228 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे नृसिंहोपासनामन्त्रगायत्र्यादिनिरूपणं नामैकसप्ततितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच प्रणवो हृदयं विष्णुर्नेन्तः सुरपतिस्तथा । महाबलाय स्वाहान्तो मन्त्रो वसुधराक्षरः
228 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde nṛsiṃhopāsanāmantragāyatryādinirūpaṇaṃ nāmaikasaptatitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca praṇavo hṛdayaṃ viṣṇurnentaḥ surapatistathā / mahābalāya svāhānto mantro vasudharākṣaraḥ
1 ॥ मुनिरिन्दुर्विराट् छन्दो देवता दधिवामनः । तारो बीजं तथा शक्तिर्वह्निजाया प्रकीर्तिता
1 // munirindurvirāṭ chando devatā dadhivāmanaḥ / tāro bījaṃ tathā śaktirvahnijāyā prakīrtitā
2 ॥ चन्द्राक्षिरामबाणेंषु नेत्रसंख्यैर्मनूद्भवैः । वर्णैः षडङ्गं कृत्वा च मूर्ध्नि भाले च नेत्रयोः
2 // candrākṣirāmabāṇeṃṣu netrasaṃkhyairmanūdbhavaiḥ / varṇaiḥ ṣaḍaṅgaṃ kṛtvā ca mūrdhni bhāle ca netrayoḥ
3 ॥ कर्णयोर्घ्राणयोरोष्टतालुकण्ठभुजेषु च । पृष्टे हृद्युदरे नाभौ गुह्ये चोरुस्थले पुनः
3 // karṇayorghrāṇayoroṣṭatālukaṇṭhabhujeṣu ca / pṛṣṭe hṛdyudare nābhau guhye corusthale punaḥ
4 ॥ जानुद्वयं जङ्घयोश्च पादयोर्विन्यसेत्क्रमात् । अष्टादशैव मन्त्रोत्थास्ततो देवं विचिन्तयेत्
4 // jānudvayaṃ jaṅghayośca pādayorvinyasetkramāt / aṣṭādaśaiva mantrotthāstato devaṃ vicintayet
5 ॥ मुक्तागौरं रत्नभूषं चन्द्रस्थं भृङ्गसन्निभैः । अलकैर्विलसद्वक्त्रं कुम्भं शुद्धांबुपूरितम्
5 // muktāgauraṃ ratnabhūṣaṃ candrasthaṃ bhṛṅgasannibhaiḥ / alakairvilasadvaktraṃ kumbhaṃ śuddhāṃbupūritam
6 ॥ दध्यन्नपूर्णचषकं दोर्भ्यां संदधनं भजेत् । लक्षत्रयं जपेन्मन्त्रं तद्दशांशं घृतप्लुतैः
6 // dadhyannapūrṇacaṣakaṃ dorbhyāṃ saṃdadhanaṃ bhajet / lakṣatrayaṃ japenmantraṃ taddaśāṃśaṃ ghṛtaplutaiḥ
7 ॥ पायसान्नैः प्रजुहुयाद्दध्यन्नेन यथाविधि । चन्द्रान्ते कल्पिते पीठे पूर्वोक्तें पूजयेञ्च तम्
7 // pāyasānnaiḥ prajuhuyāddadhyannena yathāvidhi / candrānte kalpite pīṭhe pūrvokteṃ pūjayeñca tam
8 ॥ संकल्पमूर्तिमूलेन संपूज्य च विधानतः । केसरेषु षडङ्गानि संपूज्य दिग्दलेषु च
8 // saṃkalpamūrtimūlena saṃpūjya ca vidhānataḥ / kesareṣu ṣaḍaṅgāni saṃpūjya digdaleṣu ca
9 ॥ वासुदेवं संकर्षणं प्रद्युम्नमनिरुद्धकम् । कोणपत्रेषु शान्तिं च श्रियं सरस्वतीं रतिम्
9 // vāsudevaṃ saṃkarṣaṇaṃ pradyumnamaniruddhakam / koṇapatreṣu śāntiṃ ca śriyaṃ sarasvatīṃ ratim
10 ॥ ध्वजं च वैनतेयं च कौस्तुभं वनमालिकम् । शङ्खं चक्रं गदां शार्ङ्गं दलेष्वष्टसु पूजयेत्
10 // dhvajaṃ ca vainateyaṃ ca kaustubhaṃ vanamālikam / śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ śārṅgaṃ daleṣvaṣṭasu pūjayet
11 ॥ दलाग्रेषु केशवादीन्दिक्पालांस्तदनन्तरम् । तदस्त्राणि च सम्पूज्य गजानष्टौ समर्चयेत्
11 // dalāgreṣu keśavādīndikpālāṃstadanantaram / tadastrāṇi ca sampūjya gajānaṣṭau samarcayet
12 ॥ ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदाएंऽजनः । पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः
12 // airāvataḥ puṇḍarīko vāmanaḥ kumudāeṃ'janaḥ / puṣpadantaḥ sārvabhaumaḥ supratīkaśca diggajāḥ
13 ॥ करिण्यो ऽभ्रमुकपिलोपिङ्गलानुपमाः क्रमात् । ताम्रकर्णी शुभ्रदन्ती चाङ्गना ह्यञ्जना वती
13 // kariṇyo 'bhramukapilopiṅgalānupamāḥ kramāt / tāmrakarṇī śubhradantī cāṅganā hyañjanā vatī
14 ॥ एवमाराधितो मन्त्री दद्यादिष्टानि मन्त्रिणे । श्रीकामः पायसाज्येन सहस्रं जुहुयात्सुधीः
14 // evamārādhito mantrī dadyādiṣṭāni mantriṇe / śrīkāmaḥ pāyasājyena sahasraṃ juhuyātsudhīḥ
15 ॥ महतीं श्रियमाप्नोति धान्याप्तिर्धान्य होमतः । शतपुष्पासमुत्थैश्च बीजैर्हुत्वा सहस्रतः
15 // mahatīṃ śriyamāpnoti dhānyāptirdhānya homataḥ / śatapuṣpāsamutthaiśca bījairhutvā sahasrataḥ
16 ॥ महाभयं नाशयेद्धि नात्र कार्या विचारणा । दद्ध्योदनेन शुद्धेन हुत्वा मुच्यते दुर्गतेः
16 // mahābhayaṃ nāśayeddhi nātra kāryā vicāraṇā / daddhyodanena śuddhena hutvā mucyate durgateḥ
17 ॥ ध्यात्वा त्रैविक्रमं रूपं जपेन्मन्त्रं समाहितः । कारागृहाद्भवन्मुक्तो बद्धो मन्त्रप्रभावतः
17 // dhyātvā traivikramaṃ rūpaṃ japenmantraṃ samāhitaḥ / kārāgṛhādbhavanmukto baddho mantraprabhāvataḥ
18 ॥ भित्तौ संपाद्य देवेशं फलके वा प्रपूजयेत् । नित्यं सुगन्धकुसुमैर्महतीं श्रियमाप्नुयात्
18 // bhittau saṃpādya deveśaṃ phalake vā prapūjayet / nityaṃ sugandhakusumairmahatīṃ śriyamāpnuyāt
19 ॥ हुत्वा रक्तोत्पलैर्मन्त्री वशयेत्सकलं जगत् । अन्नाज्यैर्जुहुयान्नित्यमष्टाविंशतिसंख्यया
19 // hutvā raktotpalairmantrī vaśayetsakalaṃ jagat / annājyairjuhuyānnityamaṣṭāviṃśatisaṃkhyayā
20 ॥ सिताज्यान्नं च विधिवत्प्राप्नुयादन्नमक्षयम् । अपूपैः षड्रसोपेतैर्हुनेद्वसुसहस्रकम्
20 // sitājyānnaṃ ca vidhivatprāpnuyādannamakṣayam / apūpaiḥ ṣaḍrasopetairhunedvasusahasrakam
21 ॥ अलक्ष्मीं च पराभूय महतीं श्रियमाप्नुयात् । जुहुयादयुतं मन्त्री दध्यन्नं च सितान्वितम्
21 // alakṣmīṃ ca parābhūya mahatīṃ śriyamāpnuyāt / juhuyādayutaṃ mantrī dadhyannaṃ ca sitānvitam
22 ॥ यत्र यत्र वसेत्सो ऽपि तत्रान्नगिरिमाप्नुयात् । पद्माक्षरैर्युतं बिल्वान्तिकस्थो जुहुयान्नरः
22 // yatra yatra vasetso 'pi tatrānnagirimāpnuyāt / padmākṣarairyutaṃ bilvāntikastho juhuyānnaraḥ
23 ॥ महालक्ष्मीं स लभते तत्र तत्र न संशयः । जुहुयात्पायसैर्लक्षं वाचस्पतिसमो भवेत्
23 // mahālakṣmīṃ sa labhate tatra tatra na saṃśayaḥ / juhuyātpāyasairlakṣaṃ vācaspatisamo bhavet
24 ॥ लक्षं जप्त्वा तद्दशांशं पुत्रजीवफलैर्हुनेत् । तत्काष्टैरेधिते वह्नौ श्रेष्ठं पुत्रमवाप्नुयात्
24 // lakṣaṃ japtvā taddaśāṃśaṃ putrajīvaphalairhunet / tatkāṣṭairedhite vahnau śreṣṭhaṃ putramavāpnuyāt
25 ॥ ससाध्यतारं विलसत्कर्णिकं च सुवर्णकैः । विलसत्केसरं मन्त्राक्षरद्वन्द्वाष्टपत्रकम्
25 // sasādhyatāraṃ vilasatkarṇikaṃ ca suvarṇakaiḥ / vilasatkesaraṃ mantrākṣaradvandvāṣṭapatrakam
26 ॥ शेषयुग्मार्णान्त्यपत्रं द्वादशाक्षरवेष्टितम् । तद्बहिर्मातृकावर्णैर्यन्त्रं सम्पत्प्रदं नृणाम्
26 // śeṣayugmārṇāntyapatraṃ dvādaśākṣaraveṣṭitam / tadbahirmātṛkāvarṇairyantraṃ sampatpradaṃ nṛṇām
27 ॥ रक्तं त्रिविक्रमं ध्यात्वा प्रसूनै रक्तवर्णकैः । जुहुयादयुतं मन्त्री सर्वत्र विजयी भवेत्
27 // raktaṃ trivikramaṃ dhyātvā prasūnai raktavarṇakaiḥ / juhuyādayutaṃ mantrī sarvatra vijayī bhavet
28 ॥ ध्यायेञ्चन्द्रासनगतं पद्मानामयुतं हुनेत् । लभेदकण्टकं राज्यं सर्वलक्षणसंयुतम्
28 // dhyāyeñcandrāsanagataṃ padmānāmayutaṃ hunet / labhedakaṇṭakaṃ rājyaṃ sarvalakṣaṇasaṃyutam
29 ॥ हुत्वा लवङ्गैर्मध्वाक्तैरपामार्गदलैस्तु वा । अयुतं साध्यनामाढ्यं स वश्यो जायते ध्रुवम्
29 // hutvā lavaṅgairmadhvāktairapāmārgadalaistu vā / ayutaṃ sādhyanāmāḍhyaṃ sa vaśyo jāyate dhruvam
30 ॥ अष्टोत्तरशतं हुत्वा ह्यपामार्गदलैः शुभैः । तावज्जप्त्वा च सप्ताहान्महारोगात्प्रमुच्यते
30 // aṣṭottaraśataṃ hutvā hyapāmārgadalaiḥ śubhaiḥ / tāvajjaptvā ca saptāhānmahārogātpramucyate
31 ॥ उहिरत्पदमाभाष्य प्रणवोहीय शब्दतः । सर्ववार्गीश्वरेत्यन्ते प्रवदेदीश्वरेत्यथ
31 // uhiratpadamābhāṣya praṇavohīya śabdataḥ / sarvavārgīśvaretyante pravadedīśvaretyatha
32 ॥ सर्ववेदमयाचिन्त्यपदान्ते सर्वमीरयेत् । बोधयद्वितवान्तो ऽयं मन्त्रस्तारादिरीरितः
32 // sarvavedamayācintyapadānte sarvamīrayet / bodhayadvitavānto 'yaṃ mantrastārādirīritaḥ
33 ॥ ऋषिर्ब्रह्मास्य निर्दिष्टश्छन्दो ऽनुष्टुबुदाहृतम् । देवता स्याद्धयग्रीवो वागैश्वर्यप्रदो विभुः
33 // ṛṣirbrahmāsya nirdiṣṭaśchando 'nuṣṭubudāhṛtam / devatā syāddhayagrīvo vāgaiśvaryaprado vibhuḥ
34 ॥ तारेण पादैर्मन्त्रस्य पञ्चाङ्गानि प्रकल्पयेत् । तुषाराद्रिसमच्छायं तुलसीदामभूषितम्
34 // tāreṇa pādairmantrasya pañcāṅgāni prakalpayet / tuṣārādrisamacchāyaṃ tulasīdāmabhūṣitam
35 ॥ तुरङ्गवदनं वन्दे तुङ्गसारस्वतः पदम् । ध्यात्वैवं प्रजपेन्मन्त्रमयुतं तद्दशांशतः
35 // turaṅgavadanaṃ vande tuṅgasārasvataḥ padam / dhyātvaivaṃ prajapenmantramayutaṃ taddaśāṃśataḥ
36 ॥ मध्वक्तैः पायसैर्हुत्वा विमलादिसमन्विते । पूजयेद्वेष्णवे पीठे मूर्तिं संकल्प्य मूलतः
36 // madhvaktaiḥ pāyasairhutvā vimalādisamanvite / pūjayedveṣṇave pīṭhe mūrtiṃ saṃkalpya mūlataḥ
37 ॥ कर्णिकायां चतुर्दिक्षु यजेत्पूर्वादितः क्रमात् । सनन्दनं च सनकं श्रियं च पृथिवीं तथा
37 // karṇikāyāṃ caturdikṣu yajetpūrvāditaḥ kramāt / sanandanaṃ ca sanakaṃ śriyaṃ ca pṛthivīṃ tathā
38 ॥ तद्वहिर्दिक्षु वेदाश्च षट्कोणेषु ततोर्ऽचयेत् । निरुक्तं ज्योतिषं पश्चाद्यजेद्व्याकरणं ततः
38 // tadvahirdikṣu vedāśca ṣaṭkoṇeṣu tator'cayet / niruktaṃ jyotiṣaṃ paścādyajedvyākaraṇaṃ tataḥ
39 ॥ कल्पं शिक्षां च छन्दांसि वेदाङ्गानि त्विमानि वै । ततो ऽष्टदलमूले तु मातरो ऽष्टौ समर्चयेत्
39 // kalpaṃ śikṣāṃ ca chandāṃsi vedāṅgāni tvimāni vai / tato 'ṣṭadalamūle tu mātaro 'ṣṭau samarcayet
40 ॥ वक्रतुण्डादिकानष्टो दलमध्ये प्रपूजयेत् । दलाग्रेष्यर्चयेत्पश्चात्साधकश्चाष्टभैरवान्
40 // vakratuṇḍādikānaṣṭo dalamadhye prapūjayet / dalāgreṣyarcayetpaścātsādhakaścāṣṭabhairavān
41 ॥ असिताङ्गं रुरुं चैव भीषणं रक्तकनेत्रकम् । बटुकं कालदमनं दन्तुरं विकटं तथा
41 // asitāṅgaṃ ruruṃ caiva bhīṣaṇaṃ raktakanetrakam / baṭukaṃ kāladamanaṃ danturaṃ vikaṭaṃ tathā
42 ॥ तद्बहिः षोडशदलेष्ववतारान्हरेर्दश । शङ्खं चक्रं गदां पद्मं नन्दकं शार्ङ्गमेव च
42 // tadbahiḥ ṣoḍaśadaleṣvavatārānharerdaśa / śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ padmaṃ nandakaṃ śārṅgameva ca
43 ॥ तद्बहिर्भूगृहे शक्रमुखान्दश दिगीश्वरान् । वज्राद्यांस्तद्बहिश्चेष्ट्वाद्वारेषु च ततः क्रमात्
43 // tadbahirbhūgṛhe śakramukhāndaśa digīśvarān / vajrādyāṃstadbahiśceṣṭvādvāreṣu ca tataḥ kramāt
44 ॥ महागणपतिं दुर्गां क्षेत्रेशं बटुकं तथा । समस्तप्रकटाद्याश्च योगिन्यस्तद्बहिर्भवेत्
44 // mahāgaṇapatiṃ durgāṃ kṣetreśaṃ baṭukaṃ tathā / samastaprakaṭādyāśca yoginyastadbahirbhavet
45 ॥ तद्बहिः सप्त नद्यश्च तद्बाह्ये तु ग्रहान्नव । तद्बाह्ये पर्वतानष्टौ नक्षत्राणि च तद्बहिः
45 // tadbahiḥ sapta nadyaśca tadbāhye tu grahānnava / tadbāhye parvatānaṣṭau nakṣatrāṇi ca tadbahiḥ
46 ॥ एवं पञ्चदशावृत्त्या संपूज्य तुरगाननम् । वागीश्वरसमो वाचि धनैर्धनपतिर्भवेत्
46 // evaṃ pañcadaśāvṛttyā saṃpūjya turagānanam / vāgīśvarasamo vāci dhanairdhanapatirbhavet
47 ॥ एवं सिद्धे मनौ मन्त्री प्रयोगान्कर्तुमर्हति । अष्टोत्तरसहस्रं तु शुद्धं वार्यभिमन्त्रितम्
47 // evaṃ siddhe manau mantrī prayogānkartumarhati / aṣṭottarasahasraṃ tu śuddhaṃ vāryabhimantritam
48 ॥ बीजेन मासमात्रं यः पिबेद्धीमान् जितन्द्रियः । जन्ममूको ऽपि स नरो वाक्सिद्धिं लभते ध्रुवम्
48 // bījena māsamātraṃ yaḥ pibeddhīmān jitandriyaḥ / janmamūko 'pi sa naro vāksiddhiṃ labhate dhruvam
49 ॥ वियद्भुगुस्थमर्धीराबिन्दुमद्बीजमीरितम् । चन्द्रसूर्योपरागे तु पात्रे रुक्ममये क्षिपेत्
49 // viyadbhugusthamardhīrābindumadbījamīritam / candrasūryoparāge tu pātre rukmamaye kṣipet
50 ॥ दुग्धं वचां ततो मन्त्री कण्ठमात्रोदके स्थितः । स्पर्शाद्विमोक्षपर्यन्तं प्रजपेन्मन्त्रमादरात्
50 // dugdhaṃ vacāṃ tato mantrī kaṇṭhamātrodake sthitaḥ / sparśādvimokṣaparyantaṃ prajapenmantramādarāt
51 ॥ पिबेत्तत्सर्वमचिरात्तस्य सारस्वतं भवेत् । ज्योतिष्मतीलताबीजं दिनेष्वेकैकवर्द्धितम्
51 // pibettatsarvamacirāttasya sārasvataṃ bhavet / jyotiṣmatīlatābījaṃ dineṣvekaikavarddhitam
52 ॥ अष्टोत्तरशतं यावद्भक्षयेदभिमन्त्रितम् । सरस्वत्यवतारो ऽसौ सत्यं स्याद्भुवि मानवः
52 // aṣṭottaraśataṃ yāvadbhakṣayedabhimantritam / sarasvatyavatāro 'sau satyaṃ syādbhuvi mānavaḥ
53 ॥ किर्ं बहूक्तेन विप्रेन्द्र मनोरस्य प्रसादतः । सर्ववेदागमादीनां व्याख्याता ज्ञानवान् भवेत्
53 // kirṃ bahūktena viprendra manorasya prasādataḥ / sarvavedāgamādīnāṃ vyākhyātā jñānavān bhavet