इति श्रीवामनपुराणे पञ्चाशो ऽध्यायः पुलस्त्य उवाच । देवमातुः स्थिते उदरे वामनाकृतौ । निस्तेजसो ऽसुरा जाता यथोक्तं विश्वयोनिना
iti śrīvāmanapurāṇe pañcāśo 'dhyāyaḥ pulastya uvāca / devamātuḥ sthite udare vāmanākṛtau / nistejaso 'surā jātā yathoktaṃ viśvayoninā
निस्तेजसो ऽसुरान् दृष्ट्वा प्रह्लादं दानवेश्वरम् । बलिर्दानवशार्दूल इदं वचनमब्रवीत्
nistejaso 'surān dṛṣṭvā prahlādaṃ dānaveśvaram / balirdānavaśārdūla idaṃ vacanamabravīt
बलिरुवाच । तात निस्तेजसो दैत्याः केन जातास्तु हेतुना । कथ्यतां परमज्ञो ऽसि शुभाशुभविशारद
baliruvāca / tāta nistejaso daityāḥ kena jātāstu hetunā / kathyatāṃ paramajño 'si śubhāśubhaviśārada
पुलस्त्य उवाच । तत्पौत्रवचनं श्रुत्वा मुहूर्तं ध्यानमास्तितः । किमर्थं तेजसो हानिरिति कस्मादतीव च
pulastya uvāca / tatpautravacanaṃ śrutvā muhūrtaṃ dhyānamāstitaḥ / kimarthaṃ tejaso hāniriti kasmādatīva ca
स ज्ञात्वा वासुदेवोत्थं भयं दैत्येष्वनुत्तमम् । चिन्तयामास योगात्मा क्व विष्णुः सांप्रतं स्थितः
sa jñātvā vāsudevotthaṃ bhayaṃ daityeṣvanuttamam / cintayāmāsa yogātmā kva viṣṇuḥ sāṃprataṃ sthitaḥ
अधो नाभेः स पातालान् सप्त संचिन्त्य नारद । नाबेरुपरि भूरादिल्लोकांश्चर्तुमियाद् वशी
adho nābheḥ sa pātālān sapta saṃcintya nārada / nāberupari bhūrādillokāṃścartumiyād vaśī
भूमिं स पङ्कजाकारां तन्मध्ये पङ्कजाकृतिम् । मेरुं ददर्श शैलेन्द्रं शातकौम्भं महर्द्धिमत्
bhūmiṃ sa paṅkajākārāṃ tanmadhye paṅkajākṛtim / meruṃ dadarśa śailendraṃ śātakaumbhaṃ maharddhimat
तस्योपरि महापुर्यस्त्वष्टौ लोकपतीस्तथा । तेषामातुः स ददृशे मृगपक्षिगणैर्वृतम्
tasyopari mahāpuryastvaṣṭau lokapatīstathā / teṣāmātuḥ sa dadṛśe mṛgapakṣigaṇairvṛtam
तदधस्तान्महापुण्यमाश्रमं सुरपूजितम् । देवमातुः स ददृशे मृगपक्षिगणैर्वृतम्
tadadhastānmahāpuṇyamāśramaṃ surapūjitam / devamātuḥ sa dadṛśe mṛgapakṣigaṇairvṛtam
तां दृष्ट्वा देवजननीं सर्वतेजोधिकां मुने । विवेश दानवपतिरन्वेष्टुं मधुसूदनम्
tāṃ dṛṣṭvā devajananīṃ sarvatejodhikāṃ mune / viveśa dānavapatiranveṣṭuṃ madhusūdanam
स दृष्टवाञ्जगन्नाथं माधवं वामनाकृतिम् । सर्वभीतवरेण्यं तं देवमातुरथोदरे
sa dṛṣṭavāñjagannāthaṃ mādhavaṃ vāmanākṛtim / sarvabhītavareṇyaṃ taṃ devamāturathodare
तं दृष्ट्वा पुण्डरीकाक्षं शङ्खचक्रगदाधरम् । सुरासुरगणैः सर्वैः सर्वतो व्याप्तविग्रहम्
taṃ dṛṣṭvā puṇḍarīkākṣaṃ śaṅkhacakragadādharam / surāsuragaṇaiḥ sarvaiḥ sarvato vyāptavigraham
तेनैव क्रमयोगेन दृष्ट्वा वामनतां गतम् । दैत्यतेजोहरं विष्णुं प्रकृतिस्थो ऽभवत् ततः
tenaiva kramayogena dṛṣṭvā vāmanatāṃ gatam / daityatejoharaṃ viṣṇuṃ prakṛtistho 'bhavat tataḥ
अथोवाच महाबुद्धिर्विरोजनसुतं बलिम् । प्रह्लादो मधुरं वाक्यं प्रणम्य मधुसूदनम्
athovāca mahābuddhirvirojanasutaṃ balim / prahlādo madhuraṃ vākyaṃ praṇamya madhusūdanam
प्रह्लाद उवाच । श्रूयतां सर्वमाख्यास्ये यतो वो भयमागतम् । येन निस्तेजसो दैत्या जाता दैत्येन्द्र हेतुना
prahlāda uvāca / śrūyatāṃ sarvamākhyāsye yato vo bhayamāgatam / yena nistejaso daityā jātā daityendra hetunā
भवता निर्जिता देवाः सेन्द्ररुद्रार्कपावकाः । प्रयाताः शरणं देवं हरिं त्रिभुवनेश्वरम्
bhavatā nirjitā devāḥ sendrarudrārkapāvakāḥ / prayātāḥ śaraṇaṃ devaṃ hariṃ tribhuvaneśvaram
स तेषामभयं दत्त्वा शक्रादिनां जगद्गुरुः । अवतीर्णो महाबाहुरदित्या जठरे हरिः
sa teṣāmabhayaṃ dattvā śakrādināṃ jagadguruḥ / avatīrṇo mahābāhuradityā jaṭhare hariḥ
हृतानि वस्तेन बले तेजांसीति मतिर्मम । नालं तमो विषहितुं स्थातुं सूर्योदयं बले
hṛtāni vastena bale tejāṃsīti matirmama / nālaṃ tamo viṣahituṃ sthātuṃ sūryodayaṃ bale
पुलस्त्य उवाच । प्रह्लादवचनं श्रुत्वा क्रोधप्रस्फुरिताधरः । प्रह्लादमाहाथ बलिर्भाविकर्मप्रचोदितः
pulastya uvāca / prahlādavacanaṃ śrutvā krodhaprasphuritādharaḥ / prahlādamāhātha balirbhāvikarmapracoditaḥ
बलिरुवाच । तात को ऽय हरिर्नाम यतो नो भयमागतम् । सन्ति मे शतशो दैत्या वासुदेवबलाधिकाः
baliruvāca / tāta ko 'ya harirnāma yato no bhayamāgatam / santi me śataśo daityā vāsudevabalādhikāḥ
सहस्रशो यैरमराः सेन्द्ररुद्राग्निमारुताः । निर्जित्य त्याजिताः स्वर्गं भग्नदर्पा रणाजिरे
sahasraśo yairamarāḥ sendrarudrāgnimārutāḥ / nirjitya tyājitāḥ svargaṃ bhagnadarpā raṇājire
येन सूर्यरथाद् वेगात् चक्रं कृष्टं महाजवम् । स विप्रचित्तिर्बलवान् मम सैन्यपुरस्सरः
yena sūryarathād vegāt cakraṃ kṛṣṭaṃ mahājavam / sa vipracittirbalavān mama sainyapurassaraḥ
अयःशुङ्कु शिवः शंभुरसिलोमा विलोमकृत् । त्रिशिरा मकराक्षश्च वृषपर्वा नतेक्षमः
ayaḥśuṅku śivaḥ śaṃbhurasilomā vilomakṛt / triśirā makarākṣaśca vṛṣaparvā natekṣamaḥ
एते चानये च बलिनो नानायुधविसारदाः । येषामेकैकशो विष्णुः कलां नार्हति षोडशीम्
ete cānaye ca balino nānāyudhavisāradāḥ / yeṣāmekaikaśo viṣṇuḥ kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm
पुलस्त्य उवाच । पौत्रस्यैतद् वचः श्रुत्वा प्रह्लादः क्रोधमूर्छितः । धिग्धिगित्याह स बलिं वैकुण्ठाक्षेपवादिनम्
pulastya uvāca / pautrasyaitad vacaḥ śrutvā prahlādaḥ krodhamūrchitaḥ / dhigdhigityāha sa baliṃ vaikuṇṭhākṣepavādinam
धिक्त्वां पापसमारारं दुषुटबुद्धिं सुबालिशम् । हरिं निन्दयतो जिह्वा कथं न पतिता तव
dhiktvāṃ pāpasamārāraṃ duṣuṭabuddhiṃ subāliśam / hariṃ nindayato jihvā kathaṃ na patitā tava
शोच्यस्त्वमसि दुर्बुद्धे निन्दनीयश् च साधुभिः । यत् त्रैलोक्यगुरुं विष्णुमभिनिन्दसि दुर्मते
śocyastvamasi durbuddhe nindanīyaś ca sādhubhiḥ / yat trailokyaguruṃ viṣṇumabhinindasi durmate
शोच्यश्चास्मि न संदेहो येन जातः पिता तव । यस्य त्वं कर्कशः पुत्रो जातो देवावमान्यकः
śocyaścāsmi na saṃdeho yena jātaḥ pitā tava / yasya tvaṃ karkaśaḥ putro jāto devāvamānyakaḥ
भवान् किल विजानाति तथा चामी महासुराः । यता नान्यः प्रियः कश्चिन्मम तस्माज्जनार्दनात्
bhavān kila vijānāti tathā cāmī mahāsurāḥ / yatā nānyaḥ priyaḥ kaścinmama tasmājjanārdanāt
जानन्नपि प्रियतरं प्राणेभ्यो ऽपि हरिं मम् । सर्वेश्वरेश्वरं देवं कथं निन्दितवानसि
jānannapi priyataraṃ prāṇebhyo 'pi hariṃ mam / sarveśvareśvaraṃ devaṃ kathaṃ ninditavānasi
गुरुः पूज्यस्तव पिता पूज्यस्तस्याप्यहं गुरुः । ममापि पूज्यो भगवान् गुरुर्लोकगुरुर्हरिः
guruḥ pūjyastava pitā pūjyastasyāpyahaṃ guruḥ / mamāpi pūjyo bhagavān gururlokagururhariḥ
गुरोर्गुरुगुरुर्मूढ पूज्यः पज्यतमस्तव । पूज्यं निन्दयसे पाप कथं न पतितो ऽस्यधः
gurorgurugururmūḍha pūjyaḥ pajyatamastava / pūjyaṃ nindayase pāpa kathaṃ na patito 'syadhaḥ
शोचनीया दुराचारा दानवामी कृतास्त्वया । येषां त्वं कर्कशो राजा वासुदेवस्य निन्दकः
śocanīyā durācārā dānavāmī kṛtāstvayā / yeṣāṃ tvaṃ karkaśo rājā vāsudevasya nindakaḥ
यस्माद् पूज्योर्ऽचनीयश्च भवता निन्दितो हरिः । तस्मात् पापसमाचरा राज्यनाशमवाप्नुहि
yasmād pūjyor'canīyaśca bhavatā nindito hariḥ / tasmāt pāpasamācarā rājyanāśamavāpnuhi
यता नान्यत् प्रियतरं विद्यते मम केशवात् । मनसा कर्मणा वाचा राज्यभ्रष्टस्तथा पत
yatā nānyat priyataraṃ vidyate mama keśavāt / manasā karmaṇā vācā rājyabhraṣṭastathā pata
यता न तस्मादपरं व्यतिरिक्तं हि विद्यते । चतुर्दशसु लोकेषु रपाज्यभ्रष्टस्तथा पत
yatā na tasmādaparaṃ vyatiriktaṃ hi vidyate / caturdaśasu lokeṣu rapājyabhraṣṭastathā pata
सर्वेषामंपि भूतानां नान्यल्लोके परायणम् । यथा तथानुपस्येयं भवन्तं राज्यविच्युतम्
sarveṣāmaṃpi bhūtānāṃ nānyalloke parāyaṇam / yathā tathānupasyeyaṃ bhavantaṃ rājyavicyutam
पुलस्त्य उवाच । एवमुच्चारिते वाक्ये बलिः सत्वरितस्तदा । अवतीर्यासनाद् ब्रह्मन् कृताञ्जलिपुटो बली
pulastya uvāca / evamuccārite vākye baliḥ satvaritastadā / avatīryāsanād brahman kṛtāñjalipuṭo balī
शिरसा प्रणिपत्याह प्रसादं यातु मे गुरुः । कृतापराधानपि हि क्षमन्ति गुरवः शिशून्
śirasā praṇipatyāha prasādaṃ yātu me guruḥ / kṛtāparādhānapi hi kṣamanti guravaḥ śiśūn
तत्साधु यदहं शप्तो भवता दानवेश्वर । न बिभेमि परेभ्यो ऽहं न च राज्यपरिक्षयात्
tatsādhu yadahaṃ śapto bhavatā dānaveśvara / na bibhemi parebhyo 'haṃ na ca rājyaparikṣayāt
नैव दुःखं मम विभो यदहं राज्यविच्युतः । दुःखं कृतापराधत्वाद् भवतो मे महत्तरम्
naiva duḥkhaṃ mama vibho yadahaṃ rājyavicyutaḥ / duḥkhaṃ kṛtāparādhatvād bhavato me mahattaram
तत् क्षम्यतां तात ममापराधो बालो ऽस्मयनाथो ऽस्मि सुदुर्मतिश्च । कृते ऽपि दोषे गुरवः शिशूनां क्षमन्ति दैत्यं समुपागतानाम्
tat kṣamyatāṃ tāta mamāparādho bālo 'smayanātho 'smi sudurmatiśca / kṛte 'pi doṣe guravaḥ śiśūnāṃ kṣamanti daityaṃ samupāgatānām
पुलस्त्य उवाच । स एवमुक्तो वचनं महात्मा विमुक्तमोहो हरिपादभक्तः । चिरं विचिन्त्याद्भुतमेतदित्थमुवाच पौत्रं मधुरं वचो ऽथ
pulastya uvāca / sa evamukto vacanaṃ mahātmā vimuktamoho haripādabhaktaḥ / ciraṃ vicintyādbhutametaditthamuvāca pautraṃ madhuraṃ vaco 'tha
प्रह्लाद उवाच । तात मोहेन मे ज्ञानं विवेकश्च तिरस्कृतः । येन सर्वगतं विष्णुं जानंस्त्वां सप्तवानहम्
prahlāda uvāca / tāta mohena me jñānaṃ vivekaśca tiraskṛtaḥ / yena sarvagataṃ viṣṇuṃ jānaṃstvāṃ saptavānaham
नूनमेतेन भाव्यं वै भवतो येन दानव । ममाविशन्महाबाहो विवेकप्रतिषेधकः
nūnametena bhāvyaṃ vai bhavato yena dānava / mamāviśanmahābāho vivekapratiṣedhakaḥ
तस्माद् राज्यं प्रति विभो न ज्वरं कर्तुमर्हसि । अवश्यं भाविनो ह्यर्था न विनश्यन्ति कर्हिचित्
tasmād rājyaṃ prati vibho na jvaraṃ kartumarhasi / avaśyaṃ bhāvino hyarthā na vinaśyanti karhicit
पुत्रमित्रकलत्रार्थ राज्यभोगधनाय च । आगमे निर्गमे प्राज्ञो न विषादं समाचरेत्
putramitrakalatrārtha rājyabhogadhanāya ca / āgame nirgame prājño na viṣādaṃ samācaret
यथा यथा समायान्ति पूर्वकर्मविधानतः । सुखदुःखानि दैत्येन्द्र नरस्तानि सहेत् तथा
yathā yathā samāyānti pūrvakarmavidhānataḥ / sukhaduḥkhāni daityendra narastāni sahet tathā
आपदामागमं दृष्ट्वा न विष्ण्णो भवेद् वशी । संपदं च सुविस्तीर्णां प्राप्य नो ऽधृतिमान् भवेत्
āpadāmāgamaṃ dṛṣṭvā na viṣṇṇo bhaved vaśī / saṃpadaṃ ca suvistīrṇāṃ prāpya no 'dhṛtimān bhavet
धनक्षये न मुह्यन्ति न हृष्यन्ति धनागमे । धीराः कार्येषु च सदा भवन्ति पुरुषोत्तमाः
dhanakṣaye na muhyanti na hṛṣyanti dhanāgame / dhīrāḥ kāryeṣu ca sadā bhavanti puruṣottamāḥ
एवं विदित्वा दैत्येन्द्र न विषादं कथञ्चन । कर्तुमर्हसि विद्वांस्त्वं पण्डितो नावसीदति
evaṃ viditvā daityendra na viṣādaṃ kathañcana / kartumarhasi vidvāṃstvaṃ paṇḍito nāvasīdati
तथान्यच्च महाबाहो हितं शृणु महार्थकम् । भवतो ऽथ तथान्येषां श्रुत्वा तच्च समाचर
tathānyacca mahābāho hitaṃ śṛṇu mahārthakam / bhavato 'tha tathānyeṣāṃ śrutvā tacca samācara
शरण्यं शरणं गच्छ तमेव पुरुषोत्त्मम् । स ते त्राता भयादस्माद् दानवेन्द्र भविष्यति
śaraṇyaṃ śaraṇaṃ gaccha tameva puruṣottmam / sa te trātā bhayādasmād dānavendra bhaviṣyati
ये संश्रिता हरिमनन्तमनादिमध्यं विष्णुं चराचरगुरुं हरिमीशितारम् । संसारगर्तपतितस्य करावलम्बं नूनं न ते भुवि नरा ज्वरिणो भवन्ति
ye saṃśritā harimanantamanādimadhyaṃ viṣṇuṃ carācaraguruṃ harimīśitāram / saṃsāragartapatitasya karāvalambaṃ nūnaṃ na te bhuvi narā jvariṇo bhavanti
तन्मना दानवश्रेष्ठ तद्भक्तश्च भवाधुना । स एष भवतः श्रेयो विधास्यति जनार्धनः
tanmanā dānavaśreṣṭha tadbhaktaśca bhavādhunā / sa eṣa bhavataḥ śreyo vidhāsyati janārdhanaḥ
अहं च पापोपशमार्थमीशमाराध्य यास्ये प्रतितीर्थयात्राम् । विमुक्तपापश्च ततो गमिष्ये यत्राच्युतो लोकपतिर्नृसिंहः
ahaṃ ca pāpopaśamārthamīśamārādhya yāsye pratitīrthayātrām / vimuktapāpaśca tato gamiṣye yatrācyuto lokapatirnṛsiṃhaḥ
पुलस्त्य उवाच । इत्येवमाश्वास्य बलिं महात्मा संस्मृत्य योगाधिपतिं च विष्णुम् । आमन्त्र्य सर्वान् दनुयूथपालान् जगाम कर्तुं त्वथ तीर्थयात्राम्
pulastya uvāca / ityevamāśvāsya baliṃ mahātmā saṃsmṛtya yogādhipatiṃ ca viṣṇum / āmantrya sarvān danuyūthapālān jagāma kartuṃ tvatha tīrthayātrām