Living Bliss — Awakening Inner Bliss
Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः
Matsya Purāṇa

Chapter 12

मत्स्यपुराणम्

MatsP_12.1

अथान्विषन्तो राजानं भ्रातरस् तस्य मानवाः इक्ष्वाकुप्रमुखा जग्मुस् तदा शरवणान्तिकम्

athānviṣanto rājānaṃ bhrātaras tasya mānavāḥ ikṣvākupramukhā jagmus tadā śaravaṇāntikam

MatsP_12.2

ततस्ते ददृशुः सर्वे वडबाम् अग्रतः स्थिताम् रत्नपर्याणकिरणदीप्तकायाम् अनुत्तमाम्

tataste dadṛśuḥ sarve vaḍabām agrataḥ sthitām ratnaparyāṇakiraṇadīptakāyām anuttamām

MatsP_12.3

पर्याणप्रत्यभिज्ञानात् सर्वे विस्मयम् आगताः अयं चन्द्रप्रभो नाम वाजी तस्य महात्मनः

paryāṇapratyabhijñānāt sarve vismayam āgatāḥ ayaṃ candraprabho nāma vājī tasya mahātmanaḥ

MatsP_12.4

अगमद् वडबारूपम् उत्तमं केन हेतुना ततस् तु मैत्रावरुणिं पप्रच्छुस्ते पुरोधसम्

agamad vaḍabārūpam uttamaṃ kena hetunā tatas tu maitrāvaruṇiṃ papracchuste purodhasam

MatsP_12.5

किमित्येतदभूच्चित्रं वद योगविदां वर वसिष्ठश्चाब्रवीत् सर्वं दृष्ट्वा तद्ध्यानचक्षुषा

kimityetadabhūccitraṃ vada yogavidāṃ vara vasiṣṭhaścābravīt sarvaṃ dṛṣṭvā taddhyānacakṣuṣā

MatsP_12.6

समयः शम्भुदयिताकृतः शरवणे पुरा यः पुमान्प्रविशेद् अत्र स नारीत्वमवाप्स्यति

samayaḥ śambhudayitākṛtaḥ śaravaṇe purā yaḥ pumānpraviśed atra sa nārītvamavāpsyati

MatsP_12.7

अयमश्वो ऽपि नारीत्वम् अगाद्राज्ञा सहैव तु पुनः पुरुषतामेति यथासौ धनदोपमः

ayamaśvo 'pi nārītvam agādrājñā sahaiva tu punaḥ puruṣatāmeti yathāsau dhanadopamaḥ

MatsP_12.8

तथैव यत्नः कर्तव्यश् चाराध्यैव पिनाकिनम् ततस्ते मानवा जग्मुर् यत्र देवो महेश्वरः

tathaiva yatnaḥ kartavyaś cārādhyaiva pinākinam tataste mānavā jagmur yatra devo maheśvaraḥ

MatsP_12.9

तुष्टुवुर् विविधैः स्तोत्रैः पार्वतीपरमेश्वरौ ताव् ऊचतुर् अलङ्घ्यो ऽयं समयः किंतु साम्प्रतम्

tuṣṭuvur vividhaiḥ stotraiḥ pārvatīparameśvarau tāv ūcatur alaṅghyo 'yaṃ samayaḥ kiṃtu sāmpratam

MatsP_12.10

इक्ष्वाकोरश्वमेधेन यत्फलं स्यात्तदावयोः दत्त्वा किम्पुरुषो वीरः स भविष्यत्यसंशयम्

ikṣvākoraśvamedhena yatphalaṃ syāttadāvayoḥ dattvā kimpuruṣo vīraḥ sa bhaviṣyatyasaṃśayam

MatsP_12.11

तथेत्युक्तास्ततस्ते तु जग्मुर् वैवस्वतात्मजाः इक्ष्वाकोश्चाश्वमेधेन चेलः किम्पुरुषो ऽभवत्

tathetyuktāstataste tu jagmur vaivasvatātmajāḥ ikṣvākoścāśvamedhena celaḥ kimpuruṣo 'bhavat

MatsP_12.12

मासमेकं पुमान्वीरः स्त्री च मासमभूत्पुनः बुधस्य भवने तिष्ठन् निलो गर्भधरो ऽभवत्

māsamekaṃ pumānvīraḥ strī ca māsamabhūtpunaḥ budhasya bhavane tiṣṭhan nilo garbhadharo 'bhavat

MatsP_12.13

अजीजनत्पुत्रमेकम् अनेकगुणसंयुतम् बुधश्चोत्पाद्य तं पुत्रं स्वर्लोकम् अगमत्ततः

ajījanatputramekam anekaguṇasaṃyutam budhaścotpādya taṃ putraṃ svarlokam agamattataḥ

MatsP_12.14

इलस्य नाम्ना तद्वर्षम् इलावृतम् अभूत्तदा सोमार्कवंशयोर् आदाव् इलो ऽभून्मनुनन्दनः

ilasya nāmnā tadvarṣam ilāvṛtam abhūttadā somārkavaṃśayor ādāv ilo 'bhūnmanunandanaḥ

MatsP_12.15

एवं पुरूरवाः पुंसोर् अभवद् वंशवर्धनः इक्ष्वाकुर् अर्कवंशस्य तथैवोक्तस्तपोधनाः

evaṃ purūravāḥ puṃsor abhavad vaṃśavardhanaḥ ikṣvākur arkavaṃśasya tathaivoktastapodhanāḥ

MatsP_12.16

इलः किम्पुरुषत्वे च सुद्युम्न इति चोच्यते पुनः पुत्रत्रयमभूत् सुद्युम्नस्यापराजितम्

ilaḥ kimpuruṣatve ca sudyumna iti cocyate punaḥ putratrayamabhūt sudyumnasyāparājitam

MatsP_12.17

उत्कलो वै गहस् तद्वद् धरिताश्वश् च वीर्यवान् उत्कलस्योत्कला नाम गयस्य तु गया मता

utkalo vai gahas tadvad dharitāśvaś ca vīryavān utkalasyotkalā nāma gayasya tu gayā matā

MatsP_12.18

हरिताश्वस्य दिक्पूर्वा विश्रुता कुरुभिः सह प्रतिष्ठाने ऽभिषिच्याथ स पुरूरवसं सुतम्

haritāśvasya dikpūrvā viśrutā kurubhiḥ saha pratiṣṭhāne 'bhiṣicyātha sa purūravasaṃ sutam

MatsP_12.19

जगामेलावृतं भोक्तुं वर्षं दिव्यफलाशनम् इक्ष्वाकुर्ज्येष्ठदायादो मध्यदेशमवाप्तवान्

jagāmelāvṛtaṃ bhoktuṃ varṣaṃ divyaphalāśanam ikṣvākurjyeṣṭhadāyādo madhyadeśamavāptavān

MatsP_12.20

नरिष्यन्तस्य पुत्रो ऽभूच् छुचो नाम महाबलः नाभागस्याम्बरीषस्तु धृष्टस्य च सुतत्रयम्

nariṣyantasya putro 'bhūc chuco nāma mahābalaḥ nābhāgasyāmbarīṣastu dhṛṣṭasya ca sutatrayam

MatsP_12.21

धृतकेतुश्चित्रनाथो रणधृष्टश्च वीर्यवान् आनर्तो नाम शर्यातेः सुकन्या चैव दारिका

dhṛtaketuścitranātho raṇadhṛṣṭaśca vīryavān ānarto nāma śaryāteḥ sukanyā caiva dārikā

MatsP_12.22

आनर्तस्याभवत्पुत्रो रोचमानः प्रतापवान् आनर्तो नाभ देशो ऽभून् नगरी च कुशस्थली

ānartasyābhavatputro rocamānaḥ pratāpavān ānarto nābha deśo 'bhūn nagarī ca kuśasthalī

MatsP_12.23

रोचमानस्य पुत्रो ऽभूद् रेवो रैवत एव च ककुद्मी चापरं नाम ज्येष्ठः पुत्रशतस्य च

rocamānasya putro 'bhūd revo raivata eva ca kakudmī cāparaṃ nāma jyeṣṭhaḥ putraśatasya ca

MatsP_12.24

रेवती तस्य सा कन्या भार्या रामस्य विश्रुता करूषस्य तु कारूषा बहवः प्रथिता भुवि

revatī tasya sā kanyā bhāryā rāmasya viśrutā karūṣasya tu kārūṣā bahavaḥ prathitā bhuvi

MatsP_12.25

पृषध्रो गोवधाच्छूद्रो गुरुशापादजायत इक्ष्वाकुवंशं वक्ष्यामि शृणुध्वमृषिसत्तमाः

pṛṣadhro govadhācchūdro guruśāpādajāyata ikṣvākuvaṃśaṃ vakṣyāmi śṛṇudhvamṛṣisattamāḥ

MatsP_12.26

इक्ष्वाकोः पुत्रताम् आप विकुक्षिर् नाम देवराट् ज्येष्ठः पुत्रशतस्यासीद् दश पञ्च च तत्सुताः

ikṣvākoḥ putratām āpa vikukṣir nāma devarāṭ jyeṣṭhaḥ putraśatasyāsīd daśa pañca ca tatsutāḥ

MatsP_12.27

मेरोरुत्तरतस्ते तु जाताः पार्थिवसत्तमाः चतुर्दशोत्तरं चान्यच् छतमस्य तथाभवत्

meroruttarataste tu jātāḥ pārthivasattamāḥ caturdaśottaraṃ cānyac chatamasya tathābhavat

MatsP_12.28

मेरोर्दक्षिणतो ये ये राजानः संप्रकीर्तिताः ज्येष्ठः ककुत्स्थो नाम्नाभूत् तत्सुतस्तु सुयोधनः

merordakṣiṇato ye ye rājānaḥ saṃprakīrtitāḥ jyeṣṭhaḥ kakutstho nāmnābhūt tatsutastu suyodhanaḥ

MatsP_12.29

तस्य पुत्रः पृथुर्नाम विश्वगश्चपृथोः सुतः इन्दुस्तस्य च पुत्रो ऽभूद् युवनाश्वस्ततो ऽभवत्

tasya putraḥ pṛthurnāma viśvagaścapṛthoḥ sutaḥ industasya ca putro 'bhūd yuvanāśvastato 'bhavat

MatsP_12.30

श्रावस्तश्च महातेजा वत्सकस्तत्सुतो ऽभवत् निर्मिता येन श्रावस्ती गौडदेशे द्विजोत्तमाः

śrāvastaśca mahātejā vatsakastatsuto 'bhavat nirmitā yena śrāvastī gauḍadeśe dvijottamāḥ

MatsP_12.31

श्रावस्ताद्बृहदश्वो ऽभूत् कुवलाश्वस् ततो ऽभवत् धुन्धुमारत्वमगमद् धुन्धुनाम्ना हतः पुरा

śrāvastādbṛhadaśvo 'bhūt kuvalāśvas tato 'bhavat dhundhumāratvamagamad dhundhunāmnā hataḥ purā

MatsP_12.32

तस्य पुत्रास् त्रयो जाता दृढाश्वो दण्ड एव च कपिलाश्वश्च विख्यातो धौन्धुमारिः प्रतापवान्

tasya putrās trayo jātā dṛḍhāśvo daṇḍa eva ca kapilāśvaśca vikhyāto dhaundhumāriḥ pratāpavān

MatsP_12.33

दृढाश्वस्य प्रमोदश्च हर्यश्वस्तस्य चात्मजः हर्यश्वस्य निकुम्भो ऽभूत् संहताश्वस् ततो ऽभवत्

dṛḍhāśvasya pramodaśca haryaśvastasya cātmajaḥ haryaśvasya nikumbho 'bhūt saṃhatāśvas tato 'bhavat

MatsP_12.34

अकृताश्वो रणाश्वश्च संहताश्वसुताव् उभौ युवनाश्वो रणाश्वस्य मान्धाता च ततो ऽभवत्

akṛtāśvo raṇāśvaśca saṃhatāśvasutāv ubhau yuvanāśvo raṇāśvasya māndhātā ca tato 'bhavat

MatsP_12.35

मान्धातुः पुरुकुत्सो ऽभूद् धर्मसेनश्च पार्थिवः मुचुकुन्दश्च विख्यातः शत्रुजिच्च प्रतापवान्

māndhātuḥ purukutso 'bhūd dharmasenaśca pārthivaḥ mucukundaśca vikhyātaḥ śatrujicca pratāpavān

MatsP_12.36

पुरुकुत्सस्य पुत्रो ऽभूद् वसुदो नर्मदापतिः सम्भूतिस्तस्य पुत्रो ऽभूत् त्रिधन्वा च ततो ऽभवत्

purukutsasya putro 'bhūd vasudo narmadāpatiḥ sambhūtistasya putro 'bhūt tridhanvā ca tato 'bhavat

MatsP_12.37

त्रिधन्वनः सुतो जातस् त्रय्यारुण इति स्मृतः तस्मात्सत्यव्रतो नाम तस्मात्सत्यरथः स्मृतः

tridhanvanaḥ suto jātas trayyāruṇa iti smṛtaḥ tasmātsatyavrato nāma tasmātsatyarathaḥ smṛtaḥ

MatsP_12.38

तस्य पुत्रो हरिश्चन्द्रो हरिश्चन्द्राच्च रोहितः रोहिताच्च वृको जातो वृकाद्बाहुरजायत

tasya putro hariścandro hariścandrācca rohitaḥ rohitācca vṛko jāto vṛkādbāhurajāyata

MatsP_12.39

सगरस्तस्य पुत्रो ऽभूद् राजा परमधार्मिकः द्वे भार्ये सगरस्यापि प्रभा भानुमती तथा

sagarastasya putro 'bhūd rājā paramadhārmikaḥ dve bhārye sagarasyāpi prabhā bhānumatī tathā

MatsP_12.40

ताभ्यामाराधितः पूर्वम् और्वो ऽग्निः पुत्रकाम्यया और्वस्तुष्टस्तयोः प्रादाद् यथेष्टं वरमुत्तमम्

tābhyāmārādhitaḥ pūrvam aurvo 'gniḥ putrakāmyayā aurvastuṣṭastayoḥ prādād yatheṣṭaṃ varamuttamam

MatsP_12.41

एका षष्टिसहस्राणि सुतमेकं तथापरा गृह्णातु वंशकर्तारं प्रभागृह्णाद् बहूंस्तदा

ekā ṣaṣṭisahasrāṇi sutamekaṃ tathāparā gṛhṇātu vaṃśakartāraṃ prabhāgṛhṇād bahūṃstadā

MatsP_12.42

एकं भानुमती पुत्रम् अगृह्णादसमञ्जसम् ततः षष्टिसहस्राणि सुषुवे यादवी प्रभा

ekaṃ bhānumatī putram agṛhṇādasamañjasam tataḥ ṣaṣṭisahasrāṇi suṣuve yādavī prabhā

MatsP_12.43

खनन्तः पृथिवीं दग्धा विष्णुना ये ऽश्वमार्गणे असमञ्जसस्तु तनयो यो ऽंशुमान्नाम विश्रुतः

khanantaḥ pṛthivīṃ dagdhā viṣṇunā ye 'śvamārgaṇe asamañjasastu tanayo yo 'ṃśumānnāma viśrutaḥ

MatsP_12.44

तस्य पुत्रो दिलीपस् तु दिलीपात्तु भगीरथः येन भागीरथी गङ्गा तपः कृत्वावतारिता

tasya putro dilīpas tu dilīpāttu bhagīrathaḥ yena bhāgīrathī gaṅgā tapaḥ kṛtvāvatāritā

MatsP_12.45

भगीरथस्य तनयो नाभाग इति विश्रुतः नाभागस्याम्बरीषो ऽभूत् सिन्धुद्वीपस् ततो ऽभवत्

bhagīrathasya tanayo nābhāga iti viśrutaḥ nābhāgasyāmbarīṣo 'bhūt sindhudvīpas tato 'bhavat

MatsP_12.46

तस्यायुतायुः पुत्रो ऽभूद् ऋतुपर्णस्ततो ऽभवत् तस्य कल्माषपादस्तु सर्वकर्मा ततः स्मृतः

tasyāyutāyuḥ putro 'bhūd ṛtuparṇastato 'bhavat tasya kalmāṣapādastu sarvakarmā tataḥ smṛtaḥ

MatsP_12.47

तस्यानरण्यः पुत्रो ऽभून् निघ्नस्तस्य सुतो ऽभवत् निघ्नपुत्राव् उभौ जाताव् अनमित्ररघू नृपौ

tasyānaraṇyaḥ putro 'bhūn nighnastasya suto 'bhavat nighnaputrāv ubhau jātāv anamitraraghū nṛpau

MatsP_12.48

अनामित्रो वनमगाद् भविता स कृते नृपः रघोर् अभूद्दिलीपस्तु दिलीपादजकस्तथा

anāmitro vanamagād bhavitā sa kṛte nṛpaḥ raghor abhūddilīpastu dilīpādajakastathā

MatsP_12.49

दीर्घबाहुरजाज्जातश् चाजपालस्ततो नृपः तस्माद्दशरथो जातस् तस्य पुत्रचतुष्टयम्

dīrghabāhurajājjātaś cājapālastato nṛpaḥ tasmāddaśaratho jātas tasya putracatuṣṭayam

MatsP_12.50

नारायणात्मकाः सर्वे रामस्तेष्वग्रजो ऽभवत् रावणान्तकरस्तद्वद् रघूणां वंशवर्धनः

nārāyaṇātmakāḥ sarve rāmasteṣvagrajo 'bhavat rāvaṇāntakarastadvad raghūṇāṃ vaṃśavardhanaḥ

MatsP_12.51

वाल्मीकिस्तस्य चरितं चक्रे भार्गवसत्तमः तस्य पुत्रौ कुशलवाव् इक्ष्वाकुकुलवर्धनौ

vālmīkistasya caritaṃ cakre bhārgavasattamaḥ tasya putrau kuśalavāv ikṣvākukulavardhanau

MatsP_12.52

अतिथिस्तु कुशाज्जज्ञे निषधस्तस्य चात्मजः नलस्तु नैषधस्तस्मान् नभास्तस्मादजायत

atithistu kuśājjajñe niṣadhastasya cātmajaḥ nalastu naiṣadhastasmān nabhāstasmādajāyata

MatsP_12.53

नभसः पुण्डरीको ऽभूत् क्षेमधन्वा ततः स्मृतः तस्य पुत्रो ऽभवद्वीरो देवानीकः प्रतापवान्

nabhasaḥ puṇḍarīko 'bhūt kṣemadhanvā tataḥ smṛtaḥ tasya putro 'bhavadvīro devānīkaḥ pratāpavān

MatsP_12.54

अहीनगुस्तस्य सुतः सहस्राश्वस्ततः परः ततश्चन्द्रावलोकस्तु तारापीडस्ततो ऽभवत्

ahīnagustasya sutaḥ sahasrāśvastataḥ paraḥ tataścandrāvalokastu tārāpīḍastato 'bhavat

MatsP_12.55

तस्यात्मजश् चन्द्रगिरिर् भानुश् चन्द्रस्ततो ऽभवत् श्रुतायुर् अभवत्तस्माद् भारते यो निपातितः

tasyātmajaś candragirir bhānuś candrastato 'bhavat śrutāyur abhavattasmād bhārate yo nipātitaḥ

MatsP_12.56

नलौ द्वाव् एव विख्यातौ वंशे कश्यपसम्भवे वीरसेनसुतस्तद्वन् नैषधश्च नराधिपः

nalau dvāv eva vikhyātau vaṃśe kaśyapasambhave vīrasenasutastadvan naiṣadhaśca narādhipaḥ

MatsP_12.57

एते वैवस्वते वंशे राजानो भूरिदक्षिणाः इक्ष्वाकुवंशप्रभवाः प्राधान्येन प्रकीर्तिताः

ete vaivasvate vaṃśe rājāno bhūridakṣiṇāḥ ikṣvākuvaṃśaprabhavāḥ prādhānyena prakīrtitāḥ

Edition, source and reuse
Edition
Matsya Purāṇa, chapters 1–176, based on Caukhamba Vidyabhavan, 1954.
Electronic text
Oliver Hellwig · GRETIL, SUB Göttingen · 2020-07-31
Review status
Source imported; scholarly proofreading pending

The IAST Sanskrit is preserved from the source. Devanāgarī is generated from IAST and awaits proofreading. Source variants and edition notes are shown separately. Unusual numbering and repeated source lines are retained.

Inline GRETIL reference extraction, whitespace normalization and mechanical IAST-to-Devanāgarī conversion. Original XML preserved. No translation or commentary added.

This text and our script conversion are available under CC BY-NC-SA 4.0, including attribution, noncommercial use and share-alike requirements. This licence applies to the text, independently of the site design.

Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः