ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे नित्यनैमित्तिकविधिवर्णनं नामाष्टाविंशो ऽध्यायः Cहप्तेर् 29 श्रीकृष्ण उवाच भगवंस्त्वन्मुखादेव श्रुतं श्रुतिसमं मया
oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe nityanaimittikavidhivarṇanaṃ nāmāṣṭāviṃśo 'dhyāyaḥ Chapter 29 śrīkṛṣṇa uvāca bhagavaṃstvanmukhādeva śrutaṃ śrutisamaṃ mayā
स्वाश्रितानां शिवप्रोक्तं नित्यनैमित्तिकं तथा
svāśritānāṃ śivaproktaṃ nityanaimittikaṃ tathā
इदानीं श्रोतुमिच्छामि शिवधर्माधिकारिणाम्
idānīṃ śrotumicchāmi śivadharmādhikāriṇām
काम्यमप्यस्ति चेत्कर्म वक्तुमर्हसि साम्प्रतम्
kāmyamapyasti cetkarma vaktumarhasi sāmpratam
उपमन्युरुवाच अस्त्यैहिकफलं किञ्चिदामुष्मिकफलं तथा
upamanyuruvāca astyaihikaphalaṃ kiñcidāmuṣmikaphalaṃ tathā
ऐहिकामुष्मिकञ्चापि तच्च पञ्चविधं पुनः
aihikāmuṣmikañcāpi tacca pañcavidhaṃ punaḥ
किंचित्क्रियामयं कर्म किंचित्कर्म तपो मयम्
kiṃcitkriyāmayaṃ karma kiṃcitkarma tapo mayam
जपध्यानमयं किंचित्किंचित्सर्वमयं तथा
japadhyānamayaṃ kiṃcitkiṃcitsarvamayaṃ tathā
क्रियामयं तथा भिन्नं होमदानार्चनक्रमात्
kriyāmayaṃ tathā bhinnaṃ homadānārcanakramāt
सर्वशक्तिमतामेव नान्येषां सफलं भवेत्
sarvaśaktimatāmeva nānyeṣāṃ saphalaṃ bhavet
शक्तिश्चाज्ञा मदेशस्य शिवस्य परमात्मनः
śaktiścājñā madeśasya śivasya paramātmanaḥ
तस्मात्काम्यानि कर्माणि कुर्यादाज्ञाधरोद्विजः
tasmātkāmyāni karmāṇi kuryādājñādharodvijaḥ
अथ वक्ष्यामि काम्यं हि चेहामुत्र फलप्रदम्
atha vakṣyāmi kāmyaṃ hi cehāmutra phalapradam
शैवैर्माहेश्वरैश्चैव कार्यमंतर्बहिः क्रमात्
śaivairmāheśvaraiścaiva kāryamaṃtarbahiḥ kramāt
शिवो महेश्वरश्चेति नात्यंतमिह भिद्यते
śivo maheśvaraśceti nātyaṃtamiha bhidyate
यथा तथा न भिद्यंते शैवा माहेश्वरा अपि
yathā tathā na bhidyaṃte śaivā māheśvarā api
शिवाश्रिता हि ते शैवा ज्ञानयज्ञरता नराः
śivāśritā hi te śaivā jñānayajñaratā narāḥ
माहेश्वरास्समाख्याता कर्मयज्ञरता भुवि
māheśvarāssamākhyātā karmayajñaratā bhuvi
579अ तस्मादाभ्यन्तरे कुर्युः शैवा माहेश्वरा वहिः
579a tasmādābhyantare kuryuḥ śaivā māheśvarā vahiḥ
न तु प्रयोगो भिद्येत वक्ष्यमाणस्य कर्मणः
na tu prayogo bhidyeta vakṣyamāṇasya karmaṇaḥ
परीक्ष्य भूमिं विधिवद्गंधवर्णरसादिभिः
parīkṣya bhūmiṃ vidhivadgaṃdhavarṇarasādibhiḥ
मनोभिलषिते तत्र वितानविततांबरे
manobhilaṣite tatra vitānavitatāṃbare
सुप्रलिप्ते महीपृष्ठे दर्पणोदरसंनिभे
supralipte mahīpṛṣṭhe darpaṇodarasaṃnibhe
प्राचीमुत्पादयेत्पूर्वं शास्त्रदृष्टेन वर्त्मना
prācīmutpādayetpūrvaṃ śāstradṛṣṭena vartmanā
एकहस्तं द्विहस्तं वा मण्डलं परिकल्पयेत्
ekahastaṃ dvihastaṃ vā maṇḍalaṃ parikalpayet
आलिखेद्विमलं पद्ममष्टपत्रं सकर्णिकम्
ālikhedvimalaṃ padmamaṣṭapatraṃ sakarṇikam
रत्नहेमादिभिश्चूर्णैर्यथासंभवसंभृतैः
ratnahemādibhiścūrṇairyathāsaṃbhavasaṃbhṛtaiḥ
पञ्चावरणसंयुक्तं बहुशोभासमन्वितम्
pañcāvaraṇasaṃyuktaṃ bahuśobhāsamanvitam
दलेषु सिद्धयः कल्प्याः केसरेषु सशक्तिकाः
daleṣu siddhayaḥ kalpyāḥ kesareṣu saśaktikāḥ
रुद्रा वामादयस्त्वष्टौ पूर्वादिदलतः क्रमात्
rudrā vāmādayastvaṣṭau pūrvādidalataḥ kramāt
कर्णिकायां च वैराग्यं बीजेषु नव शक्तयः
karṇikāyāṃ ca vairāgyaṃ bījeṣu nava śaktayaḥ
स्कन्दे शिवात्मको धर्मो नाले ज्ञानं शिवाश्रयम्
skande śivātmako dharmo nāle jñānaṃ śivāśrayam
कर्णिकोपरि चाग्नेयं मंडलं सौरमैन्दवम्
karṇikopari cāgneyaṃ maṃḍalaṃ sauramaindavam
शिवविद्यात्मतत्त्वाख्यं तत्त्वत्रयमतः परम्
śivavidyātmatattvākhyaṃ tattvatrayamataḥ param
सर्वासनोपरि सुखं विचित्रकुसुमान्वितम्
sarvāsanopari sukhaṃ vicitrakusumānvitam
पञ्चावरणसंयुक्तं पूजयेदंबया सह
pañcāvaraṇasaṃyuktaṃ pūjayedaṃbayā saha
शुद्धस्फटिकसंकाशं प्रसन्नं शीतलद्युतिम्
śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ prasannaṃ śītaladyutim
विद्युद्वलयसंकाशजटामुकुटभूषितम्
vidyudvalayasaṃkāśajaṭāmukuṭabhūṣitam
शार्दूलचर्मवसनं किञ्चित्स्मितमुखांबुजम्
śārdūlacarmavasanaṃ kiñcitsmitamukhāṃbujam
रक्तपद्मदलप्रख्यपादपाणितलाधरम्
raktapadmadalaprakhyapādapāṇitalādharam
सर्वलक्षणसंपन्नं सर्वाभरणभूषितम्
sarvalakṣaṇasaṃpannaṃ sarvābharaṇabhūṣitam
दिव्यायुधवरैर्युक्तं दिव्यगंधानुलेपनम्
divyāyudhavarairyuktaṃ divyagaṃdhānulepanam
पञ्चवक्त्रं दशभुजं चन्द्रखण्डशिखामणिम्
pañcavaktraṃ daśabhujaṃ candrakhaṇḍaśikhāmaṇim
अस्य पूर्वमुखं सौम्यं बालार्कसदृशप्रभम्
asya pūrvamukhaṃ saumyaṃ bālārkasadṛśaprabham
त्रिलोचनारविंदाढ्यं कृतबालेंदुशेखरम्
trilocanāraviṃdāḍhyaṃ kṛtabāleṃduśekharam
दक्षिणं नीलजीमूतसमानरुचिरप्रभम्
dakṣiṇaṃ nīlajīmūtasamānaruciraprabham
भ्रुकुटीकुटिलं घोरं रक्तवृत्तेक्षणत्रयम्
bhrukuṭīkuṭilaṃ ghoraṃ raktavṛttekṣaṇatrayam
दंष्ट्राकरालं दुर्धर्षं स्फुरिताधरपल्लवम्
daṃṣṭrākarālaṃ durdharṣaṃ sphuritādharapallavam
उत्तरं विद्रुमप्रख्यं नीलालकविभूषितम्
uttaraṃ vidrumaprakhyaṃ nīlālakavibhūṣitam
सविलासं त्रिनयनं चन्द्राभरणशेखरम्
savilāsaṃ trinayanaṃ candrābharaṇaśekharam
पश्चिमं पूर्णचन्द्राभं लोचनत्रितयोज्ज्वलम्
paścimaṃ pūrṇacandrābhaṃ locanatritayojjvalam
चन्द्ररेखाधरं सौम्यं मंदस्मितमनोहरम्
candrarekhādharaṃ saumyaṃ maṃdasmitamanoharam
पञ्चमं स्फटिकप्रख्यमिंदुरेखासमुज्ज्वलम्
pañcamaṃ sphaṭikaprakhyamiṃdurekhāsamujjvalam
अतीव सौम्यमुत्फुल्ललोचनत्रितयोज्ज्वलम्
atīva saumyamutphullalocanatritayojjvalam
दक्षिणे शूलपरशुवज्रखड्गानलोज्ज्वलम्
dakṣiṇe śūlaparaśuvajrakhaḍgānalojjvalam
सव्ये च नागनाराचघण्टापाशांकुशोज्ज्वलम्
savye ca nāganārācaghaṇṭāpāśāṃkuśojjvalam
निवृत्त्याजानुसंबद्धमानाभेश्च प्रतिष्ठया
nivṛttyājānusaṃbaddhamānābheśca pratiṣṭhayā
आकंठं विद्यया तद्वदाललाटं तु शांतया
ākaṃṭhaṃ vidyayā tadvadālalāṭaṃ tu śāṃtayā
तदूर्ध्वं शांत्यतीताख्यकलया परया तथा
tadūrdhvaṃ śāṃtyatītākhyakalayā parayā tathā
पञ्चाध्वव्यापिनं साक्षात्कलापञ्चकविग्रहम्
pañcādhvavyāpinaṃ sākṣātkalāpañcakavigraham
ईशानमुकुटं देवं पुरुषाख्यं पुरातनम्
īśānamukuṭaṃ devaṃ puruṣākhyaṃ purātanam
अघोरहृदयं तद्वद्वामगुह्यं महेश्वरम्
aghorahṛdayaṃ tadvadvāmaguhyaṃ maheśvaram
579ब् सद्यपादं च तन्मूर्तिमष्टत्रिंशत्कलामयम्
579b sadyapādaṃ ca tanmūrtimaṣṭatriṃśatkalāmayam
मातृकामयमीशानं पञ्चब्रह्ममयं तथा
mātṛkāmayamīśānaṃ pañcabrahmamayaṃ tathā
ओंकाराख्यमयं चैव हंसशक्त्या समन्वितम्
oṃkārākhyamayaṃ caiva haṃsaśaktyā samanvitam
तथेच्छात्मिकया शक्त्या समारूढांकमंडलम्
tathecchātmikayā śaktyā samārūḍhāṃkamaṃḍalam
ज्ञानाख्यया दक्षिणतो वामतश्च क्रियाख्यया
jñānākhyayā dakṣiṇato vāmataśca kriyākhyayā
तत्त्वत्रयमयं साक्षाद्विद्यामूर्तिं सदाशिवम्
tattvatrayamayaṃ sākṣādvidyāmūrtiṃ sadāśivam
मूर्तिमूलेन संकल्प्य सकलीकृत्य च क्रमात्
mūrtimūlena saṃkalpya sakalīkṛtya ca kramāt
संपूज्य च यथान्यायमर्घान्तं मूलविद्यया
saṃpūjya ca yathānyāyamarghāntaṃ mūlavidyayā
मूर्तिमन्तं शिवं साक्षाच्छक्त्या परमया सह
mūrtimantaṃ śivaṃ sākṣācchaktyā paramayā saha
तत्रावाह्य महादेवं सदसद्व्यक्तिवर्जितम्
tatrāvāhya mahādevaṃ sadasadvyaktivarjitam
पञ्चोपकरणं कृत्वा पूजयेत्परमेश्वरम्
pañcopakaraṇaṃ kṛtvā pūjayetparameśvaram
ब्रह्मभिश्च षडङ्गैश्च ततो मातृकया सह
brahmabhiśca ṣaḍaṅgaiśca tato mātṛkayā saha
प्रणवेन शिवेनैव शक्तियुक्तेन च क्रमात्
praṇavena śivenaiva śaktiyuktena ca kramāt
शांतेन वा तथान्यैश्च वेदमन्त्रैश्च कृत्स्नशः
śāṃtena vā tathānyaiśca vedamantraiśca kṛtsnaśaḥ
पूजयेत्परमं देवं केवलेन शिवेन वा
pūjayetparamaṃ devaṃ kevalena śivena vā
पाद्यादिमुखवासांतं कृत्वा प्रस्थापनं विना
pādyādimukhavāsāṃtaṃ kṛtvā prasthāpanaṃ vinā
पञ्चावरणपूजां तु ह्यारभेत यथाक्रमम्
pañcāvaraṇapūjāṃ tu hyārabheta yathākramam