इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायां पूर्वभागे कालप्रभावे त्रिदेवायुर्वर्णनं नामाष्टमो ऽध्यायः Cहप्तेर् 9 मुनय ऊचुः कथं जगदिदं कृत्स्नं विधाय च निधाय च
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvabhāge kālaprabhāve tridevāyurvarṇanaṃ nāmāṣṭamo 'dhyāyaḥ Chapter 9 munaya ūcuḥ kathaṃ jagadidaṃ kṛtsnaṃ vidhāya ca nidhāya ca
आज्ञया परमां क्रीडां करोति परमेश्वरः
ājñayā paramāṃ krīḍāṃ karoti parameśvaraḥ
किं तत्प्रथमसंभूतं केनेदमखिलं ततम्
kiṃ tatprathamasaṃbhūtaṃ kenedamakhilaṃ tatam
केना वा पुनरेवेदं ग्रस्यते पृथुकुक्षिणा
kenā vā punarevedaṃ grasyate pṛthukukṣiṇā
वायुरुवाच शक्तिः प्रथमसम्भूता शांत्यतीतपदोत्तरा
vāyuruvāca śaktiḥ prathamasambhūtā śāṃtyatītapadottarā
ततो माया ततो ऽव्यक्तं शिवाच्छक्तिमतः प्रभोः
tato māyā tato 'vyaktaṃ śivācchaktimataḥ prabhoḥ
511अ शान्त्यतीतपदं शक्तेस्ततः शान्तिपदक्रमात्
511a śāntyatītapadaṃ śaktestataḥ śāntipadakramāt
ततो विद्यापदं तस्मात्प्रतिष्ठापदसंभवः
tato vidyāpadaṃ tasmātpratiṣṭhāpadasaṃbhavaḥ
निवृत्तिपदमुत्पन्नं प्रतिष्ठापदतः क्रमात्
nivṛttipadamutpannaṃ pratiṣṭhāpadataḥ kramāt
एवमुक्ता समासेन सृष्टिरीश्वरचोदिता
evamuktā samāsena sṛṣṭirīśvaracoditā
आनुलोम्यात्तथैतेषां प्रतिलोम्येन संहृतिः
ānulomyāttathaiteṣāṃ pratilomyena saṃhṛtiḥ
अस्मात्पञ्चपदोद्दिष्टात्परस्स्रष्टा समिष्यते
asmātpañcapadoddiṣṭātparassraṣṭā samiṣyate
कलाभिः पञ्चभिर्व्याप्तं तस्माद्विश्वमिदं जगत्
kalābhiḥ pañcabhirvyāptaṃ tasmādviśvamidaṃ jagat
अव्यक्तं कारणं यत्तदात्मना समनुष्ठितम्
avyaktaṃ kāraṇaṃ yattadātmanā samanuṣṭhitam
महदादिविशेषांतं सृजतीत्यपि संमतम्
mahadādiviśeṣāṃtaṃ sṛjatītyapi saṃmatam
किं तु तत्रापि कर्तृत्वं नाव्यक्तस्य न चात्मनः
kiṃ tu tatrāpi kartṛtvaṃ nāvyaktasya na cātmanaḥ
अचेतनत्वात्प्रकृतेरज्ञत्वात्पुरुषस्य च
acetanatvātprakṛterajñatvātpuruṣasya ca
प्रधानपरमाण्वादि यावत्किञ्चिदचेतनम्
pradhānaparamāṇvādi yāvatkiñcidacetanam
तत्कर्तृकं स्वयं दृष्टं बुद्धिमत्कारणं विना
tatkartṛkaṃ svayaṃ dṛṣṭaṃ buddhimatkāraṇaṃ vinā
जगच्च कर्तृसापेक्षं कार्यं सावयवं यतः
jagacca kartṛsāpekṣaṃ kāryaṃ sāvayavaṃ yataḥ
तस्माच्छक्तस्स्वतन्त्रो यः सर्वशक्तिश्च सर्ववित्
tasmācchaktassvatantro yaḥ sarvaśaktiśca sarvavit
अनादिनिधनश्चायं महदैश्वर्यसंयुतः
anādinidhanaścāyaṃ mahadaiśvaryasaṃyutaḥ
स एव जगतः कर्ता महादेवो महेश्वराः
sa eva jagataḥ kartā mahādevo maheśvarāḥ
पाता हर्ता च सर्वस्य ततः पृथगनन्वयः
pātā hartā ca sarvasya tataḥ pṛthagananvayaḥ
परिणामः प्रधानस्य प्रवृत्तिः पुरुषस्य च
pariṇāmaḥ pradhānasya pravṛttiḥ puruṣasya ca
सर्वं सत्यव्रतस्यैव शासनेन प्रवर्तते
sarvaṃ satyavratasyaiva śāsanena pravartate
इतीयं शाश्वती निष्ठा सतां मनसि वर्तते
itīyaṃ śāśvatī niṣṭhā satāṃ manasi vartate
न चैनं पक्षमाश्रित्य वर्तते स्वल्पचेतनः
na cainaṃ pakṣamāśritya vartate svalpacetanaḥ
यावदादिसमारंभो यावद्यः प्रलयो महान्
yāvadādisamāraṃbho yāvadyaḥ pralayo mahān
तावदप्येति सकलं ब्रह्मणः शारदां शतम्
tāvadapyeti sakalaṃ brahmaṇaḥ śāradāṃ śatam
परमित्यायुषो नाम ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः
paramityāyuṣo nāma brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ
तत्पराख्यं तदर्धं च परार्धमभिधीयते
tatparākhyaṃ tadardhaṃ ca parārdhamabhidhīyate
परार्धद्वयकालांते प्रलये समुपस्थिते
parārdhadvayakālāṃte pralaye samupasthite
अव्यक्तमात्मनः कार्यमादायात्मनि तिष्ठति
avyaktamātmanaḥ kāryamādāyātmani tiṣṭhati
आत्मन्यवस्थिते ऽव्यक्ते विकारे प्रतिसंहृते
ātmanyavasthite 'vyakte vikāre pratisaṃhṛte
साधर्म्येणाधितिष्ठेते प्रधानपुरुषावुभौ
sādharmyeṇādhitiṣṭhete pradhānapuruṣāvubhau
तमः सत्त्वगुणावेतौ समत्वेन व्यवस्थितौ
tamaḥ sattvaguṇāvetau samatvena vyavasthitau
अनुद्रिक्तावनन्तौ तावोतप्रोतौ परस्परम्
anudriktāvanantau tāvotaprotau parasparam
गुणसाम्ये तदा तस्मिन्नविभागे तमोदये
guṇasāmye tadā tasminnavibhāge tamodaye
शांतवातैकनीरे च न प्राज्ञायत किंचन
śāṃtavātaikanīre ca na prājñāyata kiṃcana
अप्रज्ञाते जगत्यस्मिन्नेक एव महेश्वरः
aprajñāte jagatyasminneka eva maheśvaraḥ
उपास्य रजनीं कृत्स्नां परां माहेश्वरीं ततः
upāsya rajanīṃ kṛtsnāṃ parāṃ māheśvarīṃ tataḥ
प्रभातायां तु शर्वर्यां प्रधानपुरुषावुभौ
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ pradhānapuruṣāvubhau
प्रविश्य क्षोभयामास मायायोगान्महेश्वरः
praviśya kṣobhayāmāsa māyāyogānmaheśvaraḥ
ततः पुनरशेषाणां भूतानां प्रभवाप्ययात्
tataḥ punaraśeṣāṇāṃ bhūtānāṃ prabhavāpyayāt
अव्यक्तादभवत्सृष्टिराज्ञया परमेष्ठिनः
avyaktādabhavatsṛṣṭirājñayā parameṣṭhinaḥ
विश्वोत्तरोत्तरविचित्रमनोरथस्य यस्यैकशक्तिशकले सकलस्समाप्तः
viśvottarottaravicitramanorathasya yasyaikaśaktiśakale sakalassamāptaḥ
आत्मानमध्वपतिमध्वविदो वदंति तस्मै नमः सकललोकविलक्षणाय
ātmānamadhvapatimadhvavido vadaṃti tasmai namaḥ sakalalokavilakṣaṇāya