Saṃhitā 1 · Chapter 33

इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे श्रेष्ठानुष्ठानवर्णनं नाम द्वात्रिंशो ऽध्यायः Cहप्तेर् 33 ऋषय ऊचुः भगवञ्छ्रोतुमिच्छामो व्रतं पाशुपतं परम्

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe śreṣṭhānuṣṭhānavarṇanaṃ nāma dvātriṃśo 'dhyāyaḥ Chapter 33 ṛṣaya ūcuḥ bhagavañchrotumicchāmo vrataṃ pāśupataṃ param

ब्रह्मादयो ऽपि यत्कृत्वा सर्वे पाशुपताः स्मृताः

brahmādayo 'pi yatkṛtvā sarve pāśupatāḥ smṛtāḥ

वायुरुवाच रहस्यं वः प्रवक्ष्यामि सर्वपापनिकृन्तनम्

vāyuruvāca rahasyaṃ vaḥ pravakṣyāmi sarvapāpanikṛntanam

व्रतं पाशुपतं श्रौतमथर्वशिरसि श्रुतम्

vrataṃ pāśupataṃ śrautamatharvaśirasi śrutam

कालश्चैत्री पौर्णमासी देशः शिवपरिग्रहः

kālaścaitrī paurṇamāsī deśaḥ śivaparigrahaḥ

क्षेत्रारामाद्यरण्यं वा प्रशस्तश्शुभलक्षणः

kṣetrārāmādyaraṇyaṃ vā praśastaśśubhalakṣaṇaḥ

तत्र पूर्वं त्रयोदश्यां सुस्नातः सुकृताह्निकः

tatra pūrvaṃ trayodaśyāṃ susnātaḥ sukṛtāhnikaḥ

अनुज्ञाप्य स्वमाचार्यं संपूज्य प्रणिपत्य च

anujñāpya svamācāryaṃ saṃpūjya praṇipatya ca

पूजां वैशेषिकीं कृत्वा शुक्लांबरधरः स्वयम्

pūjāṃ vaiśeṣikīṃ kṛtvā śuklāṃbaradharaḥ svayam

शुक्लयज्ञोपवीती च शुक्लमाल्यानुलेपनः

śuklayajñopavītī ca śuklamālyānulepanaḥ

दर्भासने समासीनो दर्भमुष्टिं प्रगृह्य च

darbhāsane samāsīno darbhamuṣṭiṃ pragṛhya ca

539अ प्राणायामत्रयं कृत्वा प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः

539a prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ

ध्यात्वा देवं च देवीं च तद्विज्ञापनवर्त्मना

dhyātvā devaṃ ca devīṃ ca tadvijñāpanavartmanā

व्रतमेतत्करोमीति भवेत्संकल्प्य दीक्षितः

vratametatkaromīti bhavetsaṃkalpya dīkṣitaḥ

यावच्छरीरपातं वा द्वादशाब्दमथापि वा

yāvaccharīrapātaṃ vā dvādaśābdamathāpi vā

तदर्धं वा तदर्धं वा मासद्वादशकं तु वा

tadardhaṃ vā tadardhaṃ vā māsadvādaśakaṃ tu vā

तदर्धं वा तदर्धं वा मासमेकमथापि वा

tadardhaṃ vā tadardhaṃ vā māsamekamathāpi vā

दिनद्वादशकं वा ऽथ दिनषट्कमथापि वा

dinadvādaśakaṃ vā 'tha dinaṣaṭkamathāpi vā

तदर्धं दिनमेकं वा व्रतसंकल्पनावधि

tadardhaṃ dinamekaṃ vā vratasaṃkalpanāvadhi

अग्निमाधाय विधिवद्विरजाहोमकारणात्

agnimādhāya vidhivadvirajāhomakāraṇāt

हुत्वाज्येन समिद्भिश्च चरुणा च यथाक्रमम्

hutvājyena samidbhiśca caruṇā ca yathākramam

पूर्णामापूर्य तां भूयस्तत्त्वानां शुद्धिमुद्दिशन्

pūrṇāmāpūrya tāṃ bhūyastattvānāṃ śuddhimuddiśan

जुहुयान्मूलमन्त्रेण तैरेव समिदादिभिः

juhuyānmūlamantreṇa taireva samidādibhiḥ

तत्त्वान्येतानि मद्देहे शुद्ध्यंताम् 1इत्यनुस्मरन्

tattvānyetāni maddehe śuddhyaṃtām 1ityanusmaran

पञ्चभूतानि तन्मात्राः पञ्चकर्मेन्द्रियाणि च

pañcabhūtāni tanmātrāḥ pañcakarmendriyāṇi ca

ज्ञानकर्मविभेदेन पञ्चकर्मविभागशः

jñānakarmavibhedena pañcakarmavibhāgaśaḥ

त्वगादिधातवस्सप्त पञ्च प्राणादिवायवः

tvagādidhātavassapta pañca prāṇādivāyavaḥ

मनोबुद्धिरहं ख्यातिर्गुणाः प्रकृतिपूरुषौ

manobuddhirahaṃ khyātirguṇāḥ prakṛtipūruṣau

रागो विद्याकले चैव नियतिः काल एव च

rāgo vidyākale caiva niyatiḥ kāla eva ca

माया च शुद्धिविद्या च महेश्वरसदाशिवौ

māyā ca śuddhividyā ca maheśvarasadāśivau

शक्तिश्च शिवतत्त्वं च तत्त्वानि क्रमशो विदुः

śaktiśca śivatattvaṃ ca tattvāni kramaśo viduḥ

मन्त्रैस्तु विरजैर्हुत्वा होतासौ विरजा भवेत्

mantraistu virajairhutvā hotāsau virajā bhavet

शिवानुग्रहमासाद्य ज्ञानवान्स हि जायते

śivānugrahamāsādya jñānavānsa hi jāyate

अथ गोमयमादाय पिण्डीकृत्याभिमंत्र्य च

atha gomayamādāya piṇḍīkṛtyābhimaṃtrya ca

विन्यस्याग्नौ च सम्प्रोक्ष्य दिने तस्मिन्हविष्यभुक्

vinyasyāgnau ca samprokṣya dine tasminhaviṣyabhuk

प्रभाते तु चतुर्दश्यां कृत्वा सर्वं पुरोदितम्

prabhāte tu caturdaśyāṃ kṛtvā sarvaṃ puroditam

दिने तस्मिन्निराहारः कालं शेषं समापयेत्

dine tasminnirāhāraḥ kālaṃ śeṣaṃ samāpayet

प्रातः पर्वणि चाप्येवं कृत्वा होमा वसानतः

prātaḥ parvaṇi cāpyevaṃ kṛtvā homā vasānataḥ

उपसंहृत्य रुद्राग्निं गृह्णीयाद्भस्म यत्नतः

upasaṃhṛtya rudrāgniṃ gṛhṇīyādbhasma yatnataḥ

ततश्च जटिलो मुण्डी शिखैकजट एव वा

tataśca jaṭilo muṇḍī śikhaikajaṭa eva vā

भूत्वा स्नात्वा ततो वीतलज्जश्चेत्स्याद्दिगम्बरः

bhūtvā snātvā tato vītalajjaścetsyāddigambaraḥ

अपि काषायवसनश्चर्मचीराम्बरो ऽथ वा

api kāṣāyavasanaścarmacīrāmbaro 'tha vā

एकाम्बरो वल्कली वा भवेद्दण्डी च मेखली

ekāmbaro valkalī vā bhaveddaṇḍī ca mekhalī

प्रक्षाल्य चरणौ पश्चाद्द्विराचम्यात्मनस्तनुम्

prakṣālya caraṇau paścāddvirācamyātmanastanum

संकुलीकृत्य तद्भस्म विरजानलसंभवम्

saṃkulīkṛtya tadbhasma virajānalasaṃbhavam

अग्निरित्यादिभिर्मंत्रैः षड्भिराथर्वणैः क्रमात्

agnirityādibhirmaṃtraiḥ ṣaḍbhirātharvaṇaiḥ kramāt

विभृज्यांगानि मूर्धादिचरणांतानि तैस्स्पृशेत्

vibhṛjyāṃgāni mūrdhādicaraṇāṃtāni taisspṛśet

ततस्तेन क्रमेणैव समुद्धृत्य च भस्मना

tatastena krameṇaiva samuddhṛtya ca bhasmanā

सर्वांगोद्धूलनं कुर्यात्प्रणवेन शिवेन वा

sarvāṃgoddhūlanaṃ kuryātpraṇavena śivena vā

ततस्त्रिपुण्ड्रं रचयेत्त्रियायुषसमाह्वयम्

tatastripuṇḍraṃ racayettriyāyuṣasamāhvayam

शिवभावं समागम्य शिवयोगमथाचरेत्

śivabhāvaṃ samāgamya śivayogamathācaret

कुर्यात्स्त्रिसन्ध्यमप्येवमेतत्पाशुपतं व्रतम्

kuryātstrisandhyamapyevametatpāśupataṃ vratam

भुक्तिमुक्तिप्रदं चैतत्पशुत्वं विनिवर्तयेत्

bhuktimuktipradaṃ caitatpaśutvaṃ vinivartayet

तत्पशुत्वं परित्यज्य कृत्वा पाशुपतं व्रतम्

tatpaśutvaṃ parityajya kṛtvā pāśupataṃ vratam

पूजनीयो महादेवो लिंगमूर्तिस्सनातनः

pūjanīyo mahādevo liṃgamūrtissanātanaḥ

पद्ममष्टदलं हैमं नवरत्नैरलंकृतम्

padmamaṣṭadalaṃ haimaṃ navaratnairalaṃkṛtam

कर्णिकाकेशरोपेतमासनं परिकल्पयेत्

karṇikākeśaropetamāsanaṃ parikalpayet

विभवे तदभावे तु रक्तं सितमथापि वा

vibhave tadabhāve tu raktaṃ sitamathāpi vā

पद्मं तस्याप्यभावे तु केवलं भावनामयम्

padmaṃ tasyāpyabhāve tu kevalaṃ bhāvanāmayam

तत्पद्मकर्णिकामध्ये कृत्वा लिंगं कनीयसम्

tatpadmakarṇikāmadhye kṛtvā liṃgaṃ kanīyasam

स्फीटिकं पीठिकोपेतं पूजयेद्विधिवत्क्रमात्

sphīṭikaṃ pīṭhikopetaṃ pūjayedvidhivatkramāt

प्रतिष्ठाप्य विधानेन तल्लिंगं कृतशोधनम्

pratiṣṭhāpya vidhānena talliṃgaṃ kṛtaśodhanam

परिकल्प्यासनं मूर्तिं पञ्चवक्त्रप्रकारतः

parikalpyāsanaṃ mūrtiṃ pañcavaktraprakārataḥ

पञ्चगव्यादिभिः पूर्णैर्यथाविभवसंभृतैः

pañcagavyādibhiḥ pūrṇairyathāvibhavasaṃbhṛtaiḥ

स्नापयेत्कलशैः पूर्णैरष्टापदसमुद्भवैः

snāpayetkalaśaiḥ pūrṇairaṣṭāpadasamudbhavaiḥ

गंधद्रव्यैस्सकर्पूरैश्चन्दनाद्यैस्सकुंकुमैः

gaṃdhadravyaissakarpūraiścandanādyaissakuṃkumaiḥ

सवेदिकं समालिप्य लिंगं भूषणभूषितम्

savedikaṃ samālipya liṃgaṃ bhūṣaṇabhūṣitam

बिल्वपत्रैश्च पद्मैश्च रक्तैः श्वेतैस्तथोत्पलैः

bilvapatraiśca padmaiśca raktaiḥ śvetaistathotpalaiḥ

नीलोत्पलैस्तथान्यैश्च पुष्पैस्तैस्तैस्सुगंधिभिः

nīlotpalaistathānyaiśca puṣpaistaistaissugaṃdhibhiḥ

पुण्यैः प्रशस्तैः पत्रैश्च चित्रैर्दूर्वाक्षतादिभिः

puṇyaiḥ praśastaiḥ patraiśca citrairdūrvākṣatādibhiḥ

समभ्यर्च्य यथालाभं महापूजाविधानतः

samabhyarcya yathālābhaṃ mahāpūjāvidhānataḥ

धूपं दीपं तथा चापि नैवेद्यं च समादिशेत्

dhūpaṃ dīpaṃ tathā cāpi naivedyaṃ ca samādiśet

निवेदयित्वा विभवे कल्याणं च समाचरेत्

nivedayitvā vibhave kalyāṇaṃ ca samācaret

इष्टानि च विशिष्टानि न्यायेनोपार्जितानि च

iṣṭāni ca viśiṣṭāni nyāyenopārjitāni ca

सर्वद्रव्याणि देयानि व्रते तस्मिन्विशेषतः

sarvadravyāṇi deyāni vrate tasminviśeṣataḥ

श्रीपत्रोत्पलपद्मानां संख्या साहस्रिकी मता

śrīpatrotpalapadmānāṃ saṃkhyā sāhasrikī matā

प्रत्येकमपरा संख्या शतमष्टोत्तरं द्विजाः

pratyekamaparā saṃkhyā śatamaṣṭottaraṃ dvijāḥ

तत्रापि च विशेषेण न त्यजेद्बिल्वपत्रकम्

tatrāpi ca viśeṣeṇa na tyajedbilvapatrakam

हैममेकं परं प्राहुः पद्मं पद्मसहस्रकात्

haimamekaṃ paraṃ prāhuḥ padmaṃ padmasahasrakāt

नीलोत्पलादिष्वप्येतत्समानं बिल्बपत्रकैः

nīlotpalādiṣvapyetatsamānaṃ bilbapatrakaiḥ

पुष्पान्तरे न नियमो यथालाभं निवेदयेत्

puṣpāntare na niyamo yathālābhaṃ nivedayet

अष्टाङ्गमर्घ्यमुत्कृष्टं धूपालेपौ विशेषतः

aṣṭāṅgamarghyamutkṛṣṭaṃ dhūpālepau viśeṣataḥ

चन्दनं वामदेवाख्ये हरितालं च पौरुषे

candanaṃ vāmadevākhye haritālaṃ ca pauruṣe

ईशाने भसितं केचिदालेपनमितीदृशाम्

īśāne bhasitaṃ kecidālepanamitīdṛśām

न धूपमिति मन्यन्ते धूपान्तरविधानतः

na dhūpamiti manyante dhūpāntaravidhānataḥ

सितागुरुमघोराख्ये मुखे कृष्णागुरुं पुनः

sitāgurumaghorākhye mukhe kṛṣṇāguruṃ punaḥ

पौरुषे गुग्गुलं सव्ये सौम्ये सौगंधिकं मुखे

pauruṣe guggulaṃ savye saumye saugaṃdhikaṃ mukhe

ईशाने ऽपि ह्युशीरादि देयाद्धूपं विशेषतः

īśāne 'pi hyuśīrādi deyāddhūpaṃ viśeṣataḥ

शर्करामधुकर्पूरकपिलाघृतसंयुतम्

śarkarāmadhukarpūrakapilāghṛtasaṃyutam

चंदनागुरुकाष्ठाद्यं सामान्यं संप्रचक्षते

caṃdanāgurukāṣṭhādyaṃ sāmānyaṃ saṃpracakṣate

कर्पूरवर्तिराज्याढ्या देया दीपावलिस्ततः

karpūravartirājyāḍhyā deyā dīpāvalistataḥ

अर्घ्यमाचमनं देयं प्रतिवक्त्रमतः परम्

arghyamācamanaṃ deyaṃ prativaktramataḥ param

प्रथमावरणे पूज्यो क्रमाद्धेरम्बषण्मुखौ

prathamāvaraṇe pūjyo kramāddherambaṣaṇmukhau

ब्रह्मांगानि ततश्चैव प्रथमावरणेर्चिते

brahmāṃgāni tataścaiva prathamāvaraṇercite

द्वितीयावरणे पूज्या विघ्नेशाश्चक्रवर्तिनः

dvitīyāvaraṇe pūjyā vighneśāścakravartinaḥ

तृतीयावरणे पूज्या भवाद्या अष्टमूर्तयः

tṛtīyāvaraṇe pūjyā bhavādyā aṣṭamūrtayaḥ

540अ महादेवादयस्तत्र तथैकादशमूर्तयः

540a mahādevādayastatra tathaikādaśamūrtayaḥ

चतुर्थावरणे पूज्याः सर्व एव गणेश्वराः

caturthāvaraṇe pūjyāḥ sarva eva gaṇeśvarāḥ

बहिरेव तु पद्मस्य पञ्चमावरणे क्रमात्

bahireva tu padmasya pañcamāvaraṇe kramāt

दशदिक्पतयः पूज्याः सास्त्राः सानुचरास्तथा

daśadikpatayaḥ pūjyāḥ sāstrāḥ sānucarāstathā

ब्रह्मणो मानसाः पुत्राः सर्वे ऽपि ज्योतिषां गणाः

brahmaṇo mānasāḥ putrāḥ sarve 'pi jyotiṣāṃ gaṇāḥ

सर्वा देव्यश्च देवाश्च सर्वे सर्वे च खेचराः

sarvā devyaśca devāśca sarve sarve ca khecarāḥ

पातालवासिनश्चान्ये सर्वे मुनिगणा अपि

pātālavāsinaścānye sarve munigaṇā api

योगिनो हि सखास्सर्वे पतंगा मातरस्तथा

yogino hi sakhāssarve pataṃgā mātarastathā

क्षेत्रपालाश्च सगणाः सर्वं चैतच्चराचरम्

kṣetrapālāśca sagaṇāḥ sarvaṃ caitaccarācaram

पूजनीयं शिवप्रीत्या मत्त्वा शंभुविभूतिमत्

pūjanīyaṃ śivaprītyā mattvā śaṃbhuvibhūtimat

अथावरणपूजांते संपूज्य परमेश्वरम्

athāvaraṇapūjāṃte saṃpūjya parameśvaram

साज्यं सव्यं जनं हृद्यं हविर्भक्त्या निवेदयेत्

sājyaṃ savyaṃ janaṃ hṛdyaṃ havirbhaktyā nivedayet

मुखवासादिकं दत्त्वा ताम्बूलं सोपदंशकम्

mukhavāsādikaṃ dattvā tāmbūlaṃ sopadaṃśakam

अलंकृत्य च भूयो ऽपि नानापुष्पविभूषणैः

alaṃkṛtya ca bhūyo 'pi nānāpuṣpavibhūṣaṇaiḥ

नीराजनांते विस्तीर्य पूजाशेषं समापयेत्

nīrājanāṃte vistīrya pūjāśeṣaṃ samāpayet

चषकं सोपकारं च शयनं च समर्पयेत्

caṣakaṃ sopakāraṃ ca śayanaṃ ca samarpayet

चन्द्रसंकाशहारं च शयनीयं समर्पयेत्

candrasaṃkāśahāraṃ ca śayanīyaṃ samarpayet

आद्यं नृपोचितं हृद्यं तत्सर्वमनुरूपतः

ādyaṃ nṛpocitaṃ hṛdyaṃ tatsarvamanurūpataḥ

कृत्वा च कारयित्वा च हित्वा च प्रतिपूजनम्

kṛtvā ca kārayitvā ca hitvā ca pratipūjanam

स्तोत्रं व्यपोहनं जप्त्वा विद्यां पञ्चाक्षरीं जपेत्

stotraṃ vyapohanaṃ japtvā vidyāṃ pañcākṣarīṃ japet

प्रदक्षिणां प्रणामं च कृत्वात्मानं समर्पयेत्

pradakṣiṇāṃ praṇāmaṃ ca kṛtvātmānaṃ samarpayet

ततः पुरस्ताद्देवस्य गुरुविप्रौ च पूजयेत्

tataḥ purastāddevasya guruviprau ca pūjayet

दत्त्वार्घ्यमष्टौ पुष्पाणि देवमुद्वास्य लिंगतः

dattvārghyamaṣṭau puṣpāṇi devamudvāsya liṃgataḥ

अग्नेश्चाग्निं सुसंयम्य ह्युद्वास्य च तमप्युत

agneścāgniṃ susaṃyamya hyudvāsya ca tamapyuta

प्रत्यहं च जनस्त्वेवं कुर्यात्सेवां पुरोदिताम्

pratyahaṃ ca janastvevaṃ kuryātsevāṃ puroditām

ततस्तत्साम्बुजं लिंगं सर्वोपकरणान्वितम्

tatastatsāmbujaṃ liṃgaṃ sarvopakaraṇānvitam

समर्पयेत्स्वगुरवे स्थापयेद्वा शिवालये

samarpayetsvagurave sthāpayedvā śivālaye

संपूज्य च गुरून्विप्रान्व्रतिनश्च विशेषतः

saṃpūjya ca gurūnviprānvratinaśca viśeṣataḥ

भक्तान्द्विजांश्च शक्तश्चेद्दीनानाथांश्च तोषयेत्

bhaktāndvijāṃśca śaktaśceddīnānāthāṃśca toṣayet

स्वयं चानशने शक्तः फलमूलाशने ऽथ वा

svayaṃ cānaśane śaktaḥ phalamūlāśane 'tha vā

पयोव्रतो वा भिक्षाशी भवेदेकाशनस्तथा

payovrato vā bhikṣāśī bhavedekāśanastathā

नक्तं युक्ताशनो नित्यं भूशय्यानिरतः शुचिः

naktaṃ yuktāśano nityaṃ bhūśayyānirataḥ śuciḥ

भस्मशायी तृणेशायी चीराजिनधृतो ऽथवा

bhasmaśāyī tṛṇeśāyī cīrājinadhṛto 'thavā

ब्रह्मचर्यव्रतो नित्यं व्रतमेतत्समाचरेत्

brahmacaryavrato nityaṃ vratametatsamācaret

अर्कवारे तथार्द्रायां पञ्चदश्यां च पक्षयोः

arkavāre tathārdrāyāṃ pañcadaśyāṃ ca pakṣayoḥ

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां शक्तस्तूपवसेदपि

aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ śaktastūpavasedapi

पाखण्डिपतितोदक्यास्सूतकान्त्यजपूर्वकान्

pākhaṇḍipatitodakyāssūtakāntyajapūrvakān

वर्जयेत्सर्वयत्नेन मनसा कर्मणा गिरा

varjayetsarvayatnena manasā karmaṇā girā

क्षमदानदयासत्याहिंसाशीलः सदा भवेत्

kṣamadānadayāsatyāhiṃsāśīlaḥ sadā bhavet

संतुष्टश्च प्रशान्तश्च जपध्यानरतस्तथा

saṃtuṣṭaśca praśāntaśca japadhyānaratastathā

कुर्यात्त्रिषवणस्नानं भस्मस्नानमथापि वा

kuryāttriṣavaṇasnānaṃ bhasmasnānamathāpi vā

पूजां वैशेषिकीं चैव मनसा वचसा गिरा

pūjāṃ vaiśeṣikīṃ caiva manasā vacasā girā

बहुनात्र किमुक्तेन नाचरेदशिवं व्रती

bahunātra kimuktena nācaredaśivaṃ vratī

प्रमादात्तु तथाचारे निरूप्य गुरुलाघवे

pramādāttu tathācāre nirūpya gurulāghave

540ब् उचितां निष्कृतिं कुर्यात्पूजाहोमजपादिभिः

540b ucitāṃ niṣkṛtiṃ kuryātpūjāhomajapādibhiḥ

आसमाप्तेर्व्रतस्यैवमाचरेन्न प्रमादतः

āsamāptervratasyaivamācarenna pramādataḥ

गोदानं च वृषोत्सर्गं कुर्यात्पूजां च संपदा

godānaṃ ca vṛṣotsargaṃ kuryātpūjāṃ ca saṃpadā

भक्तश्च शिवप्रीत्यर्थं सर्वकामविवर्जितः

bhaktaśca śivaprītyarthaṃ sarvakāmavivarjitaḥ

सामान्यमेतत्कथितं व्रतस्यास्य समासतः

sāmānyametatkathitaṃ vratasyāsya samāsataḥ

प्रतिमासं विशेषं च प्रवदामि यथाश्रुतम्

pratimāsaṃ viśeṣaṃ ca pravadāmi yathāśrutam

वैशाखे वज्रलिंगं तु ज्येष्ठे मारकतं शुभम्

vaiśākhe vajraliṃgaṃ tu jyeṣṭhe mārakataṃ śubham

आषाढे मौक्तिकं विद्याच्छ्रावणे नीलनिर्मितम्

āṣāḍhe mauktikaṃ vidyācchrāvaṇe nīlanirmitam

मासे भाद्रपदे चैव पद्मरागमयं परम्

māse bhādrapade caiva padmarāgamayaṃ param

आश्विने मासि विद्याद्वै लिंगं गोमेदकं वरम्

āśvine māsi vidyādvai liṃgaṃ gomedakaṃ varam

कार्तिक्यां वैद्रुमं लिंगं वैदूर्यं मार्गशीर्षके

kārtikyāṃ vaidrumaṃ liṃgaṃ vaidūryaṃ mārgaśīrṣake

पुष्परागमयं पौषे माघे द्युमणिजन्तथा

puṣparāgamayaṃ pauṣe māghe dyumaṇijantathā

फाल्गुणे चन्द्रकान्तोत्थं चैत्रे तद्व्यत्ययो ऽथवा

phālguṇe candrakāntotthaṃ caitre tadvyatyayo 'thavā

सर्वमासेषु रत्नानामलाभे हैममेव वा

sarvamāseṣu ratnānāmalābhe haimameva vā

हैमाभावे राजतं वा ताम्रजं शैलजन्तथा

haimābhāve rājataṃ vā tāmrajaṃ śailajantathā

मृन्मयं वा यथालाभं जातुषं चान्यदेव वा

mṛnmayaṃ vā yathālābhaṃ jātuṣaṃ cānyadeva vā

सर्वगंधमयं वाथ लिंगं कुर्याद्यथारुचि

sarvagaṃdhamayaṃ vātha liṃgaṃ kuryādyathāruci

व्रतावसानसमये समाचरितनित्यकः

vratāvasānasamaye samācaritanityakaḥ

कृत्वा वैशेषिकीं पूजां हुत्वा चैव यथा पुरा

kṛtvā vaiśeṣikīṃ pūjāṃ hutvā caiva yathā purā

संपूज्य च तथाचार्यं व्रतिनश्च विशेषतः

saṃpūjya ca tathācāryaṃ vratinaśca viśeṣataḥ

देशिकेनाप्यनुज्ञातः प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः

deśikenāpyanujñātaḥ prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ

दर्भासनो दर्भपाणिः प्राणापानौ नियम्य च

darbhāsano darbhapāṇiḥ prāṇāpānau niyamya ca

जपित्वा शक्तितो मूलं ध्यात्वा साम्बं त्रियम्बकम्

japitvā śaktito mūlaṃ dhyātvā sāmbaṃ triyambakam

अनुज्ञाप्य यथापूर्वं नमस्कृत्य कृताञ्जलिः

anujñāpya yathāpūrvaṃ namaskṛtya kṛtāñjaliḥ

समुत्सृजामि भगवन्व्रतमेतत्त्वदाज्ञया

samutsṛjāmi bhagavanvratametattvadājñayā

इत्युक्त्वा लिंगमूलस्थान्दर्भानुत्तरतस्त्यजेत्

ityuktvā liṃgamūlasthāndarbhānuttaratastyajet

ततो दण्डजटाचीरमेखला अपि चोत्सृजेत्

tato daṇḍajaṭācīramekhalā api cotsṛjet

पुनराचम्य विधिवत्पञ्चाक्षरमुदीरयेत्

punarācamya vidhivatpañcākṣaramudīrayet

यः कृत्वात्यंतिकीं दीक्षामादेहान्तमनाकुलः

yaḥ kṛtvātyaṃtikīṃ dīkṣāmādehāntamanākulaḥ

व्रतमेतत्प्रकुर्वीत स तु वै नैष्ठिकः स्मृतः

vratametatprakurvīta sa tu vai naiṣṭhikaḥ smṛtaḥ

सो ऽत्याश्रमी च विज्ञेयो महापाशुपतस्तथा

so 'tyāśramī ca vijñeyo mahāpāśupatastathā

स एव तपतां श्रेष्ठ स एव च महाव्रती

sa eva tapatāṃ śreṣṭha sa eva ca mahāvratī

न तेन सदृशः कश्चित्कृतकृत्यो मुमुक्षुषु

na tena sadṛśaḥ kaścitkṛtakṛtyo mumukṣuṣu

यो यतिर्नैष्ठिको जातस्तमाहुर्नैष्ठिकोत्तमम्

yo yatirnaiṣṭhiko jātastamāhurnaiṣṭhikottamam

यो ऽन्वहं द्वादशाहं वा व्रतमेतत्समाचरेत्

yo 'nvahaṃ dvādaśāhaṃ vā vratametatsamācaret

सो ऽपि नैष्ठिकतुल्यः स्यात्तीव्रव्रतसमन्वयात्

so 'pi naiṣṭhikatulyaḥ syāttīvravratasamanvayāt

घृताक्तो यश्चरेदेतद्व्रतं व्रतपरायणः

ghṛtākto yaścaredetadvrataṃ vrataparāyaṇaḥ

द्वित्रैकदिवसं वापि स च कश्चन नैष्ठिकः

dvitraikadivasaṃ vāpi sa ca kaścana naiṣṭhikaḥ

कृत्यमित्येव निष्कामो यश्चरेद्व्रतमुत्तमम्

kṛtyamityeva niṣkāmo yaścaredvratamuttamam

शिवार्पितात्मा सततं न तेन सदृशः क्वचित्

śivārpitātmā satataṃ na tena sadṛśaḥ kvacit

भस्मच्छन्नो द्विजो विद्वान्महापातकसंभवैः

bhasmacchanno dvijo vidvānmahāpātakasaṃbhavaiḥ

पापैस्सुदारुणैस्सद्यो मुच्यते नात्र संशयः

pāpaissudāruṇaissadyo mucyate nātra saṃśayaḥ

रुद्राग्निर्यत्परं वीर्यन्तद्भस्म परिकीर्तितम्

rudrāgniryatparaṃ vīryantadbhasma parikīrtitam

तस्मात्सर्वेषु कालेषु वीर्यवान्भस्मसंयुतः

tasmātsarveṣu kāleṣu vīryavānbhasmasaṃyutaḥ

541अ भस्मनिष्ठस्य नश्यन्ति देषा भस्माग्निसंगमात्

541a bhasmaniṣṭhasya naśyanti deṣā bhasmāgnisaṃgamāt

भस्मस्नानविशुद्धात्मा भस्मनिष्ठ इति स्मृतः

bhasmasnānaviśuddhātmā bhasmaniṣṭha iti smṛtaḥ

भस्मना दिग्धसर्वांगो भस्मदीप्तत्रिपुंड्रकः

bhasmanā digdhasarvāṃgo bhasmadīptatripuṃḍrakaḥ

भस्मस्नायी च पुरुषो भस्मनिष्ठ इति स्मृतः

bhasmasnāyī ca puruṣo bhasmaniṣṭha iti smṛtaḥ

भूतप्रेतपिशासाश्च रोगाश्चातीव दुस्सहाः

bhūtapretapiśāsāśca rogāścātīva dussahāḥ

भस्मनिष्ठस्य सान्निध्याद्विद्रवंति न संशयः

bhasmaniṣṭhasya sānnidhyādvidravaṃti na saṃśayaḥ

भासनाद्भासितं प्रोक्तं भस्म कल्मषभक्षणात्

bhāsanādbhāsitaṃ proktaṃ bhasma kalmaṣabhakṣaṇāt

भूतिभूतिकरी चैव रक्षा रक्षाकरी परम्

bhūtibhūtikarī caiva rakṣā rakṣākarī param

किमन्यदिह वक्तव्यं भस्ममाहात्म्यकारणम्

kimanyadiha vaktavyaṃ bhasmamāhātmyakāraṇam

व्रती च भस्मना स्नातस्स्वयं देवो महेश्वरः

vratī ca bhasmanā snātassvayaṃ devo maheśvaraḥ

परमास्त्रं च शैवानां भस्मैतत्पारमेश्वरम्

paramāstraṃ ca śaivānāṃ bhasmaitatpārameśvaram

धौम्याग्रजस्य तपसि व्यापदो यन्निवारिताः

dhaumyāgrajasya tapasi vyāpado yannivāritāḥ

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कृत्वा पाशुपतव्रतम्

tasmātsarvaprayatnena kṛtvā pāśupatavratam

धनवद्भस्म संगृह्य भस्मस्नानरतो भवेत्

dhanavadbhasma saṃgṛhya bhasmasnānarato bhavet