इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे शम्भुस्तुतिर्नामैकोनसप्ततितमो ऽध्यायः ॥ RKS अध्याय 70 युधिष्ठिर उवाच: किमर्थं संस्तुतो देवो ब्रह्मणा तेन तत्र वै । शुक्लतीर्थम् इदं कस्मादास्ते यत्र महेश्वरः
iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe śambhustutirnāmaikonasaptatitamo 'dhyāyaḥ || RKS adhyāya 70 yudhiṣṭhira uvāca: kimarthaṃ saṃstuto devo brahmaṇā tena tatra vai / śuklatīrtham idaṃ kasmādāste yatra maheśvaraḥ
एतत् सर्वं समाख्याहि पृच्छतो मे महामुने । मार्कण्डेय उवाच: शृणु राजन् कथां दिव्यां स्वर्गार्हण्याम् अनुत्तमाम्
etat sarvaṃ samākhyāhi pṛcchato me mahāmune / mārkaṇḍeya uvāca: śṛṇu rājan kathāṃ divyāṃ svargārhaṇyām anuttamām
यां श्रुत्वा सर्वपापेभ्यस् तीर्थस्नानेन मुच्यते । ययातिर् नाम धर्मात्मा सत्यधर्मपरायणः
yāṃ śrutvā sarvapāpebhyas tīrthasnānena mucyate / yayātir nāma dharmātmā satyadharmaparāyaṇaḥ
चक्रवर्ती नृपश्रेष्ठः सर्वधर्मभृतां वरः । इयाज स महायज्ञैः शतक्रतुर् इवापरः
cakravartī nṛpaśreṣṭhaḥ sarvadharmabhṛtāṃ varaḥ / iyāja sa mahāyajñaiḥ śatakratur ivāparaḥ
नदी मधुमती पुण्या रेवया यत्र सङ्गता । यत्र यज्ञः समारब्ध ऋत्विग्भिर् ब्राह्मणैः सह
nadī madhumatī puṇyā revayā yatra saṅgatā / yatra yajñaḥ samārabdha ṛtvigbhir brāhmaṇaiḥ saha
मध्येश्वरं यत्र लिङ्गं स्वयंदेवो महेश्वरः । तत्र स्नाता दिवं यान्ति ये मृता न पुनर्भवाः
madhyeśvaraṃ yatra liṅgaṃ svayaṃdevo maheśvaraḥ / tatra snātā divaṃ yānti ye mṛtā na punarbhavāḥ
चक्रेण विष्णुना तत्र घातितौ मधुकैटभौ । अर्चनात् तस्य देवस्य गोसहस्रफलं लभेत्
cakreṇa viṣṇunā tatra ghātitau madhukaiṭabhau / arcanāt tasya devasya gosahasraphalaṃ labhet
तिलतोयप्रदानेन पिण्डदानेन भारत । पितरस् तस्य तृप्यन्ति यावद् इन्द्राश्चतुर्दश
tilatoyapradānena piṇḍadānena bhārata / pitaras tasya tṛpyanti yāvad indrāścaturdaśa
तत्र यज्ञः समारब्धो हरिशङ्करवर्जितः । जटासुरस् तत्र दैत्यश् छिद्रं दृष्ट्वा समागतः
tatra yajñaḥ samārabdho hariśaṅkaravarjitaḥ / jaṭāsuras tatra daityaś chidraṃ dṛṣṭvā samāgataḥ
ततोविध्वंसितो यज्ञो दानवैर् बलदर्पितैः । यज्ञयूपा यज्ञपात्रं दश दिक्षु निपातिताः
tatovidhvaṃsito yajño dānavair baladarpitaiḥ / yajñayūpā yajñapātraṃ daśa dikṣu nipātitāḥ
भुक्तो हुतपुरोडाशः सोमपानं च तैः कृतम् । प्रणष्टा देवताः सर्वा दानवानां भयेन च
bhukto hutapuroḍāśaḥ somapānaṃ ca taiḥ kṛtam / praṇaṣṭā devatāḥ sarvā dānavānāṃ bhayena ca
अष्टोत्तरशतं देवा मृगरूपेण निर्गताः । धनदो यक्षरूपेण प्रणष्टः स्वपुरीं गतः
aṣṭottaraśataṃ devā mṛgarūpeṇa nirgatāḥ / dhanado yakṣarūpeṇa praṇaṣṭaḥ svapurīṃ gataḥ
महिषारूढो धर्मराजो गजारूढश् शतक्रतुः । मेषारूढो हव्यवाहो निर्गता व्रतमास्थिताः
mahiṣārūḍho dharmarājo gajārūḍhaś śatakratuḥ / meṣārūḍho havyavāho nirgatā vratamāsthitāḥ
वरुणश् च समायातः प्रणष्टः स्वपुरीं गतः । मकरासनमारूढो वायुश् च मृगम् आश्रितः
varuṇaś ca samāyātaḥ praṇaṣṭaḥ svapurīṃ gataḥ / makarāsanamārūḍho vāyuś ca mṛgam āśritaḥ
ईशान ईशरूपेण वृषारूढः पलायितः । अस्त्राणि लोकपालानां हृतानि दनुसम्भवैः
īśāna īśarūpeṇa vṛṣārūḍhaḥ palāyitaḥ / astrāṇi lokapālānāṃ hṛtāni danusambhavaiḥ
एकाकी यानम् आरुह्य कथं यामि स्त्रिया सह । चिन्तयित्वा नृपश्रेष्ठश् चास्त्रं जग्राह भारत
ekākī yānam āruhya kathaṃ yāmi striyā saha / cintayitvā nṛpaśreṣṭhaś cāstraṃ jagrāha bhārata
तिष्ठ तिष्ठेति चोक्त्वा वै दैत्यसिंह दुरासदम् । न क्षत्रकुलसंजाता जातु दृष्ट्वा पलायिताः
tiṣṭha tiṣṭheti coktvā vai daityasiṃha durāsadam / na kṣatrakulasaṃjātā jātu dṛṣṭvā palāyitāḥ
दश द्वादशवर्षाणि विमुखास् तव पूर्वजाः । न चात्राह्वानितो रुद्रो रुद्र भागो न कल्पितः
daśa dvādaśavarṣāṇi vimukhās tava pūrvajāḥ / na cātrāhvānito rudro rudra bhāgo na kalpitaḥ
यज्ञे ऽस्मिन् यज्ञपुरुषो नाहूतो भगवान् हरिः । तेन दोषेण मे यज्ञो दानवैश् च विनाशितः
yajñe 'smin yajñapuruṣo nāhūto bhagavān hariḥ / tena doṣeṇa me yajño dānavaiś ca vināśitaḥ
एवम् उक्त्वा नृपश्रेष्ठो रुद्रं ध्यात्वा महेश्वरम् । रौद्ररूपं समास्थाय ज्याघोषं घोषरूपिणम्
evam uktvā nṛpaśreṣṭho rudraṃ dhyātvā maheśvaram / raudrarūpaṃ samāsthāya jyāghoṣaṃ ghoṣarūpiṇam
जग्राह कोपान् निस्त्रिंशं निजघान च दानवान् । आहूताश् च पुनर्देवाः सर्वे ब्रह्मपुरोगमाः
jagrāha kopān nistriṃśaṃ nijaghāna ca dānavān / āhūtāś ca punardevāḥ sarve brahmapurogamāḥ
ऊचुस् ते वचनं देवा राजानं प्रति भारत । त्वया समो ऽत्र राजर्षे न भूतो न भविष्यति
ūcus te vacanaṃ devā rājānaṃ prati bhārata / tvayā samo 'tra rājarṣe na bhūto na bhaviṣyati
देवानां वचनं श्रुत्वा ययातिर् वाक्यम् अब्रवीत् । पुनः प्रवर्तितो यज्ञो हरविष्णुप्रसादतः
devānāṃ vacanaṃ śrutvā yayātir vākyam abravīt / punaḥ pravartito yajño haraviṣṇuprasādataḥ
युक्तं पलायनं चात्र क्षत्रियस्य न विद्यते । स्तुतस् तु तेन कार्येण शूलपाणिः पिनाकधृक्
yuktaṃ palāyanaṃ cātra kṣatriyasya na vidyate / stutas tu tena kāryeṇa śūlapāṇiḥ pinākadhṛk
पातालाद् उत्थितं तत्र लिङ्गं कालानलप्रभम् । शुक्लीकृतं जगत् सर्वं प्रभया तस्य भारत
pātālād utthitaṃ tatra liṅgaṃ kālānalaprabham / śuklīkṛtaṃ jagat sarvaṃ prabhayā tasya bhārata
वरं वृणीष्व भद्रं ते तम् उवाच वृषध्वजः । ययातिर् उवाच: यदि तुष्टो ऽसि मे देव वरं दातुं ममेच्छसि
varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te tam uvāca vṛṣadhvajaḥ / yayātir uvāca: yadi tuṣṭo 'si me deva varaṃ dātuṃ mamecchasi
इदं स्थानं न मोक्तव्यम् उमया सह शङ्कर । यज्ञदानादिकं सर्वम् अक्षयं चात्र सर्वदा
idaṃ sthānaṃ na moktavyam umayā saha śaṅkara / yajñadānādikaṃ sarvam akṣayaṃ cātra sarvadā
तपोहीना नरा ये च दानहीनाः सकिल्बिषाः । ते सर्वे त्वत्पुरं यान्तु शुक्लतीर्थप्रभावतः
tapohīnā narā ye ca dānahīnāḥ sakilbiṣāḥ / te sarve tvatpuraṃ yāntu śuklatīrthaprabhāvataḥ
तम् उवाच महादेवः सत्यम् एतत् तवोदितम् । यं यं कामयते कामं तं तं प्राप्नोति मानवः
tam uvāca mahādevaḥ satyam etat tavoditam / yaṃ yaṃ kāmayate kāmaṃ taṃ taṃ prāpnoti mānavaḥ
अस्य तीर्थस्य महात्म्याल् लिङ्गस्यास्य समर्चनात् । नरकं नैव पश्यन्ति जन्मजन्मनि भारत
asya tīrthasya mahātmyāl liṅgasyāsya samarcanāt / narakaṃ naiva paśyanti janmajanmani bhārata
एतत् ते कथितं राजन् यथा स्कन्दशिवोदितम् । तत्र ये निहता दैत्याः प्राप्तास् ते ऽपि शिवालयम्
etat te kathitaṃ rājan yathā skandaśivoditam / tatra ye nihatā daityāḥ prāptās te 'pi śivālayam
स्वं स्वं यानं समारूढा ययुर् देवास् त्रिविष्टपम् । मुदा परमया युक्तः स्तूयमानो नृपोत्तमः
svaṃ svaṃ yānaṃ samārūḍhā yayur devās triviṣṭapam / mudā paramayā yuktaḥ stūyamāno nṛpottamaḥ
ययातिर् नाम राजर्षी राज्यं कृत्वा दिवं गतः । श्रवणात् कीर्तनाद् अस्य शिवलोके महीयते
yayātir nāma rājarṣī rājyaṃ kṛtvā divaṃ gataḥ / śravaṇāt kīrtanād asya śivaloke mahīyate