श्रोतुम् इच्छाम्य् अहं तात सांप्रतं मुनिभिः सह संसारवृक्षं सकलं येनेदं परिवर्तते
śrotum icchāmy ahaṃ tāta sāṃprataṃ munibhiḥ saha saṃsāravṛkṣaṃ sakalaṃ yenedaṃ parivartate
वक्तुम् अर्हसि मे तात त्वयैतत् सूचितं पुरा नान्यो वेत्ति महाभाग संसारोच्चारलक्षणम्
vaktum arhasi me tāta tvayaitat sūcitaṃ purā nānyo vetti mahābhāga saṃsāroccāralakṣaṇam
स पुत्रेणैवम् उक्तस् तु शिष्याणां मध्यगेन च कृष्णद्वैपायनः प्राह संसारतरुलक्षणम्
sa putreṇaivam uktas tu śiṣyāṇāṃ madhyagena ca kṛṣṇadvaipāyanaḥ prāha saṃsāratarulakṣaṇam
शृण्वन्तु शिष्याः सकला वत्स त्वं शृणु भावितः संसारवृक्षं वक्ष्यामि येन चेदं समावृतम्
śṛṇvantu śiṣyāḥ sakalā vatsa tvaṃ śṛṇu bhāvitaḥ saṃsāravṛkṣaṃ vakṣyāmi yena cedaṃ samāvṛtam
अव्यक्तमूलप्रभवस् तस्माद् अग्रे तथोत्थितः बुद्धिस्कन्धमयश् चैव इन्द्रियाङ्करकोटरः
avyaktamūlaprabhavas tasmād agre tathotthitaḥ buddhiskandhamayaś caiva indriyāṅkarakoṭaraḥ
महाभूतविशाखश् च विशेषैः पत्त्रशाखवान् धर्माधर्मसुपुष्पश् च सुखदुःखफलोदयः
mahābhūtaviśākhaś ca viśeṣaiḥ pattraśākhavān dharmādharmasupuṣpaś ca sukhaduḥkhaphalodayaḥ
आजीव्यः सर्वभूतानां ब्रह्मवृक्षः सनातनः एतद् ब्रह्म परं चैव ब्रह्म वृक्षस्य तस्य तत्
ājīvyaḥ sarvabhūtānāṃ brahmavṛkṣaḥ sanātanaḥ etad brahma paraṃ caiva brahma vṛkṣasya tasya tat
इत्य् एवं कथितं वत्स संसारवृक्षलक्षणम् वृक्षं एनं समारूढा मोहम् आयान्ति देहिनः
ity evaṃ kathitaṃ vatsa saṃsāravṛkṣalakṣaṇam vṛkṣaṃ enaṃ samārūḍhā moham āyānti dehinaḥ
संसरन्तीह सततं सुखदुःखसमन्विताः प्रायेण प्राकृता मर्त्या ब्रह्मज्ञानपराङ्मुखाः
saṃsarantīha satataṃ sukhaduḥkhasamanvitāḥ prāyeṇa prākṛtā martyā brahmajñānaparāṅmukhāḥ
छित्त्वैनं कृतिनो यान्ति नो यान्ति ब्रह्मज्ञानिनः कर्मक्रिये महाप्राज्ञ नैनं छिन्दन्ति दुष्कृताः
chittvainaṃ kṛtino yānti no yānti brahmajñāninaḥ karmakriye mahāprājña nainaṃ chindanti duṣkṛtāḥ
एनं छित्त्वा च भित्त्वा च ज्ञानेन परमासिना ततो ऽमरत्वं ते यान्ति यस्मान् नावर्तते पुनः
enaṃ chittvā ca bhittvā ca jñānena paramāsinā tato 'maratvaṃ te yānti yasmān nāvartate punaḥ
देहदारमयैः पाशैर् दृढं बद्धो ऽपि मुच्यते ज्ञानम् एव परं पुंसां श्रेयसाम् अभिवाञ्छितम् तोषणं नरसिंहस्य ज्ञानहीनः पशुः पुमान्
dehadāramayaiḥ pāśair dṛḍhaṃ baddho 'pi mucyate jñānam eva paraṃ puṃsāṃ śreyasām abhivāñchitam toṣaṇaṃ narasiṃhasya jñānahīnaḥ paśuḥ pumān
आहारनिद्राभयमैथुनानि समानम् एतत् पशुभिर् नराणाम् ज्ञानं नराणाम् अधिकं हि लोके ज्ञानेन हीनाः पशुभिः समानाः
āhāranidrābhayamaithunāni samānam etat paśubhir narāṇām jñānaṃ narāṇām adhikaṃ hi loke jñānena hīnāḥ paśubhiḥ samānāḥ