77 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे हरिभक्तिलक्षणं नाम चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः सनक उवाच पुनर्वक्ष्यामि माहात्म्यं देवदेवस्य चक्रिणः । पठतां शुण्वतां सद्यः पापराशिः प्रणश्यति
77 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge prathamapāde haribhaktilakṣaṇaṃ nāma catustriṃśo 'dhyāyaḥ sanaka uvāca punarvakṣyāmi māhātmyaṃ devadevasya cakriṇaḥ / paṭhatāṃ śuṇvatāṃ sadyaḥ pāparāśiḥ praṇaśyati
1 ॥ शान्ता जितारिषड्वर्गा योगेनाप्यनहॄङ्कृताः । यजन्ति ज्ञानयोगेन ज्ञानरूपिणमव्ययम्
1 // śāntā jitāriṣaḍvargā yogenāpyanahṝṅkṛtāḥ / yajanti jñānayogena jñānarūpiṇamavyayam
2 ॥ तीर्थस्नानैर्विशुद्धा ये व्रतदानतपोमखैः । यजन्ति कर्मयोगेन सर्वधातारमच्युतम्
2 // tīrthasnānairviśuddhā ye vratadānatapomakhaiḥ / yajanti karmayogena sarvadhātāramacyutam
3 ॥ लुब्धा व्यसनितो ऽज्ञाश्च न यजन्ति जगत्पतिम् । अजरामरवन्मूढास्तिष्टन्ति नरकीटकाः
3 // lubdhā vyasanito 'jñāśca na yajanti jagatpatim / ajarāmaravanmūḍhāstiṣṭanti narakīṭakāḥ
4 ॥ तडिल्लेखाश्रिया मत्ता वृथाहॄङ्कारद्विषिताः । न यजन्ति जगन्नाथं सर्वश्रैयोविधायकम्
4 // taḍillekhāśriyā mattā vṛthāhṝṅkāradviṣitāḥ / na yajanti jagannāthaṃ sarvaśraiyovidhāyakam
5 ॥ हरिधर्मरताः शान्ता हरिपादाब्जसेवकाः । दैवात्के ऽपीह जायन्ते लोकानुग्रहतत्पराः
5 // haridharmaratāḥ śāntā haripādābjasevakāḥ / daivātke 'pīha jāyante lokānugrahatatparāḥ
6 ॥ कर्मणा मनसा वाचा यो यजेद्भक्तितो हरिम् । स याति परमं स्थानं सर्वलोकोत्तमोत्तमम्
6 // karmaṇā manasā vācā yo yajedbhaktito harim / sa yāti paramaṃ sthānaṃ sarvalokottamottamam
7 ॥ अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । पठतां शृण्वतां चैव सर्वपापप्रणाशनम्
7 // atraivodāharantīmamitihāsaṃ purātanam / paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ caiva sarvapāpapraṇāśanam
8 ॥ तत्प्रवक्ष्यामि चरितं यज्ञमालिसुमालिनोः । यस्य श्रवणमात्रेण वाचिमेध फलं लभेत्
8 // tatpravakṣyāmi caritaṃ yajñamālisumālinoḥ / yasya śravaṇamātreṇa vācimedha phalaṃ labhet
9 ॥ कश्चिदासीत्पुरा विप्र ब्रह्मणो रैवतेंऽतरे । वेदमालिरिति ख्यातो वेदवेदाङ्गपारगः
9 // kaścidāsītpurā vipra brahmaṇo raivateṃ'tare / vedamāliriti khyāto vedavedāṅgapāragaḥ
10 ॥ सर्वभूतदयायुक्तो हरिपूजापरायणः । पुत्रमित्रकलत्रार्थं धनार्जनपरो ऽभवत्
10 // sarvabhūtadayāyukto haripūjāparāyaṇaḥ / putramitrakalatrārthaṃ dhanārjanaparo 'bhavat
11 ॥ अपण्यंविक्रयं चक्रे तथा च रसिविक्रयम् । चण्डालाद्यैरपि तथा संभषी तत्प्रतिग्रही
11 // apaṇyaṃvikrayaṃ cakre tathā ca rasivikrayam / caṇḍālādyairapi tathā saṃbhaṣī tatpratigrahī
12 ॥ तपसां विक्रयं चक्रे व्रतानां विक्रयं तथा । परार्थं तीर्थगमनं कलत्रार्थमकारयत्
12 // tapasāṃ vikrayaṃ cakre vratānāṃ vikrayaṃ tathā / parārthaṃ tīrthagamanaṃ kalatrārthamakārayat
13 ॥ कालेन गच्छता विप्र जातौ तस्य सुतावुभो । यज्ञमाली सुमाली च यमलावतिशोभनौ
13 // kālena gacchatā vipra jātau tasya sutāvubho / yajñamālī sumālī ca yamalāvatiśobhanau
14 ॥ ततः पिता कुमारौ तावतिस्नेहसमन्वितः । पोषयामास वात्सल्याद्बहुभिः साधनैस्तदा
14 // tataḥ pitā kumārau tāvatisnehasamanvitaḥ / poṣayāmāsa vātsalyādbahubhiḥ sādhanaistadā
15 ॥ वेदमालिर्बहूपायैर्धनं संपाद्य यत्नतः । स्वधनं गणयामास कियत्स्यादिति वेदितुम्
15 // vedamālirbahūpāyairdhanaṃ saṃpādya yatnataḥ / svadhanaṃ gaṇayāmāsa kiyatsyāditi veditum
16 ॥ निधिकोटिसहस्राणां कोटिकोटिगुणान्वितम् । विगणय्य स्वयं दृष्टो विस्मितश्चार्थचिन्तया
16 // nidhikoṭisahasrāṇāṃ koṭikoṭiguṇānvitam / vigaṇayya svayaṃ dṛṣṭo vismitaścārthacintayā
17 ॥ असत्प्रतिग्रहैश्चैव अपण्यानां च विक्रयैः । मेया तपो विक्रयाद्यैरेतद्धनमुपार्जितम्
17 // asatpratigrahaiścaiva apaṇyānāṃ ca vikrayaiḥ / meyā tapo vikrayādyairetaddhanamupārjitam
18 ॥ नाद्यापि शान्तिमापन्ना मम तृष्णातिदुःसहा । मेरुतुल्यसुवर्णानि ह्यसंख्यातानि वाञ्छति
18 // nādyāpi śāntimāpannā mama tṛṣṇātiduḥsahā / merutulyasuvarṇāni hyasaṃkhyātāni vāñchati
19 ॥ अहो मन्ये महाकष्टं समस्तक्लेशसाधनम् । सर्वान्कामानवांप्नोति पुनरन्यञ्च काङ्क्षति
19 // aho manye mahākaṣṭaṃ samastakleśasādhanam / sarvānkāmānavāṃpnoti punaranyañca kāṅkṣati
20 ॥ जीर्यन्ति जीर्यतः केशाः दन्ता जीर्यन्ति जीर्यतः । चक्षुःश्रोत्रे च जीर्येते तृष्णेका तरुणायते
20 // jīryanti jīryataḥ keśāḥ dantā jīryanti jīryataḥ / cakṣuḥśrotre ca jīryete tṛṣṇekā taruṇāyate
21 ॥ ममेद्रियाणि सर्वाणि मन्दभावं व्रजन्ति च । बलं हतं च जरसा तृष्णा तरुणतां गता
21 // mamedriyāṇi sarvāṇi mandabhāvaṃ vrajanti ca / balaṃ hataṃ ca jarasā tṛṣṇā taruṇatāṃ gatā
22 ॥ कष्टाशा वर्त्तते यस्य स विद्रानथ पण्डितः । सुशान्तो ऽपि प्रमन्युः स्याद्धीमानप्यतिमूढधीः
22 // kaṣṭāśā varttate yasya sa vidrānatha paṇḍitaḥ / suśānto 'pi pramanyuḥ syāddhīmānapyatimūḍhadhīḥ
23 ॥ आशा भङ्गकरी पुंसामजेयारातिसन्निभा । तस्मादाशां त्यजेत्प्राज्ञो यदीच्छेच्छाश्वतं सुखम्
23 // āśā bhaṅgakarī puṃsāmajeyārātisannibhā / tasmādāśāṃ tyajetprājño yadīcchecchāśvataṃ sukham
24 ॥ बलं तेजोः यशश्वैव विद्यां मानं च वृद्धताम् । तथैव सत्कुले जन्म आशा हत्यतिवेगतः
24 // balaṃ tejoḥ yaśaśvaiva vidyāṃ mānaṃ ca vṛddhatām / tathaiva satkule janma āśā hatyativegataḥ
25 ॥ नृणामाशाभिभूतानामाश्चर्यमिदसुच्यते । किञ्चिद्दातापि चाण्डालस्तस्मादधिकतां गतः
25 // nṛṇāmāśābhibhūtānāmāścaryamidasucyate / kiñciddātāpi cāṇḍālastasmādadhikatāṃ gataḥ
26 ॥ आशाभिभूता ये मर्त्या महामोहा महोद्धताः । अवमानादिकं दुःखं न जानन्ति कदाप्यहो
26 // āśābhibhūtā ye martyā mahāmohā mahoddhatāḥ / avamānādikaṃ duḥkhaṃ na jānanti kadāpyaho
27 ॥ मयाप्येवं बहुक्लिशैरेतद्धनमुपार्जितम् । शरीरमपि जीर्णं च जरसापहतं बलम्
27 // mayāpyevaṃ bahukliśairetaddhanamupārjitam / śarīramapi jīrṇaṃ ca jarasāpahataṃ balam
28 ॥ इतः परं यतिष्यामि परलोकार्थमादरात् । एवं निश्चित्य विप्रेन्द्र धर्ममार्ग रतो ऽभवत्
28 // itaḥ paraṃ yatiṣyāmi paralokārthamādarāt / evaṃ niścitya viprendra dharmamārga rato 'bhavat
29 ॥ तदैव तद्धनं सर्वं चतुर्द्धा व्यभजत्तथा । स्वयं तु भाग द्वितय स्वार्जितार्थादपाहरत्
29 // tadaiva taddhanaṃ sarvaṃ caturddhā vyabhajattathā / svayaṃ tu bhāga dvitaya svārjitārthādapāharat
30 ॥ शेषं च भागद्वितयं पुत्रयोरुभयोर्ददौ । स्वेनार्जितानां पापानां नाशं कर्तुमनास्तदा
30 // śeṣaṃ ca bhāgadvitayaṃ putrayorubhayordadau / svenārjitānāṃ pāpānāṃ nāśaṃ kartumanāstadā
31 ॥ प्रपातडागारामांश्च तथा देवगृहान्बहून् । अन्नादीनां च दानानि गङ्गातीरे चकार सः
31 // prapātaḍāgārāmāṃśca tathā devagṛhānbahūn / annādīnāṃ ca dānāni gaṅgātīre cakāra saḥ
32 ॥ एवं धनमशेषं च विश्राण्य हरिभक्तिमान् । नारनारायण स्थानं जगाम तपसे वनम्
32 // evaṃ dhanamaśeṣaṃ ca viśrāṇya haribhaktimān / nāranārāyaṇa sthānaṃ jagāma tapase vanam
33 ॥ तत्रापश्यन्महारम्यमाश्रमं मुनिसेवितम् । फलितैः पुषअपितैश्चैव शोभितं वृक्षसंचयैः
33 // tatrāpaśyanmahāramyamāśramaṃ munisevitam / phalitaiḥ puṣaapitaiścaiva śobhitaṃ vṛkṣasaṃcayaiḥ
34 ॥ गृणद्भिः परमं ब्रह्म शास्त्रचिन्तापरैस्तथा । परिचर्यापरैर्वृद्धैर्मुनिभिः परिशोभितम्
34 // gṛṇadbhiḥ paramaṃ brahma śāstracintāparaistathā / paricaryāparairvṛddhairmunibhiḥ pariśobhitam
35 ॥ शिष्यैः परिवृतं तत्र मुनिं जानन्ति संज्ञकम् । गृणन्तं परमं ब्रह्म तेजोराशिं ददर्श ह
35 // śiṣyaiḥ parivṛtaṃ tatra muniṃ jānanti saṃjñakam / gṛṇantaṃ paramaṃ brahma tejorāśiṃ dadarśa ha
36 ॥ शमादिगुणसंयुक्तं रागादिरहितं मुनिम् । शीर्णपर्णाशनं दृष्ट्वा वेदमालिर्ननाम तम्
36 // śamādiguṇasaṃyuktaṃ rāgādirahitaṃ munim / śīrṇaparṇāśanaṃ dṛṣṭvā vedamālirnanāma tam
37 ॥ तस्य जानन्तिरागन्तोः कल्पयामास चार्हणम् । कन्दमूलफलाद्यैस्तु नारायणधिया मुने
37 // tasya jānantirāgantoḥ kalpayāmāsa cārhaṇam / kandamūlaphalādyaistu nārāyaṇadhiyā mune
38 ॥ कृतातिथ्यक्रियस्तेन वेदमाली कृताञ्जलिः । विनयावनतो भूत्वा प्रोवाच वदतां वरम्
38 // kṛtātithyakriyastena vedamālī kṛtāñjaliḥ / vinayāvanato bhūtvā provāca vadatāṃ varam
39 ॥ भगवन्कृतकृत्यो ऽस्मि विगतं कल्मषं मम । मामुद्धर महाभाग ज्ञानदानेन पण्डित
39 // bhagavankṛtakṛtyo 'smi vigataṃ kalmaṣaṃ mama / māmuddhara mahābhāga jñānadānena paṇḍita
40 ॥ एवमुक्तस्ततस्तेन जानन्तिर्मुनिसत्तमः । प्रोवाच प्रहसन्वाग्मी वेदमालिं गुणान्वितम्
40 // evamuktastatastena jānantirmunisattamaḥ / provāca prahasanvāgmī vedamāliṃ guṇānvitam
41 ॥ जानन्तिरुवाच शृणष्व विप्रशार्दूल संसारच्छेदकारणम् । प्रवक्ष्यामि समासेन दुर्लभं त्वकृतात्मनाम्
41 // jānantiruvāca śṛṇaṣva vipraśārdūla saṃsāracchedakāraṇam / pravakṣyāmi samāsena durlabhaṃ tvakṛtātmanām
42 ॥ भज विष्णुं परं नित्यं स्मर नारायणं प्रभुम् । परापवादं पैशुन्यं कदाचिदपि मा कृथाः
42 // bhaja viṣṇuṃ paraṃ nityaṃ smara nārāyaṇaṃ prabhum / parāpavādaṃ paiśunyaṃ kadācidapi mā kṛthāḥ
43 ॥ परोपकारनिरतः स दा भव महामते । हरिपूजापरश्चैव त्यज मूर्खसमागमम्
43 // paropakāranirataḥ sa dā bhava mahāmate / haripūjāparaścaiva tyaja mūrkhasamāgamam
44 ॥ कामं क्रोधं च लोभं च मोहं च मदमत्सरौ । परित्यज्यात्मवल्लोकं दृष्ट्वा शान्तिं गमिष्यसि
44 // kāmaṃ krodhaṃ ca lobhaṃ ca mohaṃ ca madamatsarau / parityajyātmavallokaṃ dṛṣṭvā śāntiṃ gamiṣyasi
45 ॥ असूयां परनिन्दां च कदाचिदपि मा कुरु । द्रंभाचारमहॄङ्कारं नैष्ठुर्यं च परित्यज
45 // asūyāṃ paranindāṃ ca kadācidapi mā kuru / draṃbhācāramahṝṅkāraṃ naiṣṭhuryaṃ ca parityaja
46 ॥ दयां कुरुष्व भुतेषु शुश्रूषां च तथा सताम् । त्वया कृतांश्च धर्मान्वै मा प्रकाशय पुच्छताम्
46 // dayāṃ kuruṣva bhuteṣu śuśrūṣāṃ ca tathā satām / tvayā kṛtāṃśca dharmānvai mā prakāśaya pucchatām
47 ॥ अनाचारपरान्दृष्ट्वा नोपेक्षां कुरु शक्तितः । पूजयस्वातियिं नित्यं स्वकुटुंबाविरोधतः
47 // anācāraparāndṛṣṭvā nopekṣāṃ kuru śaktitaḥ / pūjayasvātiyiṃ nityaṃ svakuṭuṃbāvirodhataḥ
48 ॥ पत्रैः पुष्पैः फलैर्वापि दूर्वाभिः पल्लवैरथ । पूजयस्व जगन्नाथं नारायणमकां मतः
48 // patraiḥ puṣpaiḥ phalairvāpi dūrvābhiḥ pallavairatha / pūjayasva jagannāthaṃ nārāyaṇamakāṃ mataḥ
49 ॥ देवानृपीन्पितॄश्चापि तर्पयस्व यथाविधि । अग्रेश्च विधिवद्वप्र परिचर्यापरो भव
49 // devānṛpīnpitṝścāpi tarpayasva yathāvidhi / agreśca vidhivadvapra paricaryāparo bhava
50 ॥ देवतायतने नित्यं संमार्जनपरो भव । तथोपलेपनं चैव कुरुष्व सुसमाहितः
50 // devatāyatane nityaṃ saṃmārjanaparo bhava / tathopalepanaṃ caiva kuruṣva susamāhitaḥ
51 ॥ शीर्णस्फटितसंधानं कुरु देवगृहे सदा । मार्गशोभां च दीपं च विष्णोरायतने कुरु
51 // śīrṇasphaṭitasaṃdhānaṃ kuru devagṛhe sadā / mārgaśobhāṃ ca dīpaṃ ca viṣṇorāyatane kuru
52 ॥ कन्दमूलफलैर्वापि सदा पूजय माधवम् । प्रदक्षिणनमस्कारैः स्तोत्राणां पठनैस्तथा
52 // kandamūlaphalairvāpi sadā pūjaya mādhavam / pradakṣiṇanamaskāraiḥ stotrāṇāṃ paṭhanaistathā
53 ॥ युराणश्रवणं चैव पुराणपठनं तथा । वेदान्तपठनं चैव प्रत्यहं कुरु शक्तितः
53 // yurāṇaśravaṇaṃ caiva purāṇapaṭhanaṃ tathā / vedāntapaṭhanaṃ caiva pratyahaṃ kuru śaktitaḥ
54 ॥ एवं स्थिति तव ज्ञानं भघविष्यत्युत्तमोत्तमम् । ज्ञानात्समस्तपापानां मोक्षो भवति निश्चितम्
54 // evaṃ sthiti tava jñānaṃ bhaghaviṣyatyuttamottamam / jñānātsamastapāpānāṃ mokṣo bhavati niścitam
55 ॥ एवं प्रबोधितस्तेन वेदमालिर्महामतिः । तथा ज्ञानरतो नित्यं ज्ञानलेशमवाप्तवान्
55 // evaṃ prabodhitastena vedamālirmahāmatiḥ / tathā jñānarato nityaṃ jñānaleśamavāptavān
56 ॥ वेदमालिः कदाचित्तु ज्ञानलेशप्रचोदितः । को ऽहं मम क्रिया केति स्वयमेव व्यक्तिन्तयत्
56 // vedamāliḥ kadācittu jñānaleśapracoditaḥ / ko 'haṃ mama kriyā keti svayameva vyaktintayat
57 ॥ मम जन्म कथं जातं रूपं कीदृग्विधं मम । एवं विचारणपरोः दिवानिशमतन्द्रितः
57 // mama janma kathaṃ jātaṃ rūpaṃ kīdṛgvidhaṃ mama / evaṃ vicāraṇaparoḥ divāniśamatandritaḥ
58 ॥ अनिश्चितमतिर्भूत्वा वेदमालिर्द्धिजोत्तमः । पुनर्जानन्तिमागम्य प्रणम्येदमुवाच ह
58 // aniścitamatirbhūtvā vedamālirddhijottamaḥ / punarjānantimāgamya praṇamyedamuvāca ha
59 ॥ वेदमालिरुवाच मम चित्तमतिभ्रातं गुरो ब्रह्मविदां वर । को ऽहं मम क्रिया का च मम जन्म कथं वद
59 // vedamāliruvāca mama cittamatibhrātaṃ guro brahmavidāṃ vara / ko 'haṃ mama kriyā kā ca mama janma kathaṃ vada
60 ॥ जानन्तिरुवाच सत्यं सत्यं महाभागं चित्तं भ्रातं सुनिश्चितम् । अविद्यानिलर्य चित्तं कथं सद्भावगगमेष्यति
60 // jānantiruvāca satyaṃ satyaṃ mahābhāgaṃ cittaṃ bhrātaṃ suniścitam / avidyānilarya cittaṃ kathaṃ sadbhāvagagameṣyati
61 ॥ ममेति गदितं यत्तु तदपि भ्रान्तिरिष्यते । अहॄङ्कारो मनोधर्म आत्मनो नहि पण्डित
61 // mameti gaditaṃ yattu tadapi bhrāntiriṣyate / ahṝṅkāro manodharma ātmano nahi paṇḍita
62 ॥ पुनश्च को ऽहमित्युक्तं वेदमाले त्वया तु यत् । मम जात्यादि शून्यस्य कथं नाम करोम्यहम्
62 // punaśca ko 'hamityuktaṃ vedamāle tvayā tu yat / mama jātyādi śūnyasya kathaṃ nāma karomyaham
63 ॥ अनौपम्यस्वभावस्य निर्गुणस्य परात्मनः । नीरूपस्याप्रमेयस्य कथं नाम करोम्यहम्
63 // anaupamyasvabhāvasya nirguṇasya parātmanaḥ / nīrūpasyāprameyasya kathaṃ nāma karomyaham
64 ॥ परज्योतिः स्वरूपस्य परिपूर्णाव्ययात्मनः । अविच्छिन्नस्वभावस्य कथ्यते च कथं क्रिया
64 // parajyotiḥ svarūpasya paripūrṇāvyayātmanaḥ / avicchinnasvabhāvasya kathyate ca kathaṃ kriyā
65 ॥ स्वप्रकाशात्मनो विप्र नित्यस्य परमात्मनः । अनन्तस्य क्रिया चैव कथं जन्म च कथ्यते
65 // svaprakāśātmano vipra nityasya paramātmanaḥ / anantasya kriyā caiva kathaṃ janma ca kathyate
66 ॥ ज्ञानैकवेद्यमजरं परं ब्रह्म सनातनम् । परिपूर्णं परानन्दं तस्मान्नान्यदिह द्विज
66 // jñānaikavedyamajaraṃ paraṃ brahma sanātanam / paripūrṇaṃ parānandaṃ tasmānnānyadiha dvija
67 ॥ तत्त्वमस्यादिवाक्येभ्यो ज्ञानं मोक्षस्य साधनम् । ज्ञाने त्वनाहते सिद्धे सर्वं ब्रह्ममयं भवेत्
67 // tattvamasyādivākyebhyo jñānaṃ mokṣasya sādhanam / jñāne tvanāhate siddhe sarvaṃ brahmamayaṃ bhavet
68 ॥ एवं प्रबोधितस्तेन वेदमालिर्मुनीश्वर । मुमोद पश्यन्नात्मानमात्मन्येवाच्युतं प्रभुम्
68 // evaṃ prabodhitastena vedamālirmunīśvara / mumoda paśyannātmānamātmanyevācyutaṃ prabhum
69 ॥ उपाधिरहितं ब्रह्म स्वप्रकाशं निरञ्जनम् । अहमेवेति निश्चित्य परां शान्तिमवाप्तवान्
69 // upādhirahitaṃ brahma svaprakāśaṃ nirañjanam / ahameveti niścitya parāṃ śāntimavāptavān
70 ॥ ततश्च व्यवहारार्थं वेदमालिर्मुनीश्वरम् । गुरुं प्रणम्य जानन्ति सदा ध्यानपरो ऽभवत्
70 // tataśca vyavahārārthaṃ vedamālirmunīśvaram / guruṃ praṇamya jānanti sadā dhyānaparo 'bhavat
71 ॥ गते बहुतिथे काले वेदमालिर्मुनीश्व । वाराणसीपुरं प्राप्य परं मोक्षमवाप्तवान्
71 // gate bahutithe kāle vedamālirmunīśva / vārāṇasīpuraṃ prāpya paraṃ mokṣamavāptavān
72 ॥ य इमं पठते ऽध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः । स कर्मपाशविच्छेदं प्राप्य सौख्यमवान्पुयात्
72 // ya imaṃ paṭhate 'dhyāyaṃ śṛṇuyādvā samāhitaḥ / sa karmapāśavicchedaṃ prāpya saukhyamavānpuyāt