इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे ब्राह्मणस्य भार्यया सह स्वर्गारोहणं नाम द्वात्रिंशो ऽध्यायः ॥ RKS अध्याय 33 मार्कण्डेय उवाच: पश्चिमे नीलगङ्गाया नर्मदोत्तरकूलतः । व्यतीपातेश्वरं नाम लिङ्गं परमसिद्धिदम्
iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe brāhmaṇasya bhāryayā saha svargārohaṇaṃ nāma dvātriṃśo 'dhyāyaḥ || RKS adhyāya 33 mārkaṇḍeya uvāca: paścime nīlagaṅgāyā narmadottarakūlataḥ / vyatīpāteśvaraṃ nāma liṅgaṃ paramasiddhidam
सोमनाथं स्वयं विद्धि सोममूर्तिं जगत्पतिम् । सावित्र्या च तपस् तप्तं तत्र सप्तर्षिभिस् तथा
somanāthaṃ svayaṃ viddhi somamūrtiṃ jagatpatim / sāvitryā ca tapas taptaṃ tatra saptarṣibhis tathā
सावित्रीकुण्डम् इत्येतद् विख्यातं नर्मदातटः । नरस्य स्नानमात्रस्य कन्यादानफलं भवेत्
sāvitrīkuṇḍam ityetad vikhyātaṃ narmadātaṭaḥ / narasya snānamātrasya kanyādānaphalaṃ bhavet
तिलोदकप्रदानेन चान्नदानेन भारत । पितरस् तस्य तृप्यन्ति सावित्रीलोकम् आश्रिताः
tilodakapradānena cānnadānena bhārata / pitaras tasya tṛpyanti sāvitrīlokam āśritāḥ
दक्षस्य दुहिता चासीत् कुमुदा नाम विश्रुता । सोमाय दत्त्वा तां दक्षो मुदा परमया युतः
dakṣasya duhitā cāsīt kumudā nāma viśrutā / somāya dattvā tāṃ dakṣo mudā paramayā yutaḥ
तस्या स जनयामास हिमांशुः पुत्रम् अद्भुतम् । ज्ञात्वा ऽमृतमयं तं तु सुरा यज्ञफलार्थिनः
tasyā sa janayāmāsa himāṃśuḥ putram adbhutam / jñātvā 'mṛtamayaṃ taṃ tu surā yajñaphalārthinaḥ
हिमांशुं सोमपुत्रं च ते ययुश् च मुदान्विताः । अन्या सोमस्य परमा कला या षोडशी स्मृता
himāṃśuṃ somaputraṃ ca te yayuś ca mudānvitāḥ / anyā somasya paramā kalā yā ṣoḍaśī smṛtā
अध्यास्ते सा चन्द्रमसं पितृणां तारणाय च । वनस्पतौ गते सोमे गवां क्षीरे हविःषु च
adhyāste sā candramasaṃ pitṛṇāṃ tāraṇāya ca / vanaspatau gate some gavāṃ kṣīre haviḥṣu ca
सोमपाने महायज्ञे दर्शे दिविषदां तदा । पीतं श्रुत्वा ऽसुराः सर्वे हिमांशुं पातुम् उद्यताः
somapāne mahāyajñe darśe diviṣadāṃ tadā / pītaṃ śrutvā 'surāḥ sarve himāṃśuṃ pātum udyatāḥ
असुराणां भयाद् विन्ध्यं हिमांशुर् गिरिमाश्रयत् । श्रुत्वा ते गिरिदुर्गस्थम् असुराः स्वभयात् तदा
asurāṇāṃ bhayād vindhyaṃ himāṃśur girimāśrayat / śrutvā te giridurgastham asurāḥ svabhayāt tadā
ग्रस्ते ते राहुणा सूर्ये हिमांशुं प्रति भारत । कायातिकायप्रमुखाः सम्प्राप्ता दानवास् ततः
graste te rāhuṇā sūrye himāṃśuṃ prati bhārata / kāyātikāyapramukhāḥ samprāptā dānavās tataḥ
राहोस् तु भ्रातरः सर्वे सैंहिकेया महाबलाः । समाहृत्य हिमांशुस् तैः सुधार्थे चिरजीविभिः
rāhos tu bhrātaraḥ sarve saiṃhikeyā mahābalāḥ / samāhṛtya himāṃśus taiḥ sudhārthe cirajīvibhiḥ
भूतले पातितः पापैः क्रन्दन्ति स्म सुरास् तदा । उवाच स पतन् भूमौ हिमांशुः सोमनन्दन
bhūtale pātitaḥ pāpaiḥ krandanti sma surās tadā / uvāca sa patan bhūmau himāṃśuḥ somanandana
पातु मां देव ईशानो दानवानां भयंकरः । एतस्मिन्न् अन्तरे भूप हिमांशो रक्षणाय वै
pātu māṃ deva īśāno dānavānāṃ bhayaṃkaraḥ / etasminn antare bhūpa himāṃśo rakṣaṇāya vai
पातालाद् उत्थितं लिङ्गं ज्वलत्कालानलप्रभम् । तेन बाणेन रौद्रेण हुङ्कारेण महासुराः
pātālād utthitaṃ liṅgaṃ jvalatkālānalaprabham / tena bāṇena raudreṇa huṅkāreṇa mahāsurāḥ
भस्मीकृतास् तु तत्रैव देवदेवेन शूलिना । ततस् तम् अब्रवीद् देवो भयमासुरजं त्यज
bhasmīkṛtās tu tatraiva devadevena śūlinā / tatas tam abravīd devo bhayamāsurajaṃ tyaja
शिवभक्तिपरो भूत्वा निर्भयस् तिष्ठ पुत्रक । अथ सोमः सुरैः सार्द्धं गत्वा ब्रह्मनिकेतनम्
śivabhaktiparo bhūtvā nirbhayas tiṣṭha putraka / atha somaḥ suraiḥ sārddhaṃ gatvā brahmaniketanam
वृत्तान्तं कथयामास ततस् तद् वचनात् तु ताः । ब्रह्माद्या देवताः सर्वा जग्मुः सोमपुरोगमाः
vṛttāntaṃ kathayāmāsa tatas tad vacanāt tu tāḥ / brahmādyā devatāḥ sarvā jagmuḥ somapurogamāḥ
ओंकारः कल्पगातीरे यत्र तिष्ठति भारत । दृष्ट्वा तु त्र्यम्बकं देवं षष्टिसंहारकारकम्
oṃkāraḥ kalpagātīre yatra tiṣṭhati bhārata / dṛṣṭvā tu tryambakaṃ devaṃ ṣaṣṭisaṃhārakārakam
उवाच वचनं देवो ब्रह्मा लोकपितामहः । श्रीमान् अमृतरूपो ऽयं हिमांशुः सोमनन्दनः
uvāca vacanaṃ devo brahmā lokapitāmahaḥ / śrīmān amṛtarūpo 'yaṃ himāṃśuḥ somanandanaḥ
रक्षणीयस् त्वया नाथ देवदानवशङ्कया । सप्तविंशतियोगानां गतिः प्रोक्ता तु चन्द्रमाः
rakṣaṇīyas tvayā nātha devadānavaśaṅkayā / saptaviṃśatiyogānāṃ gatiḥ proktā tu candramāḥ
त्वं गतिः सर्वलोकानां तस्मात् त्वं त्रातुम् अर्हसि । तेषां तद् वचनं श्रुत्वा शिव ऊचे यथोचितम्
tvaṃ gatiḥ sarvalokānāṃ tasmāt tvaṃ trātum arhasi / teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā śiva ūce yathocitam
पूजयित्वा तु देवेशं सोमनाथं जगत्पतिम् । पातालेश्वरनामानं गताः सर्वे त्रिविष्टपम्
pūjayitvā tu deveśaṃ somanāthaṃ jagatpatim / pātāleśvaranāmānaṃ gatāḥ sarve triviṣṭapam
तदा प्रभृति तत्स्थानं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । सावित्रीकुण्डतोयेन स्नानं कृत्वा तमर्चयेत्
tadā prabhṛti tatsthānaṃ triṣu lokeṣu viśrutam / sāvitrīkuṇḍatoyena snānaṃ kṛtvā tamarcayet
न तस्य पुनर् आवृत्तिः सत्यम् एतच्छिवोदितम् । प्रभासे यत्फलं राजन् दृष्टं च शशिभूषणे
na tasya punar āvṛttiḥ satyam etacchivoditam / prabhāse yatphalaṃ rājan dṛṣṭaṃ ca śaśibhūṣaṇe
तत्फलं नृपशार्दूल भवेद् एव न संशयः । कालातिक्रमणं कुर्यात् तत्र यो भैक्षमाश्रितः
tatphalaṃ nṛpaśārdūla bhaved eva na saṃśayaḥ / kālātikramaṇaṃ kuryāt tatra yo bhaikṣamāśritaḥ
न तस्य पुनर् आवृत्तिः सत्यम् एतद् ब्रवीम्यहम् । तिलोदकप्रदानेन पिण्डपातेन भारत
na tasya punar āvṛttiḥ satyam etad bravīmyaham / tilodakapradānena piṇḍapātena bhārata
पतितानुद्धरेज् जतून् नरकान् नात्र संशयः । श्रवणात् कीर्तनाद् अस्य सोमलोके महीयते
patitānuddharej jatūn narakān nātra saṃśayaḥ / śravaṇāt kīrtanād asya somaloke mahīyate