यदिदं भारतं वर्षं यस्मिन् स्वायम्भुवादयः चतुर्दशैव मनवः प्रजासर्गं ससर्जिरे
yadidaṃ bhārataṃ varṣaṃ yasmin svāyambhuvādayaḥ caturdaśaiva manavaḥ prajāsargaṃ sasarjire
एतद् वेदितुम् इच्छामः सकाशात्तव सुव्रत उत्तरश्रवणं भूयः प्रब्रूहि वदतां वर
etad veditum icchāmaḥ sakāśāttava suvrata uttaraśravaṇaṃ bhūyaḥ prabrūhi vadatāṃ vara
एतच्छ्रुत्वा ऋषीणां तु प्राब्रवील्लौमहर्षणिः पौराणिकस्तदा सूत ऋषीणां भावितात्मनाम्
etacchrutvā ṛṣīṇāṃ tu prābravīllaumaharṣaṇiḥ paurāṇikastadā sūta ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām
बुद्ध्या विचार्य बहुधा विमृश्य च पुनः पुनः तेभ्यस्तु कथयामास उत्तरश्रवणं तदा
buddhyā vicārya bahudhā vimṛśya ca punaḥ punaḥ tebhyastu kathayāmāsa uttaraśravaṇaṃ tadā
अथाहं वर्णयिष्यामि वर्षे ऽस्मिन्भारते प्रजाः भरणात्प्रजनाच्चैव मनुर्भरत उच्यते
athāhaṃ varṇayiṣyāmi varṣe 'sminbhārate prajāḥ bharaṇātprajanāccaiva manurbharata ucyate
निरुक्तवचनैश्चैव वर्षं तद्भारतं स्मृतम् यतः स्वर्गश्च मोक्षश्च मध्यमश्चापि हि स्मृतः
niruktavacanaiścaiva varṣaṃ tadbhārataṃ smṛtam yataḥ svargaśca mokṣaśca madhyamaścāpi hi smṛtaḥ
न खल्वन्यत्र मर्त्यानां भूमौ कर्मविधिः स्मृतः भारतस्यास्य वर्षस्य नव भेदान्निबोधत
na khalvanyatra martyānāṃ bhūmau karmavidhiḥ smṛtaḥ bhāratasyāsya varṣasya nava bhedānnibodhata
इन्द्रद्वीपः कशेरुश्च ताम्रपर्णो गभस्तिमान् नागद्वीपस्तथा सौम्यो गन्धर्वस्त्वथ वारुणः
indradvīpaḥ kaśeruśca tāmraparṇo gabhastimān nāgadvīpastathā saumyo gandharvastvatha vāruṇaḥ
अयं तु नवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः योजनानां सहस्रं तु द्वीपो ऽयं दक्षिणोत्तरः
ayaṃ tu navamasteṣāṃ dvīpaḥ sāgarasaṃvṛtaḥ yojanānāṃ sahasraṃ tu dvīpo 'yaṃ dakṣiṇottaraḥ
आयतस्तु कुमारीतो गङ्गायाः प्रवहावधिः तिर्यगूर्ध्वं तु विस्तीर्णः सहस्राणि दशैव तु
āyatastu kumārīto gaṅgāyāḥ pravahāvadhiḥ tiryagūrdhvaṃ tu vistīrṇaḥ sahasrāṇi daśaiva tu
द्वीपो ह्युपनिविष्टो ऽयं म्लेच्छैरन्तेषु सर्वशः यवनाश्च किराताश्च तस्यान्ते पूर्वपश्चिमे
dvīpo hyupaniviṣṭo 'yaṃ mlecchairanteṣu sarvaśaḥ yavanāśca kirātāśca tasyānte pūrvapaścime
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्राश्च भागशः इज्यायुतवणिज्यादि वर्तयन्तो व्यवस्थिताः
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā madhye śūdrāśca bhāgaśaḥ ijyāyutavaṇijyādi vartayanto vyavasthitāḥ
तेषां स व्यवहारो ऽयं वर्तनं तु परस्परम् धर्मार्थकामसंयुक्तो वर्णानां तु स्वकर्मसु
teṣāṃ sa vyavahāro 'yaṃ vartanaṃ tu parasparam dharmārthakāmasaṃyukto varṇānāṃ tu svakarmasu
संकल्पपञ्चमानां तु आश्रमाणां यथाविधि इह स्वर्गापवर्गार्थं प्रवृत्तिरिह मानुषे
saṃkalpapañcamānāṃ tu āśramāṇāṃ yathāvidhi iha svargāpavargārthaṃ pravṛttiriha mānuṣe
यस्त्वयं मानवो द्वीपस् तिर्यग्यामः प्रकीर्तितः य एनं जयते कृत्स्नं स सम्राडिति कीर्तितः
yastvayaṃ mānavo dvīpas tiryagyāmaḥ prakīrtitaḥ ya enaṃ jayate kṛtsnaṃ sa samrāḍiti kīrtitaḥ
अयं लोकस्तु वै सम्राड् अन्तरिक्षजितां स्मृतः स्वराडसौ स्मृतो लोकः पुनर्वक्ष्यामि विस्तरात्
ayaṃ lokastu vai samrāḍ antarikṣajitāṃ smṛtaḥ svarāḍasau smṛto lokaḥ punarvakṣyāmi vistarāt
सप्त चास्मिन्महावर्षे विश्रुताः कुलपर्वताः महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षवानपि
sapta cāsminmahāvarṣe viśrutāḥ kulaparvatāḥ mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimānṛkṣavānapi
विन्ध्यश्च पारियात्रश्च इत्येते कुलपर्वताः तेषां सहस्रशश्चान्ये पर्वतास्तु समीपतः
vindhyaśca pāriyātraśca ityete kulaparvatāḥ teṣāṃ sahasraśaścānye parvatāstu samīpataḥ
अभिज्ञातास्ततश्चान्ये विपुलाश्चित्रसानवः अन्ये तेभ्यः परिज्ञाता ह्रस्वा ह्रस्वोपजीविनः
abhijñātāstataścānye vipulāścitrasānavaḥ anye tebhyaḥ parijñātā hrasvā hrasvopajīvinaḥ
तैर्विमिश्रा जानपदा आर्या म्लेच्छाश्च सर्वतः पिबन्ति बहुला नद्यो गङ्गा सिन्धुः सरस्वती
tairvimiśrā jānapadā āryā mlecchāśca sarvataḥ pibanti bahulā nadyo gaṅgā sindhuḥ sarasvatī
शतद्रुश्चन्द्रभागा च यमुना सरयूस्तथा ऐरावती वितस्ता च विशाला देविका कुहूः
śatadruścandrabhāgā ca yamunā sarayūstathā airāvatī vitastā ca viśālā devikā kuhūḥ
गोमती धौतपापा च बाहुदा च दृषद्वती कौशिकी तु तृतीया च निश्चला गण्डकी तथा
gomatī dhautapāpā ca bāhudā ca dṛṣadvatī kauśikī tu tṛtīyā ca niścalā gaṇḍakī tathā
इक्षुर्लौहितम् इत्येता हिमवत्पार्श्वनिःसृताः वेदस्मृतिर् वेत्रवती वृत्रघ्नी सिन्धुरेव च पर्णाशा नर्मदा चैव कावेरी महती तथा
ikṣurlauhitam ityetā himavatpārśvaniḥsṛtāḥ vedasmṛtir vetravatī vṛtraghnī sindhureva ca parṇāśā narmadā caiva kāverī mahatī tathā
पारा च धन्वतीरूपा विदुषा वेणुमत्यपि शिप्रा ह्यवन्ती कुन्ती च पारियात्राश्रिताः स्मृताः
pārā ca dhanvatīrūpā viduṣā veṇumatyapi śiprā hyavantī kuntī ca pāriyātrāśritāḥ smṛtāḥ
शोणो महानदश्चैव नन्दना सुकृशा क्षमा मन्दाकिनी दशार्णा च चित्रकूटा तथैव च तमसा पिप्पली श्येनी तथा चित्रोत्पलापि च
śoṇo mahānadaścaiva nandanā sukṛśā kṣamā mandākinī daśārṇā ca citrakūṭā tathaiva ca tamasā pippalī śyenī tathā citrotpalāpi ca
विमला चञ्चला चैव तथा च धूतवाहिनी शुक्तिमन्ती शुनी लज्जा मुकुटा ह्रादिकापि च ऋष्यवन्तप्रसूतास् ता नद्यो ऽमलजलाः शुभाः
vimalā cañcalā caiva tathā ca dhūtavāhinī śuktimantī śunī lajjā mukuṭā hrādikāpi ca ṛṣyavantaprasūtās tā nadyo 'malajalāḥ śubhāḥ
तापी पयोष्णी निर्विन्ध्या क्षिप्रा च ऋषभा नदी वेणा वैतरणी चैव विश्वमाला कुमुद्वती
tāpī payoṣṇī nirvindhyā kṣiprā ca ṛṣabhā nadī veṇā vaitaraṇī caiva viśvamālā kumudvatī
तोया चैव महागौरी दुर्गमा तु शिला तथा विन्ध्यपादप्रसूतास् ताः सर्वाः शीतजलाः शुभाः
toyā caiva mahāgaurī durgamā tu śilā tathā vindhyapādaprasūtās tāḥ sarvāḥ śītajalāḥ śubhāḥ
गोदावरी भीमरथी कृष्णवेणी च वञ्जुला तुङ्गभद्रा सुप्रयोगा वाह्या कावेरी चैव तु दक्षिणापथनद्यस्ताः सह्यपादाद्विनिःसृताः
godāvarī bhīmarathī kṛṣṇaveṇī ca vañjulā tuṅgabhadrā suprayogā vāhyā kāverī caiva tu dakṣiṇāpathanadyastāḥ sahyapādādviniḥsṛtāḥ
कृतमाला ताम्रपर्णी पुष्पजा ह्युत्पलावती मलयप्रसूता नद्यस् ताः सर्वाः शीतजलाः शुभाः
kṛtamālā tāmraparṇī puṣpajā hyutpalāvatī malayaprasūtā nadyas tāḥ sarvāḥ śītajalāḥ śubhāḥ
त्रिभागा ऋषिकुल्या च इक्षुदा त्रिदिवाचला ताम्रपर्णी तथा मूली शरवा विमला तथा महेन्द्रतनयाः सर्वाः प्रख्याताः शुभगामिनीः
tribhāgā ṛṣikulyā ca ikṣudā tridivācalā tāmraparṇī tathā mūlī śaravā vimalā tathā mahendratanayāḥ sarvāḥ prakhyātāḥ śubhagāminīḥ
काशिका सुकुमारी च मन्दगा मन्दवाहिनी कृपा च पाशिनी चैव शुक्तिमन्तात्मजास् तु ताः
kāśikā sukumārī ca mandagā mandavāhinī kṛpā ca pāśinī caiva śuktimantātmajās tu tāḥ
सर्वाः पुण्यजलाः पुण्याः सर्वगाश्च समुद्रगाः विश्वस्य मातरः सर्वाः सर्वपापहराः शुभाः
sarvāḥ puṇyajalāḥ puṇyāḥ sarvagāśca samudragāḥ viśvasya mātaraḥ sarvāḥ sarvapāpaharāḥ śubhāḥ
तासां नद्युपनद्यश्च शतशो ऽथ सहस्रशः तास्विमे कुरुपाञ्चालाः शाल्वाश्चैव सजाङ्गलाः
tāsāṃ nadyupanadyaśca śataśo 'tha sahasraśaḥ tāsvime kurupāñcālāḥ śālvāścaiva sajāṅgalāḥ
शूरसेना भद्रकारा बाह्याः सहपटच्चराः मत्स्याः किराताः कुल्याश्च कुन्तलाः काशिकोशलाः
śūrasenā bhadrakārā bāhyāḥ sahapaṭaccarāḥ matsyāḥ kirātāḥ kulyāśca kuntalāḥ kāśikośalāḥ
आवन्ताश्च कलिङ्गाश्च मूकाश्चैवान्धकैः सह मध्यदेशा जनपदाः प्रायशः परिकीर्तिताः
āvantāśca kaliṅgāśca mūkāścaivāndhakaiḥ saha madhyadeśā janapadāḥ prāyaśaḥ parikīrtitāḥ
सह्यस्यानन्तरे चैते तत्र गोदावरी नदी पृथिव्यामपि कृत्स्नायां स प्रदेशो मनोरमः
sahyasyānantare caite tatra godāvarī nadī pṛthivyāmapi kṛtsnāyāṃ sa pradeśo manoramaḥ
यत्र गोवर्धनो नाम मन्दरो गन्धमादनः रामप्रियार्थं स्वर्गीया वृक्षा दिव्यास्तथौषधीः
yatra govardhano nāma mandaro gandhamādanaḥ rāmapriyārthaṃ svargīyā vṛkṣā divyāstathauṣadhīḥ
भरद्वाजेन मुनिना प्रियार्थमवतारिताः ततः पुष्पवरो देशस् तेन जज्ञे मनोरमः
bharadvājena muninā priyārthamavatāritāḥ tataḥ puṣpavaro deśas tena jajñe manoramaḥ
वाह्लीका वाटधानाश्च आभीराः कालतोयकाः पुरंध्राश्चैव शूद्राश्च पल्लवाश् चात्तखण्डिकाः
vāhlīkā vāṭadhānāśca ābhīrāḥ kālatoyakāḥ puraṃdhrāścaiva śūdrāśca pallavāś cāttakhaṇḍikāḥ
गान्धारा यवनाश्चैव सिन्धुसौवीरमद्रकाः शका द्रुह्याः पुलिन्दाश्च पारदाहारमूर्तिकाः
gāndhārā yavanāścaiva sindhusauvīramadrakāḥ śakā druhyāḥ pulindāśca pāradāhāramūrtikāḥ
रामठाः कण्टकाराश्च कैकेया दशनामकाः क्षत्रियोपनिवेश्याश्च वैश्याः शूद्रकुलानि च
rāmaṭhāḥ kaṇṭakārāśca kaikeyā daśanāmakāḥ kṣatriyopaniveśyāśca vaiśyāḥ śūdrakulāni ca
अत्रयो ऽथ भरद्वाजाः प्रस्थलाः सदसेरकाः लम्पकास् तलगानाश्च सैनिकाः सह जाङ्गलैः एते देशा उदीच्यास्तु प्राच्यान्देशान्निबोधत
atrayo 'tha bharadvājāḥ prasthalāḥ sadaserakāḥ lampakās talagānāśca sainikāḥ saha jāṅgalaiḥ ete deśā udīcyāstu prācyāndeśānnibodhata
अङ्गा वङ्गा मद्गुरका अन्तर्गिरिबहिर्गिरी ततः प्लवंगमातंगा यमका मल्लवर्णकाः सुह्मोत्तराः प्रविजया मार्गवा गेयमालवाः
aṅgā vaṅgā madgurakā antargiribahirgirī tataḥ plavaṃgamātaṃgā yamakā mallavarṇakāḥ suhmottarāḥ pravijayā mārgavā geyamālavāḥ
प्राग्ज्योतिषाश्च पुण्ड्राश्च विदेहास्ताम्रलिप्तकाः शाल्वमागधगोनर्दाः प्राच्या जनपदाः स्मृताः
prāgjyotiṣāśca puṇḍrāśca videhāstāmraliptakāḥ śālvamāgadhagonardāḥ prācyā janapadāḥ smṛtāḥ
तेषां परे जनपदा दक्षिणापथवासिनः पाण्ड्याश्च केरलाश्चैव चोलाः कुल्यास्तथैव च
teṣāṃ pare janapadā dakṣiṇāpathavāsinaḥ pāṇḍyāśca keralāścaiva colāḥ kulyāstathaiva ca
सेतुकाः सूतिकाश्चैव कुपथां वाजिवासिकाः नवराष्ट्रा माहिषिकाः कलिङ्गाश्चैव सर्वशः
setukāḥ sūtikāścaiva kupathāṃ vājivāsikāḥ navarāṣṭrā māhiṣikāḥ kaliṅgāścaiva sarvaśaḥ
कारूषाश्च सहैषीका आटव्याः शबरास्तथा पुलिन्दा विन्ध्यपुषिका वैदर्भा दण्डकैः सह
kārūṣāśca sahaiṣīkā āṭavyāḥ śabarāstathā pulindā vindhyapuṣikā vaidarbhā daṇḍakaiḥ saha
कुलीयाश्च सिरालाश्च रूपसास् तापसैः सह तथा तैत्तिरिकाश्चैव सर्वे कारस्करास्तथा
kulīyāśca sirālāśca rūpasās tāpasaiḥ saha tathā taittirikāścaiva sarve kāraskarāstathā
वासिक्याश्चैव ये चान्ये ये चैवान्तरनर्मदाः भारुकच्छाः समाहेयाः सह सारस्वतैस्तथा
vāsikyāścaiva ye cānye ye caivāntaranarmadāḥ bhārukacchāḥ samāheyāḥ saha sārasvataistathā
काच्छीकाश्चैव सौराष्ट्रा आनर्ता अर्बुदैः सह इत्येते अपरान्तास्तु शृणु ये विन्ध्यवासिनः
kācchīkāścaiva saurāṣṭrā ānartā arbudaiḥ saha ityete aparāntāstu śṛṇu ye vindhyavāsinaḥ
मालवाश्च करूषाश्च मेकलाश्चोत्कलैः सह औण्ड्रा माषा दशार्णाश्च भोजाः किष्किन्धकैः सह
mālavāśca karūṣāśca mekalāścotkalaiḥ saha auṇḍrā māṣā daśārṇāśca bhojāḥ kiṣkindhakaiḥ saha
स्तोशलाः कोसलाश्चैव त्रैपुरा वैदिशास्तथा तुमुरास् तुम्बराश्चैव पद्गमा नैषधैः सह
stośalāḥ kosalāścaiva traipurā vaidiśāstathā tumurās tumbarāścaiva padgamā naiṣadhaiḥ saha
अरूपाः शौण्डिकेराश्च वीतिहोत्रा अवन्तयः एते जनपदाः ख्याता विन्ध्यपृष्ठनिवासिनः
arūpāḥ śauṇḍikerāśca vītihotrā avantayaḥ ete janapadāḥ khyātā vindhyapṛṣṭhanivāsinaḥ
अतो देशान्प्रवक्ष्यामि पर्वताश्रयिणश्च ये निराहाराः सर्वगाश्च कुपथा अपथास्तथा
ato deśānpravakṣyāmi parvatāśrayiṇaśca ye nirāhārāḥ sarvagāśca kupathā apathāstathā
कुथप्रावरणाश्चैव ऊर्णादवाः समुद्गकाः त्रिगर्ता मण्डलाश्चैव किराताश्चामरैः सह
kuthaprāvaraṇāścaiva ūrṇādavāḥ samudgakāḥ trigartā maṇḍalāścaiva kirātāścāmaraiḥ saha
चत्वारि भारते वर्षे युगानि मुनयो ऽब्रुवन् कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुर्युगम् तेषां निसर्गं वक्ष्यामि उपरिष्टाच्च कृत्स्नशः
catvāri bhārate varṣe yugāni munayo 'bruvan kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliśceti caturyugam teṣāṃ nisargaṃ vakṣyāmi upariṣṭācca kṛtsnaśaḥ
एतच्छ्रुत्वा तु ऋषय उत्तरं पुनरेव ते शुश्रूषवस्तमूचुस्ते प्रकामं लौमहर्षणिम्
etacchrutvā tu ṛṣaya uttaraṃ punareva te śuśrūṣavastamūcuste prakāmaṃ laumaharṣaṇim
यच्च किम्पुरुषं वर्षं हरिवर्षं तथैव च आचक्ष्व नो यथातत्त्वं कीर्तितं भारतं त्वया
yacca kimpuruṣaṃ varṣaṃ harivarṣaṃ tathaiva ca ācakṣva no yathātattvaṃ kīrtitaṃ bhārataṃ tvayā
जम्बूखण्डस्य विस्तारं तथान्येषां विदांवर द्वीपानां वासिनां तेषां वृक्षाणां प्रब्रवीहि नः
jambūkhaṇḍasya vistāraṃ tathānyeṣāṃ vidāṃvara dvīpānāṃ vāsināṃ teṣāṃ vṛkṣāṇāṃ prabravīhi naḥ
पृष्टस्त्वेवं तदा विप्रैर् यथाप्रश्नं विशेषतः उवाच ऋषिभिर्दृष्टं पुराणाभिमतं तथा
pṛṣṭastvevaṃ tadā viprair yathāpraśnaṃ viśeṣataḥ uvāca ṛṣibhirdṛṣṭaṃ purāṇābhimataṃ tathā
शुश्रूषवस्तु यद्विप्राः शुश्रूषध्वमतन्द्रिताः जम्बूवर्षः किम्पुरुषः सुमहानन्दनोपमः
śuśrūṣavastu yadviprāḥ śuśrūṣadhvamatandritāḥ jambūvarṣaḥ kimpuruṣaḥ sumahānandanopamaḥ
दश वर्षसहस्राणि स्थितिः किम्पुरुषे स्मृता जायन्ते मानवास्तत्र सुतप्तकनकप्रभाः
daśa varṣasahasrāṇi sthitiḥ kimpuruṣe smṛtā jāyante mānavāstatra sutaptakanakaprabhāḥ
वर्षे किम्पुरुषे पुण्ये प्लक्षो मधुवहः स्मृतः तस्य किम्पुरुषाः सर्वे पिबन्तो रसमुत्तमम्
varṣe kimpuruṣe puṇye plakṣo madhuvahaḥ smṛtaḥ tasya kimpuruṣāḥ sarve pibanto rasamuttamam
अनामया ह्यशोकाश्च नित्यं मुदितमानसाः सुवर्णवर्णाश्च नराः स्त्रियश्चाप्सरसः स्मृताः
anāmayā hyaśokāśca nityaṃ muditamānasāḥ suvarṇavarṇāśca narāḥ striyaścāpsarasaḥ smṛtāḥ
ततः परं किम्पुरुषाद् धरिवर्षं प्रचक्षते महारजतसंकाशा जायन्ते यत्र मानवाः
tataḥ paraṃ kimpuruṣād dharivarṣaṃ pracakṣate mahārajatasaṃkāśā jāyante yatra mānavāḥ
देवलोकच्युताः सर्वे बहुरूपाश्च सर्वशः हरिवर्षे नराः सर्वे पिबन्तीक्षुरसं शुभम्
devalokacyutāḥ sarve bahurūpāśca sarvaśaḥ harivarṣe narāḥ sarve pibantīkṣurasaṃ śubham
न जरा बाधते तत्र तेन जीवन्ति ते चिरम् एकादश सहस्राणि तेषामायुः प्रकीर्तितम्
na jarā bādhate tatra tena jīvanti te ciram ekādaśa sahasrāṇi teṣāmāyuḥ prakīrtitam
मध्यमं तन्मया प्रोक्तं नाम्ना वर्षमिलावृतम् न तत्र सूर्यस्तपति न च जानन्ति मानवाः
madhyamaṃ tanmayā proktaṃ nāmnā varṣamilāvṛtam na tatra sūryastapati na ca jānanti mānavāḥ
चन्द्रसूर्यौ सनक्षत्राव् अप्रकाशाविलावृते पद्मप्रभाः पद्मवर्णाः पद्मपत्त्रनिभेक्षणाः
candrasūryau sanakṣatrāv aprakāśāvilāvṛte padmaprabhāḥ padmavarṇāḥ padmapattranibhekṣaṇāḥ
पद्मगन्धाश्च जायन्ते तत्र सर्वे च मानवाः जम्बूफलरसाहारा अनिष्पन्दाः सुगन्धिनः
padmagandhāśca jāyante tatra sarve ca mānavāḥ jambūphalarasāhārā aniṣpandāḥ sugandhinaḥ
देवलोकच्युताः सर्वे महारजतवाससः त्रयोदश सहस्राणि वर्षाणां ते नरोत्तमाः
devalokacyutāḥ sarve mahārajatavāsasaḥ trayodaśa sahasrāṇi varṣāṇāṃ te narottamāḥ
आयुष्प्रमाणं जीवन्ति ये तु वर्ष इलावृते मेरोस्तु दक्षिणे पार्श्वे निषधस्योत्तरेण वा
āyuṣpramāṇaṃ jīvanti ye tu varṣa ilāvṛte merostu dakṣiṇe pārśve niṣadhasyottareṇa vā
सुदर्शनो नाम महाञ् जम्बूवृक्षः सनातनः नित्यपुष्पफलोपेतः सिद्धचारणसेवितः
sudarśano nāma mahāñ jambūvṛkṣaḥ sanātanaḥ nityapuṣpaphalopetaḥ siddhacāraṇasevitaḥ
तस्य नाम्ना समाख्यातो जम्बूद्वीपो वनस्पतेः योजनानां सहस्रं च शतधा च महान्पुनः
tasya nāmnā samākhyāto jambūdvīpo vanaspateḥ yojanānāṃ sahasraṃ ca śatadhā ca mahānpunaḥ
उत्सेधो वृक्षराजस्य दिवम् आवृत्य तिष्ठति तस्य जम्बूफलरसो नदी भूत्वा प्रसर्पति
utsedho vṛkṣarājasya divam āvṛtya tiṣṭhati tasya jambūphalaraso nadī bhūtvā prasarpati
मेरुं प्रदक्षिणं कृत्वा जम्बूमूलगता पुनः तं पिबन्ति सदा हृष्टा जम्बूरसमिलावृते
meruṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā jambūmūlagatā punaḥ taṃ pibanti sadā hṛṣṭā jambūrasamilāvṛte
जम्बूफलरसं पीत्वा न जरा बाधते ऽपि तान् न क्षुधा न क्लमो वापि न दुःखं च तथाविधम्
jambūphalarasaṃ pītvā na jarā bādhate 'pi tān na kṣudhā na klamo vāpi na duḥkhaṃ ca tathāvidham
तत्र जाम्बूनदं नाम कनकं देवभूषणम् इन्द्रगोपकसंकाशं जायते भासुरं च यत्
tatra jāmbūnadaṃ nāma kanakaṃ devabhūṣaṇam indragopakasaṃkāśaṃ jāyate bhāsuraṃ ca yat
सर्वेषां वर्षवृक्षाणां शुभः फलरसस्तु सः स्कन्नं तु काञ्चनं शुभ्रं जायते देवभूषणम्
sarveṣāṃ varṣavṛkṣāṇāṃ śubhaḥ phalarasastu saḥ skannaṃ tu kāñcanaṃ śubhraṃ jāyate devabhūṣaṇam
तेषां मूत्रं पुरीषं वा दिक्ष्वष्टासु च सर्वशः ईश्वरानुग्रहाद्भूमिर् मृतांश्च ग्रसते तु तान्
teṣāṃ mūtraṃ purīṣaṃ vā dikṣvaṣṭāsu ca sarvaśaḥ īśvarānugrahādbhūmir mṛtāṃśca grasate tu tān
रक्षःपिशाचा यक्षाश्च सर्वे हैमवतास्तु ते हेमकूटे तु विज्ञेया गन्धर्वाः साप्सरोगणाः
rakṣaḥpiśācā yakṣāśca sarve haimavatāstu te hemakūṭe tu vijñeyā gandharvāḥ sāpsarogaṇāḥ
सर्वे नागा निषेवन्ते शेषवासुकितक्षकाः महामेरौ त्रयस्त्रिंशत् क्रीडन्ते यज्ञियाः शुभाः
sarve nāgā niṣevante śeṣavāsukitakṣakāḥ mahāmerau trayastriṃśat krīḍante yajñiyāḥ śubhāḥ
नीलवैडूर्ययुक्ते ऽस्मिन् सिद्धा ब्रह्मर्षयो ऽवसन् दैत्यानां दानवानां च श्वेतः पर्वत उच्यते
nīlavaiḍūryayukte 'smin siddhā brahmarṣayo 'vasan daityānāṃ dānavānāṃ ca śvetaḥ parvata ucyate
शृङ्गवान् पर्वतश्रेष्ठः पितॄणां प्रतिसंचरः इत्येतानि मयोक्तानि नववर्षाणि भारते
śṛṅgavān parvataśreṣṭhaḥ pitṝṇāṃ pratisaṃcaraḥ ityetāni mayoktāni navavarṣāṇi bhārate
भूतैरपि निविष्टानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च तेषां वृद्धिर्बहुविधा दृश्यते देवमानुषैः अशक्या परिसंख्यातुं श्रद्धेया च बुभूषता
bhūtairapi niviṣṭāni gatimanti dhruvāṇi ca teṣāṃ vṛddhirbahuvidhā dṛśyate devamānuṣaiḥ aśakyā parisaṃkhyātuṃ śraddheyā ca bubhūṣatā