वर्णानाम् आश्रमाणां च कथितं धर्मलक्षणम् यतः स्वर्गापवर्गौ तु प्राप्नुयुस् ते द्विजादयः
varṇānām āśramāṇāṃ ca kathitaṃ dharmalakṣaṇam yataḥ svargāpavargau tu prāpnuyus te dvijādayaḥ
योगशास्त्रस्य वक्ष्यामि संक्षेपात् सारम् उत्तमम् यस्याभ्यासबलाद् यान्ति मोक्षं चेह मुमुक्षवः
yogaśāstrasya vakṣyāmi saṃkṣepāt sāram uttamam yasyābhyāsabalād yānti mokṣaṃ ceha mumukṣavaḥ
योगाभ्यासरतस्येह नश्येयुः पातकानि च तस्माद् योगपरो भूत्वा ध्यायेन् नित्यं क्रियान्तरे
yogābhyāsaratasyeha naśyeyuḥ pātakāni ca tasmād yogaparo bhūtvā dhyāyen nityaṃ kriyāntare
प्राणायामेन वचनं प्रत्याहारेण चेन्द्रियम् धारणाभिर् वशीकृत्य पुनर् दुर्धर्षणं मनः
prāṇāyāmena vacanaṃ pratyāhāreṇa cendriyam dhāraṇābhir vaśīkṛtya punar durdharṣaṇaṃ manaḥ
एकं कारणम् आनन्दबोधं च तम् अनामयम् सुक्ष्मात् सूक्ष्मतरं ध्यायेज् जगदाधारम् अच्युतम्
ekaṃ kāraṇam ānandabodhaṃ ca tam anāmayam sukṣmāt sūkṣmataraṃ dhyāyej jagadādhāram acyutam
आत्मानम् अरविन्दस्थं तप्तचामीकरप्रभम् रहस्य् एकान्तम् आसीत ध्यायेद् आत्महृदि स्थितम्
ātmānam aravindasthaṃ taptacāmīkaraprabham rahasy ekāntam āsīta dhyāyed ātmahṛdi sthitam
यः सर्वप्राणचित्तज्ञो यः सर्वेषां हृदि स्थितः यश् च सर्वजनैर् ज्ञेयः सो ऽहम् अस्मीति चिन्तयेत्
yaḥ sarvaprāṇacittajño yaḥ sarveṣāṃ hṛdi sthitaḥ yaś ca sarvajanair jñeyaḥ so 'ham asmīti cintayet
आत्मलाभसुखं यावत् तावद् ध्यानम् उदाहृतम् श्रुतिस्मृत्युदितं कर्म तत्तदूर्ध्वं समाचरेत्
ātmalābhasukhaṃ yāvat tāvad dhyānam udāhṛtam śrutismṛtyuditaṃ karma tattadūrdhvaṃ samācaret
यथाश्वा रथहीनाश् च रथाश् चाश्वैर् विना यथा एवं तपश् च विद्या च उभाव् अपि तपस्विनः
yathāśvā rathahīnāś ca rathāś cāśvair vinā yathā evaṃ tapaś ca vidyā ca ubhāv api tapasvinaḥ
यथान्नं मधुसंयुक्तं मधु चान्नेन संयुतम् एवं तपश् च विद्या च संयुक्ते भेषजं महत्
yathānnaṃ madhusaṃyuktaṃ madhu cānnena saṃyutam evaṃ tapaś ca vidyā ca saṃyukte bheṣajaṃ mahat
द्वाभ्याम् एव हि पक्षाभ्यां यथा वै पक्षिणां गतिः तथैव ज्ञानकर्मभ्यां प्राप्यते ब्रह्म शाश्वतम्
dvābhyām eva hi pakṣābhyāṃ yathā vai pakṣiṇāṃ gatiḥ tathaiva jñānakarmabhyāṃ prāpyate brahma śāśvatam
विद्यातपोभ्यां संपन्नो ब्राह्मणो योगतत्परः देहद्वन्द्वं विहायाशु मुक्तो भवति बन्धनात्
vidyātapobhyāṃ saṃpanno brāhmaṇo yogatatparaḥ dehadvandvaṃ vihāyāśu mukto bhavati bandhanāt
न देवयानमार्गेण यावत् प्राप्तं परं पदम् न तावद् देहलिङ्गस्य विनाशो विद्यते क्वचित्
na devayānamārgeṇa yāvat prāptaṃ paraṃ padam na tāvad dehaliṅgasya vināśo vidyate kvacit
मया वः कथितः सर्वो वर्णाश्रमविभागशः संक्षेपेण द्विजश्रेष्ठा धर्मस् तेषां सनातनः
mayā vaḥ kathitaḥ sarvo varṇāśramavibhāgaśaḥ saṃkṣepeṇa dvijaśreṣṭhā dharmas teṣāṃ sanātanaḥ
श्रुत्वैवम् ऋषयो धर्मं स्वर्गमोक्षफलप्रदम् प्रणम्य तम् ऋषिं जग्मुर् मुदितास् ते स्वम् आलयम्
śrutvaivam ṛṣayo dharmaṃ svargamokṣaphalapradam praṇamya tam ṛṣiṃ jagmur muditās te svam ālayam
धर्मशास्त्रम् इदं यस् तु हारीतमुखनिःसृतम् श्रुत्वा च कुरुते धर्मं स याति परमां गतिम्
dharmaśāstram idaṃ yas tu hārītamukhaniḥsṛtam śrutvā ca kurute dharmaṃ sa yāti paramāṃ gatim
मुखजस्य तु यत् कर्म कर्म यद् बाहुजस्य तु ऊरुजस्य तु यत् कर्म पादजस्य तथा नृप
mukhajasya tu yat karma karma yad bāhujasya tu ūrujasya tu yat karma pādajasya tathā nṛpa
स्वं स्वं कर्म प्रकुर्वाणा विप्राद्या यान्ति सद्गतिम् अन्यथा वर्तमानो हि सद्यः पतति यात्य् अधः
svaṃ svaṃ karma prakurvāṇā viprādyā yānti sadgatim anyathā vartamāno hi sadyaḥ patati yāty adhaḥ
यस्य ये ऽभिहिता धर्माः स तु तैस् तैः प्रतिष्ठितः तस्मात् स्वधर्मं कुर्वीत नित्यम् एवम् अनापदि
yasya ye 'bhihitā dharmāḥ sa tu tais taiḥ pratiṣṭhitaḥ tasmāt svadharmaṃ kurvīta nityam evam anāpadi
चतुर्वर्णाश् च राजेन्द्र चत्वारश् चापि चाश्रमाः स्वधर्मं ये ऽनुतिष्ठन्ति ते यान्ति परमां गतिम्
caturvarṇāś ca rājendra catvāraś cāpi cāśramāḥ svadharmaṃ ye 'nutiṣṭhanti te yānti paramāṃ gatim
स्वधर्मेण यथा नृणां नरसिंहः प्रतुष्यति वर्णधर्मानुसारेण नरसिंहं तथार्चयेत्
svadharmeṇa yathā nṛṇāṃ narasiṃhaḥ pratuṣyati varṇadharmānusāreṇa narasiṃhaṃ tathārcayet
उत्पन्नवैराग्यबलेन योगाद् ध्यायेत् परं ब्रह्म सदा क्रियावान् सत्यात्मकं चित्सुखरूपम् आद्यं विहाय देहं पदम् एति विष्णोः
utpannavairāgyabalena yogād dhyāyet paraṃ brahma sadā kriyāvān satyātmakaṃ citsukharūpam ādyaṃ vihāya dehaṃ padam eti viṣṇoḥ