59 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते काष्ठीलोपाख्याने माघमाहात्म्यं नामैकत्रिंशो ऽध्यायः वसिष्ठ उवाच संध्यावलीवचः श्रुत्वा मोहिनी दुहिता विधेः । उवाच तत्परा स्वीये कार्ये मोहकरण्डिका
59 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇottarabhāge mohinīcarite kāṣṭhīlopākhyāne māghamāhātmyaṃ nāmaikatriṃśo 'dhyāyaḥ vasiṣṭha uvāca saṃdhyāvalīvacaḥ śrutvā mohinī duhitā vidheḥ / uvāca tatparā svīye kārye mohakaraṇḍikā
1 ॥ यद्येवं त्वं विजानासि धर्माधर्मगतिं शुभे । भर्तुरर्थे प्रदात्री च धनजीवितयोरपि
1 // yadyevaṃ tvaṃ vijānāsi dharmādharmagatiṃ śubhe / bharturarthe pradātrī ca dhanajīvitayorapi
2 ॥ तदाहं याचये वित्तं जीवितादधिकं शुभे । देहि पुत्रशिरोः मह्यं यदिष्टं हृदयाधिकम्
2 // tadāhaṃ yācaye vittaṃ jīvitādadhikaṃ śubhe / dehi putraśiroḥ mahyaṃ yadiṣṭaṃ hṛdayādhikam
3 ॥ यदि नो भोजनं कुर्यात्संप्राप्ते हरिवासरे । तदा स्वहस्ते संगृह्य खड्गं राजा पतिस्तव
3 // yadi no bhojanaṃ kuryātsaṃprāpte harivāsare / tadā svahaste saṃgṛhya khaḍgaṃ rājā patistava
4 ॥ धर्माङ्गदशिरश्चारु चन्द्रबिंबोपमं शुभम् । अजातश्मश्रुकं चैव कुण्डलाभ्यां विभूषितम्
4 // dharmāṅgadaśiraścāru candrabiṃbopamaṃ śubham / ajātaśmaśrukaṃ caiva kuṇḍalābhyāṃ vibhūṣitam
5 ॥ छित्वा शीघ्रं पातयतु ममोत्संगे सुलोचने । एतद्वा कुरुतद्भद्रे यदान्नं न भुनक्ति च
5 // chitvā śīghraṃ pātayatu mamotsaṃge sulocane / etadvā kurutadbhadre yadānnaṃ na bhunakti ca
6 ॥ दिने माधवदेवस्य पापसंघविनाशने । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या मोहिन्याः कटुकाक्षरम्
6 // dine mādhavadevasya pāpasaṃghavināśane / tacchrutvā vacanaṃ tasyā mohinyāḥ kaṭukākṣaram
7 ॥ प्रचकंपे क्षणं देवी शीतार्ता कदली यथा । संध्यावली ततो धैर्यमास्थाय वरवार्णिनी
7 // pracakaṃpe kṣaṇaṃ devī śītārtā kadalī yathā / saṃdhyāvalī tato dhairyamāsthāya varavārṇinī
8 ॥ उवाच मोहिनीं वाक्यं सुमुखी प्रहसंत्यपि । श्रूयन्ते हि पुराणेषु गाथाः सुभ्रु समीरिताः
8 // uvāca mohinīṃ vākyaṃ sumukhī prahasaṃtyapi / śrūyante hi purāṇeṣu gāthāḥ subhru samīritāḥ
9 ॥ द्वादशी प्रति संबद्धाः स्वर्गमोक्षप्रदायिकाः । धनं त्यजेत्त्यजेद्दाराञ्जीवितं च गृहं त्यजेत्
9 // dvādaśī prati saṃbaddhāḥ svargamokṣapradāyikāḥ / dhanaṃ tyajettyajeddārāñjīvitaṃ ca gṛhaṃ tyajet
10 ॥ त्यजेद्देशं तथा भूपं स्वर्गं मित्रं गुरुं त्यजेत् । त्यजेत्तीर्थं त्यजेद्धर्मं त्यजेदत्यन्तसुप्रियम्
10 // tyajeddeśaṃ tathā bhūpaṃ svargaṃ mitraṃ guruṃ tyajet / tyajettīrthaṃ tyajeddharmaṃ tyajedatyantasupriyam
11 ॥ त्यजेद्योगं त्यजेद्दानं ज्ञानं पुण्यक्रिया त्यजेत् । तपस्त्यजेत्त्यजेद्विद्यां सिद्धिं मोक्षं त्यजेच्छुभे
11 // tyajedyogaṃ tyajeddānaṃ jñānaṃ puṇyakriyā tyajet / tapastyajettyajedvidyāṃ siddhiṃ mokṣaṃ tyajecchubhe
12 ॥ न त्यजेद्द्वादगशीं पुण्यां पक्षयोरुभयोरपि । इह संबन्धिनः सर्वे पुत्रभ्रातृसुहृत्प्रियाः
12 // na tyajeddvādagaśīṃ puṇyāṃ pakṣayorubhayorapi / iha saṃbandhinaḥ sarve putrabhrātṛsuhṛtpriyāḥ
13 ॥ ऐहिकामुष्मिके देवि साधनी द्वादशी स्मृता । द्वादश्यास्तु प्रभावेण सर्वं क्षेमं भविष्यति
13 // aihikāmuṣmike devi sādhanī dvādaśī smṛtā / dvādaśyāstu prabhāveṇa sarvaṃ kṣemaṃ bhaviṣyati
14 ॥ दापये तव तुष्ट्यर्थं धर्माङ्गदशिरः शुभे । विश्वासं कुरु मे वाक्ये सुखिनी भव शोभने
14 // dāpaye tava tuṣṭyarthaṃ dharmāṅgadaśiraḥ śubhe / viśvāsaṃ kuru me vākye sukhinī bhava śobhane
15 ॥ इहार्थं श्रूयते भद्रे इतिहासः पुरातनः । कथयिष्यामि ते भद्रे सावधाना श्रुणुष्व मे
15 // ihārthaṃ śrūyate bhadre itihāsaḥ purātanaḥ / kathayiṣyāmi te bhadre sāvadhānā śruṇuṣva me
16 ॥ आसीद्विरोचनः पूर्वं दैत्यो धर्मपरायणः । तस्य भार्या विशालाक्षी द्विजपूजनतत्परा
16 // āsīdvirocanaḥ pūrvaṃ daityo dharmaparāyaṇaḥ / tasya bhāryā viśālākṣī dvijapūjanatatparā
17 ॥ नित्यमेकमृषिं प्रातः पूजयित्वा यथाविधि । पादोदकं तस्य सुभ्रु भक्त्या पिबति हृष्टधीः
17 // nityamekamṛṣiṃ prātaḥ pūjayitvā yathāvidhi / pādodakaṃ tasya subhru bhaktyā pibati hṛṣṭadhīḥ
18 ॥ प्राह्लादिशङ्किता देवा आसन्पूर्वं मृते सति । हिरण्यकशिपौ राज्यं शासति ह्युग्रतेजसि
18 // prāhlādiśaṅkitā devā āsanpūrvaṃ mṛte sati / hiraṇyakaśipau rājyaṃ śāsati hyugratejasi
19 ॥ प्राह्लादौ ह्लादसंयुक्ते चेरुर्व्यग्रा महीतले । एकदा शक्रमुख्यास्ते देवाः समन्त्र्य वाक्पतिम्
19 // prāhlādau hlādasaṃyukte cerurvyagrā mahītale / ekadā śakramukhyāste devāḥ samantrya vākpatim
20 ॥ प्रोचुः किं कार्यमधुनास्माभिः शत्रु प्रतापितैः । तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां देवानां गुरुरब्रवीत्
20 // procuḥ kiṃ kāryamadhunāsmābhiḥ śatru pratāpitaiḥ / tacchrutvā vacanaṃ teṣāṃ devānāṃ gururabravīt
21 ॥ विष्णुर्विज्ञापनीयो ऽद्य दुःखं प्राप्तैः सुरव्रजैः । तच्छ्रुत्वा भाषितं तस्य गुरोरमिततेजसः
21 // viṣṇurvijñāpanīyo 'dya duḥkhaṃ prāptaiḥ suravrajaiḥ / tacchrutvā bhāṣitaṃ tasya guroramitatejasaḥ
22 ॥ विरोचनप्राणहत्यै जग्मुर्वैकुण्ठमन्तिके । तत्र गत्वा सुरश्रेष्ठं वैकुण्ठं तुष्टुवुः स्तवैः
22 // virocanaprāṇahatyai jagmurvaikuṇṭhamantike / tatra gatvā suraśreṣṭhaṃ vaikuṇṭhaṃ tuṣṭuvuḥ stavaiḥ
23 ॥ देवा ऊचुः नमो देवाधिदेवाय विष्णवे ऽमिततेजसे । भक्तविघ्नविनाशाय वैकुण्ठाय नमो नमः
23 // devā ūcuḥ namo devādhidevāya viṣṇave 'mitatejase / bhaktavighnavināśāya vaikuṇṭhāya namo namaḥ
24 ॥ हरये ऽद्भुतसिंहाय वामनाय महात्मने । क्रोडरूपाय मत्स्याय प्रलयाब्धिनिवासिने
24 // haraye 'dbhutasiṃhāya vāmanāya mahātmane / kroḍarūpāya matsyāya pralayābdhinivāsine
25 ॥ कूर्माय मन्दरधृते भार्गवायाब्धिशायिने । रामायाखिलनाथाय विश्वेशाय च साक्षिणे
25 // kūrmāya mandaradhṛte bhārgavāyābdhiśāyine / rāmāyākhilanāthāya viśveśāya ca sākṣiṇe
26 ॥ दत्तात्रेयाय शुद्धाय कपिलायार्तिहारिणे । यज्ञाय धृतधर्माय सनकादिस्वरूपिणे
26 // dattātreyāya śuddhāya kapilāyārtihāriṇe / yajñāya dhṛtadharmāya sanakādisvarūpiṇe
27 ॥ ध्रुवस्य वरदात्रे च पृथवे भूरिकर्मणे । ऋषभाय विशुद्धाय हयशीर्षभृतात्मने
27 // dhruvasya varadātre ca pṛthave bhūrikarmaṇe / ṛṣabhāya viśuddhāya hayaśīrṣabhṛtātmane
28 ॥ हंसायागमरूपायामृतकुम्भविधारिणे । कृष्णांय वासुदेवाय संकर्षणवपुर्धृते
28 // haṃsāyāgamarūpāyāmṛtakumbhavidhāriṇe / kṛṣṇāṃya vāsudevāya saṃkarṣaṇavapurdhṛte
29 ॥ प्रद्युम्नायानिरुद्धाय ब्रह्मणे शङ्कराय च । कुमाराय गणेशाय नन्दिने भृङ्गिणे नमः
29 // pradyumnāyāniruddhāya brahmaṇe śaṅkarāya ca / kumārāya gaṇeśāya nandine bhṛṅgiṇe namaḥ
30 ॥ गन्धमादनवासाय नरनारायणाय च । जगन्नाथाय नाथाय नमो रामेश्वराय च
30 // gandhamādanavāsāya naranārāyaṇāya ca / jagannāthāya nāthāya namo rāmeśvarāya ca
31 ॥ द्वारकावासिने चैव तुलसी वनवासिने । नमः कमलनाभाय नमस्ते पङ्कजाङ्घ्रये
31 // dvārakāvāsine caiva tulasī vanavāsine / namaḥ kamalanābhāya namaste paṅkajāṅghraye
32 ॥ नमः कमलहस्ताय कमलाक्षाय ते नमः । कमलाप्रतिपालाय केशवाय नमो नमः
32 // namaḥ kamalahastāya kamalākṣāya te namaḥ / kamalāpratipālāya keśavāya namo namaḥ
33 ॥ नमो भास्कररूपाय शशिरूपधराय च । लोकपालस्वरूपाय प्रजापतिवपुर्धृते
33 // namo bhāskararūpāya śaśirūpadharāya ca / lokapālasvarūpāya prajāpativapurdhṛte
34 ॥ भूतग्रामस्वरूपाय जीवरूपाय तेजसे । जयाय जयिने नेत्रे नियमाय क्रियात्मने
34 // bhūtagrāmasvarūpāya jīvarūpāya tejase / jayāya jayine netre niyamāya kriyātmane
35 ॥ निर्गुणाय निरीहाय नीतिज्ञायाक्रियात्मने । बुद्धाय कल्किरूपाय क्षेत्रज्ञायाक्षराय च
35 // nirguṇāya nirīhāya nītijñāyākriyātmane / buddhāya kalkirūpāya kṣetrajñāyākṣarāya ca
36 ॥ गोविन्दाय जगद्भर्त्रे ऽनन्तायाद्याय शार्ङ्गिणे । शङ्खिने गदिने चैव नमश्चक्रधराय च
36 // govindāya jagadbhartre 'nantāyādyāya śārṅgiṇe / śaṅkhine gadine caiva namaścakradharāya ca
37 ॥ खड्गिने शूलिने चैव सर्वशस्त्रास्त्रघातिने । शरण्याय वरेण्याय पराय परमात्मने
37 // khaḍgine śūline caiva sarvaśastrāstraghātine / śaraṇyāya vareṇyāya parāya paramātmane
38 ॥ हृषीकेशाय विश्वाय विश्वरूपाय ते नमः । कालनाभाय कालाय शशिसूर्य्यदृशे नमः । पूर्णाय परिसेव्याय परात्परतराय च
38 // hṛṣīkeśāya viśvāya viśvarūpāya te namaḥ / kālanābhāya kālāya śaśisūryyadṛśe namaḥ / pūrṇāya parisevyāya parātparatarāya ca
39 ॥ जगत्कर्त्रे जगद्भर्त्रे जगद्धात्रेंऽतकाय च । मोहिने क्षोभिने कामरूपिणे ऽजाय सूरिणे
39 // jagatkartre jagadbhartre jagaddhātreṃ'takāya ca / mohine kṣobhine kāmarūpiṇe 'jāya sūriṇe
40 ॥ भगवंस्तव संप्राप्ताः शरणं दैत्यतापिताः । तद्विधत्स्वाखिलाधार यथा हि सुखिनो वयम्
40 // bhagavaṃstava saṃprāptāḥ śaraṇaṃ daityatāpitāḥ / tadvidhatsvākhilādhāra yathā hi sukhino vayam
41 ॥ पुत्रमित्रकलत्रादिसंयुता विहरामहे । तच्छ्रुत्वा स्तवनं तेषां वैकुण्ठः प्रीतमानसः
41 // putramitrakalatrādisaṃyutā viharāmahe / tacchrutvā stavanaṃ teṣāṃ vaikuṇṭhaḥ prītamānasaḥ
42 ॥ प्रददौ दर्शनं तेषां दैत्यसं संतापितात्मनाम् । ते दृष्ट्वा देवदेवेशं वैकुण्ठं स्निग्धमानसम्
42 // pradadau darśanaṃ teṣāṃ daityasaṃ saṃtāpitātmanām / te dṛṣṭvā devadeveśaṃ vaikuṇṭhaṃ snigdhamānasam
43 ॥ विरोचनवधायाशु प्रार्थयामासुरादरात् । तच्छ्रुत्वा शक्रमुख्यानां कार्यं कार्यविदां वरः
43 // virocanavadhāyāśu prārthayāmāsurādarāt / tacchrutvā śakramukhyānāṃ kāryaṃ kāryavidāṃ varaḥ
44 ॥ समाश्वास्य सुरान्प्रीत्या विससर्ज मुदान्वितान् । गतेषु देववर्गेषु सर्वोपायविदांवरः
44 // samāśvāsya surānprītyā visasarja mudānvitān / gateṣu devavargeṣu sarvopāyavidāṃvaraḥ
45 ॥ वृद्धब्राह्मणरूपेण विरोचनगृहं ययौ । द्विजपूजनकाले तु संप्राप्तः कार्यसाधकः
45 // vṛddhabrāhmaṇarūpeṇa virocanagṛhaṃ yayau / dvijapūjanakāle tu saṃprāptaḥ kāryasādhakaḥ
46 ॥ तं तु दृष्ट्वा विशालाक्षी ब्राह्मणं हृष्टमानसा । अपूर्वं भक्तिभावेन ददौ सत्कृत्य चासनम्
46 // taṃ tu dṛṣṭvā viśālākṣī brāhmaṇaṃ hṛṣṭamānasā / apūrvaṃ bhaktibhāvena dadau satkṛtya cāsanam
47 ॥ सो ऽनङ्गीकृत्य तद्दत्तमासनं प्राह तां शुभे । नाहं समाददे देवि त्वद्दत्तं परमासनम्
47 // so 'naṅgīkṛtya taddattamāsanaṃ prāha tāṃ śubhe / nāhaṃ samādade devi tvaddattaṃ paramāsanam
48 ॥ शृणु मे कार्यमतुलं यदर्थमहमागतः । यन्मे मनोगतं कार्यं तद्विज्ञाय च मानिनि
48 // śṛṇu me kāryamatulaṃ yadarthamahamāgataḥ / yanme manogataṃ kāryaṃ tadvijñāya ca mānini
49 ॥ योंऽगीकरोति तत्पूजां ग्रहीष्यामि वरानने । तच्छ्रुत्वा वृद्धविप्रस्य वाक्यं वाक्यविशारदा
49 // yoṃ'gīkaroti tatpūjāṃ grahīṣyāmi varānane / tacchrutvā vṛddhaviprasya vākyaṃ vākyaviśāradā
50 ॥ मायया मोहिता विष्णोः स्त्रीत्वाच्चाहातिहर्षिता । विशालाक्ष्युवाच यत्ते मनोगतं विप्र तद्दास्यामि गृहाणमे
50 // māyayā mohitā viṣṇoḥ strītvāccāhātiharṣitā / viśālākṣyuvāca yatte manogataṃ vipra taddāsyāmi gṛhāṇame
51 ॥ आसनं पादसलिलं देहि मे वाञ्छितार्थदम् । इत्युक्तः स द्विजः प्राह न प्रत्येमि स्त्रिया वचः
51 // āsanaṃ pādasalilaṃ dehi me vāñchitārthadam / ityuktaḥ sa dvijaḥ prāha na pratyemi striyā vacaḥ
52 ॥ तव भर्ता यदि वदेत्तदा मे प्रत्ययो भवेत् । तदाकर्ण्य द्विजेनोक्तं विरोचनगृहेश्वरी
52 // tava bhartā yadi vadettadā me pratyayo bhavet / tadākarṇya dvijenoktaṃ virocanagṛheśvarī
53 ॥ पतिमाकारयामास तत्रैव द्विजसन्निधौ । स प्राप्तो दूतवाक्येन प्राह्लादिर्हृष्टमानसः
53 // patimākārayāmāsa tatraiva dvijasannidhau / sa prāpto dūtavākyena prāhlādirhṛṣṭamānasaḥ
54 ॥ अन्तःपुरं यत्र भार्या विशालाक्षी समास्थिता । तमागतं समालोक्य पतिं धर्मपरायणा
54 // antaḥpuraṃ yatra bhāryā viśālākṣī samāsthitā / tamāgataṃ samālokya patiṃ dharmaparāyaṇā
55 ॥ उत्थाय नत्वा विप्राग्र्यमासनं पुनरर्पयत् । यदा तु जगृहे नैव दत्तमासनमादरात्
55 // utthāya natvā viprāgryamāsanaṃ punararpayat / yadā tu jagṛhe naiva dattamāsanamādarāt
56 ॥ राजानं कथयामास दैत्यानां पतिमात्मनः । तद्दृत्तान्तमुपाज्ञाय दैत्यराट् स विरोचनः
56 // rājānaṃ kathayāmāsa daityānāṃ patimātmanaḥ / taddṛttāntamupājñāya daityarāṭ sa virocanaḥ
57 ॥ भार्यास्नेहेन मुग्धात्मा तत्तदाङ्गीचकार ह । अङ्गीकृते तु दैत्येन तद्विज्ञाय च मानसम्
57 // bhāryāsnehena mugdhātmā tattadāṅgīcakāra ha / aṅgīkṛte tu daityena tadvijñāya ca mānasam
58 ॥ उवाच ब्राह्मणो हृष्टः स्वमायुर्मम कल्पय । ततस्तु दंपती तत्र मुग्धौ स्वकृतया शुचा
58 // uvāca brāhmaṇo hṛṣṭaḥ svamāyurmama kalpaya / tatastu daṃpatī tatra mugdhau svakṛtayā śucā
59 ॥ मुहूर्तं ध्यानमास्थाय करौ बद्धोचतुर्द्विजम् । गृहाण जीवितं विप्र देहि पादोदकं मम
59 // muhūrtaṃ dhyānamāsthāya karau baddhocaturdvijam / gṛhāṇa jīvitaṃ vipra dehi pādodakaṃ mama
60 ॥ त्वयोक्तं वचनं सत्यं कुर्वः प्रीतिमवाप्नुहि । ततस्तु विप्रः प्रोतात्मा तदङ्गीकृत्य चासनम्
60 // tvayoktaṃ vacanaṃ satyaṃ kurvaḥ prītimavāpnuhi / tatastu vipraḥ protātmā tadaṅgīkṛtya cāsanam
61 ॥ पादोदकं ददौ तस्यै भक्त्या प्रीतो जनार्दनः । प्रक्षाल्य पादौ विप्रस्य विशालाक्षी मुदान्विता
61 // pādodakaṃ dadau tasyai bhaktyā prīto janārdanaḥ / prakṣālya pādau viprasya viśālākṣī mudānvitā
62 ॥ पत्या सह दधौ मूर्ध्नि अपः पादावनेजनीः । ततस्तु सहसा सुभ्रु दंपती दिव्यरूपिणौ
62 // patyā saha dadhau mūrdhni apaḥ pādāvanejanīḥ / tatastu sahasā subhru daṃpatī divyarūpiṇau
63 ॥ विमानवरमारुह्य जग्मतुर्वैष्णवं पदम् । ततः प्रसन्नो भगवान् देवशल्यं विमोच्य सः
63 // vimānavaramāruhya jagmaturvaiṣṇavaṃ padam / tataḥ prasanno bhagavān devaśalyaṃ vimocya saḥ
64 ॥ ययौ वैकुण्ठभवनं सर्वैर्देवगणैः स्तुतः । एवं मयापि दातव्यं तव देवि प्रतिश्रुतम्
64 // yayau vaikuṇṭhabhavanaṃ sarvairdevagaṇaiḥ stutaḥ / evaṃ mayāpi dātavyaṃ tava devi pratiśrutam
65 ॥ न सत्याच्चालये देवि पतिं रुक्माङ्गदाभिधम् । सत्तयमेव मनुष्याणां गतिदं परिकीर्तितम्
65 // na satyāccālaye devi patiṃ rukmāṅgadābhidham / sattayameva manuṣyāṇāṃ gatidaṃ parikīrtitam
66 ॥ सत्याच्च्चुतं मनुष्यं हि श्वपाकादधमं विदुः
66 // satyācccutaṃ manuṣyaṃ hi śvapākādadhamaṃ viduḥ
67 ॥ इत्येवमुक्त्वा कनकावदाता सा मोहिनीं पङ्कजजन्मजाताम् । जग्राह भर्तुश्चरणौ सुताम्नौ रक्ताङ्गुली पाणियुगेन सुभ्रूः
67 // ityevamuktvā kanakāvadātā sā mohinīṃ paṅkajajanmajātām / jagrāha bhartuścaraṇau sutāmnau raktāṅgulī pāṇiyugena subhrūḥ