इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे नर्मदामाहात्म्ये ह्रदाख्यानं नाम षोडशो ऽध्यायः ॥ RKS अध्याय 17 मार्कण्डेय उवाच: अथान्यत् परमं तीर्थं कथ्यमानं निबोध मे । सहस्रयज्ञं विख्यातं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe narmadāmāhātmye hradākhyānaṃ nāma ṣoḍaśo 'dhyāyaḥ || RKS adhyāya 17 mārkaṇḍeya uvāca: athānyat paramaṃ tīrthaṃ kathyamānaṃ nibodha me / sahasrayajñaṃ vikhyātaṃ triṣu lokeṣu viśrutam
तत्र स्नात्वा च जप्त्वा च पूजयित्वा महेश्वरम् । न तस्य पुनरावृत्तिर् घोरे संसारसागरे
tatra snātvā ca japtvā ca pūjayitvā maheśvaram / na tasya punarāvṛttir ghore saṃsārasāgare
कथयामि तवाख्यानम् इतिहासं पुरातनम् । ताराबलिर्नाम नागः कम्बलाश्वतरौ तथा
kathayāmi tavākhyānam itihāsaṃ purātanam / tārābalirnāma nāgaḥ kambalāśvatarau tathā
श्वेतोरगास् तथा चान्ये भुजङ्गाश् च तथा ऽपरे । नागेश्वरं ते ऽर्चयन्ति नानापुष्पविलेपनैः
śvetoragās tathā cānye bhujaṅgāś ca tathā 'pare / nāgeśvaraṃ te 'rcayanti nānāpuṣpavilepanaiḥ
नागपूगाः समासाद्य पूजयन्ति महेश्वरम् । गर्गो ऽघमर्षणश् चैव च्यवनः शौनको ऽङ्गिराः
nāgapūgāḥ samāsādya pūjayanti maheśvaram / gargo 'ghamarṣaṇaś caiva cyavanaḥ śaunako 'ṅgirāḥ
एते चान्ये ऽपि बहवो ब्रह्मविद्याङ्गपारगाः । नागानां चाश्रमं हर्तुं तत्र सर्वे ह्य् उपस्थिताः
ete cānye 'pi bahavo brahmavidyāṅgapāragāḥ / nāgānāṃ cāśramaṃ hartuṃ tatra sarve hy upasthitāḥ
ततस्तैः कुपितैर् नागैर् दष्टाश् चैव द्विजोत्तमाः । विषाघ्रातान् मुनीन् दृष्ट्वा कुपितश् चाघमर्षणः
tatastaiḥ kupitair nāgair daṣṭāś caiva dvijottamāḥ / viṣāghrātān munīn dṛṣṭvā kupitaś cāghamarṣaṇaḥ
वाहनं वासुदेवस्य पक्षिराजं समाह्वयत् । तत्क्षणाद् आगतः पक्षी गरुडः क्रोधमूर्छितः
vāhanaṃ vāsudevasya pakṣirājaṃ samāhvayat / tatkṣaṇād āgataḥ pakṣī garuḍaḥ krodhamūrchitaḥ
कृताञ्जलिपुटो भूत्वा ब्राह्मणं चेदमब्रवीत् । भुजङ्गान् भक्षयिष्यामि ब्राह्मणा निर्विषास् ततः
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā brāhmaṇaṃ cedamabravīt / bhujaṅgān bhakṣayiṣyāmi brāhmaṇā nirviṣās tataḥ
ब्रह्मशापभयार्तेन गरुडेन विषोल्बणाः । भक्षिताः पन्नगाः सर्वे मोचिता मुनयो विषात्
brahmaśāpabhayārtena garuḍena viṣolbaṇāḥ / bhakṣitāḥ pannagāḥ sarve mocitā munayo viṣāt
पक्षीन्द्रे च गते स्थाने भक्षयित्वा भुजङ्गमान् । अवशिष्टास् तु ये नागा विविशुस्ते रसातलम्
pakṣīndre ca gate sthāne bhakṣayitvā bhujaṅgamān / avaśiṣṭās tu ye nāgā viviśuste rasātalam
आप्लवे च सुसंप्राप्ते प्रवाहो नार्मदः क्षणात् । अस्थीनि स्रावयामास ततो नागा दिवं ययुः
āplave ca susaṃprāpte pravāho nārmadaḥ kṣaṇāt / asthīni srāvayāmāsa tato nāgā divaṃ yayuḥ
सर्पयोनिं परित्यज्य लोके क्रीडन्ति शाम्भवे । नागेश्वरस्य रेवायाः सम्पर्कात् पापमोक्षणम्
sarpayoniṃ parityajya loke krīḍanti śāmbhave / nāgeśvarasya revāyāḥ samparkāt pāpamokṣaṇam
तत्र नागह्रदश् चास्ते त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । तत्र स्नातो दिवं याति यो नागेश्वरमर्चयेत्
tatra nāgahradaś cāste triṣu lokeṣu viśrutaḥ / tatra snāto divaṃ yāti yo nāgeśvaramarcayet
अयं ते कथितो राजन्नितिहासः पुरातनः । श्रवणात् कीर्तनाद् वा ऽपि मुच्यते भवबन्धनात्
ayaṃ te kathito rājannitihāsaḥ purātanaḥ / śravaṇāt kīrtanād vā 'pi mucyate bhavabandhanāt