इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे हनुमदीश्वरवर्णनो नाम त्र्यधिकशततमो ऽध्यायः ॥ RKS अध्याय 104 मार्कण्डेय उवाच: आश्चर्यं कथितं तात यदभून् नर्मदातटे । सोमनाथस्यतीर्थं हि वाराणस्या समं नृप
iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe hanumadīśvaravarṇano nāma tryadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ || RKS adhyāya 104 mārkaṇḍeya uvāca: āścaryaṃ kathitaṃ tāta yadabhūn narmadātaṭe / somanāthasyatīrthaṃ hi vārāṇasyā samaṃ nṛpa
युधिष्ठिर उवाच: निमग्नो दुःखसंसारे हृतराज्यो द्विजोत्तम । युष्मद् वाणी जलैः स्नातो निर्दुःखो ऽहं सबान्धवः
yudhiṣṭhira uvāca: nimagno duḥkhasaṃsāre hṛtarājyo dvijottama / yuṣmad vāṇī jalaiḥ snāto nirduḥkho 'haṃ sabāndhavaḥ
मार्कण्डेय उवाच: साधु साधु महाबाहो सोमवंश विभूषण । पृष्टं ते दुर्लभं तीर्थं गुह्याद् गुह्यतरं यथा
mārkaṇḍeya uvāca: sādhu sādhu mahābāho somavaṃśa vibhūṣaṇa / pṛṣṭaṃ te durlabhaṃ tīrthaṃ guhyād guhyataraṃ yathā
आदौ पितामहस् तात समस् तस्य जनस्य च । मनसा तस्य संजाता ऋषयो दश पुङ्गवाः
ādau pitāmahas tāta samas tasya janasya ca / manasā tasya saṃjātā ṛṣayo daśa puṅgavāḥ
मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । प्रचेताश् च वशिष्ठश् च भृगुर् नारद एव च
marīciratryaṅgirasau pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ / pracetāś ca vaśiṣṭhaś ca bhṛgur nārada eva ca
जज्ञे प्रचेतसो दक्षो महातेजाः प्रजापतिः । दक्षस्यापि सुता जाताः पञ्चाशत् कन्यकाः किल
jajñe pracetaso dakṣo mahātejāḥ prajāpatiḥ / dakṣasyāpi sutā jātāḥ pañcāśat kanyakāḥ kila
ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । तथैव च महाभाग सप्तविंशतिम् इन्दवे
dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa / tathaiva ca mahābhāga saptaviṃśatim indave
तासां हि रोहिणी चन्द्रस्याभीष्टा साभवत् तदा । तस्याश् च कारणं कृत्वा शप्तो दक्षेण चन्द्रमाः
tāsāṃ hi rohiṇī candrasyābhīṣṭā sābhavat tadā / tasyāś ca kāraṇaṃ kṛtvā śapto dakṣeṇa candramāḥ
क्षयरोग्यभवच् चन्द्रो विवक्षायाः प्रजापतेः । दक्षशापप्रभावेण निस्तेजाः शर्वरीपतिः
kṣayarogyabhavac candro vivakṣāyāḥ prajāpateḥ / dakṣaśāpaprabhāveṇa nistejāḥ śarvarīpatiḥ
गतः पितामहं सोमो वेपमानः प्रणम्य च । ब्रह्मयोने नमस् तुभ्यं वेदगर्भ नमो ऽस्तु ते
gataḥ pitāmahaṃ somo vepamānaḥ praṇamya ca / brahmayone namas tubhyaṃ vedagarbha namo 'stu te
ब्रह्मोवाच: सर्वत्र दुर्लभा रेवा त्रिषु स्थानेषु भारत । ओंकारे च भृगुक्षेत्रे नर्मदा ह्य् उरगेश्वरे
brahmovāca: sarvatra durlabhā revā triṣu sthāneṣu bhārata / oṃkāre ca bhṛgukṣetre narmadā hy urageśvare
काष्ठवत् संस्थितः सोमो ध्यायते परमेश्वरम् । यावद् वर्षशतं पूर्णं तावत् तुष्टो महेश्वरः
kāṣṭhavat saṃsthitaḥ somo dhyāyate parameśvaram / yāvad varṣaśataṃ pūrṇaṃ tāvat tuṣṭo maheśvaraḥ
प्रेत्यक्षः सोमनाथस्य वृषासन उमार्धगः । साष्टाङ्गं प्रणतो भूत्वा जय देव नमो ऽस्तु ते
pretyakṣaḥ somanāthasya vṛṣāsana umārdhagaḥ / sāṣṭāṅgaṃ praṇato bhūtvā jaya deva namo 'stu te
जय शङ्कर पापकृतान्त नमो जय ईश्वर नाथ नमो ऽस्तु नमः । जय वासुकिभूषण भूतपते जय शूलकपालधराय नमः
jaya śaṅkara pāpakṛtānta namo jaya īśvara nātha namo 'stu namaḥ / jaya vāsukibhūṣaṇa bhūtapate jaya śūlakapāladharāya namaḥ
जय अन्धकदेहविनाश नमो जय दानवदेहवधाय नमः । जय निष्कलसकलकलाय नमो जय कालकलादमनाय नमः
jaya andhakadehavināśa namo jaya dānavadehavadhāya namaḥ / jaya niṣkalasakalakalāya namo jaya kālakalādamanāya namaḥ
जय नीलकण्ठ उमापते जय सूक्ष्मनिरञ्जनशब्द नमः । जय आद्य अनाद्य अनन्त नमो जय पाणिपिनाकत्रिशूल नमः
jaya nīlakaṇṭha umāpate jaya sūkṣmanirañjanaśabda namaḥ / jaya ādya anādya ananta namo jaya pāṇipinākatriśūla namaḥ
एवं स्तुतो महादेवः सोमनाथेन पाण्डव । तुष्टस् तस्य नृपश्रेष्ठ उमया सह शङ्करः
evaṃ stuto mahādevaḥ somanāthena pāṇḍava / tuṣṭas tasya nṛpaśreṣṭha umayā saha śaṅkaraḥ
ईश्वर उवाच: वरं वरय भद्रं ते यत् ते मनसि वर्तते । सोम उवाच: दक्षशापेन दग्धो ऽहं क्षीणदेहो महेश्वर
īśvara uvāca: varaṃ varaya bhadraṃ te yat te manasi vartate / soma uvāca: dakṣaśāpena dagdho 'haṃ kṣīṇadeho maheśvara
पापप्रशमनं देव कुरु सर्वं ममैव तु । महेश्वर उवाच: भवद्भक्तिगृहीतो ऽहं तूष्टश् चैवोमया सह
pāpapraśamanaṃ deva kuru sarvaṃ mamaiva tu / maheśvara uvāca: bhavadbhaktigṛhīto 'haṃ tūṣṭaś caivomayā saha
निष्पापः सोमनाथस्य संजातस् तीर्थसेवनात् । इत्य् उक्त्वान्तर्दधे देवः सोमो ध्यात्वा क्षणं नृप
niṣpāpaḥ somanāthasya saṃjātas tīrthasevanāt / ity uktvāntardadhe devaḥ somo dhyātvā kṣaṇaṃ nṛpa
स्थापयामास लिङ्गं तु सिद्धिदं प्राणिनां भुवि । सर्वदुःखहरं देवं ब्रह्महत्याविनाशनम्
sthāpayāmāsa liṅgaṃ tu siddhidaṃ prāṇināṃ bhuvi / sarvaduḥkhaharaṃ devaṃ brahmahatyāvināśanam
मार्कण्डेय उवाच: सोमनाथप्रभावं च संक्षेपात् कथयामि ते । शम्बरो नाम राजाभूत् तस्य पुत्रस् त्रिलोचनः
mārkaṇḍeya uvāca: somanāthaprabhāvaṃ ca saṃkṣepāt kathayāmi te / śambaro nāma rājābhūt tasya putras trilocanaḥ
त्रिलोचनसुतः कण्ठः पापनिष्ठो महाधमः । वने विभ्रमतस् तस्य मृगयूथं त्व् अदृश्यत
trilocanasutaḥ kaṇṭhaḥ pāpaniṣṭho mahādhamaḥ / vane vibhramatas tasya mṛgayūthaṃ tv adṛśyata
मृगयूथं हतं सर्वं त्रिलोचनसुतेन च । मृगरूपी द्विजो मध्ये विचरन् निर्जने वने
mṛgayūthaṃ hataṃ sarvaṃ trilocanasutena ca / mṛgarūpī dvijo madhye vicaran nirjane vane
तदा हतस् तु शस्त्रेण कण्ठेन ऋषिसत्तमः । ब्रह्महत्यायुतः कण्ठो निस्तेजा व्यचरन् महीम्
tadā hatas tu śastreṇa kaṇṭhena ṛṣisattamaḥ / brahmahatyāyutaḥ kaṇṭho nistejā vyacaran mahīm
विचरन्न् अपि संप्राप्तो नर्मदानागसंगमे । कदम्बपाटलाकीर्णे बिल्वनारङ्गशोभिते
vicarann api saṃprāpto narmadānāgasaṃgame / kadambapāṭalākīrṇe bilvanāraṅgaśobhite
चिञ्चिनी चम्पकोपेते अगस्तितरुशोभिते । उन्मत्तभृङ्गसंयुक्ते तथा सर्वत्र शोभिते
ciñcinī campakopete agastitaruśobhite / unmattabhṛṅgasaṃyukte tathā sarvatra śobhite
चित्रकैर् मृगमार्जारैः सिंहैः सर्वत्र शूकरैः । शशकैर् गवयैर् युक्ते शिखण्डिरवनादिते
citrakair mṛgamārjāraiḥ siṃhaiḥ sarvatra śūkaraiḥ / śaśakair gavayair yukte śikhaṇḍiravanādite
प्रविष्टस् तद्वने कण्ठस् तृषार्तः श्रमकर्षितः । स्नातो रेवाजले पुण्ये सङ्गमे पापनाशने
praviṣṭas tadvane kaṇṭhas tṛṣārtaḥ śramakarṣitaḥ / snāto revājale puṇye saṅgame pāpanāśane
पत्राणि च विचित्राणि भक्षयन् सह किङ्करैः । सुप्तः पादपछायायां श्रान्तो मृगवधेन च
patrāṇi ca vicitrāṇi bhakṣayan saha kiṅkaraiḥ / suptaḥ pādapachāyāyāṃ śrānto mṛgavadhena ca
आनर्च परया भक्त्या सोमनाथं युधिष्ठिर । पीत्वा तोयं कण्ठमात्रं सर्वपापक्षयंकरम्
ānarca parayā bhaktyā somanāthaṃ yudhiṣṭhira / pītvā toyaṃ kaṇṭhamātraṃ sarvapāpakṣayaṃkaram
तावत् तीर्थवरे विप्रः स्नानार्थं संगमं प्रति । मार्गगो ब्राह्मणो भूयस् ततस् तद् गतमानसः
tāvat tīrthavare vipraḥ snānārthaṃ saṃgamaṃ prati / mārgago brāhmaṇo bhūyas tatas tad gatamānasaḥ
मार्गे वृक्षे समारूढा स्त्री चैका च भयङ्करी । उवाच ब्राह्मणं सा हि तिष्ठ तिष्ठ द्विजोत्तम
mārge vṛkṣe samārūḍhā strī caikā ca bhayaṅkarī / uvāca brāhmaṇaṃ sā hi tiṣṭha tiṣṭha dvijottama
त्रस्तो निरीक्षते यावद् दिशः सर्वा नरेश्वर । तावद् वृक्ष समारूढां स्त्रियं रक्ताम्बरावृताम्
trasto nirīkṣate yāvad diśaḥ sarvā nareśvara / tāvad vṛkṣa samārūḍhāṃ striyaṃ raktāmbarāvṛtām
रक्तपुष्पधरां वालां रक्तचन्दनचर्चिताम् । रक्ताभरणशोभाढ्यां पाशहस्तां ददर्श ह
raktapuṣpadharāṃ vālāṃ raktacandanacarcitām / raktābharaṇaśobhāḍhyāṃ pāśahastāṃ dadarśa ha
स्त्र्य् उवाच: सन्देशं शृणु मे विप्र यदि गच्छसि संगमम् । मद्भर्ता तिष्ठते तत्र शीघ्रम् एव विसर्जय
stry uvāca: sandeśaṃ śṛṇu me vipra yadi gacchasi saṃgamam / madbhartā tiṣṭhate tatra śīghram eva visarjaya
एकाकिनी च ते भार्या तिष्ठते वनमध्यगा । इत्याकर्ण्य गतो विप्रः सङ्गमं सुरदुर्लभम्
ekākinī ca te bhāryā tiṣṭhate vanamadhyagā / ityākarṇya gato vipraḥ saṅgamaṃ suradurlabham
वृक्षछायास्थितं कण्ठं ब्राह्मणो हि ददर्श ह । ब्राह्मण उवाच: वनान्ते च मया दृष्टा बाला कमललोचना
vṛkṣachāyāsthitaṃ kaṇṭhaṃ brāhmaṇo hi dadarśa ha / brāhmaṇa uvāca: vanānte ca mayā dṛṣṭā bālā kamalalocanā
रक्ताम्बरधरा तन्वी रक्तचन्दनर्चर्चिता । रक्तमाल्या सुशोभाढ्या पाशहस्ता मृगेक्षणा
raktāmbaradharā tanvī raktacandanarcarcitā / raktamālyā suśobhāḍhyā pāśahastā mṛgekṣaṇā
वृक्षारूढावदद् वाक्यं भर्तारं प्रेषयस्व माम् । कण्ठ उवाच: कस्मिन् स्थाने तु विप्रेन्द्र तिष्ठते मृगलोचना
vṛkṣārūḍhāvadad vākyaṃ bhartāraṃ preṣayasva mām / kaṇṭha uvāca: kasmin sthāne tu viprendra tiṣṭhate mṛgalocanā
कस्य सा केन कार्येण एतत् सर्वं वद हि मे । ब्राह्मण उवाच: संगमाद् अर्धक्रोशे च उद्यानान्ते प्रशोभिते
kasya sā kena kāryeṇa etat sarvaṃ vada hi me / brāhmaṇa uvāca: saṃgamād ardhakrośe ca udyānānte praśobhite
तत्र तिष्ठति सा नारी सोत्कण्ठितमना विभो । ततो भृत्यम् उवाचेदं कण्ठो राजा युधिष्ठिर
tatra tiṣṭhati sā nārī sotkaṇṭhitamanā vibho / tato bhṛtyam uvācedaṃ kaṇṭho rājā yudhiṣṭhira
पृच्छ त्वं गच्छ का चासि आगता क्व गमिष्यसि । ततः क्षिप्रं गतस् तत्र यत्र नारी स्थिताभवत्
pṛccha tvaṃ gaccha kā cāsi āgatā kva gamiṣyasi / tataḥ kṣipraṃ gatas tatra yatra nārī sthitābhavat
वृक्षस्थां ददृशे बालाम् उवाच नृपसत्तम । त्वां राजा पृच्छते बाले कासि त्वं क्व गमिष्यसि
vṛkṣasthāṃ dadṛśe bālām uvāca nṛpasattama / tvāṃ rājā pṛcchate bāle kāsi tvaṃ kva gamiṣyasi
स्त्र्य् उवाच: गुरुर् आत्मवतां शास्ता राजा शास्ता दुरात्मनाम् । इह प्रच्छन्नपापानां शास्ता वैवस्वतो यमः
stry uvāca: gurur ātmavatāṃ śāstā rājā śāstā durātmanām / iha pracchannapāpānāṃ śāstā vaivasvato yamaḥ
ब्रह्महत्यास्य संजाता मृगरूपद्विजोद्वधात् । मया युक्तो ऽपि राजासौ मुक्तस् तीर्थप्रभावतः
brahmahatyāsya saṃjātā mṛgarūpadvijodvadhāt / mayā yukto 'pi rājāsau muktas tīrthaprabhāvataḥ
अत्रार्धक्रोशमात्रं वै ब्रह्महत्या न संविशेत् । सोमनाथप्रभावाच् च तीर्थं वाराणसीसमम्
atrārdhakrośamātraṃ vai brahmahatyā na saṃviśet / somanāthaprabhāvāc ca tīrthaṃ vārāṇasīsamam
गच्छ त्वं प्रेषयेः कण्ठं शीघ्रम् एव न संशयः । समस्तं कथयामास तद् वृत्तान्तं नृपं प्रति
gaccha tvaṃ preṣayeḥ kaṇṭhaṃ śīghram eva na saṃśayaḥ / samastaṃ kathayāmāsa tad vṛttāntaṃ nṛpaṃ prati
तस्य वाक्येन राजासौ पपात धरणीतले । भृत्य उवाच: कस्मात् त्वं शोचसे नाथ पूर्वजातं शूभाशुभम्
tasya vākyena rājāsau papāta dharaṇītale / bhṛtya uvāca: kasmāt tvaṃ śocase nātha pūrvajātaṃ śūbhāśubham
इत्याकर्ण्य वचस् तस्य स राजा त्विदम् अब्रवीत् । प्राणत्यागं करोम्य् अत्र सोमनाथ समीपतः
ityākarṇya vacas tasya sa rājā tvidam abravīt / prāṇatyāgaṃ karomy atra somanātha samīpataḥ
शीघ्रम् आनीयतां वह्णिर् इन्धनानि बहून्य् अपि । आनीतं तत्क्षणात् सर्वं भृत्यैः स्वैर् वशवर्तिभिः
śīghram ānīyatāṃ vahṇir indhanāni bahūny api / ānītaṃ tatkṣaṇāt sarvaṃ bhṛtyaiḥ svair vaśavartibhiḥ
स्नानं कृत्वा शुभे तोये संगमे पापनाशने । अर्चित्वा परया भक्त्या सोमनाथं नरेश्वर
snānaṃ kṛtvā śubhe toye saṃgame pāpanāśane / arcitvā parayā bhaktyā somanāthaṃ nareśvara
त्रिःप्रदक्षिणकं कृत्वा ज्वलिते जातवेदसि । प्रविष्टः कण्ठराजस् तु हृदि कृत्वा जनार्दनम्
triḥpradakṣiṇakaṃ kṛtvā jvalite jātavedasi / praviṣṭaḥ kaṇṭharājas tu hṛdi kṛtvā janārdanam
पीताम्बरधरं देवं महामुकुटधारिणम् । विष्णोर् ध्यानेन चात्रैव सुगतिर् मे भवत्व् इति
pītāmbaradharaṃ devaṃ mahāmukuṭadhāriṇam / viṣṇor dhyānena cātraiva sugatir me bhavatv iti
पपात पुष्पवृष्टिश् च साधु साधु नृपात्मज । आश्चर्यमतुलं दृष्ट्वा निरीक्ष च परस्परम्
papāta puṣpavṛṣṭiś ca sādhu sādhu nṛpātmaja / āścaryamatulaṃ dṛṣṭvā nirīkṣa ca parasparam
हुतं तैः पावके भृत्यैर् हृदि ध्यात्वा गदाधरम् । विमानस्था दिवं सर्वे सङ्गताः पाण्डुनन्दन
hutaṃ taiḥ pāvake bhṛtyair hṛdi dhyātvā gadādharam / vimānasthā divaṃ sarve saṅgatāḥ pāṇḍunandana
मार्कण्डेय उवाच: सोमनाथप्रभावो ऽयं शृणुष्वैकमना नृप । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां सर्वकाले शुभे दिने
mārkaṇḍeya uvāca: somanāthaprabhāvo 'yaṃ śṛṇuṣvaikamanā nṛpa / aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ sarvakāle śubhe dine
विशेषाच् छुक्लपक्षे च सूर्यवारेण सप्तमी । उपोष्य यो नरो भक्त्या रात्रौ कुर्वीत जागरम्
viśeṣāc chuklapakṣe ca sūryavāreṇa saptamī / upoṣya yo naro bhaktyā rātrau kurvīta jāgaram
पञ्चामृतेन गव्येन स्नापयेत् परमेश्वरम् । श्रीखण्डलेपनं कुर्यात् पुष्पधूपादिकं तथा
pañcāmṛtena gavyena snāpayet parameśvaram / śrīkhaṇḍalepanaṃ kuryāt puṣpadhūpādikaṃ tathā
घृतेन बोधयेद् दीपं गीतं नृत्यं च कारयेत् । सोमवारेण चाष्टम्यां प्रभाते पूजयेद् द्विजम्
ghṛtena bodhayed dīpaṃ gītaṃ nṛtyaṃ ca kārayet / somavāreṇa cāṣṭamyāṃ prabhāte pūjayed dvijam
आत्मवन्तं जितक्रोधं द्विजनिन्दाविवर्जितम् । सर्वाङ्गरुचिरं शान्तं स्वदारपरिपालकम्
ātmavantaṃ jitakrodhaṃ dvijanindāvivarjitam / sarvāṅgaruciraṃ śāntaṃ svadāraparipālakam
गायत्रीं पठमानं च विकर्मरहितं सदा । पुनर् भूर्वृषली शूद्री वर्तते यस्य मन्दिरे
gāyatrīṃ paṭhamānaṃ ca vikarmarahitaṃ sadā / punar bhūrvṛṣalī śūdrī vartate yasya mandire
हीनाङ्गास् त्व् अतिरिक्ताङ्गा येषां पूर्वापरे न हि । व्रते श्राद्धे तथा दाने द्विजा वर्ज्याः सदा बुधैः
hīnāṅgās tv atiriktāṅgā yeṣāṃ pūrvāpare na hi / vrate śrāddhe tathā dāne dvijā varjyāḥ sadā budhaiḥ
पुंश्चली तरुणी भार्या द्विजः स्वाध्यायवर्जितः । आत्मना सह दातारमधो नयति पाण्डव
puṃścalī taruṇī bhāryā dvijaḥ svādhyāyavarjitaḥ / ātmanā saha dātāramadho nayati pāṇḍava
शाल्मली नौकया तुल्याः स्वधर्मनिरता द्विजाः । दातारं चैवम् आत्मानं तारयन्ति तरन्ति च
śālmalī naukayā tulyāḥ svadharmaniratā dvijāḥ / dātāraṃ caivam ātmānaṃ tārayanti taranti ca
श्राद्धं सोमेश्वरे पार्थ यः कुर्यादुत मानवः । पितरस् तस्य तृप्यन्ति यावद् आभूतसम्प्लवम्
śrāddhaṃ someśvare pārtha yaḥ kuryāduta mānavaḥ / pitaras tasya tṛpyanti yāvad ābhūtasamplavam
अन्नं वस्त्रं हिरण्यं च यो दद्याद् अग्रजन्मने । स याति शाङ्करं लोकम् इति मे सत्यभाषितम्
annaṃ vastraṃ hiraṇyaṃ ca yo dadyād agrajanmane / sa yāti śāṅkaraṃ lokam iti me satyabhāṣitam
हयं यो वै ददात् यत्र सम्पूर्णाभरणान्वितम् । रक्तं वा पीतवर्णं वा सर्वलक्षणलक्षितम्
hayaṃ yo vai dadāt yatra sampūrṇābharaṇānvitam / raktaṃ vā pītavarṇaṃ vā sarvalakṣaṇalakṣitam
कुङ्कुमेन विलिप्ताङ्गम् अप्रजं च ददेद् इति । स्रग्दामभूषितं कण्ठे सितवस्त्रावगुण्ठितम्
kuṅkumena viliptāṅgam aprajaṃ ca daded iti / sragdāmabhūṣitaṃ kaṇṭhe sitavastrāvaguṇṭhitam
अङ्घ्रिराधीयतां स्कन्धे मदीयं हयम् आरुह । आरूढे ब्राह्मणे भूयो भास्करः प्रीयताम् इति
aṅghrirādhīyatāṃ skandhe madīyaṃ hayam āruha / ārūḍhe brāhmaṇe bhūyo bhāskaraḥ prīyatām iti
स याति शाङ्करं लोकं सर्वपापविवर्जितः । तस्माल् लोकाच् च्युतश् चापि राजा भवति धार्मिकः
sa yāti śāṅkaraṃ lokaṃ sarvapāpavivarjitaḥ / tasmāl lokāc cyutaś cāpi rājā bhavati dhārmikaḥ
तस्य वंशे सदा राज्यं न नश्यति कदाचन । दीर्घायुर् जायते पुत्रो भार्या च वशवर्तिनी
tasya vaṃśe sadā rājyaṃ na naśyati kadācana / dīrghāyur jāyate putro bhāryā ca vaśavartinī
जीवेद् वर्षशतं साग्रं सर्वदुःखविवर्जितः । सोमस्य चोपरागे तु यो गच्छेद् विजितेन्द्रियः
jīved varṣaśataṃ sāgraṃ sarvaduḥkhavivarjitaḥ / somasya coparāge tu yo gacched vijitendriyaḥ
सोपवासो जितक्रोधो गां तु दद्याद् द्विजन्मने । सवत्सां क्षीरसंयुक्तां श्वेतवर्णां बलान्विताम्
sopavāso jitakrodho gāṃ tu dadyād dvijanmane / savatsāṃ kṣīrasaṃyuktāṃ śvetavarṇāṃ balānvitām
शबलीं पीतवर्णां वा धूम्रां वा नीलकन्धराम् । कपिलां वा सवस्त्रां वा घण्टाभरणभूषिताम्
śabalīṃ pītavarṇāṃ vā dhūmrāṃ vā nīlakandharām / kapilāṃ vā savastrāṃ vā ghaṇṭābharaṇabhūṣitām
रौप्यखुरां कांस्यदोहां स्वर्णशृङ्गीं नरेश्वर । श्वेतया वर्धते वंशो रक्ता सौभाग्यवर्धिनी
raupyakhurāṃ kāṃsyadohāṃ svarṇaśṛṅgīṃ nareśvara / śvetayā vardhate vaṃśo raktā saubhāgyavardhinī
शबली ताम्रवर्णा च दुःखघ्ना च प्रकीर्तिता । कपिला तु हरेत् पापं त्रिजन्मभिर् उपार्जितम्
śabalī tāmravarṇā ca duḥkhaghnā ca prakīrtitā / kapilā tu haret pāpaṃ trijanmabhir upārjitam
तस्य लोकम् अवाप्नोति मान्धातुश् च जनेश्वर । पक्षान्ते च व्यतीपाते वैधृतौ रविसंक्रमे
tasya lokam avāpnoti māndhātuś ca janeśvara / pakṣānte ca vyatīpāte vaidhṛtau ravisaṃkrame
दिनक्षये गजच्छाया ग्रहणे भास्करस्य च । ये व्रजन्ति विशुद्धाङ्गा वैरञ्च्ये सुरदुर्लभे
dinakṣaye gajacchāyā grahaṇe bhāskarasya ca / ye vrajanti viśuddhāṅgā vairañcye suradurlabhe
मातृहा गुरुहा यो हि आत्महा तु विशेषतः । द्रुपदाद्यं जपेन् नित्यं प्राणायामं तथा नृप
mātṛhā guruhā yo hi ātmahā tu viśeṣataḥ / drupadādyaṃ japen nityaṃ prāṇāyāmaṃ tathā nṛpa
गायत्रीं वैष्णवीं चैव सौरीं शैवीं यदृच्छया । सो ऽपि पापैः प्रमुच्येत इत्य् एवं शङ्करो ऽब्रवीत्
gāyatrīṃ vaiṣṇavīṃ caiva saurīṃ śaivīṃ yadṛcchayā / so 'pi pāpaiḥ pramucyeta ity evaṃ śaṅkaro 'bravīt
यः कुर्यात् सोमनाथस्य तत्र कर्ता प्रदक्षिणम् । प्रदक्षिणीकृतं तेन जम्बूद्वीपं नरेश्वर
yaḥ kuryāt somanāthasya tatra kartā pradakṣiṇam / pradakṣiṇīkṛtaṃ tena jambūdvīpaṃ nareśvara
ब्रह्महत्या सुरापानं गुरुदारनिषेवणम् । भ्रूणहा शुध्यते तत्र एवम् एव न संशयः
brahmahatyā surāpānaṃ gurudāraniṣevaṇam / bhrūṇahā śudhyate tatra evam eva na saṃśayaḥ
तीर्थाख्यानम् इदं पुण्यं यः शृणोति जितेन्द्रियः । व्याधितो राजरोगेन अतुलां श्रियम् आप्नुयात्
tīrthākhyānam idaṃ puṇyaṃ yaḥ śṛṇoti jitendriyaḥ / vyādhito rājarogena atulāṃ śriyam āpnuyāt
पुत्रार्थी लभते पुत्रं निष्कामः स्वर्गम् आप्नुयात् । मुच्यते सर्वपापेभ्यस् तीर्थं श्रुत्वा वरं नृप
putrārthī labhate putraṃ niṣkāmaḥ svargam āpnuyāt / mucyate sarvapāpebhyas tīrthaṃ śrutvā varaṃ nṛpa
एतत् ते सर्वम् आख्यातं सोमनाथस्य यत् फलम्
etat te sarvam ākhyātaṃ somanāthasya yat phalam