इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे कुब्जामाहात्म्ये त्रिषष्टितमो ऽध्यायः ॥ RKS अध्याय 64 मार्कण्डेय उवाच: अथान्यत् कथयिष्यामि तीर्थं तीर्थवरं शुभम् । याम्यप्रदेशे रेवाया आश्रमः सुरपूजितः
iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe kubjāmāhātmye triṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ || RKS adhyāya 64 mārkaṇḍeya uvāca: athānyat kathayiṣyāmi tīrthaṃ tīrthavaraṃ śubham / yāmyapradeśe revāyā āśramaḥ surapūjitaḥ
सुवर्णद्वीपपविख्यातो देवद्रोणीसमावृतः । हारीतो गौतमो विष्णुः सावर्णिः कौशिकस् तथा
suvarṇadvīpapavikhyāto devadroṇīsamāvṛtaḥ / hārīto gautamo viṣṇuḥ sāvarṇiḥ kauśikas tathā
एते चान्ये च बहवो मुनयः शंसितव्रताः । मासोपवासिनः केचिद् अन्ये पक्षोपवासिनः
ete cānye ca bahavo munayaḥ śaṃsitavratāḥ / māsopavāsinaḥ kecid anye pakṣopavāsinaḥ
चान्द्रायणपराश् चान्ये तथान्ये कृच्छ्रचारिणः । फलमूलाशिनः केचित् तथान्ये वायुभक्षकाः
cāndrāyaṇaparāś cānye tathānye kṛcchracāriṇaḥ / phalamūlāśinaḥ kecit tathānye vāyubhakṣakāḥ
कणधूमं पिबन्त्य् अन्ये जलाहारास् तथा परे । एकपादाः स्थिताः केचिद् अन्ये चार्धपदाः स्थिताः
kaṇadhūmaṃ pibanty anye jalāhārās tathā pare / ekapādāḥ sthitāḥ kecid anye cārdhapadāḥ sthitāḥ
दन्तोलूखलिनः केचिदन्ये सूर्यावलोकिनः । ब्राह्मणाश् च ब्रह्मविदः श्रुतिस्मृतिविशारदाः
dantolūkhalinaḥ kecidanye sūryāvalokinaḥ / brāhmaṇāś ca brahmavidaḥ śrutismṛtiviśāradāḥ
इतिहासपुराणानि मोक्षोपायविचिन्तकाः । अग्निहोत्रपरा नित्यं जपयज्ञक्रियापराः
itihāsapurāṇāni mokṣopāyavicintakāḥ / agnihotraparā nityaṃ japayajñakriyāparāḥ
वेदध्वनितनिर्घोषैस् तारयन्ति जगत्त्रयम् । न तस्मिन् संचरेत् पापं तमः सूर्योदये यथा
vedadhvanitanirghoṣais tārayanti jagattrayam / na tasmin saṃcaret pāpaṃ tamaḥ sūryodaye yathā
मेकलादक्षिणे तीरे ब्रह्मलोक इव स्थितः । आम्रजम्बूकदम्बैश् च कपित्थैर् बिल्वदाडिमैः
mekalādakṣiṇe tīre brahmaloka iva sthitaḥ / āmrajambūkadambaiś ca kapitthair bilvadāḍimaiḥ
कदलीबीजपूराद्यैर् जम्बीरैः पनसैस् तथा । न्यग्रोधबदरैर् मुख्यैर् बहुवृक्षविभूषितम्
kadalībījapūrādyair jambīraiḥ panasais tathā / nyagrodhabadarair mukhyair bahuvṛkṣavibhūṣitam
पुन्नागैर् नागबकुलैर् अशोकैस् तिलकैस् तथा । मन्दारैश् चम्पकैश् चाम्रातकैर् नीलोत्पलोत्पलैः
punnāgair nāgabakulair aśokais tilakais tathā / mandāraiś campakaiś cāmrātakair nīlotpalotpalaiḥ
पत्रपुष्पफलोपेतैर् वृक्षैः सर्वैर् अलंकृतम् । नानापक्षिगणोपेतं सिद्धगन्धर्वसेवितम्
patrapuṣpaphalopetair vṛkṣaiḥ sarvair alaṃkṛtam / nānāpakṣigaṇopetaṃ siddhagandharvasevitam
व्याहरत्यण्डजाः सर्वे मानुषाणां गिरा नृप । एतद् गुणसमायुक्तं सुवर्णद्वीपम् उत्तमम्
vyāharatyaṇḍajāḥ sarve mānuṣāṇāṃ girā nṛpa / etad guṇasamāyuktaṃ suvarṇadvīpam uttamam
स्वायम्भुवे ऽन्तरे राजन्न् आदिकल्पे कृते युगे । अर्चनाद् देवदेवस्य सुवर्णद्वीपवासिनः
svāyambhuve 'ntare rājann ādikalpe kṛte yuge / arcanād devadevasya suvarṇadvīpavāsinaḥ
अपहाय तमः कृत्स्नं लोके क्रीडन्ति शाङ्करे । पितॄणाम् अन्नदानेन तिलतोयप्रदानतः
apahāya tamaḥ kṛtsnaṃ loke krīḍanti śāṅkare / pitṝṇām annadānena tilatoyapradānataḥ
मलापकर्षणं कृत्वा वसन्ति ब्रह्मणः पुरे । पुण्यायां भूपकार्तिक्यां सर्वतीर्थफलप्रदः
malāpakarṣaṇaṃ kṛtvā vasanti brahmaṇaḥ pure / puṇyāyāṃ bhūpakārtikyāṃ sarvatīrthaphalapradaḥ
नैतत् पश्यन्ति मनुजाः कलौ मायाविमोहिताः । कल्पगा याम्यभागे तु तीर्थकोटिरनेकधा
naitat paśyanti manujāḥ kalau māyāvimohitāḥ / kalpagā yāmyabhāge tu tīrthakoṭiranekadhā
प्रसिद्धं सिद्धमुनिभिर् ज्ञायते केवलं हि तत् । नास्तिकैर् भिन्नमर्यादैः पुराणस्मृतिनिन्दकैः
prasiddhaṃ siddhamunibhir jñāyate kevalaṃ hi tat / nāstikair bhinnamaryādaiḥ purāṇasmṛtinindakaiḥ
तैलाभ्यक्तैर् न वेदोक्तकरै रेवातटे तथा । कलिमायाविमूढैश् च स्थानं तन्न प्रदृश्यते
tailābhyaktair na vedoktakarai revātaṭe tathā / kalimāyāvimūḍhaiś ca sthānaṃ tanna pradṛśyate
हिरण्यगर्भास्थाने तु यस्मिन् वहति कल्पगा । यज्ञगर्भेश्वरं नाम शिवलिङ्गं प्रकीर्तितम्
hiraṇyagarbhāsthāne tu yasmin vahati kalpagā / yajñagarbheśvaraṃ nāma śivaliṅgaṃ prakīrtitam
पूज्यते सिद्धगन्धर्वैः सुरासुरमहोरगैः । यत्र वैवस्वतो राजा सूर्यपुत्रो महायशाः
pūjyate siddhagandharvaiḥ surāsuramahoragaiḥ / yatra vaivasvato rājā sūryaputro mahāyaśāḥ
तस्य तीर्थस्य माहात्म्याच् चन्द्रबिम्बाननो ऽभवत् । चैत्रस्यैव तु मासस्य शुक्लपक्षे नराधिप
tasya tīrthasya māhātmyāc candrabimbānano 'bhavat / caitrasyaiva tu māsasya śuklapakṣe narādhipa
चतुर्दश्यां पौर्णमास्यां यत्र सन्निहितो हरः । तिलोदकप्रदानेन पिण्डदानेन भारत
caturdaśyāṃ paurṇamāsyāṃ yatra sannihito haraḥ / tilodakapradānena piṇḍadānena bhārata
पितॄन् समुद्धरेत् तत्र नरकाद् भूरिदक्षिणः । निवसेद् वैष्णवे लोके यावच् चन्द्रार्कदर्शनम्
pitṝn samuddharet tatra narakād bhūridakṣiṇaḥ / nivased vaiṣṇave loke yāvac candrārkadarśanam
तत्र यद्दीयते दानं कुरुक्षेत्रसमं हि तत् । प्राणत्यागे कृते तत्र न पश्यन्ति यमालयम्
tatra yaddīyate dānaṃ kurukṣetrasamaṃ hi tat / prāṇatyāge kṛte tatra na paśyanti yamālayam
रेवाया उत्तरे कूले पर्यङ्को नाम पर्वतः । स च विन्ध्यसुतः श्रीमान् सर्वदेवमयः शुभः
revāyā uttare kūle paryaṅko nāma parvataḥ / sa ca vindhyasutaḥ śrīmān sarvadevamayaḥ śubhaḥ
तत्र पापहरो विष्णुः स्वयं तिष्ठति केशवः । नरपापहरो यस् तु नर्मदातटम् आश्रितः
tatra pāpaharo viṣṇuḥ svayaṃ tiṣṭhati keśavaḥ / narapāpaharo yas tu narmadātaṭam āśritaḥ
तत्र स्नात्वा महाराज गोसहस्रफलं लभेत् । तर्पिताः पितरस् तस्य तृप्ता यान्ति हरेः पुरम्
tatra snātvā mahārāja gosahasraphalaṃ labhet / tarpitāḥ pitaras tasya tṛptā yānti hareḥ puram
एकादशीं द्वादशीं वा तत्र यः कुरुते नरः । न तस्य पुनरावृत्तिर् मर्त्यलोके दुरासदे
ekādaśīṃ dvādaśīṃ vā tatra yaḥ kurute naraḥ / na tasya punarāvṛttir martyaloke durāsade
क्रोशमात्रप्रमाणं च हरिक्षेत्रं प्रकीर्तितम् । अपमृत्युमृता ये च ते यान्ति परमां गतिम्
krośamātrapramāṇaṃ ca harikṣetraṃ prakīrtitam / apamṛtyumṛtā ye ca te yānti paramāṃ gatim