भूर्लोको ऽथ भुवर्लोकः स्वर्लोको ऽथ महर्जनः तपः सत्यं च सप्तैते देवलोकाः प्रकीर्तिताः
bhūrloko 'tha bhuvarlokaḥ svarloko 'tha maharjanaḥ tapaḥ satyaṃ ca saptaite devalokāḥ prakīrtitāḥ
पर्यायेण तु सर्वेषाम् आधिपत्यं कथं भवेत् इह लोके शुभं रूपम् आयुः सौभाग्यमेव च लक्ष्मीश्च विपुला नाथ कथं स्यात्पुरसूदन
paryāyeṇa tu sarveṣām ādhipatyaṃ kathaṃ bhavet iha loke śubhaṃ rūpam āyuḥ saubhāgyameva ca lakṣmīśca vipulā nātha kathaṃ syātpurasūdana
पुरा हुताशनः सार्धं मारुतेन महीतले आदिष्टः पुरुहूतेन विनाशाय सुरद्विषाम्
purā hutāśanaḥ sārdhaṃ mārutena mahītale ādiṣṭaḥ puruhūtena vināśāya suradviṣām
निर्दग्धेषु ततस्तेन दानवेषु सहस्रशः तारकः कमलाक्षश्च कालदंष्ट्रः परावसुः विरोचनश्च संग्रामाद् अपलायंस्तपोधन
nirdagdheṣu tatastena dānaveṣu sahasraśaḥ tārakaḥ kamalākṣaśca kāladaṃṣṭraḥ parāvasuḥ virocanaśca saṃgrāmād apalāyaṃstapodhana
अम्भः सामुद्रमाविश्य संनिवेशमकुर्वत अशक्या इति ते ऽप्यग्निमारुताभ्यामुपेक्षिताः
ambhaḥ sāmudramāviśya saṃniveśamakurvata aśakyā iti te 'pyagnimārutābhyāmupekṣitāḥ
ततः प्रभृति ते देवान् मनुष्यान्सह जङ्गमान् संपीड्य च मुनीन्सर्वान् प्रविशन्ति पुनर्जलम्
tataḥ prabhṛti te devān manuṣyānsaha jaṅgamān saṃpīḍya ca munīnsarvān praviśanti punarjalam
एवं वर्षसहस्राणि वीराः पञ्च च सप्त च जलदुर्गबलाद्ब्रह्मन् पीडयन्ति जगत्त्रयम्
evaṃ varṣasahasrāṇi vīrāḥ pañca ca sapta ca jaladurgabalādbrahman pīḍayanti jagattrayam
ततः परमथो वह्निमारुतावमराधिपः आदिदेश चिरादम्बुनिधिरेष विशोष्यताम्
tataḥ paramatho vahnimārutāvamarādhipaḥ ādideśa cirādambunidhireṣa viśoṣyatām
यस्मादस्मद्द्विषामेष शरणं वरुणालयः तस्माद्भवद्भ्यामद्यैव क्षयमेष प्रणीयताम्
yasmādasmaddviṣāmeṣa śaraṇaṃ varuṇālayaḥ tasmādbhavadbhyāmadyaiva kṣayameṣa praṇīyatām
तावूचतुस्ततः शक्रम् उभौ शम्बरसूदनम् अधर्म एष देवेन्द्र सागरस्य विनाशनम्
tāvūcatustataḥ śakram ubhau śambarasūdanam adharma eṣa devendra sāgarasya vināśanam
यस्माज्जीवनिकायस्य महतः संक्षयो भवेत् तस्मान्न पापमद्यावां करवाव पुरंदर
yasmājjīvanikāyasya mahataḥ saṃkṣayo bhavet tasmānna pāpamadyāvāṃ karavāva puraṃdara
अस्य योजनमात्रे ऽपि जीवकोटिशतानि च निवसन्ति सुरश्रेष्ठ स कथं नाशमर्हति
asya yojanamātre 'pi jīvakoṭiśatāni ca nivasanti suraśreṣṭha sa kathaṃ nāśamarhati
एवमुक्तः सुरेन्द्रस्तु कोपात् संरक्तलोचनः उवाचेदं वचो रोषान् निर्दहन्निव पावकम्
evamuktaḥ surendrastu kopāt saṃraktalocanaḥ uvācedaṃ vaco roṣān nirdahanniva pāvakam
न धर्माधर्मसंयोगं प्राप्नुवन्त्यमराः क्वचित् भवतोस्तु विशेषेण माहात्म्यं चाधितिष्ठतोः
na dharmādharmasaṃyogaṃ prāpnuvantyamarāḥ kvacit bhavatostu viśeṣeṇa māhātmyaṃ cādhitiṣṭhatoḥ
मदाज्ञालङ्घनं यस्मान् मारुतेन समं त्वया मुनिव्रतमहिंसादि परिगृह्य त्वया कृतम् धर्मार्थशास्त्ररहितं शत्रुं प्रति विभावसो
madājñālaṅghanaṃ yasmān mārutena samaṃ tvayā munivratamahiṃsādi parigṛhya tvayā kṛtam dharmārthaśāstrarahitaṃ śatruṃ prati vibhāvaso
तस्मादेकेन वपुषा मुनिरूपेण मानुषे मारुतेन समं लोके तव जन्म भविष्यति
tasmādekena vapuṣā munirūpeṇa mānuṣe mārutena samaṃ loke tava janma bhaviṣyati
यदा च मानुषत्वे ऽपि त्वयागस्त्येन शोषितः भविष्यत्युदधिर्वह्ने तदा देवत्वमाप्स्यसि
yadā ca mānuṣatve 'pi tvayāgastyena śoṣitaḥ bhaviṣyatyudadhirvahne tadā devatvamāpsyasi
इतीन्द्रशापात्पतितौ तत्क्षणात्तौ महीतले अवाप्तावेकदेहेन कुम्भाज्जन्म तपोधन
itīndraśāpātpatitau tatkṣaṇāttau mahītale avāptāvekadehena kumbhājjanma tapodhana
मित्रावरुणयोर्वीर्याद् वसिष्ठस्यानुजो ऽभवत् अगस्त्य इत्युग्रतपाः संबभूव पुनर्मुनिः
mitrāvaruṇayorvīryād vasiṣṭhasyānujo 'bhavat agastya ityugratapāḥ saṃbabhūva punarmuniḥ
सम्भूतः स कथं भ्राता वसिष्ठस्याभवन्मुनिः कथं च मित्रावरुणौ पितरावस्य तौ स्मृतौ जन्म कुम्भादगस्त्यस्य कथं स्यात्पुरसूदन
sambhūtaḥ sa kathaṃ bhrātā vasiṣṭhasyābhavanmuniḥ kathaṃ ca mitrāvaruṇau pitarāvasya tau smṛtau janma kumbhādagastyasya kathaṃ syātpurasūdana
पुरा पुराणपुरुषः कदाचिद्गन्धमादने भूत्वा धर्मसुतो विष्णुश् चचार विपुलं तपः
purā purāṇapuruṣaḥ kadācidgandhamādane bhūtvā dharmasuto viṣṇuś cacāra vipulaṃ tapaḥ
तपसा तस्य भीतेन विघ्नार्थं प्रेषितावुभौ शक्रेण माधवानङ्गाव् अप्सरोगणसंयुतौ
tapasā tasya bhītena vighnārthaṃ preṣitāvubhau śakreṇa mādhavānaṅgāv apsarogaṇasaṃyutau
यदा न गीतवाद्येन नाङ्गरागादिना हरिः न काममाधवाभ्यां च विषयान्प्रति चुक्षुभे
yadā na gītavādyena nāṅgarāgādinā hariḥ na kāmamādhavābhyāṃ ca viṣayānprati cukṣubhe
तदा काममधुस्त्रीणां विषादम् अगमद्गणः संक्षोभाय ततस्तेषां स्वोरुदेशान्नराग्रजः नारीमुत्पादयामास त्रैलोक्यजनमोहिनीम्
tadā kāmamadhustrīṇāṃ viṣādam agamadgaṇaḥ saṃkṣobhāya tatasteṣāṃ svorudeśānnarāgrajaḥ nārīmutpādayāmāsa trailokyajanamohinīm
संक्षुब्धास्तु तया देवास् तौ तु देववरावुभौ अप्सरोभिः समक्षं हि देवानामब्रवीद्धरिः
saṃkṣubdhāstu tayā devās tau tu devavarāvubhau apsarobhiḥ samakṣaṃ hi devānāmabravīddhariḥ
अप्सरा इति सामान्या देवानामब्रवीद्धरिः उर्वशीति च नाम्नेयं लोके ख्यातिं गमिष्यति
apsarā iti sāmānyā devānāmabravīddhariḥ urvaśīti ca nāmneyaṃ loke khyātiṃ gamiṣyati
ततः कामयमानेन मित्रेणाहूय सोर्वशी उक्ता मां रमयस्वेति बाढम् इत्यब्रवीत्तु सा
tataḥ kāmayamānena mitreṇāhūya sorvaśī uktā māṃ ramayasveti bāḍham ityabravīttu sā
गच्छन्ती चाम्बरं तद्वत् स्तोकमिन्दीवरेक्षणा वरुणेन धृता पश्चाद् वरुणं नाभ्यनन्दत
gacchantī cāmbaraṃ tadvat stokamindīvarekṣaṇā varuṇena dhṛtā paścād varuṇaṃ nābhyanandata
मित्रेणाहं वृता पूर्वम् अद्य भार्या न ते विभो उवाच वरुणश्चित्तं मयि संन्यस्य गम्यताम्
mitreṇāhaṃ vṛtā pūrvam adya bhāryā na te vibho uvāca varuṇaścittaṃ mayi saṃnyasya gamyatām
गतायां बाढमित्युक्त्वा मित्रः शापमदात्तदा तस्यै मानुषलोके त्वं गच्छ सोमसुतात्मजम्
gatāyāṃ bāḍhamityuktvā mitraḥ śāpamadāttadā tasyai mānuṣaloke tvaṃ gaccha somasutātmajam
भजस्वेति यतो वेश्या धर्म एष त्वया कृतः जलकुम्भे ततो वीर्यं मित्रेण वरुणेन च प्रक्षिप्तमथ संजातौ द्वावेव मुनिसत्तमौ
bhajasveti yato veśyā dharma eṣa tvayā kṛtaḥ jalakumbhe tato vīryaṃ mitreṇa varuṇena ca prakṣiptamatha saṃjātau dvāveva munisattamau
निमिर्नाम सह स्त्रीभिः पुरा द्यूतमदीव्यत तत्रान्तरे ऽभ्याजगाम वसिष्ठो ब्रह्मसम्भवः
nimirnāma saha strībhiḥ purā dyūtamadīvyata tatrāntare 'bhyājagāma vasiṣṭho brahmasambhavaḥ
तस्य पूजामकुर्वन्तं शशाप स मुनिर्नृपम् विदेहस्त्वं भवस्वेति ततस्तेनाप्यसौ मुनिः
tasya pūjāmakurvantaṃ śaśāpa sa munirnṛpam videhastvaṃ bhavasveti tatastenāpyasau muniḥ
अन्योन्यशापाच्च तयोर् विगते इव चेतसी जग्मतुः शापनाशाय ब्रह्माणं जगतः पतिम्
anyonyaśāpācca tayor vigate iva cetasī jagmatuḥ śāpanāśāya brahmāṇaṃ jagataḥ patim
अथ ब्रह्मण आदेशाल् लोचनेष्ववसन्निमिः निमेषाः स्युश्च लोकानां तद्विश्रामाय नारद
atha brahmaṇa ādeśāl locaneṣvavasannimiḥ nimeṣāḥ syuśca lokānāṃ tadviśrāmāya nārada
वसिष्ठो ऽप्यभवत्तस्मिञ् जलकुम्भे च पूर्ववत् ततः श्वेतश्चतुर्बाहुः साक्षसूत्रकमण्डलुः अगस्त्य इति शान्तात्मा बभूव ऋषिसत्तमः
vasiṣṭho 'pyabhavattasmiñ jalakumbhe ca pūrvavat tataḥ śvetaścaturbāhuḥ sākṣasūtrakamaṇḍaluḥ agastya iti śāntātmā babhūva ṛṣisattamaḥ
मलयस्यैकदेशे तु वैखानसविधानतः सभार्यः संवृतो विप्रैस् तपश्चक्रे सुदुश्चरम्
malayasyaikadeśe tu vaikhānasavidhānataḥ sabhāryaḥ saṃvṛto viprais tapaścakre suduścaram
ततः कालेन महता तारकाद् अतिपीडितम् जगद्वीक्ष्य स कोपेन पीतवान्वरुणालयम्
tataḥ kālena mahatā tārakād atipīḍitam jagadvīkṣya sa kopena pītavānvaruṇālayam
ततो ऽस्य वरदाः सर्वे बभूवुः शंकरादयः ब्रह्मा विष्णुश्च भगवान् वरदानाय जग्मतुः वरं वृणीष्व भद्रं ते यदभीष्टं च वै मुने
tato 'sya varadāḥ sarve babhūvuḥ śaṃkarādayaḥ brahmā viṣṇuśca bhagavān varadānāya jagmatuḥ varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te yadabhīṣṭaṃ ca vai mune
यावद्ब्रह्मसहस्राणां पञ्चविंशतिकोटयः वैमानिको भविष्यामि दक्षिणाचलवर्त्मनि
yāvadbrahmasahasrāṇāṃ pañcaviṃśatikoṭayaḥ vaimāniko bhaviṣyāmi dakṣiṇācalavartmani
मद्विमानोदये कुर्याद् यः कश्चित्पूजनं मम स सप्तलोकाधिपतिः पर्यायेण भविष्यति
madvimānodaye kuryād yaḥ kaścitpūjanaṃ mama sa saptalokādhipatiḥ paryāyeṇa bhaviṣyati
एवमस्त्विति ते ऽप्युक्त्वा जग्मुर्देवा यथागतम् तस्मादर्घः प्रदातव्यो ह्य् अगस्त्यस्य सदा बुधैः
evamastviti te 'pyuktvā jagmurdevā yathāgatam tasmādarghaḥ pradātavyo hy agastyasya sadā budhaiḥ
कथमर्घप्रदानं तु कर्तव्यं तस्य वै विभो विधानं यदगस्त्यस्य पूजने तद्वदस्व मे
kathamarghapradānaṃ tu kartavyaṃ tasya vai vibho vidhānaṃ yadagastyasya pūjane tadvadasva me
प्रत्यूषसमये विद्वान् कुर्यादस्योदये निशि स्नानं शुक्लतिलैस्तद्वच् छुक्लमाल्याम्बरो गृही
pratyūṣasamaye vidvān kuryādasyodaye niśi snānaṃ śuklatilaistadvac chuklamālyāmbaro gṛhī
स्थापयेदव्रणं कुम्भं माल्यवस्त्रविभूषितम् पञ्चरत्नसमायुक्तं घृतपात्रसमन्वितम् नानाभक्ष्यफलैर्युक्तं ताम्रपात्रसमन्वितम्
sthāpayedavraṇaṃ kumbhaṃ mālyavastravibhūṣitam pañcaratnasamāyuktaṃ ghṛtapātrasamanvitam nānābhakṣyaphalairyuktaṃ tāmrapātrasamanvitam
अङ्गुष्ठमात्रं पुरुषं तथैव सौवर्णम् अत्यायतबाहुदण्डम् चतुर्मुखं कुम्भमुखे निधाय धान्यानि सप्ताम्बरसंयुतानि
aṅguṣṭhamātraṃ puruṣaṃ tathaiva sauvarṇam atyāyatabāhudaṇḍam caturmukhaṃ kumbhamukhe nidhāya dhānyāni saptāmbarasaṃyutāni
सकांस्यपात्राक्षतशुक्तियुक्तं मन्त्रेण दद्याद्द्विजपुंगवाय उत्क्षिप्य लम्बोदरदीर्घबाहुम् अनन्यचेता यमदिङ्मुखः सन्
sakāṃsyapātrākṣataśuktiyuktaṃ mantreṇa dadyāddvijapuṃgavāya utkṣipya lambodaradīrghabāhum ananyacetā yamadiṅmukhaḥ san
श्वेतां च दद्याद्यदि शक्तिरस्ति रौप्यैः खुरैर् हेममुखीं सवत्साम् धेनुं नरः क्षीरवतीं प्रणम्य सवत्सघण्टाभरणां द्विजाय
śvetāṃ ca dadyādyadi śaktirasti raupyaiḥ khurair hemamukhīṃ savatsām dhenuṃ naraḥ kṣīravatīṃ praṇamya savatsaghaṇṭābharaṇāṃ dvijāya
आ सप्तरात्रोदयम् एतदस्य दातव्यमेतत्सकलं नरेण यावत्समाः सप्त दशाथवा स्युर् अथोर्ध्वमप्यत्र वदन्ति केचित्
ā saptarātrodayam etadasya dātavyametatsakalaṃ nareṇa yāvatsamāḥ sapta daśāthavā syur athordhvamapyatra vadanti kecit
काशपुष्पप्रतीकाश वह्निमारुतसम्भव मित्रावरुणयोः पुत्र कुम्भयोने नमो ऽस्तु ते
kāśapuṣpapratīkāśa vahnimārutasambhava mitrāvaruṇayoḥ putra kumbhayone namo 'stu te
विन्ध्यवृद्धिक्षयकर मेघतोयविषापह रत्नवल्लभ देवेश लङ्कावासिन्नमो ऽस्तु ते
vindhyavṛddhikṣayakara meghatoyaviṣāpaha ratnavallabha deveśa laṅkāvāsinnamo 'stu te
वातापी भक्षितो येन समुद्रः शोषितः पुरा लोपामुद्रापतिः श्रीमान् यो ऽसौ तस्मै नमो नमः
vātāpī bhakṣito yena samudraḥ śoṣitaḥ purā lopāmudrāpatiḥ śrīmān yo 'sau tasmai namo namaḥ
राजपुत्रि महाभागे ऋषिपत्नि वरानने लोपामुद्रे नमस्तुभ्यम् अर्घो मे प्रतिगृह्यताम् प्रत्यब्दं तु फलत्यागम् एवं कुर्वन्न सीदति
rājaputri mahābhāge ṛṣipatni varānane lopāmudre namastubhyam argho me pratigṛhyatām pratyabdaṃ tu phalatyāgam evaṃ kurvanna sīdati
होमं कृत्वा ततः पश्चाद् वर्जयेन्मानवः फलम् अनेन विधिना यस्तु पुमानर्घ्यं निवेदयेत्
homaṃ kṛtvā tataḥ paścād varjayenmānavaḥ phalam anena vidhinā yastu pumānarghyaṃ nivedayet
इमं लोकं स चाप्नोति रूपारोग्यसमन्वितः द्वितीयेन भुवर्लोकं स्वर्गलोकं ततः परम्
imaṃ lokaṃ sa cāpnoti rūpārogyasamanvitaḥ dvitīyena bhuvarlokaṃ svargalokaṃ tataḥ param
सप्तैव लोकानाप्नोति सप्तार्घान् यः प्रयच्छति यावदायुश्च यः कुर्यात् परं ब्रह्माधिगच्छति
saptaiva lokānāpnoti saptārghān yaḥ prayacchati yāvadāyuśca yaḥ kuryāt paraṃ brahmādhigacchati
इह पठति शृणोति वा य एतद् युगलमुनिप्रभवार्घ्यसम्प्रदानम् मतिमपि च ददाति सो ऽपि विष्णोर् भवनगतः परिपूज्यते ऽमरौघैः
iha paṭhati śṛṇoti vā ya etad yugalamuniprabhavārghyasampradānam matimapi ca dadāti so 'pi viṣṇor bhavanagataḥ paripūjyate 'maraughaiḥ