Saṃhitā 2 · Chapter 30

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे काम्यकर्मवर्णनं नामैकोनत्रिंशत्तमो ऽध्यायः Cहप्तेर् 30 तत्रादौ शिवयोः पार्श्वे दक्षिणे वामतः क्रमात्

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe kāmyakarmavarṇanaṃ nāmaikonatriṃśattamo 'dhyāyaḥ Chapter 30 tatrādau śivayoḥ pārśve dakṣiṇe vāmataḥ kramāt

गंधाद्यैरर्चयेत्पूर्वं देवौ हेरंबषण्मुखौ

gaṃdhādyairarcayetpūrvaṃ devau heraṃbaṣaṇmukhau

ततो ब्रह्माणि परित ईशानादि यथाक्रमम्

tato brahmāṇi parita īśānādi yathākramam

सशक्तिकानि सद्यांतं प्रथमावरणे यजेत्

saśaktikāni sadyāṃtaṃ prathamāvaraṇe yajet

षडंगान्यपि तत्रैव हृदयादीन्यनुक्रमात्

ṣaḍaṃgānyapi tatraiva hṛdayādīnyanukramāt

शिवस्य च शिवायाश्च वाह्नेयादि समर्चयेत्

śivasya ca śivāyāśca vāhneyādi samarcayet

तत्र वामादिकान्रुद्रानष्टौ वामादिशक्तिभिः

tatra vāmādikānrudrānaṣṭau vāmādiśaktibhiḥ

अर्चयेद्वा न वा पश्चात्पूर्वादिपरितः क्रमात्

arcayedvā na vā paścātpūrvādiparitaḥ kramāt

प्रथमावरणं प्रोक्तं मया ते यदुनंदन

prathamāvaraṇaṃ proktaṃ mayā te yadunaṃdana

द्वितीयावरणं प्रीत्या प्रोच्यते श्रद्धया शृणु

dvitīyāvaraṇaṃ prītyā procyate śraddhayā śṛṇu

अनंतं पूर्वादिक्पत्रे तच्छक्तिं तस्य वामतः

anaṃtaṃ pūrvādikpatre tacchaktiṃ tasya vāmataḥ

सूक्ष्मं दक्षिणदिक्पत्रे सह शक्त्या समर्चयेत्

sūkṣmaṃ dakṣiṇadikpatre saha śaktyā samarcayet

ततः पश्चिमदिक्पत्रे सह शक्त्या शिवोत्तमम्

tataḥ paścimadikpatre saha śaktyā śivottamam

तथैवोत्तरदिक्पत्रे चैकनेत्रं समर्चयेत्

tathaivottaradikpatre caikanetraṃ samarcayet

एकरुद्रं च तच्छक्तिं पश्चादीशदले ऽर्चयेत्

ekarudraṃ ca tacchaktiṃ paścādīśadale 'rcayet

त्रिमूर्तिं तस्य शक्तिं च पूजयेदग्निदिग्दले

trimūrtiṃ tasya śaktiṃ ca pūjayedagnidigdale

श्रीकण्ठं नैरृते पत्रे तच्छक्तिं तस्य वामतः

śrīkaṇṭhaṃ nairṛte patre tacchaktiṃ tasya vāmataḥ

तथैव मारुते पत्रे शिखंडीशं समर्चयेत्

tathaiva mārute patre śikhaṃḍīśaṃ samarcayet

द्वितीयावरणे चेज्यास्सर्वर्तश्चक्रवर्तिनः

dvitīyāvaraṇe cejyāssarvartaścakravartinaḥ

तृतीयावरणे पूज्याः शक्तिभिश्चाष्टमूर्तयः

tṛtīyāvaraṇe pūjyāḥ śaktibhiścāṣṭamūrtayaḥ

अष्टसु क्रमशो दिक्षु पूर्वादिपरितः क्रमात्

aṣṭasu kramaśo dikṣu pūrvādiparitaḥ kramāt

भवः शर्वस्तथेशानो रुद्रः पशुपतिस्ततः

bhavaḥ śarvastatheśāno rudraḥ paśupatistataḥ

उग्रो भीमो महादेव इत्यष्टौ मूर्तयः क्रमात्

ugro bhīmo mahādeva ityaṣṭau mūrtayaḥ kramāt

अनंतरं ततश्चैव महादेवादयः क्रमात्

anaṃtaraṃ tataścaiva mahādevādayaḥ kramāt

शक्तिभिस्सह संपूज्यास्तत्रैकादशमूर्तयः

śaktibhissaha saṃpūjyāstatraikādaśamūrtayaḥ

580अ महादेवः शिवो रुद्रः शंकरो नीललोहितः

580a mahādevaḥ śivo rudraḥ śaṃkaro nīlalohitaḥ

ईशानो विजयो भीमो देवदेवो भवोद्भवः

īśāno vijayo bhīmo devadevo bhavodbhavaḥ

कपर्दीशश्च कथ्यंते तथैकादशशक्तयः

kapardīśaśca kathyaṃte tathaikādaśaśaktayaḥ

तत्राष्टौ प्रथमं पूज्याः वाह्नेयादि यथाक्रमम्

tatrāṣṭau prathamaṃ pūjyāḥ vāhneyādi yathākramam

देवदेवः पूर्वपत्रे ईशानं चाग्निगोचरे

devadevaḥ pūrvapatre īśānaṃ cāgnigocare

भवोद्भवस्तयोर्मध्ये कपालीशस्ततः परम्

bhavodbhavastayormadhye kapālīśastataḥ param

तस्मिन्नावरणे भूयो वृषेन्द्रं पुरतो यजेत्

tasminnāvaraṇe bhūyo vṛṣendraṃ purato yajet

नंदिनं दक्षिणे तस्य महाकालं तथोत्तरे

naṃdinaṃ dakṣiṇe tasya mahākālaṃ tathottare

शास्तारं वह्निदिक्पत्रे मात्ःर्दक्षिणदिग्दले

śāstāraṃ vahnidikpatre mātḥrdakṣiṇadigdale

गजास्यं नैरृते पत्रे षण्मुखं वारुणे पुनः

gajāsyaṃ nairṛte patre ṣaṇmukhaṃ vāruṇe punaḥ

ज्येष्ठां वायुदले गौरीमुत्तरे चंडमैश्वरे

jyeṣṭhāṃ vāyudale gaurīmuttare caṃḍamaiśvare

शास्तृनन्दीशयोर्मध्ये मुनीन्द्रं वृषभं यजेत्

śāstṛnandīśayormadhye munīndraṃ vṛṣabhaṃ yajet

महाकालस्योत्तरतः पिंगलं तु समर्चयेत्

mahākālasyottarataḥ piṃgalaṃ tu samarcayet

शास्तृमातृसमूहस्य मध्ये भृंगीश्वरं ततः

śāstṛmātṛsamūhasya madhye bhṛṃgīśvaraṃ tataḥ

मातृविघ्नेशमध्ये तु वीरभद्रं समर्चयेत्

mātṛvighneśamadhye tu vīrabhadraṃ samarcayet

स्कन्दविघ्नेशयोर्मध्ये यजेद्देवीं सरस्वतीम्

skandavighneśayormadhye yajeddevīṃ sarasvatīm

ज्येष्ठाकुमारयोर्मध्ये श्रियं शिवपदार्चिताम्

jyeṣṭhākumārayormadhye śriyaṃ śivapadārcitām

ज्येष्ठागणाम्बयोर्मध्ये महामोटीं समर्चयेत्

jyeṣṭhāgaṇāmbayormadhye mahāmoṭīṃ samarcayet

गणाम्बाचण्डयोर्मध्ये देवीं दुर्गां प्रपूजयेत्

gaṇāmbācaṇḍayormadhye devīṃ durgāṃ prapūjayet

अत्रैवावरणे भूयः शिवानुचरसंहतिम्

atraivāvaraṇe bhūyaḥ śivānucarasaṃhatim

रुद्रप्रथमभूताख्यां विविधां च सशक्तिकाम्

rudraprathamabhūtākhyāṃ vividhāṃ ca saśaktikām

शिवायाश्च सखीवर्गं जपेद्ध्यात्वा समाहितः

śivāyāśca sakhīvargaṃ japeddhyātvā samāhitaḥ

एवं तृतीयावरणे वितते पूजिते सति

evaṃ tṛtīyāvaraṇe vitate pūjite sati

चतुर्थावरणं ध्यात्वा बहिस्तस्य समर्चयेत्

caturthāvaraṇaṃ dhyātvā bahistasya samarcayet

भानुः पूर्वदले पूज्यो दक्षिणे चतुराननः

bhānuḥ pūrvadale pūjyo dakṣiṇe caturānanaḥ

रुद्रो वरुणदिक्पत्रे विष्णुरुत्तरदिग्दले

rudro varuṇadikpatre viṣṇuruttaradigdale

चतुर्णामपि देवानां पृथगावरणान्यथ

caturṇāmapi devānāṃ pṛthagāvaraṇānyatha

तस्यांगानि षडेवादौ दीप्ताद्याभिश्च शक्तिभिः

tasyāṃgāni ṣaḍevādau dīptādyābhiśca śaktibhiḥ

दीप्ता सूक्ष्मा जया भद्रा विभूतिर्विमला क्रमात्

dīptā sūkṣmā jayā bhadrā vibhūtirvimalā kramāt

अमोघा विद्युता चैव पूर्वादि परितः स्थिताः

amoghā vidyutā caiva pūrvādi paritaḥ sthitāḥ

द्वितीयावरणे पूज्याश्चतस्रो मूर्तयः क्रमात्

dvitīyāvaraṇe pūjyāścatasro mūrtayaḥ kramāt

पूर्वाद्युत्तरपर्यंताः शक्तयश्च ततः परम्

pūrvādyuttaraparyaṃtāḥ śaktayaśca tataḥ param

आदित्यो भास्करो भानू रविश्चेत्यनुपूर्वशः

ādityo bhāskaro bhānū raviścetyanupūrvaśaḥ

अर्को ब्रह्मा तथा रुद्रो विष्णुश्चैते विवस्वतः

arko brahmā tathā rudro viṣṇuścaite vivasvataḥ

विस्तारा पूर्वदिग्भागे सुतरां दक्षिणे स्थिताः

vistārā pūrvadigbhāge sutarāṃ dakṣiṇe sthitāḥ

बोधनी पश्चिमे भागे आप्यायिन्युत्तरे पुनः

bodhanī paścime bhāge āpyāyinyuttare punaḥ

उषां प्रभां तथा प्राज्ञां सन्ध्यामपि ततः परम्

uṣāṃ prabhāṃ tathā prājñāṃ sandhyāmapi tataḥ param

ऐशानादिषु विन्यस्य द्वितीयावरणे यजेत्

aiśānādiṣu vinyasya dvitīyāvaraṇe yajet

सोममंगारकं चैव बुधं बुद्धिमतां वरम्

somamaṃgārakaṃ caiva budhaṃ buddhimatāṃ varam

बृहस्पतिं बृहद्बुद्धिं भार्गवं तेजसां निधिम्

bṛhaspatiṃ bṛhadbuddhiṃ bhārgavaṃ tejasāṃ nidhim

शनैश्चरं तथा राहुं केतुं धूम्रं भयंकरम्

śanaiścaraṃ tathā rāhuṃ ketuṃ dhūmraṃ bhayaṃkaram

समंततो यजेदेतांस्तृतीयावरणे क्रमात्

samaṃtato yajedetāṃstṛtīyāvaraṇe kramāt

अथवा द्वादशादित्या द्वितीयावरणे यजेत्

athavā dvādaśādityā dvitīyāvaraṇe yajet

580ब् तृतीयावरणे चैव राशीन्द्वादश पूजयेत्

580b tṛtīyāvaraṇe caiva rāśīndvādaśa pūjayet

सप्तसप्त गणांश्चैव बहिस्तस्य समंततः

saptasapta gaṇāṃścaiva bahistasya samaṃtataḥ

ऋषीन्देवांश्च गंधर्वान्पन्नगानप्सरोगणान्

ṛṣīndevāṃśca gaṃdharvānpannagānapsarogaṇān

ग्रामण्यश्च तथा यक्षान्यातुधानांस्तथा हयान्

grāmaṇyaśca tathā yakṣānyātudhānāṃstathā hayān

सप्तच्छंदोमयांश्चैव वालखिल्यांश्च पूजयेत्

saptacchaṃdomayāṃścaiva vālakhilyāṃśca pūjayet

एवं तृतीयावरणे समभ्यर्च्य दिवाकरम्

evaṃ tṛtīyāvaraṇe samabhyarcya divākaram

ब्रह्माणमर्चयेत्पश्चात्त्रिभिरावरणैः सहः

brahmāṇamarcayetpaścāttribhirāvaraṇaiḥ sahaḥ

हिरण्यगर्भं पूर्वस्यां विराजं दक्षिणे ततः

hiraṇyagarbhaṃ pūrvasyāṃ virājaṃ dakṣiṇe tataḥ

कालं पश्चिमदिग्भागे पुरुषं चोत्तरे यजेत्

kālaṃ paścimadigbhāge puruṣaṃ cottare yajet

हिरण्यगर्भः प्रथमो ब्रह्मा कमलसन्निभः

hiraṇyagarbhaḥ prathamo brahmā kamalasannibhaḥ

कालो जात्यंजनप्रख्यः पुरुषः स्फटिकोपमः

kālo jātyaṃjanaprakhyaḥ puruṣaḥ sphaṭikopamaḥ

त्रिगुणो राजसश्चैव तामसः सात्त्विकस्तथा

triguṇo rājasaścaiva tāmasaḥ sāttvikastathā

चत्वार एते क्रमशः प्रथमावरणे स्थिताः

catvāra ete kramaśaḥ prathamāvaraṇe sthitāḥ

द्वितीयावरणे पूज्याः पूर्वादिपरितः क्रमात्

dvitīyāvaraṇe pūjyāḥ pūrvādiparitaḥ kramāt

सनत्कुमारः सनकः सनंदश्च सनातनः

sanatkumāraḥ sanakaḥ sanaṃdaśca sanātanaḥ

तृतीयावरणे पश्चादर्चयेच्च प्रजापतीन्

tṛtīyāvaraṇe paścādarcayecca prajāpatīn

अष्टौ पूर्वांश्च पूर्वादौ त्रीन्प्राक्पश्चादनुक्रमात्

aṣṭau pūrvāṃśca pūrvādau trīnprākpaścādanukramāt

दक्षो रुचिर्भृगुश्चैव मरीचिश्च तथांगिराः

dakṣo rucirbhṛguścaiva marīciśca tathāṃgirāḥ

पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुरत्रिश्च कश्यपः

pulastyaḥ pulahaścaiva kraturatriśca kaśyapaḥ

वसिष्ठश्चेति विख्याताः प्रजानां पतयस्त्विमे

vasiṣṭhaśceti vikhyātāḥ prajānāṃ patayastvime

तेषां भार्याश्च तैस्सार्धं पूजनीया यथाक्रमम्

teṣāṃ bhāryāśca taissārdhaṃ pūjanīyā yathākramam

प्रसूतिश्च तथा ऽ ऽकूतिः ख्यातिः सम्भूतिरेव च

prasūtiśca tathā ' 'kūtiḥ khyātiḥ sambhūtireva ca

धृतिः स्मृतिः क्षमा चैव सन्नतिश्चानसूयका

dhṛtiḥ smṛtiḥ kṣamā caiva sannatiścānasūyakā

देवमातारुन्धती च सर्वाः खलु पतिव्रताः

devamātārundhatī ca sarvāḥ khalu pativratāḥ

शिवार्चनरतो नित्यं श्रीमत्यः प्रियदर्शनाः

śivārcanarato nityaṃ śrīmatyaḥ priyadarśanāḥ

प्रथमावरणे वेदांश्चतुरो वा प्रपूजयेत्

prathamāvaraṇe vedāṃścaturo vā prapūjayet

इतिहासपुराणानि द्वितीयावरणे पुनः

itihāsapurāṇāni dvitīyāvaraṇe punaḥ

तृतीयावरणे पश्चाद्धर्मशास्त्रपुरस्सराः

tṛtīyāvaraṇe paścāddharmaśāstrapurassarāḥ

वैदिक्यो निखिला विद्याः पूज्या एव समंततः

vaidikyo nikhilā vidyāḥ pūjyā eva samaṃtataḥ

पूर्वादिपुरतो वेदास्तदन्ये तु यथारुचि

pūrvādipurato vedāstadanye tu yathāruci

अष्टधा वा चतुर्धा वा कृत्वा पूजां समंततः

aṣṭadhā vā caturdhā vā kṛtvā pūjāṃ samaṃtataḥ

एवं ब्रह्माणमभ्यर्च्य त्रिभिरावरणैर्युतम्

evaṃ brahmāṇamabhyarcya tribhirāvaraṇairyutam

दक्षिणे पश्चिमे पश्चाद्रुद्रं सावरणं यजेत्

dakṣiṇe paścime paścādrudraṃ sāvaraṇaṃ yajet

तस्य ब्रह्मषडंगानि प्रथमावरणं स्मृतम्

tasya brahmaṣaḍaṃgāni prathamāvaraṇaṃ smṛtam

द्वितीयावरणे चैव विद्येश्वरमयं तथा

dvitīyāvaraṇe caiva vidyeśvaramayaṃ tathā

तृतीयावरणे भेदो विद्यते स तु कथ्यते

tṛtīyāvaraṇe bhedo vidyate sa tu kathyate

चतस्रो मूर्तयस्तस्य पूज्याः पूर्वादितः क्रमात्

catasro mūrtayastasya pūjyāḥ pūrvāditaḥ kramāt

त्रिगुणास्सकलो देवः पुरस्ताच्छिवसंज्ञकः

triguṇāssakalo devaḥ purastācchivasaṃjñakaḥ

राजसो दक्षिणे ब्रह्मा सृष्टिकृत्पूज्यते भवः

rājaso dakṣiṇe brahmā sṛṣṭikṛtpūjyate bhavaḥ

तामसः पश्चिमे चाग्निः पूज्यस्संहारको हरः

tāmasaḥ paścime cāgniḥ pūjyassaṃhārako haraḥ

सात्त्विकस्सुखकृत्सौम्ये विष्णुर्विश्वपतिर्मृडः

sāttvikassukhakṛtsaumye viṣṇurviśvapatirmṛḍaḥ

एवं पश्चिमदिग्भागे शम्भोः षड्विंशकं शिवम्

evaṃ paścimadigbhāge śambhoḥ ṣaḍviṃśakaṃ śivam

समभ्यर्च्योत्तरे पार्श्वे ततो वैकुंठमर्चयेत्

samabhyarcyottare pārśve tato vaikuṃṭhamarcayet

वासुदेवं पुरस्कृत्वा प्रथमावरणे यजेत्

vāsudevaṃ puraskṛtvā prathamāvaraṇe yajet

581अ अनिरुद्धं दक्षिणतः प्रद्युम्नं पश्चिमे ततः

581a aniruddhaṃ dakṣiṇataḥ pradyumnaṃ paścime tataḥ

सौम्ये संकर्षणं पश्चाद्व्यत्यस्तौ वा यजेदिमौ

saumye saṃkarṣaṇaṃ paścādvyatyastau vā yajedimau

प्रथमावरणं प्रोक्तं द्वितीयावरणं शुभम्

prathamāvaraṇaṃ proktaṃ dvitīyāvaraṇaṃ śubham

मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नरसिंहोथ वामनः

matsyaḥ kūrmo varāhaśca narasiṃhotha vāmanaḥ

रामश्चान्यतमः कृष्णो भवानश्वमुखोपि च

rāmaścānyatamaḥ kṛṣṇo bhavānaśvamukhopi ca

तृतीयावरणे चक्रुः पूर्वभागे समर्चयेत्

tṛtīyāvaraṇe cakruḥ pūrvabhāge samarcayet

नारायणाख्यां याम्येस्त्रं क्वचिदव्याहतं यजेत्

nārāyaṇākhyāṃ yāmyestraṃ kvacidavyāhataṃ yajet

पश्चिमे पांचजन्यं च शार्ङ्गंधनुरथोत्तरे

paścime pāṃcajanyaṃ ca śārṅgaṃdhanurathottare

एवं त्र्यावरणैः साक्षाद्विश्वाख्यां परमं हरिम्

evaṃ tryāvaraṇaiḥ sākṣādviśvākhyāṃ paramaṃ harim

महाविष्णुं सदाविष्णुं मूर्तीकृत्य समर्चयेत्

mahāviṣṇuṃ sadāviṣṇuṃ mūrtīkṛtya samarcayet

इत्थं विष्णोश्चतुर्व्यूहक्रमान्मूर्तिचतुष्टयम्

itthaṃ viṣṇoścaturvyūhakramānmūrticatuṣṭayam

पूजयित्वा च तच्छक्तीश्चतस्रः पुजयेत्क्रमात्

pūjayitvā ca tacchaktīścatasraḥ pujayetkramāt

प्रभामाग्नेयदिग्भागे नैरृते तु सरस्वतीम्

prabhāmāgneyadigbhāge nairṛte tu sarasvatīm

गणांबिका च वायव्ये लक्ष्मीं रौद्रे समर्चयेत्

gaṇāṃbikā ca vāyavye lakṣmīṃ raudre samarcayet

एवं भान्वादिमूर्तीनां तच्छक्तीनामनंतरम्

evaṃ bhānvādimūrtīnāṃ tacchaktīnāmanaṃtaram

पूजां विधाय लोकेशांस्तत्रैवावरणे यजेत्

pūjāṃ vidhāya lokeśāṃstatraivāvaraṇe yajet

इन्द्रमग्निं यमं चैव निरृतिं वरुणं तथा

indramagniṃ yamaṃ caiva nirṛtiṃ varuṇaṃ tathā

वायुं सोमं कुबेरं च पश्चादीशानमर्चयेत्

vāyuṃ somaṃ kuberaṃ ca paścādīśānamarcayet

एवं चतुर्थावरणं पूजयित्वा विधानतः

evaṃ caturthāvaraṇaṃ pūjayitvā vidhānataḥ

आयुधानि महेशस्य पश्चाद्बांह्यं समर्चयेत्

āyudhāni maheśasya paścādbāṃhyaṃ samarcayet

श्रीमन्त्रिशूलमैशाने वज्रं माहेन्द्रदिङ्मुखे

śrīmantriśūlamaiśāne vajraṃ māhendradiṅmukhe

परशुं वह्निदिग्भागे याम्ये सायकमर्चयेत्

paraśuṃ vahnidigbhāge yāmye sāyakamarcayet

नैरृते तु यजेत्खड्गं पाशं वारुणगोचरे

nairṛte tu yajetkhaḍgaṃ pāśaṃ vāruṇagocare

अंकुशं मारुते भागे पिनाकं चोत्तरे यजेत्

aṃkuśaṃ mārute bhāge pinākaṃ cottare yajet

पश्चिमाभिमुखं रौद्रं क्षेत्रपालं समर्चयेत्

paścimābhimukhaṃ raudraṃ kṣetrapālaṃ samarcayet

पञ्चमावरणं चैव सम्पूज्यानन्तरं बहिः

pañcamāvaraṇaṃ caiva sampūjyānantaraṃ bahiḥ

सर्वावरणदेवानां बहिर्वा पञ्चमे ऽथवा

sarvāvaraṇadevānāṃ bahirvā pañcame 'thavā

पञ्चमे मातृभिस्सार्धं महोक्ष पुरतो यजेत्

pañcame mātṛbhissārdhaṃ mahokṣa purato yajet

ततः समंततः पूज्यास्सर्वा वै देवयोनयः

tataḥ samaṃtataḥ pūjyāssarvā vai devayonayaḥ

खेचरा ऋषयस्सिद्धा दैत्या यक्षाश्च राक्षसाः

khecarā ṛṣayassiddhā daityā yakṣāśca rākṣasāḥ

अनंताद्याश्च नागेंद्रा नागैस्तत्तत्कुलोद्भवैः

anaṃtādyāśca nāgeṃdrā nāgaistattatkulodbhavaiḥ

डाकिनीभूतवेतालप्रेतभैरवनायकाः

ḍākinībhūtavetālapretabhairavanāyakāḥ

पातालवासिनश्चान्ये नानायोनिसमुद्भवाः

pātālavāsinaścānye nānāyonisamudbhavāḥ

नद्यस्समुद्रा गिरयः काननानि सरांसि च

nadyassamudrā girayaḥ kānanāni sarāṃsi ca

पशवः पक्षिणो वृक्षाः कीटाद्याः क्षुद्रयोनयः

paśavaḥ pakṣiṇo vṛkṣāḥ kīṭādyāḥ kṣudrayonayaḥ

नराश्च विविधाकारा मृगाश्च क्षुद्रयोनयः

narāśca vividhākārā mṛgāśca kṣudrayonayaḥ

भुवनान्यन्तरण्डस्य ततो ब्रह्माण्डकोटयः

bhuvanānyantaraṇḍasya tato brahmāṇḍakoṭayaḥ

बहिरंडान्यसंख्यानि भुवनानि सहाधिपैः

bahiraṃḍānyasaṃkhyāni bhuvanāni sahādhipaiḥ

ब्रह्मांडाधारका रुद्रा दशदिक्षु व्यवस्थिताः

brahmāṃḍādhārakā rudrā daśadikṣu vyavasthitāḥ

यद्गौड यच्च मामेयं यद्वा शाक्तं ततः परम्

yadgauḍa yacca māmeyaṃ yadvā śāktaṃ tataḥ param

यत्किञ्चिदस्ति शब्दस्य वाच्यं चिदचिदात्मकम्

yatkiñcidasti śabdasya vācyaṃ cidacidātmakam

तत्सर्वं शिवयोः पार्श्वे बुद्ध्वा सामान्यतो यजेत्

tatsarvaṃ śivayoḥ pārśve buddhvā sāmānyato yajet

कृतांजलिपुटाः सर्वे ऽचिंत्याः स्मितमुखास्तथा

kṛtāṃjalipuṭāḥ sarve 'ciṃtyāḥ smitamukhāstathā

581ब् प्रीत्या संप्रेक्षमाणाश्च देवं देवीं च सर्वदा

581b prītyā saṃprekṣamāṇāśca devaṃ devīṃ ca sarvadā

इत्थमावरणाभ्यर्चां कृत्वाविक्षेपशांतये

itthamāvaraṇābhyarcāṃ kṛtvāvikṣepaśāṃtaye

पुनरभ्यर्च्य देवेशं पक्त्वाक्षरमुदीरयेत्

punarabhyarcya deveśaṃ paktvākṣaramudīrayet

निवेदयेत्ततः पश्चाच्छिवयोरमृतोपमम्

nivedayettataḥ paścācchivayoramṛtopamam

सुव्यञ्जनसमायुक्तं शुद्धं चारु महाचरुम्

suvyañjanasamāyuktaṃ śuddhaṃ cāru mahācarum

द्वात्रिंशदाढकैर्मुख्यमधमं त्वाढकावरम्

dvātriṃśadāḍhakairmukhyamadhamaṃ tvāḍhakāvaram

साधयित्वा यथासंपच्छ्रद्धया विनिवेदयेत्

sādhayitvā yathāsaṃpacchraddhayā vinivedayet

ततो निवेद्य पानीयं तांबूलं चोपदंशकैः

tato nivedya pānīyaṃ tāṃbūlaṃ copadaṃśakaiḥ

नीराजनादिकं कृत्वा पूजाशेषं समापयेत्

nīrājanādikaṃ kṛtvā pūjāśeṣaṃ samāpayet

भोगोपयोग्यद्रव्याणि विशिष्टान्येव साधयेत्

bhogopayogyadravyāṇi viśiṣṭānyeva sādhayet

वित्तशाठ्यं न कुर्वीत भक्तिमान्विभवे सति

vittaśāṭhyaṃ na kurvīta bhaktimānvibhave sati

शठस्योपेक्षकस्यापि व्यंग्यं चैवानुतिष्ठतः

śaṭhasyopekṣakasyāpi vyaṃgyaṃ caivānutiṣṭhataḥ

न फलंत्येव कर्माणि काम्यानीति सतां कथा

na phalaṃtyeva karmāṇi kāmyānīti satāṃ kathā

तस्मात्सम्यगुपेक्षां च त्यक्त्वा सर्वांगयोगतः

tasmātsamyagupekṣāṃ ca tyaktvā sarvāṃgayogataḥ

कुर्यात्काम्यानि कर्माणि फलसिद्धिं यदीच्छति

kuryātkāmyāni karmāṇi phalasiddhiṃ yadīcchati

इत्थं पूजां समाप्याथ देवं देवीं प्रणम्य च

itthaṃ pūjāṃ samāpyātha devaṃ devīṃ praṇamya ca

भक्त्या मनस्समाधाय पश्चात्स्तोत्रमुदीरयेत्

bhaktyā manassamādhāya paścātstotramudīrayet

ततः स्तोत्रमुपास्यान्ते त्वष्टोत्तरशतावराम्

tataḥ stotramupāsyānte tvaṣṭottaraśatāvarām

जपेत्पञ्चाक्षरीं विद्यां सहस्रोत्तरमुत्सुकः

japetpañcākṣarīṃ vidyāṃ sahasrottaramutsukaḥ

विद्यापूजां गुरोः पूजां कृत्वा पश्चाद्यथाक्रमम्

vidyāpūjāṃ guroḥ pūjāṃ kṛtvā paścādyathākramam

यथोदयं यथाश्राद्धं सदस्यानपि पूजयेत्

yathodayaṃ yathāśrāddhaṃ sadasyānapi pūjayet

ततः उद्वास्य देवेशं सर्वैरावरणैः सह

tataḥ udvāsya deveśaṃ sarvairāvaraṇaiḥ saha

मण्डलं गुरवे दद्याद्यागोपकरणैस्सह

maṇḍalaṃ gurave dadyādyāgopakaraṇaissaha

शिवाश्रितेभ्यो वा दद्यात्सर्वमेवानुपूर्वशः

śivāśritebhyo vā dadyātsarvamevānupūrvaśaḥ

अथवा तच्छिवायैव शिवक्षेत्रे समर्पयेत्

athavā tacchivāyaiva śivakṣetre samarpayet

शिवाग्नौ वा यजेद्देवं होमद्रव्यैश्च सप्तभिः

śivāgnau vā yajeddevaṃ homadravyaiśca saptabhiḥ

समभ्यर्च्य यथान्यायं सर्वावरणदेवताः

samabhyarcya yathānyāyaṃ sarvāvaraṇadevatāḥ

एष योगेश्वरो नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

eṣa yogeśvaro nāma triṣu lokeṣu viśrutaḥ

न तस्मादधिकः कश्चिद्यागो ऽस्ति भुवने क्वचित्

na tasmādadhikaḥ kaścidyāgo 'sti bhuvane kvacit

न तदस्ति जगत्यस्मिन्नसध्यं यदनेन तु

na tadasti jagatyasminnasadhyaṃ yadanena tu

ऐहिकं वा फलं किंचिदामुष्मिकफलं तु वा

aihikaṃ vā phalaṃ kiṃcidāmuṣmikaphalaṃ tu vā

इदमस्य फलं नेदमिति नैव नियम्यते

idamasya phalaṃ nedamiti naiva niyamyate

श्रेयोरूपस्य कृत्स्नस्य तदिदं श्रेष्टसाधनम्

śreyorūpasya kṛtsnasya tadidaṃ śreṣṭasādhanam

इदं न शक्यते वक्तुं पुरुषेण यदर्च्यते

idaṃ na śakyate vaktuṃ puruṣeṇa yadarcyate

चिंतामणेरिवैतस्मात्तत्तेन प्राप्यते फलम्

ciṃtāmaṇerivaitasmāttattena prāpyate phalam

तथापि क्षुद्रमुद्दिश्य फलं नैतत्प्रयोजयेत्

tathāpi kṣudramuddiśya phalaṃ naitatprayojayet

लघ्वर्थी महतो यस्मात्स्वयं लघुतरो भवेत्

laghvarthī mahato yasmātsvayaṃ laghutaro bhavet

महद्वा फलमल्पं वा कृतं चेत्कर्म सिध्यति

mahadvā phalamalpaṃ vā kṛtaṃ cetkarma sidhyati

महादेवं समुद्दिश्य कृतं कर्म प्रयुज्यताम्

mahādevaṃ samuddiśya kṛtaṃ karma prayujyatām

तस्मादनन्यलभ्येषु शत्रुमृत्युंजयादिषु

tasmādananyalabhyeṣu śatrumṛtyuṃjayādiṣu

फलेषु दृष्टादृष्टेषु कुर्यादेतद्विचक्षणः

phaleṣu dṛṣṭādṛṣṭeṣu kuryādetadvicakṣaṇaḥ

महत्स्वपि च पातेषु महारागभयादिषु

mahatsvapi ca pāteṣu mahārāgabhayādiṣu

दुर्भिक्षादिषु शांत्यर्थं शांतिं कुर्यादनेन तु

durbhikṣādiṣu śāṃtyarthaṃ śāṃtiṃ kuryādanena tu

बहुना किं प्रलापेन महाव्यापन्निवारकम्

bahunā kiṃ pralāpena mahāvyāpannivārakam

आत्मीयमस्त्रं शैवानामिदमाह महेश्वरः

ātmīyamastraṃ śaivānāmidamāha maheśvaraḥ

582अ तस्मादितः परं नास्ति परित्राणमिहात्मनः

582a tasmāditaḥ paraṃ nāsti paritrāṇamihātmanaḥ

इति मत्वा प्रयुंजानः कर्मेदं शुभमश्नुते

iti matvā prayuṃjānaḥ karmedaṃ śubhamaśnute

स्तोत्रमात्रं शुचिर्भूत्वा यः पठेत्सुसमाहितः

stotramātraṃ śucirbhūtvā yaḥ paṭhetsusamāhitaḥ

सोप्यभीष्टतमादर्थादष्टांशफलमाप्नुयात्

sopyabhīṣṭatamādarthādaṣṭāṃśaphalamāpnuyāt

अर्थं तस्यानुसन्धाय पर्वण्यनशनः पठेत्

arthaṃ tasyānusandhāya parvaṇyanaśanaḥ paṭhet

अष्टाभ्यां वा चतुर्दश्यां फलमर्धं समाप्नुयात्

aṣṭābhyāṃ vā caturdaśyāṃ phalamardhaṃ samāpnuyāt

यस्त्वर्थमनुसंधाय पर्वादिषु तथा व्रती

yastvarthamanusaṃdhāya parvādiṣu tathā vratī

मासमेकं जपेत्स्तोत्रं स कृत्स्नं फलमाप्नुयात्

māsamekaṃ japetstotraṃ sa kṛtsnaṃ phalamāpnuyāt