इति श्रीवामनपुराणे एकपञ्चाशो ऽध्यायः नारद उवाच । कानि तीर्थानि विप्रेन्द्र प्रह्लादो ऽनुजगाम ह । प्रह्लादतीर्थयात्रां मे सम्यगाख्यातुमर्हसि
iti śrīvāmanapurāṇe ekapañcāśo 'dhyāyaḥ nārada uvāca / kāni tīrthāni viprendra prahlādo 'nujagāma ha / prahlādatīrthayātrāṃ me samyagākhyātumarhasi
पुलस्त्य उवाच । शृणुष्व कथयिष्यामि पापपङ्कप्रणाशिनीम् । प्रह्लादतीर्थयात्रां ते शुद्धपुण्यप्रदायिनीम्
pulastya uvāca / śṛṇuṣva kathayiṣyāmi pāpapaṅkapraṇāśinīm / prahlādatīrthayātrāṃ te śuddhapuṇyapradāyinīm
संत्यज्य मेरुं कनकाचलेन्द्रं तीर्थं जगामामरसंघजुष्टम् । ख्यातं पृतिव्यां शुभदं हि मानसं यत्र स्थितो मत्स्यवपुः सुरेशः
saṃtyajya meruṃ kanakācalendraṃ tīrthaṃ jagāmāmarasaṃghajuṣṭam / khyātaṃ pṛtivyāṃ śubhadaṃ hi mānasaṃ yatra sthito matsyavapuḥ sureśaḥ
तस्मिंस्तीर्थवरे स्नात्वा संतर्प्य पितृदेवताः । संपूज्य च जगन्नाथमच्युतं श्रुतिभिर्युतम्
tasmiṃstīrthavare snātvā saṃtarpya pitṛdevatāḥ / saṃpūjya ca jagannāthamacyutaṃ śrutibhiryutam
उपोष्य भूयः संपूज्य देवर्षिपितृमानवान् । जगाम कच्छपं द्रष्टुं कौशिक्यां पापनाशनम्
upoṣya bhūyaḥ saṃpūjya devarṣipitṛmānavān / jagāma kacchapaṃ draṣṭuṃ kauśikyāṃ pāpanāśanam
तस्यां स्नात्वा महानद्यां संपूज्य च जगत्पतिम् । समुपोष्य शुचिर्भूत्वा दत्वा विप्रेषु दक्षिणाम्
tasyāṃ snātvā mahānadyāṃ saṃpūjya ca jagatpatim / samupoṣya śucirbhūtvā datvā vipreṣu dakṣiṇām
नमस्कृत्य जगन्नाथमथो कूर्मवपुर्धरम् । ततो जगाम कृष्णाख्यं द्रष्टुं वाजिमुखं प्रभुम् । तत्र देवह्रदे स्नात्वा तर्पयित्वा पितॄन् सुरान्
namaskṛtya jagannāthamatho kūrmavapurdharam / tato jagāma kṛṣṇākhyaṃ draṣṭuṃ vājimukhaṃ prabhum / tatra devahrade snātvā tarpayitvā pitṝn surān
संपूज्य हयशीर्षं च जगाम गजसाह्वयम् । तत्र देवं जगन्नाथं गोविन्दं चक्रपाणिनम्
saṃpūjya hayaśīrṣaṃ ca jagāma gajasāhvayam / tatra devaṃ jagannāthaṃ govindaṃ cakrapāṇinam
स्नात्वा संपूज्य विधिवत् जगाम यमुनां नीम् । तस्यां स्नातः शुचिर्भूत्वा संतर्प्यार्षिसुरान् पितॄन् । ददर्श देवदेवेशं लोकनाथं त्रिविक्रमम्
snātvā saṃpūjya vidhivat jagāma yamunāṃ nīm / tasyāṃ snātaḥ śucirbhūtvā saṃtarpyārṣisurān pitṝn / dadarśa devadeveśaṃ lokanāthaṃ trivikramam
नारद उवाच । साम्प्रतं भगवान् विष्णुस्त्रैलोक्याक्रमणं वपुः । करिष्यति जगत्स्वामी बलेर्बन्धनमीश्वरः
nārada uvāca / sāmprataṃ bhagavān viṣṇustrailokyākramaṇaṃ vapuḥ / kariṣyati jagatsvāmī balerbandhanamīśvaraḥ
तत्कथं पूर्वकाले ऽपि विभुरासीत् त्रिविक्रमः । कस्य वा बन्धनं विष्णुः कृतवांस्तच्च मे वद
tatkathaṃ pūrvakāle 'pi vibhurāsīt trivikramaḥ / kasya vā bandhanaṃ viṣṇuḥ kṛtavāṃstacca me vada
पुलस्त्य उवाच । श्रूयतां कथियिष्यामि यो ऽयं प्रोक्तस्त्रिविक्रमः । यस्मिन् काले संबभूव यं च वञ्चितवानसौ
pulastya uvāca / śrūyatāṃ kathiyiṣyāmi yo 'yaṃ proktastrivikramaḥ / yasmin kāle saṃbabhūva yaṃ ca vañcitavānasau
आसीद् धुन्धुरिति ख्यातः कश्यपस्यौरसः सुतः । दनुगर्भसमुद्भूतो माबलपराक्रमः
āsīd dhundhuriti khyātaḥ kaśyapasyaurasaḥ sutaḥ / danugarbhasamudbhūto mābalaparākramaḥ
स समाराद्य वरदं ब्रह्माणं तपसासुरः । अवध्यत्वं सुरैः सेन्द्रैः प्रार्थयत् स तु नारद
sa samārādya varadaṃ brahmāṇaṃ tapasāsuraḥ / avadhyatvaṃ suraiḥ sendraiḥ prārthayat sa tu nārada
तद् वरं तस्य च प्रादात् तपसा पङ्कजोद्भवः । परितुष्टः स च बली निर्जगाम त्रिविष्टपम्
tad varaṃ tasya ca prādāt tapasā paṅkajodbhavaḥ / parituṣṭaḥ sa ca balī nirjagāma triviṣṭapam
चतुर्थस्य कलेरादौ जित्वा देवान् सवासवान् । धुन्धुः शक्रत्वमकरोद्धिरण्यकशिपौ सति
caturthasya kalerādau jitvā devān savāsavān / dhundhuḥ śakratvamakaroddhiraṇyakaśipau sati
तस्मिन् काले स बलवान् हिरण्यकशिपुस्ततः । चचार मन्दरगिरौ दैत्यं धुन्धुं समाश्रितः
tasmin kāle sa balavān hiraṇyakaśipustataḥ / cacāra mandaragirau daityaṃ dhundhuṃ samāśritaḥ
ततो ऽसुरा यथा कामं विहरन्ति त्रिविष्टपे । ब्रह्मलोके च त्रिदशाः संस्थिता दुःखसंयुताः
tato 'surā yathā kāmaṃ viharanti triviṣṭape / brahmaloke ca tridaśāḥ saṃsthitā duḥkhasaṃyutāḥ
ततो ऽमरान् ब्रह्मसदो निवासिनः श्रुत्वाथ धुन्धुर्दितिजानुवाच । ब्रजाम दैत्य वयमग्रजस्य सदो विजेतुं त्रिदशान् सशक्रान्
tato 'marān brahmasado nivāsinaḥ śrutvātha dhundhurditijānuvāca / brajāma daitya vayamagrajasya sado vijetuṃ tridaśān saśakrān
ते धुन्धुवाक्यं तु निशम्य दैत्याः प्रोचुर्न नो विद्यति लोकपाल । गतिर्यया याम पितामहाजिरं सुदुर्गमो ऽयं परतो हि मार्गः
te dhundhuvākyaṃ tu niśamya daityāḥ procurna no vidyati lokapāla / gatiryayā yāma pitāmahājiraṃ sudurgamo 'yaṃ parato hi mārgaḥ
इतः सहस्रैर्बहुयोजनाख्यैर्लोको महर्नाम महर्षिजुष्टः । येषां हि दृष्ट्यार्ऽपणचोदितेन दह्यन्ति दैत्याः सहसेक्षितेन
itaḥ sahasrairbahuyojanākhyairloko maharnāma maharṣijuṣṭaḥ / yeṣāṃ hi dṛṣṭyār'paṇacoditena dahyanti daityāḥ sahasekṣitena
ततो ऽपरो योजनकोटिना वै लोको जनो नाम वस्न्ति यत्र । गोमातरो ऽस्मासु विनाशकारि यासां रजो ऽपीह महासुरेन्द्र
tato 'paro yojanakoṭinā vai loko jano nāma vasnti yatra / gomātaro 'smāsu vināśakāri yāsāṃ rajo 'pīha mahāsurendra
ततो ऽपरो योजनकोटिभिस्तु षड्भिस्तपो नाम तपस्विजुष्टः । तिष्ठन्ति यत्रासुर साध्यवर्या येषां हि नश्वासमरुत् त्वसह्यः
tato 'paro yojanakoṭibhistu ṣaḍbhistapo nāma tapasvijuṣṭaḥ / tiṣṭhanti yatrāsura sādhyavaryā yeṣāṃ hi naśvāsamarut tvasahyaḥ
ततो ऽपरो योजनकोटिभिस्तु त्रिंशद्भिरादित्यसहस्रदीप्तिः । सत्याभिधानो भगवन्निवासो वरप्रदो ऽभुद् भवतो हि यो ऽसौ
tato 'paro yojanakoṭibhistu triṃśadbhirādityasahasradīptiḥ / satyābhidhāno bhagavannivāso varaprado 'bhud bhavato hi yo 'sau
यस्य वेदध्वनिं श्रुत्वा विकसन्ति सु रादयः । संकोचमसुरा यान्ति ये च तेषां सधर्मिणः
yasya vedadhvaniṃ śrutvā vikasanti su rādayaḥ / saṃkocamasurā yānti ye ca teṣāṃ sadharmiṇaḥ
तस्मान्मा त्वं महाबाहो मतिमेतां समादधः । वैराजभुवनं धुन्धो दुरारोहं सदा नृभिः
tasmānmā tvaṃ mahābāho matimetāṃ samādadhaḥ / vairājabhuvanaṃ dhundho durārohaṃ sadā nṛbhiḥ
तेषां वचनमाकर्ण्य धुन्धुः प्रोवाच दानवान् । गन्तुकामः स सदनं ब्रह्मणो जेतुमीश्वरान्
teṣāṃ vacanamākarṇya dhundhuḥ provāca dānavān / gantukāmaḥ sa sadanaṃ brahmaṇo jetumīśvarān
कथं तु कर्मणा केन गम्यते दानवर्षभाः । कथं तत्र सहस्राक्षः संप्राप्तः सह दैवतैः
kathaṃ tu karmaṇā kena gamyate dānavarṣabhāḥ / kathaṃ tatra sahasrākṣaḥ saṃprāptaḥ saha daivataiḥ
ते धुन्धुना दानवेन्द्राः पृष्टाः प्रोचुर्वचो ऽधिपम् । कर्म तन्न वयं विद्मः शुक्रस्तद् वेत्त्यसंशयम्
te dhundhunā dānavendrāḥ pṛṣṭāḥ procurvaco 'dhipam / karma tanna vayaṃ vidmaḥ śukrastad vettyasaṃśayam
दैत्यानां वचनं श्रुत्वा धुनधुर्दैत्यपुरोहितम् । पप्रच्छ शुक्रं किं कर्म कृत्वा ब्रह्मसदोगतिः
daityānāṃ vacanaṃ śrutvā dhunadhurdaityapurohitam / papraccha śukraṃ kiṃ karma kṛtvā brahmasadogatiḥ
ततो ऽस्मै कथयामास दैत्यचार्यः कलिप्रिय । शक्रस्य चरितं श्रीमान् पुरा वृत्ररिपोः किल
tato 'smai kathayāmāsa daityacāryaḥ kalipriya / śakrasya caritaṃ śrīmān purā vṛtraripoḥ kila
शक्रः शतं तु पुण्यानां क्रोतूनामजयत् पुरा । दैत्येन्द्र वाजिमेधानां तेन ब्रह्मसदो गतः
śakraḥ śataṃ tu puṇyānāṃ krotūnāmajayat purā / daityendra vājimedhānāṃ tena brahmasado gataḥ
तद्वाक्यं दानवपतिः श्रुत्वा शुक्रस्य वीर्यवान् । यष्टुं तुरगमेधानां चकार मतिमुत्तमाम् । अथामन्त्र्यासुरगुरुं दानवांश्चाप्यनुत्तमान्
tadvākyaṃ dānavapatiḥ śrutvā śukrasya vīryavān / yaṣṭuṃ turagamedhānāṃ cakāra matimuttamām / athāmantryāsuraguruṃ dānavāṃścāpyanuttamān
प्रोवाच यक्ष्ये ऽहं यज्ञैरश्वमेधैः सदक्षिमैः । तदागच्छध्वमवनीं गच्छामो वसुधाधिपान्
provāca yakṣye 'haṃ yajñairaśvamedhaiḥ sadakṣimaiḥ / tadāgacchadhvamavanīṃ gacchāmo vasudhādhipān
विजित्य हयमेधान् वै यथाकामगुणन्विनतान् । आहूयन्तां च निधयस्त्वाज्ञाप्यनातां च गुह्यकाः
vijitya hayamedhān vai yathākāmaguṇanvinatān / āhūyantāṃ ca nidhayastvājñāpyanātāṃ ca guhyakāḥ
आमन्त्र्यन्तां च ऋषयः प्रयामो देविकाटतम् । सा हि पुण्या सरिच्छ्रेष्ठ सर्वसिद्धिकरी शुभा । स्थानं प्राचीनमासाद्य वाजिसेधान् यजामहे
āmantryantāṃ ca ṛṣayaḥ prayāmo devikāṭatam / sā hi puṇyā saricchreṣṭha sarvasiddhikarī śubhā / sthānaṃ prācīnamāsādya vājisedhān yajāmahe
इत्थं सुरारेर्वचनं निशम्यासुरयाजकः । बाढमित्यब्रवीद् हृष्टो निधयः संदिदेश सः
itthaṃ surārervacanaṃ niśamyāsurayājakaḥ / bāḍhamityabravīd hṛṣṭo nidhayaḥ saṃdideśa saḥ
ततो धुन्धुर्देविकायाः प्राचीने पापनाशने । भार्गवेन्द्रेण शुक्रेण वाजिमेधाय दीक्षितः
tato dhundhurdevikāyāḥ prācīne pāpanāśane / bhārgavendreṇa śukreṇa vājimedhāya dīkṣitaḥ
सदस्या ऋत्विजश्चापि तत्रासन् भार्गवा द्विजाः । शुक्रस्यानुमते ब्रह्मन् शुक्रशिष्याश्च पण्यिताः
sadasyā ṛtvijaścāpi tatrāsan bhārgavā dvijāḥ / śukrasyānumate brahman śukraśiṣyāśca paṇyitāḥ
यज्ञभागभुजस्तत्र स्वर्भानुप्रमुखा मुने । कृताश्चासुरनाथेन शुक्रस्यानुमते ऽसुराः
yajñabhāgabhujastatra svarbhānupramukhā mune / kṛtāścāsuranāthena śukrasyānumate 'surāḥ
ततः प्रवृत्तो यज्ञस्तु समुत्सृष्टस्तथा हयः । हयस्यानु ययौ श्रीमानसिलोमा महासुरः
tataḥ pravṛtto yajñastu samutsṛṣṭastathā hayaḥ / hayasyānu yayau śrīmānasilomā mahāsuraḥ
ततो ऽग्निधूमेन मही सशैला व्याप्ता दिशः खं विदिशश्च पूर्णाः । तेनोग्रगन्धेन दिवस्पृसेन मरुद् ववौ ब्रह्मलोके महर्षे
tato 'gnidhūmena mahī saśailā vyāptā diśaḥ khaṃ vidiśaśca pūrṇāḥ / tenogragandhena divaspṛsena marud vavau brahmaloke maharṣe
तं गन्धमाघ्राय सुरा विषण्णा जानन्त धुन्धुं हयमेधदीक्षितम् । ततः शरण्यं शरणं जनार्धनं जग्मुः सशक्रा जगातः परयणम्
taṃ gandhamāghrāya surā viṣaṇṇā jānanta dhundhuṃ hayamedhadīkṣitam / tataḥ śaraṇyaṃ śaraṇaṃ janārdhanaṃ jagmuḥ saśakrā jagātaḥ parayaṇam
प्रणम्य वरदं देवं पद्मनाभं जनार्दनम् । प्रोचुः सर्वे सुरगणा भयगद्गदया गिरा
praṇamya varadaṃ devaṃ padmanābhaṃ janārdanam / procuḥ sarve suragaṇā bhayagadgadayā girā
भगवन् देवदेवेश चराचरपरायण । विज्ञप्तिः श्रूयतां विष्णो सुराणामार्तिनाशन
bhagavan devadeveśa carācaraparāyaṇa / vijñaptiḥ śrūyatāṃ viṣṇo surāṇāmārtināśana
धुन्धुर्नामासुरपतिर्बलवान् वरबृंहितः । सर्वान् सुरान् विनिर्जित्य त्रैलोक्यमहारद् बलिः
dhundhurnāmāsurapatirbalavān varabṛṃhitaḥ / sarvān surān vinirjitya trailokyamahārad baliḥ
ऋते पिनाकिनो देवात् त्रात्ऽस्मान् न यतो हरे । अतो विवृद्धिमगमद् यथा व्याधिरुपेक्षितः
ṛte pinākino devāt trāt'smān na yato hare / ato vivṛddhimagamad yathā vyādhirupekṣitaḥ
साम्प्रतं ब्रह्मलोकस्थानपि जेतुं समुद्यतः । शुक्रस्य मतमास्ताय सो ऽश्वमेधाय दीक्षितः
sāmprataṃ brahmalokasthānapi jetuṃ samudyataḥ / śukrasya matamāstāya so 'śvamedhāya dīkṣitaḥ
शतं क्रतूनामिष्ट्वासौ ब्रह्मलोकं महासुरः । अरोढुमिच्छति वशी विजेतुं त्रिदशानपि
śataṃ kratūnāmiṣṭvāsau brahmalokaṃ mahāsuraḥ / aroḍhumicchati vaśī vijetuṃ tridaśānapi
तस्मादकालहीनं तु चिन्तयस्व जगद्गुरो । उवायं मखविध्वंसे येन स्याम सुनिर्वृताः
tasmādakālahīnaṃ tu cintayasva jagadguro / uvāyaṃ makhavidhvaṃse yena syāma sunirvṛtāḥ
श्रुत्वा सुराणां वचनं भगवान् मधुसूदनः । दत्त्वाभयं महाबाहुः प्रेषयामास साम्प्रतम् । विसृज्य देवताः सर्वा ज्ञात्वाजेयं महासुरम्
śrutvā surāṇāṃ vacanaṃ bhagavān madhusūdanaḥ / dattvābhayaṃ mahābāhuḥ preṣayāmāsa sāmpratam / visṛjya devatāḥ sarvā jñātvājeyaṃ mahāsuram
बन्धनाय मतिं चक्रे धुन्धोर्धर्मध्वजस्य वै । ततः कृत्वा स भगवान् वामनं रूपमीश्वरः
bandhanāya matiṃ cakre dhundhordharmadhvajasya vai / tataḥ kṛtvā sa bhagavān vāmanaṃ rūpamīśvaraḥ
देहं त्यक्त्वा निरालम्बं काष्टवद् देविकाजले । क्षणान्मज्जंस्तथोन्मज्जन्मुक्तकेशो यदृच्छया
dehaṃ tyaktvā nirālambaṃ kāṣṭavad devikājale / kṣaṇānmajjaṃstathonmajjanmuktakeśo yadṛcchayā
दृष्टो ऽथ दैत्यपतिना दैत्यैश्चान्यैस्तथर्षिभिः । ततः कर्म परित्यज्य यज्ञियं ब्राह्मणोत्तमाः
dṛṣṭo 'tha daityapatinā daityaiścānyaistatharṣibhiḥ / tataḥ karma parityajya yajñiyaṃ brāhmaṇottamāḥ
समुत्तारयितुं विप्रमाद्रवन्त समाकुलाः । सदस्या यजमानश्च ऋत्विजो ऽथ महौजसः
samuttārayituṃ vipramādravanta samākulāḥ / sadasyā yajamānaśca ṛtvijo 'tha mahaujasaḥ
निमज्जमानमुज्जह्रुः सर्वे ते वामनं द्विजम् । समुत्तार्य प्रसन्नास्ते पप्रच्छुः सर्व एव हि । किमर्थं पतितो ऽसीह केनाक्षिप्तो ऽसि नो वद
nimajjamānamujjahruḥ sarve te vāmanaṃ dvijam / samuttārya prasannāste papracchuḥ sarva eva hi / kimarthaṃ patito 'sīha kenākṣipto 'si no vada
तेषामाकर्ण्य वचनं कम्पमानो मुहुर्मुहुः । प्राह धुन्धुपुरोगांस्ताञ् छ्रूयतामत्र कारणम्
teṣāmākarṇya vacanaṃ kampamāno muhurmuhuḥ / prāha dhundhupurogāṃstāñ chrūyatāmatra kāraṇam
ब्राह्मणो गुणवानासीत् प्रभास इति विश्रुतः । सर्वसास्त्रार्थवित् प्राज्ञो गोत्रतश् चापि वारुणः
brāhmaṇo guṇavānāsīt prabhāsa iti viśrutaḥ / sarvasāstrārthavit prājño gotrataś cāpi vāruṇaḥ
तस्य पुत्रद्वयं जातं मन्दप्रज्ञं सुदुःखितम् । तत्र ज्येष्ठो मम भ्राता कनीयानपरस्त्वहम्
tasya putradvayaṃ jātaṃ mandaprajñaṃ suduḥkhitam / tatra jyeṣṭho mama bhrātā kanīyānaparastvaham
नेत्रभास इति ख्यातो ज्येष्ठो भ्राता ममासुर । मम नाम पिता चक्रे गतिभासेति कौतुकात्
netrabhāsa iti khyāto jyeṣṭho bhrātā mamāsura / mama nāma pitā cakre gatibhāseti kautukāt
रम्यश्चावसथो बन्धो शुभश्चासीत् पितुर्मम । त्रिविष्टपगुणैर्युक्तश्चारुरूपो महासुर
ramyaścāvasatho bandho śubhaścāsīt piturmama / triviṣṭapaguṇairyuktaścārurūpo mahāsura
ततः कालेन महता आवयोः स पिता मृतः । तस्योर्ध्वदेहिकं कृत्वा गृहमावां समागतौ
tataḥ kālena mahatā āvayoḥ sa pitā mṛtaḥ / tasyordhvadehikaṃ kṛtvā gṛhamāvāṃ samāgatau
ततो मयोक्तः स भ्राता विभजाम गृहं वयम् । तेनोक्तो नैव भवतो विद्यते भागा इत्यहम्
tato mayoktaḥ sa bhrātā vibhajāma gṛhaṃ vayam / tenokto naiva bhavato vidyate bhāgā ityaham
कुब्जवामनखञ्जानां क्लीबानां श्वित्रिणामपि । उन्मत्तानां तथान्धानां धनभागो न विद्यते
kubjavāmanakhañjānāṃ klībānāṃ śvitriṇāmapi / unmattānāṃ tathāndhānāṃ dhanabhāgo na vidyate
शय्यासनस्थानमात्रं स्वेच्छयान्नभुजक्रिया । एतावद् दीयते तेभ्यो नार्थभागहरा हि ते
śayyāsanasthānamātraṃ svecchayānnabhujakriyā / etāvad dīyate tebhyo nārthabhāgaharā hi te
एवमुक्ते मया सोक्तः किमर्थं पैतृकाद् गृहात् । धनार्थभागमर्हामि नाहं न्यायेन केन वै
evamukte mayā soktaḥ kimarthaṃ paitṛkād gṛhāt / dhanārthabhāgamarhāmi nāhaṃ nyāyena kena vai
इत्युक्तावति वाक्ये ऽसौ भ्राता मे कोपसंयुतः । समुत्क्षिप्याक्षिपन्नद्यामस्यां मामिति कारणात्
ityuktāvati vākye 'sau bhrātā me kopasaṃyutaḥ / samutkṣipyākṣipannadyāmasyāṃ māmiti kāraṇāt
ममास्यां निम्नगायां तु मध्येन प्लवतो गतः । कालः संवत्सराख्यस्तु युष्माभिरिह चोद्धृतः
mamāsyāṃ nimnagāyāṃ tu madhyena plavato gataḥ / kālaḥ saṃvatsarākhyastu yuṣmābhiriha coddhṛtaḥ
के भवन्तो ऽत्र संप्राप्ताः सस्नेहा बान्धवा इव । को ऽयं च शक्रप्रतिमो दीक्षितो यो महाभुजः
ke bhavanto 'tra saṃprāptāḥ sasnehā bāndhavā iva / ko 'yaṃ ca śakrapratimo dīkṣito yo mahābhujaḥ
तन्मे सर्वं समाख्याता याथातथ्यं तपोधनाः । महर्द्धिसंयुता यूयं सानुकम्पाश्च मे भृशम्
tanme sarvaṃ samākhyātā yāthātathyaṃ tapodhanāḥ / maharddhisaṃyutā yūyaṃ sānukampāśca me bhṛśam
तद् वामनवचः श्रुत्वा भार्गवा द्विजसत्तमाः । प्रोचुर्वं द्विजा ब्रह्मन् गोत्रश्चापि भार्गवाः
tad vāmanavacaḥ śrutvā bhārgavā dvijasattamāḥ / procurvaṃ dvijā brahman gotraścāpi bhārgavāḥ
असावपि महातेजा धुन्धुर्नाम महासुरः । दाता भोक्ता विभक्ता च दीक्षितो यज्ञकर्मणि
asāvapi mahātejā dhundhurnāma mahāsuraḥ / dātā bhoktā vibhaktā ca dīkṣito yajñakarmaṇi
इत्येवमुक्त्वा देवेशं वामनं भार्गवास्ततः । प्रोचुर्दैत्यपतिं सर्वे वामनार्थकरं वचः
ityevamuktvā deveśaṃ vāmanaṃ bhārgavāstataḥ / procurdaityapatiṃ sarve vāmanārthakaraṃ vacaḥ
दीयतामस्य दैत्येन्द्र सर्वोपस्करसंयुतम् । श्रीमदावसथं दास्यो रत्नानि विविधानि च
dīyatāmasya daityendra sarvopaskarasaṃyutam / śrīmadāvasathaṃ dāsyo ratnāni vividhāni ca
इति द्विजानां वचनं श्रुत्वा दैत्यपतिर्वचः । प्राह द्विजेन्द्र ते दद्मि यावदिच्छसि वै धनम्
iti dvijānāṃ vacanaṃ śrutvā daityapatirvacaḥ / prāha dvijendra te dadmi yāvadicchasi vai dhanam
दास्ते गृहं हिरण्यं च वाजिनः स्यन्दनान् गजान् । प्रयच्छाम्यद्य भवतो व्रियतामीप्सितं विभो
dāste gṛhaṃ hiraṇyaṃ ca vājinaḥ syandanān gajān / prayacchāmyadya bhavato vriyatāmīpsitaṃ vibho
तद्वाक्यं दानवपतेः श्रुत्वा देवो ऽथ वामनः । प्राहासुरपतिं धुन्धुं स्वार्थसिद्धिकरं वचः
tadvākyaṃ dānavapateḥ śrutvā devo 'tha vāmanaḥ / prāhāsurapatiṃ dhundhuṃ svārthasiddhikaraṃ vacaḥ
सोदरेणापि हि भ्रात्रा ह्रियन्ते यस्य संपदः । तस्याक्षमस्य यद्दत्तं किमन्यो न हरिष्यति
sodareṇāpi hi bhrātrā hriyante yasya saṃpadaḥ / tasyākṣamasya yaddattaṃ kimanyo na hariṣyati
दासीदासांश्च भृत्यांश्च गृहं रत्नं परिच्छदम् । समर्थेषु द्विजेन्द्रेषु प्रयच्छस्व महाभुज
dāsīdāsāṃśca bhṛtyāṃśca gṛhaṃ ratnaṃ paricchadam / samartheṣu dvijendreṣu prayacchasva mahābhuja
मम प्रमाणमालोक्य मामकं च पदत्रयम् । संप्रयच्छस्व दैत्येन्द्र नाधिकं रक्षितुं क्षमः
mama pramāṇamālokya māmakaṃ ca padatrayam / saṃprayacchasva daityendra nādhikaṃ rakṣituṃ kṣamaḥ
इत्येवमुक्ते वचने महात्मना विहस्य दैत्याधिपतिः सऋत्विजः । प्रादाद् द्विजेन्द्राय पदत्रयं तदा यदा स नान्यं प्रगृहाण किञ्चित्
ityevamukte vacane mahātmanā vihasya daityādhipatiḥ saṛtvijaḥ / prādād dvijendrāya padatrayaṃ tadā yadā sa nānyaṃ pragṛhāṇa kiñcit
क्रमत्रयं तावदवेक्ष्य दत्तं महासुरेन्द्रेण विभुर्यशस्वी । चक्रे ततो लङ्घयितुं त्रिविक्रमं रूपमनन्तशक्तिः
kramatrayaṃ tāvadavekṣya dattaṃ mahāsurendreṇa vibhuryaśasvī / cakre tato laṅghayituṃ trivikramaṃ rūpamanantaśaktiḥ
कृत्वा च रूपं दितिजांश्च हत्वा प्रणम्य चर्षिन् प्रथमक्रमेण । महीं महीध्रैः सहितां सहार्मवां जहार रत्नाकरपत्तनैर्युताम्
kṛtvā ca rūpaṃ ditijāṃśca hatvā praṇamya carṣin prathamakrameṇa / mahīṃ mahīdhraiḥ sahitāṃ sahārmavāṃ jahāra ratnākarapattanairyutām
भुवं सनाकं त्रिदसाधिवासं सोमार्कऋक्षैर् अभिमण्डितं नभः । देवो द्वितीयेन जहार वेगात् क्रमेण देवप्रियमीप्सुरीश्वरः
bhuvaṃ sanākaṃ tridasādhivāsaṃ somārkaṛkṣair abhimaṇḍitaṃ nabhaḥ / devo dvitīyena jahāra vegāt krameṇa devapriyamīpsurīśvaraḥ
क्रमं तृतीयं न यदास्य पूरितं तदातिकोपाद् दनुपुङ्गवस्य । पपात पृष्ठे भगवांस्त्रिविक्रमो मेरुप्रमाणेन तु विग्रहेण
kramaṃ tṛtīyaṃ na yadāsya pūritaṃ tadātikopād danupuṅgavasya / papāta pṛṣṭhe bhagavāṃstrivikramo merupramāṇena tu vigraheṇa
पतता वासुदेवेन दानवोपरि नारद । त्रिंशद्योजनसाहस्री भूमेर्गर्ता दृढीकृता
patatā vāsudevena dānavopari nārada / triṃśadyojanasāhasrī bhūmergartā dṛḍhīkṛtā
ततो दैत्यं समुत्पाट्य तस्यां प्रक्षिप्य वेगतः । अवर्षत् सिकतावृष्ट्या तां गर्तामपूरयत
tato daityaṃ samutpāṭya tasyāṃ prakṣipya vegataḥ / avarṣat sikatāvṛṣṭyā tāṃ gartāmapūrayata
ततः स्वर्गं सहस्राक्षो वासुदेवप्रसादतः । सुराश्च सर्वे त्रैलोक्यमवापुर्निरुपद्रवाः
tataḥ svargaṃ sahasrākṣo vāsudevaprasādataḥ / surāśca sarve trailokyamavāpurnirupadravāḥ
भगवानपि दैत्येन्द्रं प3क्षिप्य सिकतार्णवे । कालिन्द्य रूपमाधाय तत्रैवान्तरधीयत
bhagavānapi daityendraṃ pa3kṣipya sikatārṇave / kālindya rūpamādhāya tatraivāntaradhīyata
एवं पुरा विष्णुरभूच्च वामनो धुन्धुं विजेतुं च त्रिविक्रमो ऽभूत् । यस्मिन् स दैत्येन्द्रसुतो जगाम महाश्रमे पुण्ययुतो महर्षे
evaṃ purā viṣṇurabhūcca vāmano dhundhuṃ vijetuṃ ca trivikramo 'bhūt / yasmin sa daityendrasuto jagāma mahāśrame puṇyayuto maharṣe