन्यविजिगीषया दुःखमेव नृपाणां च राक्षसानां जगत्त्रये
devānāṃ caiva daityānām anyonyavijigīṣayā duḥkhameva nṛpāṇāṃ ca rākṣasānāṃ jagattraye
श्रमार्थमाश्रमश्चापि वर्णानां परमार्थतः आश्रमैर्न च देवैश् च यज्ञैः सांख्यैर्व्रतैस् तथा
śramārthamāśramaścāpi varṇānāṃ paramārthataḥ āśramairna ca devaiś ca yajñaiḥ sāṃkhyairvratais tathā
उग्रैस्तपोभिर् विविधैर् दानैर्नानाविधैरपि न लभन्ते तथात्मानं लभन्ते ज्ञानिनः स्वयम्
ugraistapobhir vividhair dānairnānāvidhairapi na labhante tathātmānaṃ labhante jñāninaḥ svayam
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन चरेत्पाशुपतव्रतम् भस्मशायी भवेन्नित्यं व्रते पाशुपते बुधः
tasmātsarvaprayatnena caretpāśupatavratam bhasmaśāyī bhavennityaṃ vrate pāśupate budhaḥ
पञ्चार्थज्ञानसम्पन्नः शिवतत्त्वे समाहितः कैवल्यकरणं योगविधिकर्मच्छिदं बुधः
pañcārthajñānasampannaḥ śivatattve samāhitaḥ kaivalyakaraṇaṃ yogavidhikarmacchidaṃ budhaḥ
पञ्चार्थयोगसम्पन्नो दुःखान्तं व्रजते सुधीः परया विद्यया वेद्यं विदन्त्यपरया न हि
pañcārthayogasampanno duḥkhāntaṃ vrajate sudhīḥ parayā vidyayā vedyaṃ vidantyaparayā na hi
द्वे विद्ये वेदितव्ये हि परा चैवापरा तथा अपरा तत्र ऋग्वेदो यजुर्वेदो द्विजोत्तमाः
dve vidye veditavye hi parā caivāparā tathā aparā tatra ṛgvedo yajurvedo dvijottamāḥ
सामवेदस्तथाथर्वो वेदः सर्वार्थसाधकः शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्द एव च
sāmavedastathātharvo vedaḥ sarvārthasādhakaḥ śikṣā kalpo vyākaraṇaṃ niruktaṃ chanda eva ca
ज्योतिषं चापरा विद्या पराक्षरमिति स्थितम् तददृश्यं तदग्राह्यम् अगोत्रं तदवर्णकम्
jyotiṣaṃ cāparā vidyā parākṣaramiti sthitam tadadṛśyaṃ tadagrāhyam agotraṃ tadavarṇakam
तदचक्षुस्तदश्रोत्रं तदपाणि अपादकम् तदजातमभूतं च तदशब्दं द्विजोत्तमाः
tadacakṣustadaśrotraṃ tadapāṇi apādakam tadajātamabhūtaṃ ca tadaśabdaṃ dvijottamāḥ
अस्पर्शं तदरूपं च रसगन्धविवर्जितम् अव्ययं चाप्रतिष्ठं च तन्नित्यं सर्वगं विभुम्
asparśaṃ tadarūpaṃ ca rasagandhavivarjitam avyayaṃ cāpratiṣṭhaṃ ca tannityaṃ sarvagaṃ vibhum
महान्तं तद् बृहन्तं च तदजं चिन्मयं द्विजाः अप्राणममनस्कं च तदस्निग्धमलोहितम्
mahāntaṃ tad bṛhantaṃ ca tadajaṃ cinmayaṃ dvijāḥ aprāṇamamanaskaṃ ca tadasnigdhamalohitam
अप्रमेयं तदस्थूलम् अदीर्घं तदनुल्बणम् अह्रस्वं तदपारं च तदानन्दं तदच्युतम्
aprameyaṃ tadasthūlam adīrghaṃ tadanulbaṇam ahrasvaṃ tadapāraṃ ca tadānandaṃ tadacyutam
अनपावृतमद्वैतं तदनन्तमगोचरम् असंवृतं तदात्मैकं परा विद्या न चान्यथा
anapāvṛtamadvaitaṃ tadanantamagocaram asaṃvṛtaṃ tadātmaikaṃ parā vidyā na cānyathā
परापरेति कथिते नैवेह परमार्थतः अहमेव जगत्सर्वं मय्येव सकलं जगत्
parāpareti kathite naiveha paramārthataḥ ahameva jagatsarvaṃ mayyeva sakalaṃ jagat
मत्त उत्पद्यते तिष्ठन् मयि मय्येव लीयते मत्तो नान्यदितीक्षेत मनोवाक्पाणिभिस् तथा
matta utpadyate tiṣṭhan mayi mayyeva līyate matto nānyaditīkṣeta manovākpāṇibhis tathā
सर्वमात्मनि संपश्येत् सच्चासच्च समाहितः सर्वं ह्यात्मनि संपश्यन् न बाह्ये कुरुते मनः
sarvamātmani saṃpaśyet saccāsacca samāhitaḥ sarvaṃ hyātmani saṃpaśyan na bāhye kurute manaḥ
अधोदृष्ट्या वितस्त्यां तु नाभ्यामुपरितिष्ठति हृदयं तद्विजानीयाद् विश्वस्यायतनं महत्
adhodṛṣṭyā vitastyāṃ tu nābhyāmuparitiṣṭhati hṛdayaṃ tadvijānīyād viśvasyāyatanaṃ mahat
हृदयस्यास्य मध्ये तु पुण्डरीकमवस्थितम् धर्मकन्दसमुद्भूतं ज्ञाननालं सुशोभनम्
hṛdayasyāsya madhye tu puṇḍarīkamavasthitam dharmakandasamudbhūtaṃ jñānanālaṃ suśobhanam
ऐश्वर्याष्टदलं श्वेतं परं वैराग्यकर्णिकम् छिद्राणि च दिशो यस्य प्राणाद्याश् च प्रतिष्ठिताः
aiśvaryāṣṭadalaṃ śvetaṃ paraṃ vairāgyakarṇikam chidrāṇi ca diśo yasya prāṇādyāś ca pratiṣṭhitāḥ
प्राणाद्यैश्चैव संयुक्तः पश्यते बहुधा क्रमात् दशप्राणवहा नाड्यः प्रत्येकं मुनिपुङ्गवाः
prāṇādyaiścaiva saṃyuktaḥ paśyate bahudhā kramāt daśaprāṇavahā nāḍyaḥ pratyekaṃ munipuṅgavāḥ
द्विसप्ततिसहस्राणि नाड्यः सम्परिकीर्तिताः नेत्रस्थं जाग्रतं विद्यात् कण्ठे स्वप्नं समादिशेत्
dvisaptatisahasrāṇi nāḍyaḥ samparikīrtitāḥ netrasthaṃ jāgrataṃ vidyāt kaṇṭhe svapnaṃ samādiśet
सुषुप्तं हृदयस्थं तु तुरीयं मूर्धनि स्थितम् जाग्रे ब्रह्मा च विष्णुश् च स्वप्ने चैव यथाक्रमात्
suṣuptaṃ hṛdayasthaṃ tu turīyaṃ mūrdhani sthitam jāgre brahmā ca viṣṇuś ca svapne caiva yathākramāt
ईश्वरस्तु सुषुप्ते तु तुरीये च महेश्वरः वदन्त्य् एवम् अथान्ये ऽपि समस्तकरणैः पुमान्
īśvarastu suṣupte tu turīye ca maheśvaraḥ vadanty evam athānye 'pi samastakaraṇaiḥ pumān
वर्तमानस्तदा तस्य जाग्रदित्यभिधीयते मनोबुद्धिर् अहङ्कारं चित्तं चेति चतुष्टयम्
vartamānastadā tasya jāgradityabhidhīyate manobuddhir ahaṅkāraṃ cittaṃ ceti catuṣṭayam
यदा व्यवस्थितस्त्वेतैः स्वप्न इत्यभिधीयते करणानि विलीनानि यदा स्वात्मनि सुव्रताः
yadā vyavasthitastvetaiḥ svapna ityabhidhīyate karaṇāni vilīnāni yadā svātmani suvratāḥ
सुषुप्तः करणैर्भिन्नस् तुरीयः परिकीर्त्यते परस्तुरीयातीतो ऽसौ शिवः परमकारणम्
suṣuptaḥ karaṇairbhinnas turīyaḥ parikīrtyate parasturīyātīto 'sau śivaḥ paramakāraṇam
जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिश् च तुरीयं चाधिभौतिकम् आध्यात्मिकं च विप्रेन्द्राश् चाधिदैविकमुच्यते
jāgratsvapnasuṣuptiś ca turīyaṃ cādhibhautikam ādhyātmikaṃ ca viprendrāś cādhidaivikamucyate
तत्सर्वमहम् एवेति वेदितव्यं विजानता बुद्धीन्द्रियाणि विप्रेन्द्रास् तथा कर्मेन्द्रियाणि च
tatsarvamaham eveti veditavyaṃ vijānatā buddhīndriyāṇi viprendrās tathā karmendriyāṇi ca
मनोबुद्धिर् अहङ्कारश् चित्तं चेति चतुष्टयम् अध्यात्मं पृथगेवेदं चतुर्दशविधं स्मृतम्
manobuddhir ahaṅkāraś cittaṃ ceti catuṣṭayam adhyātmaṃ pṛthagevedaṃ caturdaśavidhaṃ smṛtam
द्रष्टव्यं चैव श्रोतव्यं घ्रातव्यं च यथाक्रमम् रसितव्यं मुनिश्रेष्ठाः स्पर्शितव्यं तथैव च
draṣṭavyaṃ caiva śrotavyaṃ ghrātavyaṃ ca yathākramam rasitavyaṃ muniśreṣṭhāḥ sparśitavyaṃ tathaiva ca
मन्तव्यं चैव बोद्धव्यम् अहंकर्तव्यमेव च तथा चेतयितव्यं च वक्तव्यं मुनिपुङ्गवाः
mantavyaṃ caiva boddhavyam ahaṃkartavyameva ca tathā cetayitavyaṃ ca vaktavyaṃ munipuṅgavāḥ
आदातव्यं च गन्तव्यं विसर्गायितमेव च आनन्दितव्यमित्येते ह्य् अधिभूतमनुक्रमात्
ādātavyaṃ ca gantavyaṃ visargāyitameva ca ānanditavyamityete hy adhibhūtamanukramāt
आदित्यो ऽपि दिशश्चैव पृथिवी वरुणस् तथा वायुश्चन्द्रस् तथा ब्रह्मा रुद्रः क्षेत्रज्ञ एव च
ādityo 'pi diśaścaiva pṛthivī varuṇas tathā vāyuścandras tathā brahmā rudraḥ kṣetrajña eva ca
अग्निरिन्द्रस् तथा विष्णुर् मित्रो देवः प्रजापतिः आधिदैविकमेवं हि चतुर्दशविधं क्रमात्
agnirindras tathā viṣṇur mitro devaḥ prajāpatiḥ ādhidaivikamevaṃ hi caturdaśavidhaṃ kramāt
राज्ञी सुदर्शना चैव जिता सौम्या यथाक्रमम् मोघा रुद्रामृता सत्या मध्यमा च द्विजोत्तमाः
rājñī sudarśanā caiva jitā saumyā yathākramam moghā rudrāmṛtā satyā madhyamā ca dvijottamāḥ
नाडी राशिशुका चैव असुरा चैव कृत्तिका भास्वती नाडयश्चैताश् चतुर्दशनिबन्धनाः
nāḍī rāśiśukā caiva asurā caiva kṛttikā bhāsvatī nāḍayaścaitāś caturdaśanibandhanāḥ
वायवो नाडिमध्यस्था वाहकाश् च चतुर्दश प्राणो व्यानस्त्वपानश् च उदानश् च समानकः
vāyavo nāḍimadhyasthā vāhakāś ca caturdaśa prāṇo vyānastvapānaś ca udānaś ca samānakaḥ
वैरम्भश् च तथा मुख्यो ह्य् अन्तर्यामः प्रभञ्जनः कूर्मकश् च तथा श्येनः श्वेतः कृष्णस् तथानिलः
vairambhaś ca tathā mukhyo hy antaryāmaḥ prabhañjanaḥ kūrmakaś ca tathā śyenaḥ śvetaḥ kṛṣṇas tathānilaḥ
नाग इत्येव कथिता वायवश् च चतुर्दश यश्चक्षुःष्वथ द्रष्टव्ये तथादित्ये च सुव्रताः
nāga ityeva kathitā vāyavaś ca caturdaśa yaścakṣuḥṣvatha draṣṭavye tathāditye ca suvratāḥ
नाड्यां प्राणे च विज्ञाने त्व् आनन्दे च यथाक्रमम् हृद्याकाशे य एतस्मिन् सर्वस्मिन्नन्तरे परः
nāḍyāṃ prāṇe ca vijñāne tv ānande ca yathākramam hṛdyākāśe ya etasmin sarvasminnantare paraḥ
आत्मा एकश् च चरति तमुपासीत मां प्रभुम् अजरं तमनन्तं च अशोकममृतं ध्रुवम्
ātmā ekaś ca carati tamupāsīta māṃ prabhum ajaraṃ tamanantaṃ ca aśokamamṛtaṃ dhruvam
चतुर्दशविधेष्वेव संचरत्येक एव सः लीयन्ते तानि तत्रैव यदन्यं नास्ति वै द्विजाः
caturdaśavidheṣveva saṃcaratyeka eva saḥ līyante tāni tatraiva yadanyaṃ nāsti vai dvijāḥ
एक एव हि सर्वज्ञः सर्वेशस्त्वेक एव सः एष सर्वाधिपो देवस् त्व् अन्तर्यामी महाद्युतिः
eka eva hi sarvajñaḥ sarveśastveka eva saḥ eṣa sarvādhipo devas tv antaryāmī mahādyutiḥ
उपास्यमानः सर्वस्य सर्वसौख्यः सनातनः उपास्यति न चैवेह सर्वसौख्यं द्विजोत्तमाः
upāsyamānaḥ sarvasya sarvasaukhyaḥ sanātanaḥ upāsyati na caiveha sarvasaukhyaṃ dvijottamāḥ
उपास्यमानो वेदैश् च शास्त्रैर्नानाविधैरपि न वैष वेदशास्त्राणि सर्वज्ञो यास्यति प्रभुः
upāsyamāno vedaiś ca śāstrairnānāvidhairapi na vaiṣa vedaśāstrāṇi sarvajño yāsyati prabhuḥ
अस्यैवान्नमिदं सर्वं न सो ऽन्नं भवति स्वयम् स्वात्मना रक्षितं चाद्याद् अन्नभूतं न कुत्रचित्
asyaivānnamidaṃ sarvaṃ na so 'nnaṃ bhavati svayam svātmanā rakṣitaṃ cādyād annabhūtaṃ na kutracit
सर्वत्र प्राणिनामन्नं प्राणिनां ग्रन्थिरस्म्यहम् प्रशास्ता नयनश्चैव पञ्चात्मा स विभागशः
sarvatra prāṇināmannaṃ prāṇināṃ granthirasmyaham praśāstā nayanaścaiva pañcātmā sa vibhāgaśaḥ
अन्नमयो ऽसौ भूतात्मा चाद्यते ह्यन्नमुच्यते प्राणमयश्चेन्द्रियात्मा संकल्पात्मा मनोमयः
annamayo 'sau bhūtātmā cādyate hyannamucyate prāṇamayaścendriyātmā saṃkalpātmā manomayaḥ
कालात्मा सोम एवेह विज्ञानमय उच्यते सदानन्दमयो भूत्वा महेशः परमेश्वरः
kālātmā soma eveha vijñānamaya ucyate sadānandamayo bhūtvā maheśaḥ parameśvaraḥ
सो ऽहम् एवं जगत्सर्वं मय्येव सकलं स्थितम् परतन्त्रं स्वतन्त्रे ऽपि तदभावाद्विचारतः
so 'ham evaṃ jagatsarvaṃ mayyeva sakalaṃ sthitam paratantraṃ svatantre 'pi tadabhāvādvicārataḥ
एकत्वमपि नास्त्येव द्वैतं तत्र कुतस्त्वहो एवं नास्त्यथ मर्त्यं च कुतो ऽमृतमजोद्भवः
ekatvamapi nāstyeva dvaitaṃ tatra kutastvaho evaṃ nāstyatha martyaṃ ca kuto 'mṛtamajodbhavaḥ
नान्तःप्रज्ञो बहिःप्रज्ञो न चोभयगतस् तथा न प्रज्ञानघनस्त्वेवं न प्राज्ञो ज्ञानपूर्वकः
nāntaḥprajño bahiḥprajño na cobhayagatas tathā na prajñānaghanastvevaṃ na prājño jñānapūrvakaḥ
विदितं नास्ति वेद्यं च निर्वाणं परमार्थतः निर्वाणं चैव कैवल्यं निःश्रेयसमनामयम्
viditaṃ nāsti vedyaṃ ca nirvāṇaṃ paramārthataḥ nirvāṇaṃ caiva kaivalyaṃ niḥśreyasamanāmayam
अमृतं चाक्षरं ब्रह्म परमात्मा परापरम् निर्विकल्पं निराभासं ज्ञानं पर्यायवाचकम्
amṛtaṃ cākṣaraṃ brahma paramātmā parāparam nirvikalpaṃ nirābhāsaṃ jñānaṃ paryāyavācakam
प्रसन्नं च यदेकाग्रं तदा ज्ञानमिति स्मृतम् अज्ञानमितरत्सर्वं नात्र कार्या विचारणा
prasannaṃ ca yadekāgraṃ tadā jñānamiti smṛtam ajñānamitaratsarvaṃ nātra kāryā vicāraṇā
इत्थं प्रसन्नं विज्ञानं गुरुसंपर्कजं ध्रुवम् रागद्वेषानृतक्रोधं कामतृष्णादिभिः सदा
itthaṃ prasannaṃ vijñānaṃ gurusaṃparkajaṃ dhruvam rāgadveṣānṛtakrodhaṃ kāmatṛṣṇādibhiḥ sadā
अपरामृष्टमद्यैव विज्ञेयं मुक्तिदं त्विदम् अज्ञानमलपूर्वत्वात् पुरुषो मलिनः स्मृतः
aparāmṛṣṭamadyaiva vijñeyaṃ muktidaṃ tvidam ajñānamalapūrvatvāt puruṣo malinaḥ smṛtaḥ
तत्क्षयाद्धि भवेन्मुक्तिर् नान्यथा जन्मकोटिभिः ज्ञानमेकं विना नास्ति पुण्यपापपरिक्षयः
tatkṣayāddhi bhavenmuktir nānyathā janmakoṭibhiḥ jñānamekaṃ vinā nāsti puṇyapāpaparikṣayaḥ
ज्ञानम् एवाभ्यसेत् तस्मान् मुक्त्यर्थं ब्रह्मवित्तमाः ज्ञानाभ्यासाद्धि वै पुंसां बुद्धिर्भवति निर्मला
jñānam evābhyaset tasmān muktyarthaṃ brahmavittamāḥ jñānābhyāsāddhi vai puṃsāṃ buddhirbhavati nirmalā
तस्मात्सदाभ्यसेज्ज्ञानं तन्निष्ठस्तत्परायणः ज्ञानेनैकेन तृप्तस्य त्यक्तसंगस्य योगिनः
tasmātsadābhyasejjñānaṃ tanniṣṭhastatparāyaṇaḥ jñānenaikena tṛptasya tyaktasaṃgasya yoginaḥ
कर्तव्यं नास्ति विप्रेन्द्रा अस्ति चेत्तत्त्वविन्न च इह लोके परे चापि कर्तव्यं नास्ति तस्य वै
kartavyaṃ nāsti viprendrā asti cettattvavinna ca iha loke pare cāpi kartavyaṃ nāsti tasya vai
जीवन्मुक्तो यतस् तस्माद् ब्रह्मवित् परमार्थतः ज्ञानाभ्यासरतो नित्यं ज्ञानतत्त्वार्थवित् स्वयम्
jīvanmukto yatas tasmād brahmavit paramārthataḥ jñānābhyāsarato nityaṃ jñānatattvārthavit svayam
कर्तव्याभ्यासमुत्सृज्य ज्ञानमेवाधिगच्छति वर्णाश्रमाभिमानी यस् त्यक्तक्रोधो द्विजोत्तमाः
kartavyābhyāsamutsṛjya jñānamevādhigacchati varṇāśramābhimānī yas tyaktakrodho dvijottamāḥ
अन्यत्र रमते मूढः सो ऽज्ञानी नात्र संशयः संसारहेतुरज्ञानं संसारस्तनुसंग्रहः
anyatra ramate mūḍhaḥ so 'jñānī nātra saṃśayaḥ saṃsāraheturajñānaṃ saṃsārastanusaṃgrahaḥ
मोक्षहेतुस् तथा ज्ञानं मुक्तः स्वात्मन्यवस्थितः अज्ञाने सति विप्रेन्द्राः क्रोधाद्या नात्र संशयः
mokṣahetus tathā jñānaṃ muktaḥ svātmanyavasthitaḥ ajñāne sati viprendrāḥ krodhādyā nātra saṃśayaḥ
क्रोधो हर्षस् तथा लोभो मोहो दम्भो द्विजोत्तमाः धर्माधर्मौ हि तेषां च तद्वशात्तनुसंग्रहः
krodho harṣas tathā lobho moho dambho dvijottamāḥ dharmādharmau hi teṣāṃ ca tadvaśāttanusaṃgrahaḥ
शरीरे सति वै क्लेशः सो ऽविद्यां संत्यजेद्बुधः अविद्यां विद्यया हित्वा स्थितस्यैव च योगिनः
śarīre sati vai kleśaḥ so 'vidyāṃ saṃtyajedbudhaḥ avidyāṃ vidyayā hitvā sthitasyaiva ca yoginaḥ
क्रोधाद्या नाशमायान्ति धर्माधर्मौ च वै द्विजाः तत्क्षयाच्च शरीरेण न पुनः सम्प्रयुज्यते
krodhādyā nāśamāyānti dharmādharmau ca vai dvijāḥ tatkṣayācca śarīreṇa na punaḥ samprayujyate
स एव मुक्तः संसाराद् दुःखत्रयविवर्जितः एवं ज्ञानं विना नास्ति ध्यानं ध्यातुर् द्विजर्षभाः
sa eva muktaḥ saṃsārād duḥkhatrayavivarjitaḥ evaṃ jñānaṃ vinā nāsti dhyānaṃ dhyātur dvijarṣabhāḥ
ज्ञानं गुरोर्हि संपर्कान् न वाचा परमार्थतः चतुर्व्यूहमिति ज्ञात्वा ध्याता ध्यानं समभ्यसेत्
jñānaṃ gurorhi saṃparkān na vācā paramārthataḥ caturvyūhamiti jñātvā dhyātā dhyānaṃ samabhyaset
सहजागन्तुकं पापम् अस्थिवागुद्भवं तथा ज्ञानाग्निर्दहते क्षिप्रं शुष्केन्धनम् इवानलः
sahajāgantukaṃ pāpam asthivāgudbhavaṃ tathā jñānāgnirdahate kṣipraṃ śuṣkendhanam ivānalaḥ
ज्ञानात्परतरं नास्ति सर्वपापविनाशनम् अभ्यसेच्च सदा ज्ञानं सर्वसंगविवर्जितः
jñānātparataraṃ nāsti sarvapāpavināśanam abhyasecca sadā jñānaṃ sarvasaṃgavivarjitaḥ
ज्ञानिनः सर्वपापानि जीर्यन्ते नात्र संशयः क्रीडन्नपि न लिप्येत पापैर्नानाविधैरपि
jñāninaḥ sarvapāpāni jīryante nātra saṃśayaḥ krīḍannapi na lipyeta pāpairnānāvidhairapi
ज्ञानं यथा तथा ध्यानं तस्माद्ध्यानं समभ्यसेत् ध्यानं निर्विषयं प्रोक्तम् आदौ सविषयं तथा
jñānaṃ yathā tathā dhyānaṃ tasmāddhyānaṃ samabhyaset dhyānaṃ nirviṣayaṃ proktam ādau saviṣayaṃ tathā
षट्प्रकारं समभ्यस्य चतुःषड्दशभिस् तथा तथा द्वादशधा चैव पुनः षोडशधा क्रमात्
ṣaṭprakāraṃ samabhyasya catuḥṣaḍdaśabhis tathā tathā dvādaśadhā caiva punaḥ ṣoḍaśadhā kramāt
द्विधाभ्यस्य च योगीन्द्रो मुच्यते नात्र संशयः शुद्धजांबूनदाकारं विधूमाङ्गारसन्निभम्
dvidhābhyasya ca yogīndro mucyate nātra saṃśayaḥ śuddhajāṃbūnadākāraṃ vidhūmāṅgārasannibham
पीतं रक्तं सितं विद्युत् कोटिकोटिसमप्रभम् अथवा ब्रह्मरन्ध्रस्थं चित्तं कृत्वा प्रयत्नतः
pītaṃ raktaṃ sitaṃ vidyut koṭikoṭisamaprabham athavā brahmarandhrasthaṃ cittaṃ kṛtvā prayatnataḥ
न सितं वासितं पीतं न स्मरेद् ब्रह्मविद् भवेत् अहिंसकः सत्यवादी अस्तेयी सर्वयत्नतः
na sitaṃ vāsitaṃ pītaṃ na smared brahmavid bhavet ahiṃsakaḥ satyavādī asteyī sarvayatnataḥ
परिग्रहविनिर्मुक्तो ब्रह्मचारी दृढव्रतः संतुष्टः शौचसम्पन्नः स्वाध्यायनिरतः सदा
parigrahavinirmukto brahmacārī dṛḍhavrataḥ saṃtuṣṭaḥ śaucasampannaḥ svādhyāyanirataḥ sadā
मद्रक्तश्चाभ्यसेद्ध्यानं गुरुसंपर्कजं ध्रुवम् न बुध्यति तथा ध्याता स्थाप्य चित्तं द्विजोत्तमाः
madraktaścābhyaseddhyānaṃ gurusaṃparkajaṃ dhruvam na budhyati tathā dhyātā sthāpya cittaṃ dvijottamāḥ
न चाभिमन्यते योगी न पश्यति समन्ततः न घ्राति न शृणोत्येव लीनः स्वात्मनि यः स्वयम्
na cābhimanyate yogī na paśyati samantataḥ na ghrāti na śṛṇotyeva līnaḥ svātmani yaḥ svayam
न च स्पर्शं विजानाति स वै समरसः स्मृतः पार्थिवे पटले ब्रह्मा वारितत्त्वे हरिः स्वयम्
na ca sparśaṃ vijānāti sa vai samarasaḥ smṛtaḥ pārthive paṭale brahmā vāritattve hariḥ svayam
वाह्नेये कालरुद्राख्यो वायुतत्त्वे महेश्वरः सुषिरे स शिवः साक्षात् क्रमादेवं विचिन्तयेत्
vāhneye kālarudrākhyo vāyutattve maheśvaraḥ suṣire sa śivaḥ sākṣāt kramādevaṃ vicintayet
क्षितौ शर्वः स्मृतो देवो ह्य् अपां भव इति स्मृतः रुद्र एव तथा वह्नौ उग्रो वायौ व्यवस्थितः
kṣitau śarvaḥ smṛto devo hy apāṃ bhava iti smṛtaḥ rudra eva tathā vahnau ugro vāyau vyavasthitaḥ
भीमः सुषिरनाके ऽसौ भास्करे मण्डले स्थितः ईशानः सोमबिम्बे च महादेव इति स्मृतः
bhīmaḥ suṣiranāke 'sau bhāskare maṇḍale sthitaḥ īśānaḥ somabimbe ca mahādeva iti smṛtaḥ
पुंसां पशुपतिर्देवश् चाष्टधाहं व्यवस्थितः काठिन्यं यत्तनौ सर्वं पार्थिवं परिगीयते
puṃsāṃ paśupatirdevaś cāṣṭadhāhaṃ vyavasthitaḥ kāṭhinyaṃ yattanau sarvaṃ pārthivaṃ parigīyate
आप्यं द्रवमिति प्रोक्तं वर्णाख्यो वह्निरुच्यते यत्संचरति तद्वायुः सुषिरं यद्द्विजोत्तमाः
āpyaṃ dravamiti proktaṃ varṇākhyo vahnirucyate yatsaṃcarati tadvāyuḥ suṣiraṃ yaddvijottamāḥ
तदाकाशं च विज्ञानं शब्दजं व्योमसंभवम् तथैव विप्रा विज्ञानं स्पर्शाख्यं वायुसंभवम्
tadākāśaṃ ca vijñānaṃ śabdajaṃ vyomasaṃbhavam tathaiva viprā vijñānaṃ sparśākhyaṃ vāyusaṃbhavam
रूपं वाह्नेयमित्युक्तम् आप्यं रसमयं द्विजाः गन्धाख्यं पार्थिवं भूयश् चिन्तयेद्भास्करं क्रमात्
rūpaṃ vāhneyamityuktam āpyaṃ rasamayaṃ dvijāḥ gandhākhyaṃ pārthivaṃ bhūyaś cintayedbhāskaraṃ kramāt
नेत्रे च दक्षिणे वामे सोमं हृदि विभुं द्विजाः आजानु पृथिवीतत्त्वम् आनाभेर् वारिमण्डलम्
netre ca dakṣiṇe vāme somaṃ hṛdi vibhuṃ dvijāḥ ājānu pṛthivītattvam ānābher vārimaṇḍalam
आकण्ठं वह्नितत्त्वं स्याल् ललाटान्तं द्विजोत्तमाः वायव्यं वै ललाटाद्यं व्योमाख्यं वा शिखाग्रकम्
ākaṇṭhaṃ vahnitattvaṃ syāl lalāṭāntaṃ dvijottamāḥ vāyavyaṃ vai lalāṭādyaṃ vyomākhyaṃ vā śikhāgrakam
हंसाख्यं च ततो ब्रह्म व्योम्नश्चोर्ध्वं ततः परम् व्योमाख्यो व्योममध्यस्थो ह्य् अयं प्राथमिकः स्मरेत्
haṃsākhyaṃ ca tato brahma vyomnaścordhvaṃ tataḥ param vyomākhyo vyomamadhyastho hy ayaṃ prāthamikaḥ smaret
न जीवः प्रकृतिः सत्त्वं रजश्चाथ तमः पुनः महांस्तथाभिमानश् च तन्मात्राणीन्द्रियाणि च
na jīvaḥ prakṛtiḥ sattvaṃ rajaścātha tamaḥ punaḥ mahāṃstathābhimānaś ca tanmātrāṇīndriyāṇi ca
व्योमादीनि च भूतानि नैवेह परमार्थतः व्याप्य तिष्ठद्यतो विश्वं स्थाणुरित्यभिधीयते
vyomādīni ca bhūtāni naiveha paramārthataḥ vyāpya tiṣṭhadyato viśvaṃ sthāṇurityabhidhīyate
उदेति सूर्यो भीतश् च पवते वात एव च द्योतते चन्द्रमा वह्निर् ज्वलत्यापो वहन्ति च
udeti sūryo bhītaś ca pavate vāta eva ca dyotate candramā vahnir jvalatyāpo vahanti ca
दधाति भूमिराकाशम् अवकाशं ददाति च तदाज्ञया ततं सर्वं तस्माद्वै चिन्तयेद्द्विजाः
dadhāti bhūmirākāśam avakāśaṃ dadāti ca tadājñayā tataṃ sarvaṃ tasmādvai cintayeddvijāḥ
तेनैवाधिष्ठितं तस्माद् एतत्सर्वं द्विजोत्तमाः सर्वरूपमयः शर्व इति मत्वा स्मरेद्भवम्
tenaivādhiṣṭhitaṃ tasmād etatsarvaṃ dvijottamāḥ sarvarūpamayaḥ śarva iti matvā smaredbhavam
संसारविषतप्तानां ज्ञानध्यानामृतेन वै प्रतीकारः समाख्यातो नान्यथा द्विजसत्तमाः
saṃsāraviṣataptānāṃ jñānadhyānāmṛtena vai pratīkāraḥ samākhyāto nānyathā dvijasattamāḥ
ज्ञानं धर्मोद्भवं साक्षाज् ज्ञानाद् वैराग्यसंभवः वैराग्यात्परमं ज्ञानं परमार्थप्रकाशकम्
jñānaṃ dharmodbhavaṃ sākṣāj jñānād vairāgyasaṃbhavaḥ vairāgyātparamaṃ jñānaṃ paramārthaprakāśakam
ज्ञानवैराग्ययुक्तस्य योगसिद्धिर्द्विजोत्तमाः योगसिद्ध्या विमुक्तिः स्यात् सत्त्वनिष्ठस्य नान्यथा
jñānavairāgyayuktasya yogasiddhirdvijottamāḥ yogasiddhyā vimuktiḥ syāt sattvaniṣṭhasya nānyathā
तमोविद्यापदच्छन्नं चित्रं यत्पदमव्ययम् सत्त्वशक्तिं समास्थाय शिवमभ्यर्चयेद्द्विजाः
tamovidyāpadacchannaṃ citraṃ yatpadamavyayam sattvaśaktiṃ samāsthāya śivamabhyarcayeddvijāḥ
यः सत्त्वनिष्ठो मद्भक्तो मदर्चनपरायणः सर्वतो धर्मनिष्ठश् च सदोत्साही समाहितः
yaḥ sattvaniṣṭho madbhakto madarcanaparāyaṇaḥ sarvato dharmaniṣṭhaś ca sadotsāhī samāhitaḥ
सर्वद्वन्द्वसहो धीरः सर्वभूतहिते रतः ऋजुस्वभावः सततं स्वस्थचित्तो मृदुः सदा
sarvadvandvasaho dhīraḥ sarvabhūtahite rataḥ ṛjusvabhāvaḥ satataṃ svasthacitto mṛduḥ sadā
अमानी बुद्धिमाञ्छान्तस् त्यक्तस्पर्धो द्विजोत्तमाः सदा मुमुक्षुर्धर्मज्ञः स्वात्मलक्षणलक्षणः
amānī buddhimāñchāntas tyaktaspardho dvijottamāḥ sadā mumukṣurdharmajñaḥ svātmalakṣaṇalakṣaṇaḥ
ऋणत्रयविनिर्मुक्तः पूर्वजन्मनि पुण्यभाक् जरायुक्तो द्विजो भूत्वा श्रद्धया च गुरोः क्रमात्
ṛṇatrayavinirmuktaḥ pūrvajanmani puṇyabhāk jarāyukto dvijo bhūtvā śraddhayā ca guroḥ kramāt
अन्यथा वापि शुश्रूषां कृत्वा कृत्रिमवर्जितः स्वर्गलोकमनुप्राप्य भुक्त्वा भोगाननुक्रमात्
anyathā vāpi śuśrūṣāṃ kṛtvā kṛtrimavarjitaḥ svargalokamanuprāpya bhuktvā bhogānanukramāt
आसाद्य भारतं वर्षं ब्रह्मविज्जायते द्विजाः संपर्काज्ज्ञानमासाद्य ज्ञानिनो योगविद्भवेत्
āsādya bhārataṃ varṣaṃ brahmavijjāyate dvijāḥ saṃparkājjñānamāsādya jñānino yogavidbhavet
क्रमो ऽयं मलपूर्णस्य ज्ञानप्राप्तेर्द्विजोत्तमाः तस्मादनेन मार्गेण त्यक्तसंगो दृढव्रतः
kramo 'yaṃ malapūrṇasya jñānaprāpterdvijottamāḥ tasmādanena mārgeṇa tyaktasaṃgo dṛḍhavrataḥ
संसारकालकूटाख्यान् मुच्यते मुनिपुङ्गवाः एवं संक्षेपतः प्रोक्तं मया युष्माकमच्युतम्
saṃsārakālakūṭākhyān mucyate munipuṅgavāḥ evaṃ saṃkṣepataḥ proktaṃ mayā yuṣmākamacyutam
ज्ञानस्यैवेह माहात्म्यं प्रसंगादिह शोभनम् एवं पाशुपतं योगं कथितं त्वीश्वरेण तु
jñānasyaiveha māhātmyaṃ prasaṃgādiha śobhanam evaṃ pāśupataṃ yogaṃ kathitaṃ tvīśvareṇa tu
न देयं यस्य कस्यापि शिवोक्तं मुनिपुङ्गवाः दातव्यं योगिने नित्यं भस्मनिष्ठाय सुप्रियम्
na deyaṃ yasya kasyāpi śivoktaṃ munipuṅgavāḥ dātavyaṃ yogine nityaṃ bhasmaniṣṭhāya supriyam
यः पठेच्छृणुयाद्वापि संसारशमनं नरः स याति ब्रह्मसायुज्यं नात्र कार्या विचारणा
yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi saṃsāraśamanaṃ naraḥ sa yāti brahmasāyujyaṃ nātra kāryā vicāraṇā