इति श्रीवामनपुराणे सप्तषष्टितमो ऽध्यायः बलिरुवाच । भवता कथितं सर्वं समाराध्य जनार्दनम् । या गतिः प्राप्यते लोके तां मे वक्तुमिहार्हसि
iti śrīvāmanapurāṇe saptaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ baliruvāca / bhavatā kathitaṃ sarvaṃ samārādhya janārdanam / yā gatiḥ prāpyate loke tāṃ me vaktumihārhasi
केनार्चनेन देवस्य प्रीतिः समुपजायते । कानि दानानि शस्तानि प्रीणनाय जगद्गुरोः
kenārcanena devasya prītiḥ samupajāyate / kāni dānāni śastāni prīṇanāya jagadguroḥ
उपवासादिकं कार्यं कस्यां तिथ्यां महोदयम् । कानि पुण्यानि शस्तानि विष्णोस्तुष्टिप्रदानि वै
upavāsādikaṃ kāryaṃ kasyāṃ tithyāṃ mahodayam / kāni puṇyāni śastāni viṣṇostuṣṭipradāni vai
यच्चान्यदपि कर्त्तव्यं हृष्टरूपैरनालसैः । तदप्यशेषं दैत्येन्द्र ममाख्यातुमिहार्हसि
yaccānyadapi karttavyaṃ hṛṣṭarūpairanālasaiḥ / tadapyaśeṣaṃ daityendra mamākhyātumihārhasi
प्रह्लाद उवाच । श्रद्दधानैर्भक्तिपरैर्यान्युद्दिश्य जनार्दनम् । बले दानानि दीयन्ते तानूचुर्मुनयो ऽक्षयान्
prahlāda uvāca / śraddadhānairbhaktiparairyānyuddiśya janārdanam / bale dānāni dīyante tānūcurmunayo 'kṣayān
ता एव तिथयः शस्ता यास्वभ्यर्च्य जगत्पतिम् । तच्चित्तस्तन्मयो भूत्वा उपवासी नरो भवेत्
tā eva tithayaḥ śastā yāsvabhyarcya jagatpatim / taccittastanmayo bhūtvā upavāsī naro bhavet
पूजितेषु द्विजेन्द्रेषु पूजितः स्याज्जनार्दनः । एतान् द्विषन्ति ये मूढास्ते यान्ति नरकं ध्रुवम्
pūjiteṣu dvijendreṣu pūjitaḥ syājjanārdanaḥ / etān dviṣanti ye mūḍhāste yānti narakaṃ dhruvam
तानर्चयेन्नरो भक्त्या ब्राह्मणान् विष्णुतत्परः । एवमाह हरिः पूर्वं ब्राह्मणा मामकी तनुः
tānarcayennaro bhaktyā brāhmaṇān viṣṇutatparaḥ / evamāha hariḥ pūrvaṃ brāhmaṇā māmakī tanuḥ
ब्राह्मणो नावमन्तव्यो बुधो वाप्यबुधो ऽपि वा । सो ऽपि दिव्या तनुर्विष्णोस्तस्मात् तामर्चयेन्नरः
brāhmaṇo nāvamantavyo budho vāpyabudho 'pi vā / so 'pi divyā tanurviṣṇostasmāt tāmarcayennaraḥ
तान्येव च प्रशस्तानि कुसुमानि महासुर । यानि स्युर्वर्णयुक्तानि रसगन्धयुतानि च
tānyeva ca praśastāni kusumāni mahāsura / yāni syurvarṇayuktāni rasagandhayutāni ca
विशेषतः प्रवक्ष्यामि पुष्पाणि तिथयस्तथा । दानानि च प्रशस्तानि माधवप्रीणनाय तु । । 68.11 जाती शताह्वा सुमनाः कुन्दं बहुपुटं तथा । बाणञ्च चम्पकाशोकं करवीरं च यूथिका
viśeṣataḥ pravakṣyāmi puṣpāṇi tithayastathā / dānāni ca praśastāni mādhavaprīṇanāya tu / / 68.11 jātī śatāhvā sumanāḥ kundaṃ bahupuṭaṃ tathā / bāṇañca campakāśokaṃ karavīraṃ ca yūthikā
पारिभद्रं पाटला च बकुलं गिरिशालिनी । तिलकं च जपाकुसुमं पीतकं नागरं त्वपि
pāribhadraṃ pāṭalā ca bakulaṃ giriśālinī / tilakaṃ ca japākusumaṃ pītakaṃ nāgaraṃ tvapi
एतानि हि प्रशस्तानि कुसुमान्यच्युतार्चने । सुरभीणि तथान्यानि वर्जयित्वा तु केतकीम्
etāni hi praśastāni kusumānyacyutārcane / surabhīṇi tathānyāni varjayitvā tu ketakīm
बिल्वपत्रं शमीपत्रं पत्रं भृङ्गमृगाङ्कयोः । तमालामलकीपत्रं शस्तं केशवपूजने
bilvapatraṃ śamīpatraṃ patraṃ bhṛṅgamṛgāṅkayoḥ / tamālāmalakīpatraṃ śastaṃ keśavapūjane
येषामपि हिच पुष्पाणि प्रशस्तान्यच्युतार्चने । पल्लवान्यपि तेषां स्तुः पत्राण्यर्चाविधौ हरेः । 68.16 वीरुधां च प्रवालेन बर्हिषा चार्चयेत्तथा । नानारूपैश्चाम्बुभवैः कमलेन्दीवरादिभिः
yeṣāmapi hica puṣpāṇi praśastānyacyutārcane / pallavānyapi teṣāṃ stuḥ patrāṇyarcāvidhau hareḥ / 68.16 vīrudhāṃ ca pravālena barhiṣā cārcayettathā / nānārūpaiścāmbubhavaiḥ kamalendīvarādibhiḥ
प्रवालैः शुचिभिः श्लक्ष्णैर्जलप्रक्षालितैर्बले । वनस्पतीनामर्च्येत तथा दूर्वाग्रपल्लवैः
pravālaiḥ śucibhiḥ ślakṣṇairjalaprakṣālitairbale / vanaspatīnāmarcyeta tathā dūrvāgrapallavaiḥ
चन्दनेनानुलिम्पेत कुङ्कुमेन प्रयत्ननतः । उशीरपद्मकाभ्यां च तथा कालीयकादिना
candanenānulimpeta kuṅkumena prayatnanataḥ / uśīrapadmakābhyāṃ ca tathā kālīyakādinā
महिषाख्यं कणं दारु सिह्लकं सागरुं सिता । शङ्खं जातीफलं श्रीशे धूपानि स्युः प्रियाणि वै
mahiṣākhyaṃ kaṇaṃ dāru sihlakaṃ sāgaruṃ sitā / śaṅkhaṃ jātīphalaṃ śrīśe dhūpāni syuḥ priyāṇi vai
हविषा संस्कृता ये तु यवगोधूमशालयः । तिलमुद्गादयो माषा व्रीहयश्च प्रिया हरेः
haviṣā saṃskṛtā ye tu yavagodhūmaśālayaḥ / tilamudgādayo māṣā vrīhayaśca priyā hareḥ
गोदानानि पवित्राणि भूमिदानानि चानघ । वस्त्रान्नस्वर्णदानानि प्रीतये मधुघातिनः
godānāni pavitrāṇi bhūmidānāni cānagha / vastrānnasvarṇadānāni prītaye madhughātinaḥ
माघमासे तिला देयास्तिलधेनुश्च दानव । इन्धनादीनि च तथा माधवप्रीणनाय तु
māghamāse tilā deyāstiladhenuśca dānava / indhanādīni ca tathā mādhavaprīṇanāya tu
फाल्गुने व्रीहयो मुद्गा वस्त्रकृष्णाजिनादिकम् । गोविन्दप्रीणनार्थाय दातव्यं पुरुषर्षभैः
phālgune vrīhayo mudgā vastrakṛṣṇājinādikam / govindaprīṇanārthāya dātavyaṃ puruṣarṣabhaiḥ
चैत्रे चित्राणि वस्त्राणि शयनान्यासनानि च । विष्णोः प्रीत्यर्थमेतानि देयानि ब्राह्मणेष्वथ
caitre citrāṇi vastrāṇi śayanānyāsanāni ca / viṣṇoḥ prītyarthametāni deyāni brāhmaṇeṣvatha
गन्धमाल्यानि देयानि वैशाखे सुरभीणि वै । देयानि द्विजमुख्येभ्यो मधुसूदनतुष्टये
gandhamālyāni deyāni vaiśākhe surabhīṇi vai / deyāni dvijamukhyebhyo madhusūdanatuṣṭaye
उदकुम्भाम्बुधेनुं च तालवृन्तं सुचन्दनम् । त्रिविक्रमस्य प्रीत्यर्थं दातव्यं साधुभिः सदा
udakumbhāmbudhenuṃ ca tālavṛntaṃ sucandanam / trivikramasya prītyarthaṃ dātavyaṃ sādhubhiḥ sadā
उवानद्युगलं छत्रं लवणामलकादिकम् । आषाढे वामनप्रीत्यै दातव्यानि तु भक्तितः
uvānadyugalaṃ chatraṃ lavaṇāmalakādikam / āṣāḍhe vāmanaprītyai dātavyāni tu bhaktitaḥ
घृतं च क्षीरकुम्भाश्च घृतधेनुफलानि च । श्रावणे श्रीधरप्रीत्यै दातव्यानि विपश्चिता
ghṛtaṃ ca kṣīrakumbhāśca ghṛtadhenuphalāni ca / śrāvaṇe śrīdharaprītyai dātavyāni vipaścitā
मासि भाद्रपदे दद्यात् पायसं मधुसर्पिषी । हृषीकेशप्रीणनार्थं लवणं सगुडोदनम्
māsi bhādrapade dadyāt pāyasaṃ madhusarpiṣī / hṛṣīkeśaprīṇanārthaṃ lavaṇaṃ saguḍodanam
तिलास्तुरङ्गं वृषभं दधि ताम्रायसादिकम् । प्रीत्यर्थं पद्मनाभस्य देयमाश्वयुजे नरैः
tilāsturaṅgaṃ vṛṣabhaṃ dadhi tāmrāyasādikam / prītyarthaṃ padmanābhasya deyamāśvayuje naraiḥ
रजतं कनकं दीपान् मणिमुक्ताफलादिकम् । दामोदरस्य तुष्ट्यर्थं प्रदद्यात् कार्तिके नरः
rajataṃ kanakaṃ dīpān maṇimuktāphalādikam / dāmodarasya tuṣṭyarthaṃ pradadyāt kārtike naraḥ
खरोष्ट्राश्वतरान् नागान् यानयुग्यमजाविकम् । दात्वयं केशवप्रीत्यै मासि मार्गशिरे नरैः
kharoṣṭrāśvatarān nāgān yānayugyamajāvikam / dātvayaṃ keśavaprītyai māsi mārgaśire naraiḥ
प्रासादनगरादीनि गृहप्रावरणादिकम् । नारायणस्य तुष्ट्यर्थं पौषे देयानि भक्तितः
prāsādanagarādīni gṛhaprāvaraṇādikam / nārāyaṇasya tuṣṭyarthaṃ pauṣe deyāni bhaktitaḥ
दासीदासमलङ्कारमन्नं षड्रससंयुतम् । पुरुषोत्तमस्य तुष्ट्यर्थं प्रदेयं सार्वकालिकम्
dāsīdāsamalaṅkāramannaṃ ṣaḍrasasaṃyutam / puruṣottamasya tuṣṭyarthaṃ pradeyaṃ sārvakālikam
यद्यदिष्टतमं किञ्चिद्यद्वाप्यस्ति शुचि गृहे । तत्तद्वि देयं प्रीत्यर्थं देवदेवाय चक्रिणे
yadyadiṣṭatamaṃ kiñcidyadvāpyasti śuci gṛhe / tattadvi deyaṃ prītyarthaṃ devadevāya cakriṇe
यः कारयेन्मन्दिरं केशवस्य पुण्यांल्लोकान् स जयेच्छाश्वतान् वै । दत्त्वारामान् पुष्पफलाभिपन्नान् भोगान् भुङ्क्ते कामातः श्लाघनीयान्
yaḥ kārayenmandiraṃ keśavasya puṇyāṃllokān sa jayecchāśvatān vai / dattvārāmān puṣpaphalābhipannān bhogān bhuṅkte kāmātaḥ ślāghanīyān
पितामहस्य पुरतः कुलान्यष्टौ तु यानि च । तारयेदात्मना सार्धं विष्णोर्मन्दिरकारकः
pitāmahasya purataḥ kulānyaṣṭau tu yāni ca / tārayedātmanā sārdhaṃ viṣṇormandirakārakaḥ
इमाश् च पितरो दैत्य गाथा गायन्ति योगिनः । पुरतो यदुसिंहस्य ज्यामघस्य तपस्विनः
imāś ca pitaro daitya gāthā gāyanti yoginaḥ / purato yadusiṃhasya jyāmaghasya tapasvinaḥ
अपि नः स कुले कश्चिद् विष्णुभक्तो भविष्यति । हरिमन्दिरकर्ता यो भविष्यति शिचिव्रतः
api naḥ sa kule kaścid viṣṇubhakto bhaviṣyati / harimandirakartā yo bhaviṣyati śicivrataḥ
अपि नः सन्ततौ जायेद् विष्ण्वालयविलेपनम् । सम्मार्जनं च धर्मात्मा करिष्यति च भक्तितः
api naḥ santatau jāyed viṣṇvālayavilepanam / sammārjanaṃ ca dharmātmā kariṣyati ca bhaktitaḥ
अपि नः सन्ततौ जातो ध्वजं चकेशवमन्दिरे । दास्यते देवदेवाय दीपं पुष्पानुलेपनम्
api naḥ santatau jāto dhvajaṃ cakeśavamandire / dāsyate devadevāya dīpaṃ puṣpānulepanam
महापातकयुक्तो वा पातकी चोपपातकी । विमुक्तपापो भवति विष्ण्वायतनचित्रकृत्
mahāpātakayukto vā pātakī copapātakī / vimuktapāpo bhavati viṣṇvāyatanacitrakṛt
इत्थं पितॄणां वचनं श्रुत्वा नृपतिसत्तमः । चकारायतनं भूम्यां ख्यं च लिम्पतासुर
itthaṃ pitṝṇāṃ vacanaṃ śrutvā nṛpatisattamaḥ / cakārāyatanaṃ bhūmyāṃ khyaṃ ca limpatāsura
विभूतिभिः केशवस्य केशवाराधने रतः । नानाधातुविकारैश्च पञ्चवर्णैश्च चित्रकैः
vibhūtibhiḥ keśavasya keśavārādhane rataḥ / nānādhātuvikāraiśca pañcavarṇaiśca citrakaiḥ
ददौ दीपानि विधिवद् वासुदेवालये बले । सुगन्धितैलपूर्णानि घृतपूर्णानि च स्वयम्
dadau dīpāni vidhivad vāsudevālaye bale / sugandhitailapūrṇāni ghṛtapūrṇāni ca svayam
नानावर्णा वैजयन्त्यो महारजनरञ्जिताः । मञ्जिष्ठा नवरङ्गीयाः श्वेतपाटलिकाश्रिताः
nānāvarṇā vaijayantyo mahārajanarañjitāḥ / mañjiṣṭhā navaraṅgīyāḥ śvetapāṭalikāśritāḥ
आरामा विविधा हृद्याः पुष्पाढ्याः फलशालिनः । लतापल्लवसंछन्ना देवदारुभिरावृताः
ārāmā vividhā hṛdyāḥ puṣpāḍhyāḥ phalaśālinaḥ / latāpallavasaṃchannā devadārubhirāvṛtāḥ
कारिताश्च महामञ्चाधिष्ठिताः कुशलैर्जनैः । पौरोगवविधानज्ञै रत्नसंस्कारिभिर्द्दढै
kāritāśca mahāmañcādhiṣṭhitāḥ kuśalairjanaiḥ / paurogavavidhānajñai ratnasaṃskāribhirddaḍhai
तेषु नित्यं प्रपूज्यन्ते यतयो ब्रह्मचारिणः । श्रोत्रिया ज्ञानसम्पन्ना दीनान्धविकलादयः
teṣu nityaṃ prapūjyante yatayo brahmacāriṇaḥ / śrotriyā jñānasampannā dīnāndhavikalādayaḥ
इत्थं स नृपतिः कृत्वा श्रद्दधानो जितेन्द्रियः । ज्यामघो विष्णुनिलयं गत इत्यनुशुश्रुमः
itthaṃ sa nṛpatiḥ kṛtvā śraddadhāno jitendriyaḥ / jyāmagho viṣṇunilayaṃ gata ityanuśuśrumaḥ
तमेव चाग्यापि बले मार्गं ज्यामघकारितम् । व्रजन्ति नरशार्दूल विष्णुलोकजिगीषवः
tameva cāgyāpi bale mārgaṃ jyāmaghakāritam / vrajanti naraśārdūla viṣṇulokajigīṣavaḥ
तस्मात् त्वमपि राजेन्द्र कारयस्वालयं हरेः । तमर्चयस्व यत्नेन ब्राह्मणांश्च बहुश्रुतान् । पौराणिकान् विशेषेण सदाचाररताञ्शुचीन्
tasmāt tvamapi rājendra kārayasvālayaṃ hareḥ / tamarcayasva yatnena brāhmaṇāṃśca bahuśrutān / paurāṇikān viśeṣeṇa sadācāraratāñśucīn
वासोभिर्भूषणै रत्नैर्गौभिर्भूकनकादिभिः । विभवे सति देवस्य प्रीणनं कुरु चक्रिणः
vāsobhirbhūṣaṇai ratnairgaubhirbhūkanakādibhiḥ / vibhave sati devasya prīṇanaṃ kuru cakriṇaḥ
एवं क्रियायोगरतस्य ते ऽद्य नूनं मुरारिः शुभदो भविष्यति । नरा न सीदन्ति बले समाश्रिता विभुं जगन्नाथमनन्तमच्युतम्
evaṃ kriyāyogaratasya te 'dya nūnaṃ murāriḥ śubhado bhaviṣyati / narā na sīdanti bale samāśritā vibhuṃ jagannāthamanantamacyutam
पुलस्त्य उवाच । इत्येवमुक्त्वा वचनं दितीश्वरो वैरोचनं सत्यमनुत्तमं हि । संपूजितस्तेन विमुक्तिमाययौ संपूर्णकामो हरिपादभक्तः
pulastya uvāca / ityevamuktvā vacanaṃ ditīśvaro vairocanaṃ satyamanuttamaṃ hi / saṃpūjitastena vimuktimāyayau saṃpūrṇakāmo haripādabhaktaḥ
गते हि तस्मिन् मुदिते पितामहे बलेर्बभौ मन्दिरमिन्दुवर्णम् । महेन्द्रशिल्पिप्रवरो ऽथ केशवं स कारयामास महामहीयान्
gate hi tasmin mudite pitāmahe balerbabhau mandiraminduvarṇam / mahendraśilpipravaro 'tha keśavaṃ sa kārayāmāsa mahāmahīyān
स्वयं स्वभार्यासहितश्चकार देवालये मार्जनलेपनादिकाः । क्रिया महात्मा यवशर्कराद्यां बलिं चकाराप्रतिमां मधुद्रुहः
svayaṃ svabhāryāsahitaścakāra devālaye mārjanalepanādikāḥ / kriyā mahātmā yavaśarkarādyāṃ baliṃ cakārāpratimāṃ madhudruhaḥ
दीपप्रदानं स्वयमायताक्षी विन्ध्यावली विष्णुगृहे चकार । गेयं स धर्म्यश्रवणं च धीमान् पौराणिकैर्विप्रवरैरकारयत्
dīpapradānaṃ svayamāyatākṣī vindhyāvalī viṣṇugṛhe cakāra / geyaṃ sa dharmyaśravaṇaṃ ca dhīmān paurāṇikairvipravarairakārayat
तथाविधस्यासुरपुङ्गवस्य धर्म्ये सुमार्गे प्रतिसंस्थितस्य । जगत्पतिर्दिव्यवपुर्जनार्दनस्तस्थौ महात्मा बलिरक्षणाय
tathāvidhasyāsurapuṅgavasya dharmye sumārge pratisaṃsthitasya / jagatpatirdivyavapurjanārdanastasthau mahātmā balirakṣaṇāya
सूर्यायुताभं मुसलं प्रगृह्य निघ्नन् स दुष्टारियूथापालान् । द्वारि स्थितो न प्रददौ प्रवेशं प्राकारगुप्ते बलिनो गृहे तु
sūryāyutābhaṃ musalaṃ pragṛhya nighnan sa duṣṭāriyūthāpālān / dvāri sthito na pradadau praveśaṃ prākāragupte balino gṛhe tu
द्वारि स्थिते धातरि रक्षपाले नारायणे सर्वगुणाभिरामे । प्रासादमध्ये हरिमीशितारमभ्यर्चयामास सुरर्षिमुख्यम्
dvāri sthite dhātari rakṣapāle nārāyaṇe sarvaguṇābhirāme / prāsādamadhye harimīśitāramabhyarcayāmāsa surarṣimukhyam
स एवमास्ते ऽसुरराड् बलिस्तु समर्चयन् वै हरिपादपङ्कजौ । सस्मार नित्यं हरिभषितानि स तस्य जातो विनयाङ्कुशस्तु
sa evamāste 'surarāḍ balistu samarcayan vai haripādapaṅkajau / sasmāra nityaṃ haribhaṣitāni sa tasya jāto vinayāṅkuśastu
इदं च वृत्तं स पपाठ दैत्यराट् स्मरन् सुवाक्यानि गुरोः शुभानि । तथ्यानि पथ्यानि परत्र चेह पितामहस्येन्द्रसमस्य वीरः
idaṃ ca vṛttaṃ sa papāṭha daityarāṭ smaran suvākyāni guroḥ śubhāni / tathyāni pathyāni paratra ceha pitāmahasyendrasamasya vīraḥ
ये वृद्धवाक्यानि समाचरन्ति श्रुत्वा दुरुक्तान्यपि पूर्वतस्तु । स्निग्धानि पश्चान्नवनीतशुद्धा मोदन्ति ते नात्र विचारमस्ति
ye vṛddhavākyāni samācaranti śrutvā duruktānyapi pūrvatastu / snigdhāni paścānnavanītaśuddhā modanti te nātra vicāramasti
आपद्भुजङ्गदष्टस्य मन्त्रहीनस्य सर्वदा । वृद्धवाक्यैषधा नूनं कुर्वन्ति किल निर्विषम्
āpadbhujaṅgadaṣṭasya mantrahīnasya sarvadā / vṛddhavākyaiṣadhā nūnaṃ kurvanti kila nirviṣam
वृद्धवाक्यामृतं पीत्वा तदुक्तमनुमान्य च । या तृप्तिर्जायते पुंसा सोमपाने कुतस्तथा
vṛddhavākyāmṛtaṃ pītvā taduktamanumānya ca / yā tṛptirjāyate puṃsā somapāne kutastathā
आपत्तौ पतितानां येषां वृद्धा न सन्ति शास्तारः । ते शोच्या बनधूनां जीवन्तो ऽपीह मृततुल्याः
āpattau patitānāṃ yeṣāṃ vṛddhā na santi śāstāraḥ / te śocyā banadhūnāṃ jīvanto 'pīha mṛtatulyāḥ
आपद्ग्राहगृहीतानां वृद्धाः सन्ति न पण्डिताः । येषां मोक्ष्यितारे वै तेषां सान्तिर्न विद्यते
āpadgrāhagṛhītānāṃ vṛddhāḥ santi na paṇḍitāḥ / yeṣāṃ mokṣyitāre vai teṣāṃ sāntirna vidyate
आपज्जलनिमग्नानां ह्रियतां व्यसनोर्मिभिः । वृद्धवाक्यैर्विना नूनं नैवोत्तारं कथञ्चन
āpajjalanimagnānāṃ hriyatāṃ vyasanormibhiḥ / vṛddhavākyairvinā nūnaṃ naivottāraṃ kathañcana
तस्माद् यो वृद्धवाक्यानि शृणुयाद् विदधाति च । स सद्यः सिद्धिमाप्नोति यथा वैरोचनो बलिः
tasmād yo vṛddhavākyāni śṛṇuyād vidadhāti ca / sa sadyaḥ siddhimāpnoti yathā vairocano baliḥ