इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे दारुवनप्रसङ्गे नर्मदेश्वरकीर्तनं नाम षट्सप्ततितमो ऽध्यायः ॥ RKS अध्याय 77 ततो गच्छेच् च राजेन्द्र कपिलातीर्थम् उत्तमम् । स्नानमात्रः प्रसङ्गेन नर्मदेश्वरकीर्तनम्
iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe dāruvanaprasaṅge narmadeśvarakīrtanaṃ nāma ṣaṭsaptatitamo 'dhyāyaḥ || RKS adhyāya 77 tato gacchec ca rājendra kapilātīrtham uttamam / snānamātraḥ prasaṅgena narmadeśvarakīrtanam
तस्मिंस् तीर्थे तु राजेन्द्र कपिलां यः प्रयच्छति । यावन्ति रोमकूपानि तत्प्रसूतिकुलेषु च
tasmiṃs tīrthe tu rājendra kapilāṃ yaḥ prayacchati / yāvanti romakūpāni tatprasūtikuleṣu ca
तावन्त्य् अब्दसहस्राणि विष्णुलोके महीयते । जले वाग्निप्रवेशे वा अथवानशके नरः
tāvanty abdasahasrāṇi viṣṇuloke mahīyate / jale vāgnipraveśe vā athavānaśake naraḥ
तत्र तीर्थे मृतो यस् तु न गर्भे जायते क्वचित् । एव हि विधिर् उद्दिष्टः सकलो नृपसत्तम
tatra tīrthe mṛto yas tu na garbhe jāyate kvacit / eva hi vidhir uddiṣṭaḥ sakalo nṛpasattama
तीर्थस्य च फलं पुण्यं किम् अन्यत् परिपृच्छसि । धन्यं यशस्यम् आयुष्यं सर्वदुःखघ्नम् उत्तमम्
tīrthasya ca phalaṃ puṇyaṃ kim anyat paripṛcchasi / dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ sarvaduḥkhaghnam uttamam
एतच् छ्रुत्वा नरो राजन् सर्वपापैः प्रमुच्यते । ततो गच्छेत् तु राजेन्द्र करञ्जेश्वरम् उत्तमम्
etac chrutvā naro rājan sarvapāpaiḥ pramucyate / tato gacchet tu rājendra karañjeśvaram uttamam
तत्र सिद्धो महाभाग दैत्यो वै लोकविश्रुतः । युधिष्ठिर उवाच: को ऽसौ सिद्धो महाभाग तत्र तीर्थे महातपाः
tatra siddho mahābhāga daityo vai lokaviśrutaḥ / yudhiṣṭhira uvāca: ko 'sau siddho mahābhāga tatra tīrthe mahātapāḥ
कस्य पुत्रो ऽथ किंकार्यं कालः कः कथय द्विज । मार्कण्डेय उवाच: पुरा चादियुगे राजन् मानसो ब्रह्मणः सुतः
kasya putro 'tha kiṃkāryaṃ kālaḥ kaḥ kathaya dvija / mārkaṇḍeya uvāca: purā cādiyuge rājan mānaso brahmaṇaḥ sutaḥ
वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो मरीचिर् नाम नामतः । तस्या ऽपि कश्यपो राजन् कालेन महतानघ
vedavedāṅgatattvajño marīcir nāma nāmataḥ / tasyā 'pi kaśyapo rājan kālena mahatānagha
पुत्रो ऽथ मानसो जातः साक्षाद् ब्रह्मेव चापरः । क्षमा दमा दया दानं सत्यं शौचम् अथार्जवम्
putro 'tha mānaso jātaḥ sākṣād brahmeva cāparaḥ / kṣamā damā dayā dānaṃ satyaṃ śaucam athārjavam
मरीचेस् तु गुणास् त्व् एते सन्ति भान्ति च भारत । एवं गुणगणाः कीर्तिः कश्यपे द्विजसत्तमे
marīces tu guṇās tv ete santi bhānti ca bhārata / evaṃ guṇagaṇāḥ kīrtiḥ kaśyape dvijasattame
ज्ञात्वा प्रजापतिर् दक्षो भार्यार्थे स्वसुतां ददौ । अदितिर् वै दनुश् चैव तथा ह्येकादशा पराः
jñātvā prajāpatir dakṣo bhāryārthe svasutāṃ dadau / aditir vai danuś caiva tathā hyekādaśā parāḥ
यासां पुत्राश् च पौत्राश् च जाता भ्रातरसंख्यकाः । अदितिर् जनयामास पुत्रानिन्द्रपुरोगमान्
yāsāṃ putrāś ca pautrāś ca jātā bhrātarasaṃkhyakāḥ / aditir janayāmāsa putrānindrapurogamān
नागान् प्रेतपिशाचांश् च पतत्रीन् यक्षराक्षसान् । सिंहव्याघ्रवराहांश् च अन्या इत्य् एवम् आदयः
nāgān pretapiśācāṃś ca patatrīn yakṣarākṣasān / siṃhavyāghravarāhāṃś ca anyā ity evam ādayaḥ
जातास् तस्य महाबाहो कश्यपस्य प्रजापतेः । यैस् तु लोकत्रयं व्याप्तं स्थावरं जङ्गमं महत्
jātās tasya mahābāho kaśyapasya prajāpateḥ / yais tu lokatrayaṃ vyāptaṃ sthāvaraṃ jaṅgamaṃ mahat
तथान्यश् च महाभागो दनोः पुत्रो व्यजायत । सर्वलक्षणसम्पन्नः करञ्जो नाम नामतः
tathānyaś ca mahābhāgo danoḥ putro vyajāyata / sarvalakṣaṇasampannaḥ karañjo nāma nāmataḥ
बलेर् इव महाभाग चचार सुमहत् तपः । वरेण छन्दयामास त्रिपुरान्तकरः प्रभुः
baler iva mahābhāga cacāra sumahat tapaḥ / vareṇa chandayāmāsa tripurāntakaraḥ prabhuḥ
भोः करञ्ज महासत्त्व परितुष्टो ऽस्मि ते ऽनघ । वरं वृणीष्व भद्रं ते यत् ते मनसि वर्तते
bhoḥ karañja mahāsattva parituṣṭo 'smi te 'nagha / varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te yat te manasi vartate
करञ्ज उवाच: यदि तुष्टो ऽसि मे देव त्रिपुरान्तकर प्रभो । ततः पुत्रैश् च पौत्रैश् च सहितं मे धनं कुरु
karañja uvāca: yadi tuṣṭo 'si me deva tripurāntakara prabho / tataḥ putraiś ca pautraiś ca sahitaṃ me dhanaṃ kuru
तथेत्य् उक्त्वा महादेव उमया सहितस् तदा । वृषारूढो गणैः सार्धं तत्रैवान्तरधीयत
tathety uktvā mahādeva umayā sahitas tadā / vṛṣārūḍho gaṇaiḥ sārdhaṃ tatraivāntaradhīyata
गते चादर्शनं देवे सो ऽपि दैत्यो मुदान्वितः । स्वनाम्ना च महादेवं स्थापयित्वा गृहं ययौ
gate cādarśanaṃ deve so 'pi daityo mudānvitaḥ / svanāmnā ca mahādevaṃ sthāpayitvā gṛhaṃ yayau
तदा प्रभृति तत्तीर्थं करञ्जेश्वरम् उत्तमम् । स्नानमात्रो नरो राजन् मुच्यते ब्रह्महत्यया
tadā prabhṛti tattīrthaṃ karañjeśvaram uttamam / snānamātro naro rājan mucyate brahmahatyayā
तस्मिंस् तीर्थे महाराज तर्पयेत् पितृदेवताः । सो ऽग्निष्टोमस्य यत्पुण्यं फलं प्राप्नोत्य् असंशयम्
tasmiṃs tīrthe mahārāja tarpayet pitṛdevatāḥ / so 'gniṣṭomasya yatpuṇyaṃ phalaṃ prāpnoty asaṃśayam
अनाशकं तु यः कुर्यात् तस्मिंस् तीर्थे नरोत्तम
anāśakaṃ tu yaḥ kuryāt tasmiṃs tīrthe narottama
अथाग्नौ च जले प्राणान् भूतले वापि यस् त्यजेत् । स्वर्गे स तु वसेन् नूनं वर्षाणाम् अयुतद्वयम्
athāgnau ca jale prāṇān bhūtale vāpi yas tyajet / svarge sa tu vasen nūnaṃ varṣāṇām ayutadvayam
धनवान् सुकुले चान्ते जायते विपुले कुले । वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः
dhanavān sukule cānte jāyate vipule kule / vedavedāṅgatattvajñaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ
राजा वा राजतुल्यो वा जायते नात्र संशयः । पुत्रपौत्रसमायुक्तः सर्वव्याधिविवर्जितः
rājā vā rājatulyo vā jāyate nātra saṃśayaḥ / putrapautrasamāyuktaḥ sarvavyādhivivarjitaḥ
एतत् ते सर्वमाख्यातं यत् त्वं मां परिपृच्छसि । तीर्थस्य तु फलं युक्त्या सर्वदानेषु भारत
etat te sarvamākhyātaṃ yat tvaṃ māṃ paripṛcchasi / tīrthasya tu phalaṃ yuktyā sarvadāneṣu bhārata
एतत् पुण्यं पापहरं धन्यं दुःखप्रणाशनम् । पठतां शृण्वतां चैव तीर्थमाहात्म्यम् उत्तमम्
etat puṇyaṃ pāpaharaṃ dhanyaṃ duḥkhapraṇāśanam / paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ caiva tīrthamāhātmyam uttamam
यस् तु श्रावयते श्राद्धे स तत्पितृपरायणः । अक्षयं तस्य सर्वं स्याच् छङ्करस् त्व् इदम् अब्रवीत्
yas tu śrāvayate śrāddhe sa tatpitṛparāyaṇaḥ / akṣayaṃ tasya sarvaṃ syāc chaṅkaras tv idam abravīt