79 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थभागे द्वादशमासस्थितचतुर्दशीव्रतवर्णनं नाम त्रयोविंशत्यधिकशततमो ऽध्यायः सनातन उवाच अथ नारद वक्ष्यामि शृणु पूर्णाव्रतानि ते । यानि कृत्वा नरो नारी प्राप्नुयात्सुखसंततिम्
79 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthabhāge dvādaśamāsasthitacaturdaśīvratavarṇanaṃ nāma trayoviṃśatyadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ sanātana uvāca atha nārada vakṣyāmi śṛṇu pūrṇāvratāni te / yāni kṛtvā naro nārī prāpnuyātsukhasaṃtatim
1 ॥ चैत्रपूर्णा तु विप्रेन्द्र मन्वादिः समुदाहृता । अस्यां सान्नोदकं कुंभं प्रदद्यात्सोमतुष्टये
1 // caitrapūrṇā tu viprendra manvādiḥ samudāhṛtā / asyāṃ sānnodakaṃ kuṃbhaṃ pradadyātsomatuṣṭaye
2 ॥ वैशाख्यामपि पूर्णायां दानं सर्वस्य सर्वदम् । यद्यद्द्रव्यं ददेद्विप्रे तत्तदाप्नोति निश्चितम्
2 // vaiśākhyāmapi pūrṇāyāṃ dānaṃ sarvasya sarvadam / yadyaddravyaṃ dadedvipre tattadāpnoti niścitam
3 ॥ धर्मराजव्रतं चात्र कथितं तन्निशामय । शृतान्नमुदकुंभं च वैशाख्यां वै द्विजोत्तमे
3 // dharmarājavrataṃ cātra kathitaṃ tanniśāmaya / śṛtānnamudakuṃbhaṃ ca vaiśākhyāṃ vai dvijottame
4 ॥ दद्याद्गोदानफलदं धर्मराजस्य तुष्टये । अत्र कृष्णाजिनं दद्यात्सखुरं च सशृङ्गकम्
4 // dadyādgodānaphaladaṃ dharmarājasya tuṣṭaye / atra kṛṣṇājinaṃ dadyātsakhuraṃ ca saśṛṅgakam
5 ॥ तिलैः सहसमाच्छाद्य वस्त्रैर्हेम्ना द्विजातये । यस्तु कृष्णाजिनं दद्यात्सत्कृत्य विधिपूर्वकम्
5 // tilaiḥ sahasamācchādya vastrairhemnā dvijātaye / yastu kṛṣṇājinaṃ dadyātsatkṛtya vidhipūrvakam
6 ॥ सर्वशास्त्रविदे सप्तद्वीपभूमिप्रदः स वै । मोदते विष्णु लोके हि यावच्चन्द्रार्कतारकम्
6 // sarvaśāstravide saptadvīpabhūmipradaḥ sa vai / modate viṣṇu loke hi yāvaccandrārkatārakam
7 ॥ कुंभान्स्वच्छजलैः पूर्णान्हिरण्येन समन्वितान् । यः प्रदद्याद्द्विजाग्र्येभ्यः स न शोचति कर्हिचित्
7 // kuṃbhānsvacchajalaiḥ pūrṇānhiraṇyena samanvitān / yaḥ pradadyāddvijāgryebhyaḥ sa na śocati karhicit
8 ॥ अथ ज्येष्टस्य पूर्णायां वटसावित्रिकं व्रतम् । सोपवासा वटं सिंचेत्सलिलैरमृतोपमैः
8 // atha jyeṣṭasya pūrṇāyāṃ vaṭasāvitrikaṃ vratam / sopavāsā vaṭaṃ siṃcetsalilairamṛtopamaiḥ
9 ॥ सृत्रेण वेष्टयेच्चैव सशताष्टप्रदक्षिणम् । ततः संप्रार्थद्दैवीं सावित्रीं सुपतिव्रताम्
9 // sṛtreṇa veṣṭayeccaiva saśatāṣṭapradakṣiṇam / tataḥ saṃprārthaddaivīṃ sāvitrīṃ supativratām
10 ॥ जगत्पूज्ये जगन्मातः सावित्रि पतिदैवते । पत्या सहावियोगं मे वटस्थे कुरु ते नमः
10 // jagatpūjye jaganmātaḥ sāvitri patidaivate / patyā sahāviyogaṃ me vaṭasthe kuru te namaḥ
11 ॥ इति सप्रार्थ्य या नारी भोजयित्वा परे ऽहनि । सुवासिनीः स्वयं भुञ्ज्यात्सा स्यात्सौभाग्यभागिनी
11 // iti saprārthya yā nārī bhojayitvā pare 'hani / suvāsinīḥ svayaṃ bhuñjyātsā syātsaubhāgyabhāginī
12 ॥ आषाढस्य तु पूर्णायां गोपद्मव्रतमुच्यते । चतुर्भुजं महाकायं जांबूनदसमप्रभम्
12 // āṣāḍhasya tu pūrṇāyāṃ gopadmavratamucyate / caturbhujaṃ mahākāyaṃ jāṃbūnadasamaprabham
13 ॥ शङ्खचक्रगदापद्मरमागरुडशोभितम् । सेवितं मुनिभिर्देवैर्यक्षगन्धर्वकिन्नरैः
13 // śaṅkhacakragadāpadmaramāgaruḍaśobhitam / sevitaṃ munibhirdevairyakṣagandharvakinnaraiḥ
14 ॥ एवंविधं हरिं तत्र स्नात्वा पूजां समाचरेत् । पौरुषेणैव सूक्तेन गन्धाद्यैरुपचारकैः
14 // evaṃvidhaṃ hariṃ tatra snātvā pūjāṃ samācaret / pauruṣeṇaiva sūktena gandhādyairupacārakaiḥ
15 ॥ आचार्यं वस्त्रभूषाद्यैस्तोषयेत्स्निग्धमानसः । भोजयेन्मिष्टपक्वान्नैर्द्विजानन्यांश्च शक्तितः
15 // ācāryaṃ vastrabhūṣādyaistoṣayetsnigdhamānasaḥ / bhojayenmiṣṭapakvānnairdvijānanyāṃśca śaktitaḥ
16 ॥ एवं कृत्वा व्रतं विप्र प्रसादात्कमलापतेः । ऐहिकामुष्मिकान्कामांल्लभते नात्र संशयः
16 // evaṃ kṛtvā vrataṃ vipra prasādātkamalāpateḥ / aihikāmuṣmikānkāmāṃllabhate nātra saṃśayaḥ
17 ॥ कोकिलाव्रतमप्यत्र प्रोक्तं तद्विधिरुच्यते । पूर्णिमायां समारभ्य व्रतं स्नायाद्ब्रहिर्जले
17 // kokilāvratamapyatra proktaṃ tadvidhirucyate / pūrṇimāyāṃ samārabhya vrataṃ snāyādbrahirjale
18 ॥ पूर्णान्तं श्रावणे मासि गौरीरूपां च कोकिलाम् । स्वर्णपक्षां रत्ननेत्रां प्रवालमुखपङ्कजाम्
18 // pūrṇāntaṃ śrāvaṇe māsi gaurīrūpāṃ ca kokilām / svarṇapakṣāṃ ratnanetrāṃ pravālamukhapaṅkajām
19 ॥ कस्तूरीवर्णसंयुक्तामुत्पन्नां नन्दने वने । चूतचंपकवृक्षस्थां कलगीतनिनादिनीम्
19 // kastūrīvarṇasaṃyuktāmutpannāṃ nandane vane / cūtacaṃpakavṛkṣasthāṃ kalagītaninādinīm
20 ॥ चिन्तयेत्पार्वतीं देवीं कोकिलारूपधारिणीम् । गन्धाद्यैः प्रत्यहं प्रार्च्चेल्लिखितां वर्णकैः पटे
20 // cintayetpārvatīṃ devīṃ kokilārūpadhāriṇīm / gandhādyaiḥ pratyahaṃ prārccellikhitāṃ varṇakaiḥ paṭe
21 ॥ ततो व्रतान्ते हैमीं वा तिलपिष्टमयीं द्विज । दद्याद्विप्राय मन्त्रेण भक्त्या सस्वर्णदक्षिणाम्
21 // tato vratānte haimīṃ vā tilapiṣṭamayīṃ dvija / dadyādviprāya mantreṇa bhaktyā sasvarṇadakṣiṇām
22 ॥ देवीं चैत्ररथोत्पन्ने कोकिले हरवल्लभे । संपूज्य दत्ता विप्राय सर्वसौख्यकरी भव
22 // devīṃ caitrarathotpanne kokile haravallabhe / saṃpūjya dattā viprāya sarvasaukhyakarī bhava
23 ॥ द्विजं सुवासिनीस्त्रिंशदेकां वा भोजयेत्ततः । वस्त्रादिदक्षिणां शक्त्या दत्वा नत्वा विसर्जयेत्
23 // dvijaṃ suvāsinīstriṃśadekāṃ vā bhojayettataḥ / vastrādidakṣiṇāṃ śaktyā datvā natvā visarjayet
24 ॥ एवं या कुरुते नारी कोकिलाव्रतमुत्तम् । सा लभेत्सुखसौभाग्यं सप्तजन्मसुनारद
24 // evaṃ yā kurute nārī kokilāvratamuttam / sā labhetsukhasaubhāgyaṃ saptajanmasunārada
25 ॥ अथ श्रावणपूर्णायां वेदोपाकरणं स्मृतम् । यजुर्भिस्तत्र कर्त्तव्यं देवर्षिपितृतर्पणम्
25 // atha śrāvaṇapūrṇāyāṃ vedopākaraṇaṃ smṛtam / yajurbhistatra karttavyaṃ devarṣipitṛtarpaṇam
26 ॥ ऋषीणां पूजनं चापि स्वशाखोक्तविधानतः । बहवृचैस्तु चतुर्द्वश्यां सामगैर्भाद्रगे करे
26 // ṛṣīṇāṃ pūjanaṃ cāpi svaśākhoktavidhānataḥ / bahavṛcaistu caturdvaśyāṃ sāmagairbhādrage kare
27 ॥ रक्षाविधानं च तथा कर्तव्यं विधिपूर्वकम्
27 // rakṣāvidhānaṃ ca tathā kartavyaṃ vidhipūrvakam
28 ॥ सिद्धार्थाक्षतराजिकाश्च विधृता रक्तांशुकांशे सिताः कौसुंभेन च तन्तुनाथ सलिलैः प्रक्षाल्य कांस्ये धृताः । गन्धाद्यैरभिपूज्य देवनिकरान्संप्रार्थ्य विष्ण्वादिकान्बध्नीयाद्द्विजहस्ततः प्रमुदितो नत्वा प्रकोष्ठे स्वके
28 // siddhārthākṣatarājikāśca vidhṛtā raktāṃśukāṃśe sitāḥ kausuṃbhena ca tantunātha salilaiḥ prakṣālya kāṃsye dhṛtāḥ / gandhādyairabhipūjya devanikarānsaṃprārthya viṣṇvādikānbadhnīyāddvijahastataḥ pramudito natvā prakoṣṭhe svake
29 ॥ ततस्तु दक्षिणां दत्वा द्विजेभ्यो ऽध्यायमाचरेत् । विसृज्य च ऋषीन्सप्त धारयेद्ब्रह्मसूत्रकम्
29 // tatastu dakṣiṇāṃ datvā dvijebhyo 'dhyāyamācaret / visṛjya ca ṛṣīnsapta dhārayedbrahmasūtrakam
30 ॥ रञ्जितं कुङ्कुमाद्यैश्च नवीनं निर्मितं स्वयम् । शक्त्या संभोज्य विप्राग्र्यानेकभुक्तं समाचरेत्
30 // rañjitaṃ kuṅkumādyaiśca navīnaṃ nirmitaṃ svayam / śaktyā saṃbhojya viprāgryānekabhuktaṃ samācaret
31 ॥ कृते ह्यस्मिन्व्रते विप्र वार्षिकं कर्मं वैदिकम् । विस्मृतं विधिहीनं च न कृतं सुकृतं भवेत्
31 // kṛte hyasminvrate vipra vārṣikaṃ karmaṃ vaidikam / vismṛtaṃ vidhihīnaṃ ca na kṛtaṃ sukṛtaṃ bhavet
32 ॥ प्रौष्ठपद्यां पौर्णमास्यामुमामाहेश्वरव्रतम् । एकभुक्तश्च यस्तां तु शिवं संपूज्य यत्नतः
32 // prauṣṭhapadyāṃ paurṇamāsyāmumāmāheśvaravratam / ekabhuktaśca yastāṃ tu śivaṃ saṃpūjya yatnataḥ
33 ॥ कृताञ्जलिः प्रार्थयेच्छ्वः करिष्ये च व्रतं प्रभो । एवं विज्ञाप्य देवं तु गृह्णीयाद्व्रतमुत्तमम्
33 // kṛtāñjaliḥ prārthayecchvaḥ kariṣye ca vrataṃ prabho / evaṃ vijñāpya devaṃ tu gṛhṇīyādvratamuttamam
34 ॥ रात्रौ देवान्तिके सुप्त्वा उत्थायापरयामके । कृतमैत्रादिनित्यस्तु भस्मरुद्राक्षधृक् ततः
34 // rātrau devāntike suptvā utthāyāparayāmake / kṛtamaitrādinityastu bhasmarudrākṣadhṛk tataḥ
35 ॥ पूजयेच्छङ्करं सम्यगुपचारैः पृथग्विधैः । बिल्वपत्रैः सुगन्धाढ्येर्ंनैवेद्यैर्धूपदीपकैः
35 // pūjayecchaṅkaraṃ samyagupacāraiḥ pṛthagvidhaiḥ / bilvapatraiḥ sugandhāḍhyerṃnaivedyairdhūpadīpakaiḥ
36 ॥ ततश्चोपवसेद्विद्वानाप्रदोषं विन्धूदये । पुनः संपूज्य तत्रैव रात्रौ जागरणं चरेत्
36 // tataścopavasedvidvānāpradoṣaṃ vindhūdaye / punaḥ saṃpūjya tatraiva rātrau jāgaraṇaṃ caret
37 ॥ एवं पञ्चदशाब्दान्तं कृत्वा व्रतमतन्द्रितः । वर्षे वर्षे तदुत्सर्गे विदध्याद्विधिपूर्वकम्
37 // evaṃ pañcadaśābdāntaṃ kṛtvā vratamatandritaḥ / varṣe varṣe tadutsarge vidadhyādvidhipūrvakam
38 ॥ उमायाश्च महेशस्य सौवर्णी प्रतिमाद्वयम् । हैमा रौप्या मृन्मयाश्च घटाः पञ्चदशोत्तमाः
38 // umāyāśca maheśasya sauvarṇī pratimādvayam / haimā raupyā mṛnmayāśca ghaṭāḥ pañcadaśottamāḥ
39 ॥ तत्रैकस्मिन्घटे स्थाप्यं सवस्त्रं प्रतिमाद्वयम् । पञ्चामृतेन संस्राप्य जलैः शुद्धैस्ततोर्ऽचयेत्
39 // tatraikasminghaṭe sthāpyaṃ savastraṃ pratimādvayam / pañcāmṛtena saṃsrāpya jalaiḥ śuddhaistator'cayet
40 ॥ उपचारैः षोडशभिस्ततः पञ्चदश द्विजान् । भोजयेच्चैव मिष्टान्नैर्दद्यात्तेभ्यश्च दक्षिणाम्
40 // upacāraiḥ ṣoḍaśabhistataḥ pañcadaśa dvijān / bhojayeccaiva miṣṭānnairdadyāttebhyaśca dakṣiṇām
41 ॥ कुंभमेकैकमीशस्य मूर्त्याढ्यं गुरवेर्ऽपयेत् । एवं कृत्वा व्रतं चैव उमामाहेश्वराभिधम्
41 // kuṃbhamekaikamīśasya mūrtyāḍhyaṃ guraver'payet / evaṃ kṛtvā vrataṃ caiva umāmāheśvarābhidham
42 ॥ जायते भुवि विख्यातो निधानं सर्वसंपदाम् । अथास्मिन्नेव दिवसे शक्रव्रतमपि स्मृतम्
42 // jāyate bhuvi vikhyāto nidhānaṃ sarvasaṃpadām / athāsminneva divase śakravratamapi smṛtam
43 ॥ प्रातः स्नात्वा विधानेन संपूज्य सुरनायकम् । गन्धाद्यैंरुपचारैस्तु नैवेद्यानां च राशिभिः
43 // prātaḥ snātvā vidhānena saṃpūjya suranāyakam / gandhādyaiṃrupacāraistu naivedyānāṃ ca rāśibhiḥ
44 ॥ ततो निमन्त्रितान्विप्रान्संभोज्य विधिवद्द्विज । समागतांस्तथैवान्यान्दीनानाथांश्च भोजयेत्
44 // tato nimantritānviprānsaṃbhojya vidhivaddvija / samāgatāṃstathaivānyāndīnānāthāṃśca bhojayet
45 ॥ एतच्छक्रव्रतं विप्र कर्तव्यं प्रतिवार्षिकम् । राज्ञा वा धनिनान्येन धान्यनिष्पत्तिमिच्छता
45 // etacchakravrataṃ vipra kartavyaṃ prativārṣikam / rājñā vā dhaninānyena dhānyaniṣpattimicchatā
46 ॥ आश्विने मासि पूर्णायां व्रतं कोजागराभिधम् । तेन स्नात्वा विधानेन सोपवासो जितेन्द्रियः
46 // āśvine māsi pūrṇāyāṃ vrataṃ kojāgarābhidham / tena snātvā vidhānena sopavāso jitendriyaḥ
47 ॥ लक्ष्मीमभ्यर्च्य सौवर्णीं घटे संस्थाप्य ताम्रजे । मृन्मये वा सवस्त्रान्तामुपचारैः पृथग्विधम्
47 // lakṣmīmabhyarcya sauvarṇīṃ ghaṭe saṃsthāpya tāmraje / mṛnmaye vā savastrāntāmupacāraiḥ pṛthagvidham
48 ॥ ततः सायन्तने काले ऽभ्युदिते तारकाधिपे । हैमान्रौप्यान्मृन्मयान्वा घृतपूर्णान्प्रदीपयेत्
48 // tataḥ sāyantane kāle 'bhyudite tārakādhipe / haimānraupyānmṛnmayānvā ghṛtapūrṇānpradīpayet
49 ॥ लक्षं तदर्धमयुतं सहस्रं शतमेव वा । घृतशर्करसंमिश्रं विपाच्य बहु पायसम्
49 // lakṣaṃ tadardhamayutaṃ sahasraṃ śatameva vā / ghṛtaśarkarasaṃmiśraṃ vipācya bahu pāyasam
50 ॥ बहुपात्रेषु संस्थाप्य कौमुद्यां शीतदीधितेः । याममात्रे गते रात्र्या लक्ष्म्यै तद्विनिवेदयेत्
50 // bahupātreṣu saṃsthāpya kaumudyāṃ śītadīdhiteḥ / yāmamātre gate rātryā lakṣmyai tadvinivedayet
51 ॥ ततः संभोजयेत्तेन विप्रान्भक्त्या ततश्च तैः । सहैव जागरं कुर्य्यान्नृत्यगीतसुमङ्गलैः
51 // tataḥ saṃbhojayettena viprānbhaktyā tataśca taiḥ / sahaiva jāgaraṃ kuryyānnṛtyagītasumaṅgalaiḥ
52 ॥ ततो ऽरुणोदये स्नात्वा तां मूर्तिं गुरवेर्ऽपयेत् । अस्यां रात्रौ महालक्ष्मीर्वराभयकरांबुजा
52 // tato 'ruṇodaye snātvā tāṃ mūrtiṃ guraver'payet / asyāṃ rātrau mahālakṣmīrvarābhayakarāṃbujā
53 ॥ निशीथे चरते लोके को जागर्तिं धरातले । तस्मै वित्तं प्रयच्छामि जाग्रते पूजकाय मे
53 // niśīthe carate loke ko jāgartiṃ dharātale / tasmai vittaṃ prayacchāmi jāgrate pūjakāya me
54 ॥ वर्षे वर्षे कृतं चैतद्व्रतं लक्ष्मीप्रतोषणम् । समृद्धिमैहिकीं दद्याद्द्वेहान्ते पारलौकिकीम्
54 // varṣe varṣe kṛtaṃ caitadvrataṃ lakṣmīpratoṣaṇam / samṛddhimaihikīṃ dadyāddvehānte pāralaukikīm
55 ॥ कार्तिक्यां पूर्णिमायां तु कुर्यात्कार्तिकदर्शनम् । विप्रत्वलब्धये भूयः सर्वशत्रुजयाय च
55 // kārtikyāṃ pūrṇimāyāṃ tu kuryātkārtikadarśanam / vipratvalabdhaye bhūyaḥ sarvaśatrujayāya ca
56 ॥ अत्रैव दीपदानेन विधेयस्त्रिपुरोत्सवः । निशामुखे द्विजश्रेष्ठ सर्वजीवसुखावहः
56 // atraiva dīpadānena vidheyastripurotsavaḥ / niśāmukhe dvijaśreṣṭha sarvajīvasukhāvahaḥ
57 ॥ कीटाः पतङ्गा मशकाश्च वृक्षा जले स्थले ये विचरन्ति जीवाः । दृष्ट्वा प्रदीपान्नहि ते ऽपि जन्मिनः पुनश्च मुक्तिं हि लभन्त एव च
57 // kīṭāḥ pataṅgā maśakāśca vṛkṣā jale sthale ye vicaranti jīvāḥ / dṛṣṭvā pradīpānnahi te 'pi janminaḥ punaśca muktiṃ hi labhanta eva ca
58 ॥ अत्र चन्द्रोदये विप्र संपूज्याः कृत्तिकाश्च षट्
58 // atra candrodaye vipra saṃpūjyāḥ kṛttikāśca ṣaṭ
59 ॥ कार्तिकेयस्तथा खड्गी वरुणश्च हुताशनः । गन्धपुष्पैस्तथा धूपदीपैर्नैवेद्येविस्तरैः
59 // kārtikeyastathā khaḍgī varuṇaśca hutāśanaḥ / gandhapuṣpaistathā dhūpadīpairnaivedyevistaraiḥ
60 ॥ परमान्नैः फलैः शाकैर्वह्निब्राह्मणतर्पणैः । एवं देवान्समभ्यर्च्य दीपो देयो गृहाद्बहिः
60 // paramānnaiḥ phalaiḥ śākairvahnibrāhmaṇatarpaṇaiḥ / evaṃ devānsamabhyarcya dīpo deyo gṛhādbahiḥ
61 ॥ दीपोपान्ते तथा गर्तश्चतुरस्रो मनोहरः । चतुर्द्दंशाङ्गुलः कार्यः सेच्यश्चदनवारिणा
61 // dīpopānte tathā gartaścaturasro manoharaḥ / caturddaṃśāṅgulaḥ kāryaḥ secyaścadanavāriṇā
62 ॥ गवां क्षीरेण संपूर्य हैमं तत्र विनिक्षिपेत् । मुक्तानेत्रसमायुक्तं मत्स्यं सर्वाङ्गशोभनम्
62 // gavāṃ kṣīreṇa saṃpūrya haimaṃ tatra vinikṣipet / muktānetrasamāyuktaṃ matsyaṃ sarvāṅgaśobhanam
63 ॥ महामत्स्याय च नम इति मन्त्रं समुच्चरन् । गन्धाद्यैस्तत्र संपूज्य द्विजाय प्रतिपादयेत्
63 // mahāmatsyāya ca nama iti mantraṃ samuccaran / gandhādyaistatra saṃpūjya dvijāya pratipādayet
64 ॥ क्षीरसागरदानं ते मयोक्तं द्विजसत्तम । दानस्यास्य प्रभावेण मोदते हरिसन्निधौ
64 // kṣīrasāgaradānaṃ te mayoktaṃ dvijasattama / dānasyāsya prabhāveṇa modate harisannidhau
65 ॥ अत्र कृत्त्वा वृषोत्सर्गं व्रतं नक्तं च नारद । रुद्रलोकमवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा
65 // atra kṛttvā vṛṣotsargaṃ vrataṃ naktaṃ ca nārada / rudralokamavāpnoti nātra kāryā vicāraṇā
66 ॥ मार्गशीर्ष्या पूर्णिमायां स्वर्णाढ्यं लवणाढकम् । देवं विप्राय शान्ताय सर्वकामसमृद्धये
66 // mārgaśīrṣyā pūrṇimāyāṃ svarṇāḍhyaṃ lavaṇāḍhakam / devaṃ viprāya śāntāya sarvakāmasamṛddhaye
67 ॥ इदं जगत्पुरा लक्ष्म्या त्यक्तमासीत्ततो हरिः । पुरन्दरश्च सोमश्च तथा तिष्यो बृहस्पतिः
67 // idaṃ jagatpurā lakṣmyā tyaktamāsīttato hariḥ / purandaraśca somaśca tathā tiṣyo bṛhaspatiḥ
68 ॥ पञ्चैते पुष्ययुक्तायां पौर्णमास्यां जगद्बलात् । अलङ्कृतं पुनश्चकुः सौभाग्योत्सवकेलिभिः
68 // pañcaite puṣyayuktāyāṃ paurṇamāsyāṃ jagadbalāt / alaṅkṛtaṃ punaścakuḥ saubhāgyotsavakelibhiḥ
69 ॥ तस्मान्नरः पुष्ययोगे सर्वसौभाग्यवृद्धये । गौरसर्षपकल्केन समालभ्य स्वकां तनुम्
69 // tasmānnaraḥ puṣyayoge sarvasaubhāgyavṛddhaye / gaurasarṣapakalkena samālabhya svakāṃ tanum
70 ॥ स्नायात्सर्वौंषधिजलैर्धारयेच्च नवांशुके । दृष्ट्वा च मङ्गलं द्रव्यं स्पृष्ट्वा नत्वा ततोर्ऽचयेत्
70 // snāyātsarvauṃṣadhijalairdhārayecca navāṃśuke / dṛṣṭvā ca maṅgalaṃ dravyaṃ spṛṣṭvā natvā tator'cayet
71 ॥ हरिशक्रेन्दुपुष्येज्यान्गन्धाद्यरुपचारकैः । विधाय होमं विप्रांश्च तर्पयेत्पायसाशनैः
71 // hariśakrendupuṣyejyāngandhādyarupacārakaiḥ / vidhāya homaṃ viprāṃśca tarpayetpāyasāśanaiḥ
72 ॥ एतत्कृत्वा व्रतं विप्र रमाप्रीतिविवर्द्धनम् । अलक्ष्मीनाशनं चैव मोदतेह परत्र च
72 // etatkṛtvā vrataṃ vipra ramāprītivivarddhanam / alakṣmīnāśanaṃ caiva modateha paratra ca
73 ॥ पौर्णमास्यां ततो माध्यां तिलकार्पासकंबलम् । रत्नानि कञ्चुकोष्णीषपादत्राणानि वा धनम्
73 // paurṇamāsyāṃ tato mādhyāṃ tilakārpāsakaṃbalam / ratnāni kañcukoṣṇīṣapādatrāṇāni vā dhanam
74 ॥ दत्वा प्रमोदते स्वर्गे दानं वित्तानुसारतः । यस्त्वत्र शङ्करं देवं पूजयेद्विधिपूर्वकम्
74 // datvā pramodate svarge dānaṃ vittānusārataḥ / yastvatra śaṅkaraṃ devaṃ pūjayedvidhipūrvakam
75 ॥ सो ऽश्वमेधफलं प्राप्यविष्णुलोके महीयते । फआल्गुने पूर्णिमायां तु होलिकापूजनं मतम्
75 // so 'śvamedhaphalaṃ prāpyaviṣṇuloke mahīyate / phaālgune pūrṇimāyāṃ tu holikāpūjanaṃ matam
76 ॥ संचयं सर्वकाष्ठानामुपलानां च कारयेत् । तत्राग्निं विधिवद्ध्रुत्वा रक्षोघ्नैर्मन्त्रविस्तरैः
76 // saṃcayaṃ sarvakāṣṭhānāmupalānāṃ ca kārayet / tatrāgniṃ vidhivaddhrutvā rakṣoghnairmantravistaraiḥ
77 ॥ "असृक्पाभयसंत्रस्तैः कृता त्वं होलि बालिशैः । अतस्त्वां पूजयिष्यामि भूते भूतिप्रदा भव"
77 // "asṛkpābhayasaṃtrastaiḥ kṛtā tvaṃ holi bāliśaiḥ / atastvāṃ pūjayiṣyāmi bhūte bhūtipradā bhava"
78 ॥ इति मन्त्रेण सन्दीप्य काष्ठादिक्षेपणैस्ततः । परिक्रम्योत्सवः कार्य्यो गीतवादित्रनिःस्वनैः
78 // iti mantreṇa sandīpya kāṣṭhādikṣepaṇaistataḥ / parikramyotsavaḥ kāryyo gītavāditraniḥsvanaiḥ
79 ॥ होलिका राक्षसी चेयं प्रह्लादभयदायिनी । ततस्तां प्रदहॄन्त्येवं काष्ठाद्यैर्गीतमङ्गलैः
79 // holikā rākṣasī ceyaṃ prahlādabhayadāyinī / tatastāṃ pradahṝntyevaṃ kāṣṭhādyairgītamaṅgalaiḥ
80 ॥ संवत्सरस्य दाहो ऽयं कामदाहो मतान्तरे । इति जानीहि विप्रेन्द्र लोके स्थितिरनेकधा
80 // saṃvatsarasya dāho 'yaṃ kāmadāho matāntare / iti jānīhi viprendra loke sthitiranekadhā
81 ॥ पक्षान्ते द्वे पृथग्वैवे ततो ऽमाव्रतमुच्यते । पृथक्छृणुष्व मे विप्र पितॄणामतिवल्लभम्
81 // pakṣānte dve pṛthagvaive tato 'māvratamucyate / pṛthakchṛṇuṣva me vipra pitṝṇāmativallabham
82 ॥ चैत्रवैशाखयोस्तत्र दर्शे पितृसमर्चनम् । पार्वणेन विधानेन श्राद्धं वित्तानुसारतः
82 // caitravaiśākhayostatra darśe pitṛsamarcanam / pārvaṇena vidhānena śrāddhaṃ vittānusārataḥ
83 ॥ द्विजानां भोजनं दानं गवादीनां विशेषतः । सर्वमासेष्वमायां वै बहुपुण्यप्रदं यतः
83 // dvijānāṃ bhojanaṃ dānaṃ gavādīnāṃ viśeṣataḥ / sarvamāseṣvamāyāṃ vai bahupuṇyapradaṃ yataḥ
84 ॥ ज्येष्ठामायां व्रतं प्रोक्तं सावित्र्याः कस्य नारद । विधानं ज्येष्ठपूर्णावदिहापि परिकीर्तितम्
84 // jyeṣṭhāmāyāṃ vrataṃ proktaṃ sāvitryāḥ kasya nārada / vidhānaṃ jyeṣṭhapūrṇāvadihāpi parikīrtitam
85 ॥ शुचौ नभसि भाद्रे च मासे पूर्णान्तिके द्विज । पितृश्राद्धं दानहोमसुरार्चानन्त्यश्नुते
85 // śucau nabhasi bhādre ca māse pūrṇāntike dvija / pitṛśrāddhaṃ dānahomasurārcānantyaśnute
86 ॥ भाद्रदर्शे ऽपराह्ने तु तिलक्षेत्रसमुद्भवान् । विरिञ्चिमनुनामन्त्र्य हुंफट् छिन्नान्कुशान् द्विज
86 // bhādradarśe 'parāhne tu tilakṣetrasamudbhavān / viriñcimanunāmantrya huṃphaṭ chinnānkuśān dvija
87 ॥ सर्वदा सर्वकार्येषु योजयेदेकदापरान् । इषामायां विशेषण पितॄणां श्राद्धतर्पणम्
87 // sarvadā sarvakāryeṣu yojayedekadāparān / iṣāmāyāṃ viśeṣaṇa pitṝṇāṃ śrāddhatarpaṇam
88 ॥ विधेयं जाह्नवीतोये मुक्तिदं च गयास्थले । ऊर्ज्जामायां दीपदानं देवा गारगृहेषु च
88 // vidheyaṃ jāhnavītoye muktidaṃ ca gayāsthale / ūrjjāmāyāṃ dīpadānaṃ devā gāragṛheṣu ca
89 ॥ नद्यारामतडागेषु चैत्यगोष्ठापणेषु च । समर्चनं तथा लक्ष्म्याः स्वर्णरौप्ये कृताकृते
89 // nadyārāmataḍāgeṣu caityagoṣṭhāpaṇeṣu ca / samarcanaṃ tathā lakṣmyāḥ svarṇaraupye kṛtākṛte
90 ॥ द्यूतं च वर्षफलदं जये चापिपराजये । गवां पूजात्र विहिता शृङ्गाद्यङ्गानुरञ्जनैः
90 // dyūtaṃ ca varṣaphaladaṃ jaye cāpiparājaye / gavāṃ pūjātra vihitā śṛṅgādyaṅgānurañjanaiḥ
91 ॥ यवसान्नादिदानैश्च नमस्कारप्रदक्षिणैः । मार्गे ऽपि पितृपूजा स्याच्छ्रद्धैर्ब्राह्मणभोजनैः
91 // yavasānnādidānaiśca namaskārapradakṣiṇaiḥ / mārge 'pi pitṛpūjā syācchraddhairbrāhmaṇabhojanaiḥ
92 ॥ ब्रह्मचर्यादि नियमैर्जपहोमार्चनादिभिः । पौषे माघे च विप्रेन्द्र पितृश्राद्धं फलाधिकम्
92 // brahmacaryādi niyamairjapahomārcanādibhiḥ / pauṣe māghe ca viprendra pitṛśrāddhaṃ phalādhikam
93 ॥ अमायां कर्णपातार्कयुक्तायां तु गयाधिकम् । फआल्गुने केवलं श्राद्धं द्विजानां भोजनं तथा
93 // amāyāṃ karṇapātārkayuktāyāṃ tu gayādhikam / phaālgune kevalaṃ śrāddhaṃ dvijānāṃ bhojanaṃ tathā
94 ॥ दानादि सर्वफलदं दर्शे सोमे ऽधिकं फलम् । इत्थं संक्षेपतः प्रोक्तं तिथिकृत्यं मुने तव
94 // dānādi sarvaphaladaṃ darśe some 'dhikaṃ phalam / itthaṃ saṃkṣepataḥ proktaṃ tithikṛtyaṃ mune tava
95 ॥ सर्वत्रापि विशेषो ऽस्ति स पुराणान्तरे स्थितः
95 // sarvatrāpi viśeṣo 'sti sa purāṇāntare sthitaḥ