इति श्रीशिवमहापुराणे प्रथमायां विद्येश्वरसंहितायं साध्यसाधनखण्डे चतुर्थो ऽध्यायः Cहप्तेर् 5 सूत उवाच श्रवणादित्रिके ऽशक्तो लिंगं बेरं च शांकरम्
iti śrīśivamahāpurāṇe prathamāyāṃ vidyeśvarasaṃhitāyaṃ sādhyasādhanakhaṇḍe caturtho 'dhyāyaḥ Chapter 5 sūta uvāca śravaṇāditrike 'śakto liṃgaṃ beraṃ ca śāṃkaram
संस्थाप्य नित्यमभ्यर्च्य तरेत्संसारसागरम्
saṃsthāpya nityamabhyarcya taretsaṃsārasāgaram
अपि द्रव्यं वहेदेव यथाबलमवंचयन्
api dravyaṃ vahedeva yathābalamavaṃcayan
अर्पयेल्लिंगबेरार्थमर्चयेदपि संततम्
arpayelliṃgaberārthamarcayedapi saṃtatam
मंडपं गोपुरं तीर्थं मठं क्षेत्रं तथोत्सवम्
maṃḍapaṃ gopuraṃ tīrthaṃ maṭhaṃ kṣetraṃ tathotsavam
वस्त्रं गंधं च माल्यं च धूपं दीपं च भक्तितः
vastraṃ gaṃdhaṃ ca mālyaṃ ca dhūpaṃ dīpaṃ ca bhaktitaḥ
विविधान्नं च नैवेद्यमपूपव्यंजनैर्युतम्
vividhānnaṃ ca naivedyamapūpavyaṃjanairyutam
छत्रं ध्वजं च व्यजनं चामरं चापि सांगकम्
chatraṃ dhvajaṃ ca vyajanaṃ cāmaraṃ cāpi sāṃgakam
राजोपचारवत्सर्वं धारयेल्लिंगबेरयोः
rājopacāravatsarvaṃ dhārayelliṃgaberayoḥ
प्रदक्षिणां नमस्कारं यथाशक्ति जपं तथा
pradakṣiṇāṃ namaskāraṃ yathāśakti japaṃ tathā
आवाहनादिसर्गांतं नित्यं कुर्यात्सुभक्तितः
āvāhanādisargāṃtaṃ nityaṃ kuryātsubhaktitaḥ
इत्थमभ्यर्च्य यन्देवं लिंगेबेरे च शांकरे
itthamabhyarcya yandevaṃ liṃgebere ca śāṃkare
सिद्धिमेति शिवप्रीत्या हित्वापि श्रवणादिकम्
siddhimeti śivaprītyā hitvāpi śravaṇādikam
लिंगबेरार्चनामात्रान्मुक्ताः पुर्वे महाजनाः
liṃgaberārcanāmātrānmuktāḥ purve mahājanāḥ
मनुय ऊचुः बेरमात्रे तु सर्वत्र पूज्यंते देवतागणाः
manuya ūcuḥ beramātre tu sarvatra pūjyaṃte devatāgaṇāḥ
लिंगेबेरे च सर्वत्र कथं संपूज्यते शिवः
liṃgebere ca sarvatra kathaṃ saṃpūjyate śivaḥ
सूत उवाच अहो मुनीश्वराः पुण्यं प्रश्नमेतन्महाद्भुतम्
sūta uvāca aho munīśvarāḥ puṇyaṃ praśnametanmahādbhutam
अत्र वक्ता महादेवो नान्यो ऽस्ति पुरुषः क्वचित्
atra vaktā mahādevo nānyo 'sti puruṣaḥ kvacit
शिवेनोक्तं प्रवक्ष्यामि क्रमाद्गुरुमुखाच्छ्रुतम्
śivenoktaṃ pravakṣyāmi kramādgurumukhācchrutam
शिवैको ब्रह्मरूपत्वान्निष्कलः परिकीर्तितः
śivaiko brahmarūpatvānniṣkalaḥ parikīrtitaḥ
रूपित्वात्सकलस्तद्वत्तस्मात्सकलनिष्कलः
rūpitvātsakalastadvattasmātsakalaniṣkalaḥ
निष्कलत्वान्निराकारं लिंगं तस्य समागतम्
niṣkalatvānnirākāraṃ liṃgaṃ tasya samāgatam
सकलत्वात्तथा बेरं साकारं तस्य संगतम्
sakalatvāttathā beraṃ sākāraṃ tasya saṃgatam
सकलाकलरूपत्वाद्ब्रह्मशब्दाभिधः परः
sakalākalarūpatvādbrahmaśabdābhidhaḥ paraḥ
अपि लिंगे च बेरे च नित्यमभ्यर्च्यते जनैः
api liṃge ca bere ca nityamabhyarcyate janaiḥ
अब्रह्मत्वात्तदन्येषां निष्कलत्वं न हि क्वचित्
abrahmatvāttadanyeṣāṃ niṣkalatvaṃ na hi kvacit
तस्मात्ते निष्कले लिंगे नाराध्यंते सुरेश्वराः
tasmātte niṣkale liṃge nārādhyaṃte sureśvarāḥ
अब्रह्मत्वाच्च जीवत्वात्तथान्ये देवतागणाः
abrahmatvācca jīvatvāttathānye devatāgaṇāḥ
तूष्णीं सकलमात्रत्वादर्च्यंते बेरमात्रके
tūṣṇīṃ sakalamātratvādarcyaṃte beramātrake
जीवत्वं शंकरान्येषां ब्रह्मत्वं शंकरस्य च
jīvatvaṃ śaṃkarānyeṣāṃ brahmatvaṃ śaṃkarasya ca
वेदांतसारसंसिद्धं प्रणवार्थे प्रकाशनात्
vedāṃtasārasaṃsiddhaṃ praṇavārthe prakāśanāt
एवमेव पुरा पृष्टो मंदरे नन्दिकेश्वरः
evameva purā pṛṣṭo maṃdare nandikeśvaraḥ
सनत्कुमारमुनिना ब्रह्मपुत्रेण धीमता
sanatkumāramuninā brahmaputreṇa dhīmatā
सनत्कुमार उवाच शिवान्यदेववश्यानां सर्वेषामपि सर्वतः
sanatkumāra uvāca śivānyadevavaśyānāṃ sarveṣāmapi sarvataḥ
बेरमात्रं च पूजार्थं श्रुतं दृष्टं च भूरिशः
beramātraṃ ca pūjārthaṃ śrutaṃ dṛṣṭaṃ ca bhūriśaḥ
शिवमात्रस्य पूजायां लिंगं बेरं च दृश्यते
śivamātrasya pūjāyāṃ liṃgaṃ beraṃ ca dṛśyate
अतस्तद्ब्रूहि कल्याण तत्त्वं मे साधुबोधनम्
atastadbrūhi kalyāṇa tattvaṃ me sādhubodhanam
नन्दिकेश्वर उवाच अनुत्तरमिमं प्रश्नं रहस्यं ब्रह्मलक्षणम्
nandikeśvara uvāca anuttaramimaṃ praśnaṃ rahasyaṃ brahmalakṣaṇam
कथयामि शिवेनोक्तं भक्तियुक्तस्य ते ऽनघ
kathayāmi śivenoktaṃ bhaktiyuktasya te 'nagha
शिवस्य ब्रह्मरूपत्वान्निष्कलत्वाच्च निष्कलम्
śivasya brahmarūpatvānniṣkalatvācca niṣkalam
लिंगं तस्यैव पूजायां सर्ववेदेषु संमतम्
liṃgaṃ tasyaiva pūjāyāṃ sarvavedeṣu saṃmatam
तस्यैव सकलत्वाच्च तथा सकलनिष्कलम्
tasyaiva sakalatvācca tathā sakalaniṣkalam
सकलं च तथा बेरं पूजायां लोकसंमतम्
sakalaṃ ca tathā beraṃ pūjāyāṃ lokasaṃmatam
शिवान्येषां च जीवत्वात्सकलत्वाच्च सर्वतः
śivānyeṣāṃ ca jīvatvātsakalatvācca sarvataḥ
बेरमात्रं च पूजायां संमतं वेदनिर्णये
beramātraṃ ca pūjāyāṃ saṃmataṃ vedanirṇaye
स्वाविर्भावे च देवानां सकलं रूपमेव हि
svāvirbhāve ca devānāṃ sakalaṃ rūpameva hi
शिवस्य लिंगं बेरं च दर्शने दृश्यते खलु
śivasya liṃgaṃ beraṃ ca darśane dṛśyate khalu
सनत्कुमार उवाच उक्तं त्वया महाभाग लिंगबेरप्रचारणम्
sanatkumāra uvāca uktaṃ tvayā mahābhāga liṃgaberapracāraṇam
शिवस्य च तदन्येषां विभज्य परमार्थतः
śivasya ca tadanyeṣāṃ vibhajya paramārthataḥ
तस्मात्तदेव परमं लिंगबेरादिसंभवम्
tasmāttadeva paramaṃ liṃgaberādisaṃbhavam
श्रोतुमिच्छामि योगींद्र लिंगाविर्भावलक्षणम्
śrotumicchāmi yogīṃdra liṃgāvirbhāvalakṣaṇam
नन्दिकेश्वर उवाच शृणु वत्स भवत्प्रीत्या वक्ष्यामि परमार्थतः
nandikeśvara uvāca śṛṇu vatsa bhavatprītyā vakṣyāmi paramārthataḥ
पुरा कल्पे महाकाले प्रपन्ने लोकविश्रुते
purā kalpe mahākāle prapanne lokaviśrute
आयुध्येतां महात्मानौ ब्रह्मविष्णू परस्परम्
āyudhyetāṃ mahātmānau brahmaviṣṇū parasparam
तयोर्मानं निराकर्तुं तन्मध्ये परमेश्वरः
tayormānaṃ nirākartuṃ tanmadhye parameśvaraḥ
निष्कलस्तंभरूपेण स्वरूपं समदर्शयत्
niṣkalastaṃbharūpeṇa svarūpaṃ samadarśayat
ततः स्वलिंगचिह्नत्वात्स्तम्भतो निष्कलं शिवः
tataḥ svaliṃgacihnatvātstambhato niṣkalaṃ śivaḥ
स्वलिंगं दर्शयामास जगतां हितकाम्यया
svaliṃgaṃ darśayāmāsa jagatāṃ hitakāmyayā
तदाप्रभृति लोकेषु निष्कलं लिंगमैश्वरम्
tadāprabhṛti lokeṣu niṣkalaṃ liṃgamaiśvaram
सकलं च तथा बेरं शिवस्यैव प्रकल्पितम्
sakalaṃ ca tathā beraṃ śivasyaiva prakalpitam
शिवान्येषः तु देवानां बेरमात्रं प्रकल्पितम्
śivānyeṣaḥ tu devānāṃ beramātraṃ prakalpitam
तत्तद्बेरं तु देवानां तत्तद्भोगप्रदं शुभम्
tattadberaṃ tu devānāṃ tattadbhogapradaṃ śubham
शिवस्य लिंगबेरत्वं भोगमोक्षप्रदं शुभम्
śivasya liṃgaberatvaṃ bhogamokṣapradaṃ śubham