इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं नाम पञ्चमो ऽध्यायः Cहप्तेर् 6 मुनय ऊचुः यो ऽयं पशुरिति प्रोक्तो यश्च पाश उदाहृतः
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe śivatattvajñānavarṇanaṃ nāma pañcamo 'dhyāyaḥ Chapter 6 munaya ūcuḥ yo 'yaṃ paśuriti prokto yaśca pāśa udāhṛtaḥ
अभ्यां विलक्षणः कश्चित्कोयमस्ति तयोः पतिः
abhyāṃ vilakṣaṇaḥ kaścitkoyamasti tayoḥ patiḥ
वायुरुवाच अस्ति कश्चिदपर्यंतरमणीयगुणाश्रयः
vāyuruvāca asti kaścidaparyaṃtaramaṇīyaguṇāśrayaḥ
पतिर्विश्वस्य निर्माता पशुपाशविमोचनः
patirviśvasya nirmātā paśupāśavimocanaḥ
अभावे तस्य विश्वस्य सृष्टिरेषा कथं भवेत्
abhāve tasya viśvasya sṛṣṭireṣā kathaṃ bhavet
अचेतनत्वादज्ञानादनयोः पशुपाशयोः
acetanatvādajñānādanayoḥ paśupāśayoḥ
प्रधानपरमाण्वादि यावत्किंचिदचेतनम्
pradhānaparamāṇvādi yāvatkiṃcidacetanam
तत्कर्तृकं स्वयं दृष्टं बुद्धिमत्कारणं विना
tatkartṛkaṃ svayaṃ dṛṣṭaṃ buddhimatkāraṇaṃ vinā
जगच्च कर्तृसापेक्षं कार्यं सावयवं यतः
jagacca kartṛsāpekṣaṃ kāryaṃ sāvayavaṃ yataḥ
तस्मात्कार्यस्य कर्तृत्वं पत्युर्न पशुपाशयोः
tasmātkāryasya kartṛtvaṃ patyurna paśupāśayoḥ
पशोरपि च कर्तृत्वं पत्युः प्रेरणपूर्वकम्
paśorapi ca kartṛtvaṃ patyuḥ preraṇapūrvakam
अयथाकरणज्ञानमंधस्य गमनं यथा
ayathākaraṇajñānamaṃdhasya gamanaṃ yathā
आत्मानं च पृथङ्मत्वा प्रेरितारं ततः पृथक्
ātmānaṃ ca pṛthaṅmatvā preritāraṃ tataḥ pṛthak
असौ जुष्टस्ततस्तेन ह्यमृतत्वाय कल्पते
asau juṣṭastatastena hyamṛtatvāya kalpate
पशोः पाशस्य पत्युश्च तत्त्वतो ऽस्ति पदं परम्
paśoḥ pāśasya patyuśca tattvato 'sti padaṃ param
ब्रह्मवित्तद्विदित्वैव योनिमुक्तो भविष्यति
brahmavittadviditvaiva yonimukto bhaviṣyati
संयुक्तमेतद्द्वितयं क्षरमक्षरमेव च
saṃyuktametaddvitayaṃ kṣaramakṣarameva ca
व्यक्ताव्यक्तं बिभर्तीशो विश्वं विश्वविमोचकः
vyaktāvyaktaṃ bibhartīśo viśvaṃ viśvavimocakaḥ
भोक्ता भोग्यं प्रेरयिता मंतव्यं त्रिविधं स्मृतम्
bhoktā bhogyaṃ prerayitā maṃtavyaṃ trividhaṃ smṛtam
नातः परं विजानद्भिर्वेदितव्यं हि किंचनः
nātaḥ paraṃ vijānadbhirveditavyaṃ hi kiṃcanaḥ
तिलेषु वा यथा तैलं दध्नि वा सर्पिरर्पितम्
tileṣu vā yathā tailaṃ dadhni vā sarpirarpitam
यथापः स्रोतसि व्याप्ता यथारण्यां हुताशनः
yathāpaḥ srotasi vyāptā yathāraṇyāṃ hutāśanaḥ
एवमेव महात्मानमात्मन्यात्मविलक्षणम्
evameva mahātmānamātmanyātmavilakṣaṇam
सत्येन तपसा चैव नित्ययुक्तो ऽनुपश्यति
satyena tapasā caiva nityayukto 'nupaśyati
य एको जालवानीश ईशानीभिस्स्वशक्तिभिः
ya eko jālavānīśa īśānībhissvaśaktibhiḥ
सर्वांल्लोकानिमान् कृत्वा एक एव स ईशते 1
sarvāṃllokānimān kṛtvā eka eva sa īśate 1
एक एव तदा रुद्रो न द्वितीयो ऽस्ति कश्चन
eka eva tadā rudro na dvitīyo 'sti kaścana
संसृज्य विश्वभुवनं गोप्ता ते संचुकोच यः
saṃsṛjya viśvabhuvanaṃ goptā te saṃcukoca yaḥ
1 शब्लुगभाव आर्ष 508अ विश्वतश्चक्षुरेवायमुतायं विश्वतोमुखः
1 śablugabhāva ārṣa 508a viśvataścakṣurevāyamutāyaṃ viśvatomukhaḥ
तथैव विश्वतोबाहुविश्वतः पादसंयुतः
tathaiva viśvatobāhuviśvataḥ pādasaṃyutaḥ
द्यावाभूमी च जनयन् देव एको महेश्वरः
dyāvābhūmī ca janayan deva eko maheśvaraḥ
स एव सर्वदेवानां प्रभवश्चोद्भवस्तथा
sa eva sarvadevānāṃ prabhavaścodbhavastathā
हिरण्यगर्भं देवानां प्रथमं जनयेदयम्
hiraṇyagarbhaṃ devānāṃ prathamaṃ janayedayam
विश्वस्मादधिको रुद्रो महर्षिरिति हि श्रुतिः
viśvasmādadhiko rudro maharṣiriti hi śrutiḥ
वेदाहमेतं पुरुषं महांतममृतं ध्रुवम्
vedāhametaṃ puruṣaṃ mahāṃtamamṛtaṃ dhruvam
आदित्यवर्णं तमसः परस्तात्संस्थितं प्रभुम्
ādityavarṇaṃ tamasaḥ parastātsaṃsthitaṃ prabhum
अस्मान्नास्ति परं किंचिदपरं परमात्मनः
asmānnāsti paraṃ kiṃcidaparaṃ paramātmanaḥ
नाणीयो ऽस्ति न च ज्यायस्तेन पूर्णमिदं जगत्
nāṇīyo 'sti na ca jyāyastena pūrṇamidaṃ jagat
सर्वाननशिरोग्रीवः सर्वभूतगुहाशयः
sarvānanaśirogrīvaḥ sarvabhūtaguhāśayaḥ
सर्वव्यापी च भगवांस्तस्मात्सर्वगतश्शिवः
sarvavyāpī ca bhagavāṃstasmātsarvagataśśivaḥ
सर्वतः पाणिपादो ऽयं सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखः
sarvataḥ pāṇipādo 'yaṃ sarvato 'kṣiśiromukhaḥ
सर्वतः श्रुतिमांल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति
sarvataḥ śrutimāṃlloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati
सर्वेन्द्रियगुणाभासस्सर्वेन्द्रियविवर्जितः
sarvendriyaguṇābhāsassarvendriyavivarjitaḥ
सर्वस्य प्रभुरीशानः सर्वस्य शरणं सुहृत्
sarvasya prabhurīśānaḥ sarvasya śaraṇaṃ suhṛt
अचक्षुरपि यः पश्यत्यकर्णो ऽपि शृणोति यः
acakṣurapi yaḥ paśyatyakarṇo 'pi śṛṇoti yaḥ
सर्वं वेत्ति न वेत्तास्य तमाहुः पुरुषं परम्
sarvaṃ vetti na vettāsya tamāhuḥ puruṣaṃ param
अणोरणीयान्महतो महीयानयमव्ययः
aṇoraṇīyānmahato mahīyānayamavyayaḥ
गुहायां निहितश्चापि जंतोरस्य महेश्वरः
guhāyāṃ nihitaścāpi jaṃtorasya maheśvaraḥ
तमक्रतुं क्रतुप्रायं महिमातिशयान्वितम्
tamakratuṃ kratuprāyaṃ mahimātiśayānvitam
धातुः प्रसादादीशानं वीतशोकः प्रपश्यति
dhātuḥ prasādādīśānaṃ vītaśokaḥ prapaśyati
वेदाहमेनमजरं पुराणं सर्वगं विभुम्
vedāhamenamajaraṃ purāṇaṃ sarvagaṃ vibhum
निरोधं जन्मनो यस्य वदंति ब्रह्मवादिनः
nirodhaṃ janmano yasya vadaṃti brahmavādinaḥ
एको ऽपि त्रीनिमांल्लोकान् बहुधा शक्तियोगतः
eko 'pi trīnimāṃllokān bahudhā śaktiyogataḥ
विदधाति विचेत्यंते 1 विश्वमादौ महेश्वरः
vidadhāti vicetyaṃte 1 viśvamādau maheśvaraḥ
विश्वधात्रीत्यजाख्या च शैवी चित्रा कृतिः परा
viśvadhātrītyajākhyā ca śaivī citrā kṛtiḥ parā
तामजां लोहितां शुक्लां कृष्णामेकां त्वजः प्रजाम्
tāmajāṃ lohitāṃ śuklāṃ kṛṣṇāmekāṃ tvajaḥ prajām
जनित्रीमनुशेते ऽन्योजुषमाणस्स्वरूपिणीम्
janitrīmanuśete 'nyojuṣamāṇassvarūpiṇīm
तामेवाजामजो ऽन्यस्तु भक्तभोगा जहाति च
tāmevājāmajo 'nyastu bhaktabhogā jahāti ca
द्वौ सुपर्णौ च सयुजौ समानं वृक्षमास्थितौ
dvau suparṇau ca sayujau samānaṃ vṛkṣamāsthitau
एको ऽत्ति पिप्पलं स्वादु परो ऽनश्नन् प्रपश्यति
eko 'tti pippalaṃ svādu paro 'naśnan prapaśyati
वृक्षेस्मिन् पुरुषो मग्नो गुह्यमानश्च शोचति
vṛkṣesmin puruṣo magno guhyamānaśca śocati
जुष्टमन्यं यदा पश्येदीशं परमकारणम्
juṣṭamanyaṃ yadā paśyedīśaṃ paramakāraṇam
तदास्य महिमानं च वीतशोकस्सुखी भवेत्
tadāsya mahimānaṃ ca vītaśokassukhī bhavet
छंदांसि यज्ञाः ऋतवो यद्भूतं भव्यमेव च
chaṃdāṃsi yajñāḥ ṛtavo yadbhūtaṃ bhavyameva ca
मायी विश्वं सृजत्यस्मिन्निविष्टो मायया परः
māyī viśvaṃ sṛjatyasminniviṣṭo māyayā paraḥ
मायां तु प्रकृतिं विद्यान्मायिनं तु महेश्वरम्
māyāṃ tu prakṛtiṃ vidyānmāyinaṃ tu maheśvaram
तस्यास्त्ववयवैरेव व्याप्तं सर्वमिदं जगत्
tasyāstvavayavaireva vyāptaṃ sarvamidaṃ jagat
सूक्ष्मातिसूक्ष्ममीशानं कललस्यापि मध्यतः
sūkṣmātisūkṣmamīśānaṃ kalalasyāpi madhyataḥ
1 विचेतोति प्रयोगस्त्वार्षत्वेन, `व्यत्ययो बहुलम्ऽ इति स्मरणेन साधुः 508ब् स्रष्टारमपि विश्वस्य वेष्टितारं च तस्य तु
1 vicetoti prayogastvārṣatvena, `vyatyayo bahulam' iti smaraṇena sādhuḥ 508b sraṣṭāramapi viśvasya veṣṭitāraṃ ca tasya tu
शिवमेवेश्वरं ज्ञात्वा शांतिमत्यंतमृच्छति
śivameveśvaraṃ jñātvā śāṃtimatyaṃtamṛcchati
स एव कालो गोप्ता च विश्वस्याधिपतिः प्रभुः
sa eva kālo goptā ca viśvasyādhipatiḥ prabhuḥ
तं विश्वाधिपतिं ज्ञात्वा मृत्युपाशात्प्रमुच्यते
taṃ viśvādhipatiṃ jñātvā mṛtyupāśātpramucyate
घृतात्परं मंडमिव सूक्ष्मं ज्ञात्वा स्थितं प्रभुम्
ghṛtātparaṃ maṃḍamiva sūkṣmaṃ jñātvā sthitaṃ prabhum
सर्वभूतेषु गूढं च सर्वपापैः प्रमुच्यते
sarvabhūteṣu gūḍhaṃ ca sarvapāpaiḥ pramucyate
एष एव परो देवो विश्वकर्मा महेश्वरः
eṣa eva paro devo viśvakarmā maheśvaraḥ
हृदये संनिविष्टं तं ज्ञात्वैवामृतमश्नुते
hṛdaye saṃniviṣṭaṃ taṃ jñātvaivāmṛtamaśnute
यदा समस्तं न दिवा न रात्रिर्न सदप्यसत्
yadā samastaṃ na divā na rātrirna sadapyasat
केवलश्शिव एवैको यतः प्रज्ञा पुरातनी
kevalaśśiva evaiko yataḥ prajñā purātanī
नैनमूर्ध्वं न तिर्यक्च न मध्यं पर्यजिग्रहत्
nainamūrdhvaṃ na tiryakca na madhyaṃ paryajigrahat
न तस्य प्रतिमा चास्ति यस्य नाम महद्यशः
na tasya pratimā cāsti yasya nāma mahadyaśaḥ
अजातमिममेवैके बुद्धा जन्मनि भीरवः
ajātamimamevaike buddhā janmani bhīravaḥ
रुद्रस्यास्य प्रपद्यंते रक्षार्थं दक्षिणं सुखम्
rudrasyāsya prapadyaṃte rakṣārthaṃ dakṣiṇaṃ sukham
द्वे अक्षरे ब्रह्मपरे त्वनंते समुदाहृते
dve akṣare brahmapare tvanaṃte samudāhṛte
विद्याविद्ये समाख्याते निहिते यत्र गूढवत्
vidyāvidye samākhyāte nihite yatra gūḍhavat
क्षरं त्वविद्या ह्यमृतं विद्येति परिगीयते
kṣaraṃ tvavidyā hyamṛtaṃ vidyeti parigīyate
ते उभे ईशते यस्तु सो ऽन्यः खलु महेश्वरः
te ubhe īśate yastu so 'nyaḥ khalu maheśvaraḥ
एकैकं बहुधा जालं विकुर्वन्नेकवच्च यः
ekaikaṃ bahudhā jālaṃ vikurvannekavacca yaḥ
सर्वाधिपत्यं कुरुते सृष्ट्वा सर्वान् प्रतापवान्
sarvādhipatyaṃ kurute sṛṣṭvā sarvān pratāpavān
दिश ऊर्ध्वमधस्तिर्यक् भासयन् भ्राजते स्वयम्
diśa ūrdhvamadhastiryak bhāsayan bhrājate svayam
यो निःस्वभावादप्येको वरेण्यस्त्वधितिष्ठति
yo niḥsvabhāvādapyeko vareṇyastvadhitiṣṭhati
स्वभाववाचकान् सर्वान् वाच्यांश्च परिणामयन्
svabhāvavācakān sarvān vācyāṃśca pariṇāmayan
गुणांश्च भोग्यभोक्तृत्वे तद्विश्वमधितिष्ठति
guṇāṃśca bhogyabhoktṛtve tadviśvamadhitiṣṭhati
ते वै गुह्योपणिषदि गूढं ब्रह्म परात्परम्
te vai guhyopaṇiṣadi gūḍhaṃ brahma parātparam
ब्रह्मयोनिं जगत्पूर्वं विदुर्देवा महर्षयः
brahmayoniṃ jagatpūrvaṃ vidurdevā maharṣayaḥ
भावग्राह्यमनीहाख्यं भावाभावकरं शिवम्
bhāvagrāhyamanīhākhyaṃ bhāvābhāvakaraṃ śivam
कलासर्गकरं देवं ये विदुस्ते जहुस्तनुम्
kalāsargakaraṃ devaṃ ye viduste jahustanum
स्वभावमेके मन्यंते कालमेके विमोहिताः
svabhāvameke manyaṃte kālameke vimohitāḥ
देवस्य महिमा ह्येष येनेदं भ्राम्यते जगत्
devasya mahimā hyeṣa yenedaṃ bhrāmyate jagat
येनेदमावृतं नित्यं कालकालात्मना यतः
yenedamāvṛtaṃ nityaṃ kālakālātmanā yataḥ
तेनेरितमिदं कर्म भूतैः सह विवर्तते
teneritamidaṃ karma bhūtaiḥ saha vivartate
तत्कर्म भूयशः कृत्वा विनिवृत्य च भूयशः
tatkarma bhūyaśaḥ kṛtvā vinivṛtya ca bhūyaśaḥ
तत्त्वस्य सह तत्त्वेन योगं चापि समेत्य वै
tattvasya saha tattvena yogaṃ cāpi sametya vai
अष्टाभिश्च त्रिभिश्चैवं द्वाभ्यां चैकेन वा पुनः
aṣṭābhiśca tribhiścaivaṃ dvābhyāṃ caikena vā punaḥ
कालेनात्मगुणैश्चापि कृत्स्नमेव जगत् स्वयम्
kālenātmaguṇaiścāpi kṛtsnameva jagat svayam
गुणैरारभ्य कर्माणि स्वभावादीनि योजयेत्
guṇairārabhya karmāṇi svabhāvādīni yojayet
तेषामभावे नाशः स्यात्कृतस्यापि च कर्मणः
teṣāmabhāve nāśaḥ syātkṛtasyāpi ca karmaṇaḥ
कर्मक्षये पुनश्चान्यत्ततो याति स तत्त्वतः
karmakṣaye punaścānyattato yāti sa tattvataḥ
स एवादिस्स्वयं योगनिमित्तं भोक्तृभोगयोः
sa evādissvayaṃ yoganimittaṃ bhoktṛbhogayoḥ
परस्त्रिकालादकलस्स एव परमेश्वरः
parastrikālādakalassa eva parameśvaraḥ
सर्ववित् त्रिगुणाधीशो ब्रह्मसाक्षात्परात्परः
sarvavit triguṇādhīśo brahmasākṣātparātparaḥ
तं विश्वरूपमभवं भवमीड्यं प्रजापतिम्
taṃ viśvarūpamabhavaṃ bhavamīḍyaṃ prajāpatim
509अ देवदेवं जगत्पूज्यं स्वचित्तस्थमुपास्महे
509a devadevaṃ jagatpūjyaṃ svacittasthamupāsmahe
कालादिभिः परो यस्मात्प्रपञ्चः परिवर्तते
kālādibhiḥ paro yasmātprapañcaḥ parivartate
धर्मावहं पापनुदं भोगेशं विश्वधाम च
dharmāvahaṃ pāpanudaṃ bhogeśaṃ viśvadhāma ca
तमीश्वराणां परमं महेश्वरं तं देवतानां परमं च दैवतम्
tamīśvarāṇāṃ paramaṃ maheśvaraṃ taṃ devatānāṃ paramaṃ ca daivatam
पतिं पतीनां परमं परस्ताद्विदाम देवं भुवनेश्वरेश्वरम्
patiṃ patīnāṃ paramaṃ parastādvidāma devaṃ bhuvaneśvareśvaram
न तस्य विद्येत कार्यं कारणं च न विद्यते
na tasya vidyeta kāryaṃ kāraṇaṃ ca na vidyate
न तत्समो ऽधिकश्चापि क्वचिज्जगति दृश्यते
na tatsamo 'dhikaścāpi kvacijjagati dṛśyate
परास्य विविधा शक्तिः श्रुतौ स्वाभाविकी श्रुता
parāsya vividhā śaktiḥ śrutau svābhāvikī śrutā
ज्ञानं बलं क्रिया चैव याभ्यो विश्वमिदं कृतम्
jñānaṃ balaṃ kriyā caiva yābhyo viśvamidaṃ kṛtam
तस्यास्ति पतिः कश्चिन्नैव लिंगं न चेशिता
tasyāsti patiḥ kaścinnaiva liṃgaṃ na ceśitā
कारणं कारणानां च स तेषामधिपाधिपः
kāraṇaṃ kāraṇānāṃ ca sa teṣāmadhipādhipaḥ
न चास्य जनिता कश्चिन्न च जन्म कुतश्चन
na cāsya janitā kaścinna ca janma kutaścana
न जन्महेतवस्तद्वन्मलमायादिसंज्ञकाः
na janmahetavastadvanmalamāyādisaṃjñakāḥ
स एकस्सर्वभूतेषु गूढो व्याप्तश्च विश्वतः
sa ekassarvabhūteṣu gūḍho vyāptaśca viśvataḥ
सर्वभूतांतरात्मा च धर्माध्यक्षस्स कथ्यते
sarvabhūtāṃtarātmā ca dharmādhyakṣassa kathyate
सर्वभूताधिवासश्च साक्षी चेता च निर्गुणः
sarvabhūtādhivāsaśca sākṣī cetā ca nirguṇaḥ
एको वशी निष्क्रियाणां बहूनां विवशात्मनाम्
eko vaśī niṣkriyāṇāṃ bahūnāṃ vivaśātmanām
नित्यानामप्यसौ नित्यश्चेतनानां च चेतनः
nityānāmapyasau nityaścetanānāṃ ca cetanaḥ
एको बहूनां चाकामः कामानीशः प्रयच्छति
eko bahūnāṃ cākāmaḥ kāmānīśaḥ prayacchati
सांख्ययोगाधिगम्यं यत्कारणं जगतां पतिम्
sāṃkhyayogādhigamyaṃ yatkāraṇaṃ jagatāṃ patim
ज्ञात्वा देवं पशुः पाशैस्सर्वैरेव विमुच्यते
jñātvā devaṃ paśuḥ pāśaissarvaireva vimucyate
विश्वकृद्विश्ववित्स्वात्मयोनिज्ञः कालकृद्गुणी
viśvakṛdviśvavitsvātmayonijñaḥ kālakṛdguṇī
प्रधानः क्षेत्रज्ञपतिर्गुणेशः पाशमोचकः
pradhānaḥ kṣetrajñapatirguṇeśaḥ pāśamocakaḥ
ब्रह्माणं विदधे पूर्वं वेदांश्चोपादिशत्स्वयम्
brahmāṇaṃ vidadhe pūrvaṃ vedāṃścopādiśatsvayam
यो देवस्तमहं बुद्ध्वा स्वात्मबुद्धिप्रसादतः
yo devastamahaṃ buddhvā svātmabuddhiprasādataḥ
मुमुक्षुरस्मात्संसारात्प्रपद्ये शरणं शिवम्
mumukṣurasmātsaṃsārātprapadye śaraṇaṃ śivam
निष्फलं निष्क्रियं शांतं निरवद्यं निरंजनम्
niṣphalaṃ niṣkriyaṃ śāṃtaṃ niravadyaṃ niraṃjanam
अमृतस्य परं सेतुं दग्धेंधनमिवानिलम्
amṛtasya paraṃ setuṃ dagdheṃdhanamivānilam
यदा चर्मवदाकाशं वेष्टयिष्यंति मानवाः
yadā carmavadākāśaṃ veṣṭayiṣyaṃti mānavāḥ
तदा शिवमविज्ञाय दुःखस्यांतो भविष्यति
tadā śivamavijñāya duḥkhasyāṃto bhaviṣyati
तपःप्रभावाद्देवस्य प्रसादाच्च महर्षयः
tapaḥprabhāvāddevasya prasādācca maharṣayaḥ
अत्याश्रमोचितज्ञानं पवित्रं पापनाशनम्
atyāśramocitajñānaṃ pavitraṃ pāpanāśanam
वेदांते परमं गुह्यं पुराकल्पप्रचोदितम्
vedāṃte paramaṃ guhyaṃ purākalpapracoditam
ब्रह्मणो वदनाल्लब्धं मयेदं भाग्यगौरवात्
brahmaṇo vadanāllabdhaṃ mayedaṃ bhāgyagauravāt
नाप्रशांताय दातव्यमेतज्ज्ञानमनुत्तमम्
nāpraśāṃtāya dātavyametajjñānamanuttamam
न पुत्रायाशुवृत्ताय नाशिष्याय च सर्वथा
na putrāyāśuvṛttāya nāśiṣyāya ca sarvathā
यस्य देवे पराभक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ
yasya deve parābhaktiryathā deve tathā gurau
तस्यैते कथिताह्यर्थाः प्रकाशंते महात्मनः
tasyaite kathitāhyarthāḥ prakāśaṃte mahātmanaḥ
अतश्च संक्षेपमिदं शृणुध्वं शिवः परस्तात्प्रकृतेश्च पुंसः
ataśca saṃkṣepamidaṃ śṛṇudhvaṃ śivaḥ parastātprakṛteśca puṃsaḥ
स सर्गकाले च करोति सर्वं संहारकाले पुनराददाति
sa sargakāle ca karoti sarvaṃ saṃhārakāle punarādadāti