ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे अग्निकार्यवर्णनं नाम सप्तविंशो ऽध्यायः Cहप्तेर् 28 उपमन्युरुवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि शिवाश्रमनिषेविणाम्
oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe agnikāryavarṇanaṃ nāma saptaviṃśo 'dhyāyaḥ Chapter 28 upamanyuruvāca ataḥ paraṃ pravakṣyāmi śivāśramaniṣeviṇām
शिवशास्त्रोक्तमार्गेण नैमित्तिकविधिक्रमम्
śivaśāstroktamārgeṇa naimittikavidhikramam
सर्वेष्वपि च मासेषु पक्षयोरुभयोरपि
sarveṣvapi ca māseṣu pakṣayorubhayorapi
578अ अष्टाभ्यां च चतुर्दश्यां तथा पर्वाणि च क्रमात्
578a aṣṭābhyāṃ ca caturdaśyāṃ tathā parvāṇi ca kramāt
अयने विषुवे चैव ग्रहणेषु विशेषतः
ayane viṣuve caiva grahaṇeṣu viśeṣataḥ
कर्तव्या महती पूजा ह्यधिका वापि शक्तितः
kartavyā mahatī pūjā hyadhikā vāpi śaktitaḥ
मासिमासि यथान्यायं ब्रह्मकूर्चं प्रसाध्य तु
māsimāsi yathānyāyaṃ brahmakūrcaṃ prasādhya tu
स्नापयित्वा शिवं तेन पिबेच्छेषमुपोषितः
snāpayitvā śivaṃ tena pibeccheṣamupoṣitaḥ
ब्रह्महत्यादिदोषाणामतीव महतामपि
brahmahatyādidoṣāṇāmatīva mahatāmapi
निष्कृतिर्ब्रह्मकूर्चस्य पानान्नान्या विशिष्यते
niṣkṛtirbrahmakūrcasya pānānnānyā viśiṣyate
पौषे पुष्यनक्षत्रे कुर्यान्नीराजनं विभोः
pauṣe puṣyanakṣatre kuryānnīrājanaṃ vibhoḥ
माघे मघाख्ये नक्षत्रे प्रदद्याद् घृतकंबलम्
māghe maghākhye nakṣatre pradadyād ghṛtakaṃbalam
फाल्गुने चोत्तरान्ते वै प्रारभेत महोत्सवम्
phālgune cottarānte vai prārabheta mahotsavam
चैत्रे चित्रापौर्णमास्यां दोलां कुर्याद्यथाविधि
caitre citrāpaurṇamāsyāṃ dolāṃ kuryādyathāvidhi
वैशाख्यां तु विशाखायां कुर्यात्पुष्पमहालयम्
vaiśākhyāṃ tu viśākhāyāṃ kuryātpuṣpamahālayam
ज्येष्ठे मूलाख्यनक्षत्रे शीतकुम्भं प्रदापयेत्
jyeṣṭhe mūlākhyanakṣatre śītakumbhaṃ pradāpayet
आषाढे चोत्तराषाढे पवित्रारोपणं तथा
āṣāḍhe cottarāṣāḍhe pavitrāropaṇaṃ tathā
श्रावणे प्राकृतान्यापि मण्डलानि प्रकल्पयेत्
śrāvaṇe prākṛtānyāpi maṇḍalāni prakalpayet
श्रविष्ठाख्ये तु नक्षत्रे प्रौष्ठपद्यां ततः परम्
śraviṣṭhākhye tu nakṣatre prauṣṭhapadyāṃ tataḥ param
प्रोक्षयेच्च जलक्रीडां पूर्वाषाढाश्रये दिने
prokṣayecca jalakrīḍāṃ pūrvāṣāḍhāśraye dine
आश्वयुज्यां ततो दद्यात्पायसं च नवोदनम्
āśvayujyāṃ tato dadyātpāyasaṃ ca navodanam
अग्निकार्यं च तेनैव कुर्याच्छतभिषग्दिने
agnikāryaṃ ca tenaiva kuryācchatabhiṣagdine
कार्तिक्यां कृतिकायोगे दद्याद्दीपसहस्रकम्
kārtikyāṃ kṛtikāyoge dadyāddīpasahasrakam
मार्गशीर्षे तथार्द्रायां घृतेन स्नापयेच्छिवम्
mārgaśīrṣe tathārdrāyāṃ ghṛtena snāpayecchivam
अशक्तस्तेषु कालेषु कुर्यादुत्सवमेव वा
aśaktasteṣu kāleṣu kuryādutsavameva vā
आस्थानं वा महापूजामधिकं वा समर्चनम्
āsthānaṃ vā mahāpūjāmadhikaṃ vā samarcanam
आवृत्ते ऽपि च कल्याणे प्रशस्तेष्वपि कर्मसु
āvṛtte 'pi ca kalyāṇe praśasteṣvapi karmasu
दौर्मनस्ये दुराचारे दुःस्वप्ने दुष्टदर्शने
daurmanasye durācāre duḥsvapne duṣṭadarśane
उत्पाते वाशुभेन्यस्मिन्रोगे वा प्रबले ऽथ वा
utpāte vāśubhenyasminroge vā prabale 'tha vā
स्नानपूजाजपध्यानहोमदानादिकाः क्रियः
snānapūjājapadhyānahomadānādikāḥ kriyaḥ
निर्मितानुगुणाः कार्याः पुरश्चरणपूर्विकाः
nirmitānuguṇāḥ kāryāḥ puraścaraṇapūrvikāḥ
शिवानले च विहते पुनस्सन्धानमाचरेत्
śivānale ca vihate punassandhānamācaret
य एवं शर्वधर्मिष्ठो वर्तते नित्यमुद्यतः
ya evaṃ śarvadharmiṣṭho vartate nityamudyataḥ
तस्यैकजन्मना मुक्तिं प्रयच्छति महेश्वरः
tasyaikajanmanā muktiṃ prayacchati maheśvaraḥ
एतद्यथोत्तरं कुर्यान्नित्यनैमित्तिकेषु यः
etadyathottaraṃ kuryānnityanaimittikeṣu yaḥ
दिव्यं श्रीकंठनाथस्य स्थानमाद्यं स गच्छति
divyaṃ śrīkaṃṭhanāthasya sthānamādyaṃ sa gacchati
तत्र भुक्त्वा महाभोगान्कल्पकोटिशतन्नरः
tatra bhuktvā mahābhogānkalpakoṭiśatannaraḥ
कालांतरेच्युतस्तस्मादौमं कौमारमेव च
kālāṃtarecyutastasmādaumaṃ kaumārameva ca
संप्राप्य वैष्णवं ब्राह्मं रुद्रलोकं विशेषतः
saṃprāpya vaiṣṇavaṃ brāhmaṃ rudralokaṃ viśeṣataḥ
तत्रोषित्वा चिरं कालं भुक्त्वा भोगान्यथोदितान्
tatroṣitvā ciraṃ kālaṃ bhuktvā bhogānyathoditān
पुनश्चोर्ध्वं गतस्तस्मादतीत्य स्थानपञ्चकम्
punaścordhvaṃ gatastasmādatītya sthānapañcakam
श्रीकण्ठाज्ज्ञानमासाद्य तस्माच्छैवपुरं व्रजेत्
śrīkaṇṭhājjñānamāsādya tasmācchaivapuraṃ vrajet
अर्धचर्यारतश्चापि द्विरावृत्त्यैवमेव तु
ardhacaryārataścāpi dvirāvṛttyaivameva tu
पश्चाज्ज्ञानं समासाद्य शिवसायुज्यमाप्नुयात्
paścājjñānaṃ samāsādya śivasāyujyamāpnuyāt
अर्धार्धचरितो यस्तु देही देहक्षयात्परम्
ardhārdhacarito yastu dehī dehakṣayātparam
अंडांतं वोर्ध्वमव्यक्तमतीत्य भुवनद्वयम्
aṃḍāṃtaṃ vordhvamavyaktamatītya bhuvanadvayam
संप्राप्य पौरुषं रौद्रस्थानमद्रीन्द्रजापतेः
saṃprāpya pauruṣaṃ raudrasthānamadrīndrajāpateḥ
578ब् अनेकयुगसाहस्रं भुक्त्वा भोगाननेकधा
578b anekayugasāhasraṃ bhuktvā bhogānanekadhā
पुण्यक्षये क्षितिं प्राप्य कुले महति जायते
puṇyakṣaye kṣitiṃ prāpya kule mahati jāyate
तत्रापि पूर्वसंस्कारवशेन स महाद्युतिः
tatrāpi pūrvasaṃskāravaśena sa mahādyutiḥ
पशुधर्मान्परित्यज्य शिवधर्मरतो भवेत्
paśudharmānparityajya śivadharmarato bhavet
तद्धर्मगौरवादेव ध्यात्वा शिवपुरं व्रजेत्
taddharmagauravādeva dhyātvā śivapuraṃ vrajet
भोगांश्च विविधान्भुक्त्वा विद्येश्वरपदं व्रजेत्
bhogāṃśca vividhānbhuktvā vidyeśvarapadaṃ vrajet
तत्र विद्येश्वरैस्सार्धं भुक्त्वा भोगान्बहून्क्रमात्
tatra vidyeśvaraissārdhaṃ bhuktvā bhogānbahūnkramāt
अण्डस्यांतर्बहिर्वाथ सकृदावर्तते पुनः
aṇḍasyāṃtarbahirvātha sakṛdāvartate punaḥ
ततो लब्ध्वा शिवज्ञानं परां भक्तिमवाप्य च
tato labdhvā śivajñānaṃ parāṃ bhaktimavāpya ca
शिवसाधर्म्यमासाद्य न भूयो विनिवर्तते
śivasādharmyamāsādya na bhūyo vinivartate
यश्चातीव शिवे भक्तो विषयासक्तचित्तवत्
yaścātīva śive bhakto viṣayāsaktacittavat
शिवदर्मानसो कुर्वन्नकुर्वन्वापि मुच्यते
śivadarmānaso kurvannakurvanvāpi mucyate
एकावृत्तो द्विरावृत्तस्त्रिरावृत्तो निवर्तकः
ekāvṛtto dvirāvṛttastrirāvṛtto nivartakaḥ
न पुनश्चक्रवर्ती स्याच्छिवधर्माधिकारवान्
na punaścakravartī syācchivadharmādhikāravān
तस्माच्च्छिवाश्रितो भूत्वा येन केनापि हेतुना
tasmāccchivāśrito bhūtvā yena kenāpi hetunā
शिवधर्मे मतिं कुर्याच्छ्रेयसे चेत्कृतोद्यमः
śivadharme matiṃ kuryācchreyase cetkṛtodyamaḥ
नात्र निर्बंधयिष्यामो वयं केचन केनचित्
nātra nirbaṃdhayiṣyāmo vayaṃ kecana kenacit
निर्बन्धेभ्यो ऽतिवादेभ्यः प्रकृत्यैतन्न रोचते
nirbandhebhyo 'tivādebhyaḥ prakṛtyaitanna rocate
रोचते वा परेभ्यस्तु पुण्यसंस्कारगौरवात्
rocate vā parebhyastu puṇyasaṃskāragauravāt
संसारकारणं येषां न प्ररोढुमलं भवेत्
saṃsārakāraṇaṃ yeṣāṃ na praroḍhumalaṃ bhavet
प्रकृत्यनुगुणं तस्माद्विमृश्यैतदशेषतः
prakṛtyanuguṇaṃ tasmādvimṛśyaitadaśeṣataḥ
शिवधर्मे ऽधिकुर्वीत यदीच्छेच्छिवमात्मनः
śivadharme 'dhikurvīta yadīcchecchivamātmanaḥ