इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायामष्टमो ऽध्यायः Cहप्तेर् 9 नन्दिकेश्वर उवाच तत्रांतरे तौ च नाथं प्रणम्य विधिमाधवौ
iti śrīśivamahāpurāṇe vidyeśvarasaṃhitāyāmaṣṭamo 'dhyāyaḥ Chapter 9 nandikeśvara uvāca tatrāṃtare tau ca nāthaṃ praṇamya vidhimādhavau
बद्धांजलिपुटौ तूष्णीं तस्थतुर्दक्षवामगौ
baddhāṃjalipuṭau tūṣṇīṃ tasthaturdakṣavāmagau
तत्र संस्थाप्य तौ देवं सकुटुंबं वरासने
tatra saṃsthāpya tau devaṃ sakuṭuṃbaṃ varāsane
पूजयामासतुः पूज्यं पुण्यैः पुरुषवस्तुभिः
pūjayāmāsatuḥ pūjyaṃ puṇyaiḥ puruṣavastubhiḥ
पौरुषं प्राकृतं वस्तुज्ञेयं दीर्घाल्पकालिकम्
pauruṣaṃ prākṛtaṃ vastujñeyaṃ dīrghālpakālikam
हारनूपुरकेयूरकिरीटमणिकुंडलैः
hāranūpurakeyūrakirīṭamaṇikuṃḍalaiḥ
यज्ञसूत्रोत्तरीयस्रक्क्षौममाल्यांगुलीयकैः
yajñasūtrottarīyasrakkṣaumamālyāṃgulīyakaiḥ
पुष्पतांबूलकर्पूरचंदनागुरुलेपनैः
puṣpatāṃbūlakarpūracaṃdanāgurulepanaiḥ
धूपदीपसितच्छत्रव्यजनध्वजचामरैः
dhūpadīpasitacchatravyajanadhvajacāmaraiḥ
अन्यैर्दिव्योपहारैश्च वाङ्मनोतीतवैभवैः
anyairdivyopahāraiśca vāṅmanotītavaibhavaiḥ
पतियोग्यैः पश्वलभ्यैस्तौ समर्चयतां पतिम्
patiyogyaiḥ paśvalabhyaistau samarcayatāṃ patim
यद्यच्छ्रेष्ठतमं वस्तु पतियोग्यं हितद्ध्वजे
yadyacchreṣṭhatamaṃ vastu patiyogyaṃ hitaddhvaje
तद्वस्त्वखिलमीशोपि पारं पर्यचिकीर्षया
tadvastvakhilamīśopi pāraṃ paryacikīrṣayā
सभ्यानां प्रददौ हृष्टः पृथक्तत्र यथाक्रमम्
sabhyānāṃ pradadau hṛṣṭaḥ pṛthaktatra yathākramam
कोलाहलो महानासीत्तत्र तद्वस्तु गृह्णताम्
kolāhalo mahānāsīttatra tadvastu gṛhṇatām
तत्रैव ब्रह्मविष्णुभ्यां चार्चितः शंकरः पुरा
tatraiva brahmaviṣṇubhyāṃ cārcitaḥ śaṃkaraḥ purā
प्रसन्नः प्राह तौ नम्रौ सस्मितं भक्तिवर्धनः
prasannaḥ prāha tau namrau sasmitaṃ bhaktivardhanaḥ
ईश्वर उवाच तुष्टो ऽहमद्य वां वत्सौ पूजया ऽस्मिन्महादिने
īśvara uvāca tuṣṭo 'hamadya vāṃ vatsau pūjayā 'sminmahādine
दिनमेतत्ततः पुण्यं भविष्यति महत्तरम्
dinametattataḥ puṇyaṃ bhaviṣyati mahattaram
शिवरात्रिरिति ख्याता तिथिरेषा मम प्रिया
śivarātririti khyātā tithireṣā mama priyā
एतत्काले तु यः कुर्यात्पूजां मल्लिंगबेरयोः
etatkāle tu yaḥ kuryātpūjāṃ malliṃgaberayoḥ
कुर्यात्तु जगतः कृत्यं स्थितिसर्गादिकं पुमान्
kuryāttu jagataḥ kṛtyaṃ sthitisargādikaṃ pumān
शिवरात्रावहोरात्रं निराहारो जितेंद्रियः
śivarātrāvahorātraṃ nirāhāro jiteṃdriyaḥ
अर्चयेद्वा यथान्यायं यथाबलमवंचकः
arcayedvā yathānyāyaṃ yathābalamavaṃcakaḥ
यत्फलं मम पूजायां वर्षमेकं निरंतरम्
yatphalaṃ mama pūjāyāṃ varṣamekaṃ niraṃtaram
तत्फलं लभते सद्यः शिवरात्रौ मदर्चनात्
tatphalaṃ labhate sadyaḥ śivarātrau madarcanāt
मद्धर्मवृद्धिकालो ऽयं चंद्रकाल इवांबुधेः
maddharmavṛddhikālo 'yaṃ caṃdrakāla ivāṃbudheḥ
प्रतिष्ठाद्युत्सवो यत्र मामको मंगलायनः
pratiṣṭhādyutsavo yatra māmako maṃgalāyanaḥ
यत्पुनः स्तंभरूपेण स्वाविरासमहं पुरा
yatpunaḥ staṃbharūpeṇa svāvirāsamahaṃ purā
स कालो मार्गशीर्षे तु स्यादार्द्रा ऋक्षमर्भकौ
sa kālo mārgaśīrṣe tu syādārdrā ṛkṣamarbhakau
आर्द्रायां मार्गशीर्षे तु यः पश्येन्मामुमासखम्
ārdrāyāṃ mārgaśīrṣe tu yaḥ paśyenmāmumāsakham
मद्बेरमपि वा लिंगं स गुहादपि मे प्रियः
madberamapi vā liṃgaṃ sa guhādapi me priyaḥ
अलं दर्शनमात्रेण फलं तस्मिन्दिने शुभे
alaṃ darśanamātreṇa phalaṃ tasmindine śubhe
अभ्यर्चनं चेदधिकं फलं वाचामगोचरम्
abhyarcanaṃ cedadhikaṃ phalaṃ vācāmagocaram
रणरंगतले ऽमुष्मिन्यदहं लिंगवर्ष्मणा
raṇaraṃgatale 'muṣminyadahaṃ liṃgavarṣmaṇā
जृंभितो लिंगवत्तस्माल्लिंगस्थानमिदं भवेत्
jṛṃbhito liṃgavattasmālliṃgasthānamidaṃ bhavet
अनाद्यंतमिदं स्तंभमणुमात्रं भविष्यति
anādyaṃtamidaṃ staṃbhamaṇumātraṃ bhaviṣyati
दर्शनार्थं हि जगतां पूजनार्थं हि पुत्रको
darśanārthaṃ hi jagatāṃ pūjanārthaṃ hi putrako
भोगावहमिदं लिंगं भुक्तिं मुक्त्येकसाधनम्
bhogāvahamidaṃ liṃgaṃ bhuktiṃ muktyekasādhanam
दर्शनस्पर्शनध्यानाज्जंतूनां जन्ममोचनम्
darśanasparśanadhyānājjaṃtūnāṃ janmamocanam
अनलाचलसंकाशं यदिदं लिंगमुत्थितम्
analācalasaṃkāśaṃ yadidaṃ liṃgamutthitam
अरुणाचलमित्येव तदिदं ख्यातिमेष्यति
aruṇācalamityeva tadidaṃ khyātimeṣyati
अत्र तीर्थं च बहुधा भविष्यति महत्तरम्
atra tīrthaṃ ca bahudhā bhaviṣyati mahattaram
मुक्तिरप्यत्र जंतूनां वासेन मरणेन च
muktirapyatra jaṃtūnāṃ vāsena maraṇena ca
स्थोत्सवादिकल्याणं जनावासं तु सर्वतः
sthotsavādikalyāṇaṃ janāvāsaṃ tu sarvataḥ
अत्र दत्तं हुतं जप्तं सर्वं कोटिगुणं भवेत्
atra dattaṃ hutaṃ japtaṃ sarvaṃ koṭiguṇaṃ bhavet
मत्क्षेत्रादपि सर्वस्मात्क्षेत्रमेतन्महत्तरम्
matkṣetrādapi sarvasmātkṣetrametanmahattaram
अत्र संस्मृतिमात्रेण मुक्तिर्भवति देहिनाम्
atra saṃsmṛtimātreṇa muktirbhavati dehinām
तस्मान्महत्तरमिदं क्षेत्रमत्यंतशोभनम्
tasmānmahattaramidaṃ kṣetramatyaṃtaśobhanam
सर्वकल्याणसंपूर्णं सर्वमुक्तिकरं शुभम्
sarvakalyāṇasaṃpūrṇaṃ sarvamuktikaraṃ śubham
अर्चयित्वा ऽत्र मामेव लिंगे लिंगिनमीश्वरम्
arcayitvā 'tra māmeva liṃge liṃginamīśvaram
सालोक्यं चैव सामीप्यं सारूप्यं सार्ष्टिरेव च
sālokyaṃ caiva sāmīpyaṃ sārūpyaṃ sārṣṭireva ca
सायुज्यमिति पञ्चैते क्रियादीनां फलं मतम्
sāyujyamiti pañcaite kriyādīnāṃ phalaṃ matam
सर्वेपि यूयं सकलं प्राप्स्यथाशु मनोरथम्
sarvepi yūyaṃ sakalaṃ prāpsyathāśu manoratham
नन्दिकेश्वर उवाच इत्यनुगृह्य भगवान्विनीतौ विधिमाधवौ
nandikeśvara uvāca ityanugṛhya bhagavānvinītau vidhimādhavau
यत्पूर्वं प्रहतं युद्धे तयोः सैन्यं परस्परम्
yatpūrvaṃ prahataṃ yuddhe tayoḥ sainyaṃ parasparam
तदुत्थापयदत्यर्थं स्वशक्त्यामृतधारया
tadutthāpayadatyarthaṃ svaśaktyāmṛtadhārayā
तयोर्माढ्यं च वैरं च व्यपनेतुमुवाच तौ
tayormāḍhyaṃ ca vairaṃ ca vyapanetumuvāca tau
सकलं निष्कलं चेति स्वरूपद्वयमस्ति मे
sakalaṃ niṣkalaṃ ceti svarūpadvayamasti me
नान्यस्य कस्यचित्तस्मादन्यः सर्वोप्यनीश्वरः
nānyasya kasyacittasmādanyaḥ sarvopyanīśvaraḥ
पुरस्तात्स्तंभरूपेण पश्चाद्रूपेण चार्भकौ
purastātstaṃbharūpeṇa paścādrūpeṇa cārbhakau
ब्रह्मत्वं निष्कलं प्रोक्तमीशत्वं सकलं तथा
brahmatvaṃ niṣkalaṃ proktamīśatvaṃ sakalaṃ tathā
द्वयं ममैव संसिद्धं न मदन्यस्य कस्यचित्
dvayaṃ mamaiva saṃsiddhaṃ na madanyasya kasyacit
तस्मादीशत्वमन्येषां युवयोरपि न क्वचित्
tasmādīśatvamanyeṣāṃ yuvayorapi na kvacit
तदज्ञानेन वां वृत्तमीशमानं महाद्भुतम्
tadajñānena vāṃ vṛttamīśamānaṃ mahādbhutam
तन्निराकर्तुमत्रैवमुत्थितो ऽहं रणक्षितौ
tannirākartumatraivamutthito 'haṃ raṇakṣitau
त्यजतं मानमात्मीयं मयीशे कुरुतं मतिम्
tyajataṃ mānamātmīyaṃ mayīśe kurutaṃ matim
मत्प्रसादेन लोकेषु सर्वोप्यर्थः प्रकाशते
matprasādena lokeṣu sarvopyarthaḥ prakāśate
गुरूक्तिर्व्यंजकं तत्र प्रमाणं वा पुनः पुनः
gurūktirvyaṃjakaṃ tatra pramāṇaṃ vā punaḥ punaḥ
ब्रह्मतत्त्वमिदं गूढं भवत्प्रीत्या भणाम्यहम्
brahmatattvamidaṃ gūḍhaṃ bhavatprītyā bhaṇāmyaham
अहमेव परं ब्रह्म मत्स्वरूपं कलाकलम्
ahameva paraṃ brahma matsvarūpaṃ kalākalam
ब्रह्मत्वादीश्वरश्चाहं कृत्यं मेनुग्रहादिकम्
brahmatvādīśvaraścāhaṃ kṛtyaṃ menugrahādikam
बृहत्त्वाद्बृंहणत्वाच्च ब्रह्माहं ब्रह्मकेशवौ
bṛhattvādbṛṃhaṇatvācca brahmāhaṃ brahmakeśavau
समत्वाद्व्यापकत्वाच्च तथैवात्माहमर्भकौ
samatvādvyāpakatvācca tathaivātmāhamarbhakau
अनात्मानः परे सर्वे जीवा एव न संशयः
anātmānaḥ pare sarve jīvā eva na saṃśayaḥ
अनुग्रहाद्यं सर्गांगं जगत्कृत्यं च पंकजम्
anugrahādyaṃ sargāṃgaṃ jagatkṛtyaṃ ca paṃkajam
ईशत्वादेव मे नित्यं न मदन्यस्य कस्यचित्
īśatvādeva me nityaṃ na madanyasya kasyacit
आदौ ब्रह्मत्त्वबुद्ध्यर्थं निष्कलं लिंगमुत्थितम्
ādau brahmattvabuddhyarthaṃ niṣkalaṃ liṃgamutthitam
तस्मादज्ञातमीशत्वं व्यक्तं द्योतयितुं हि वाम्
tasmādajñātamīśatvaṃ vyaktaṃ dyotayituṃ hi vām
सकलोहमतो जातः साक्षादीशस्तु तत्क्षणात्
sakalohamato jātaḥ sākṣādīśastu tatkṣaṇāt
सकलत्वमतो ज्ञेयमीशत्वं मयि सत्वरम्
sakalatvamato jñeyamīśatvaṃ mayi satvaram
यदिदं निष्कलं स्तंभं मम ब्रह्मत्वबोधकम्
yadidaṃ niṣkalaṃ staṃbhaṃ mama brahmatvabodhakam
लिंगलक्षणयुक्तत्वान्मम लिंगं भवेदिदम्
liṃgalakṣaṇayuktatvānmama liṃgaṃ bhavedidam
तदिदं नित्यमभ्यर्च्यं युवाभ्यामत्र पुत्रकौ
tadidaṃ nityamabhyarcyaṃ yuvābhyāmatra putrakau
मदात्मकमिदं नित्यं मम सान्निध्यकारणम्
madātmakamidaṃ nityaṃ mama sānnidhyakāraṇam
महत्पूज्यमिदं नित्यमभेदाल्लिंगसिंगिनोः
mahatpūjyamidaṃ nityamabhedālliṃgasiṃginoḥ
यत्रप्रतिष्ठितं येन मदीयं लिंगमीदृशम्
yatrapratiṣṭhitaṃ yena madīyaṃ liṃgamīdṛśam
तत्र प्रतिष्ठितः सोहमप्रतिष्ठोपि वत्सकौ
tatra pratiṣṭhitaḥ sohamapratiṣṭhopi vatsakau
मत्साम्यमेकलिंगस्य स्थापने फलमीरितम्
matsāmyamekaliṃgasya sthāpane phalamīritam
द्वितीये स्थापिते लिंगे मदैक्यं फलमेव हि
dvitīye sthāpite liṃge madaikyaṃ phalameva hi
लिंगं प्राधान्यतः स्थाप्यं तथाबेरं तु गौणकम्
liṃgaṃ prādhānyataḥ sthāpyaṃ tathāberaṃ tu gauṇakam
लिंगाभावेन तत्क्षेत्रं सबेरमपि सर्वतः
liṃgābhāvena tatkṣetraṃ saberamapi sarvataḥ