॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे कह्लोडीतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नामैकोनविंशत्युत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ RKV अध्याय 120 श्रीमार्कण्डेय उवाच: अतः परं प्रवक्ष्यामि कम्बुकेश्वरमुत्तमम् । हिरण्यकशिपुर्दैत्यो दानवो बलदर्पितः
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe kahloḍītīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāmaikonaviṃśatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ || RKV adhyāya 120 śrīmārkaṇḍeya uvāca: ataḥ paraṃ pravakṣyāmi kambukeśvaramuttamam / hiraṇyakaśipurdaityo dānavo baladarpitaḥ
अवध्यः सर्वलोकानां त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । तस्य पुत्रो महातेजाः प्रह्लादो नाम नामतः
avadhyaḥ sarvalokānāṃ triṣu lokeṣu viśrutaḥ / tasya putro mahātejāḥ prahlādo nāma nāmataḥ
विष्णुप्रसादाद्भक्त्या च तस्य राज्ये प्रतिष्ठितः । विरोचनस्तस्य सुतस् तस्यापि बलिरेव च
viṣṇuprasādādbhaktyā ca tasya rājye pratiṣṭhitaḥ / virocanastasya sutas tasyāpi balireva ca
बलिपुत्रो ऽभवद् बाणस्तस्मादपि च शम्बरः । शम्बरस्यान्वये जातः कम्बुर्नाम महासुरः
baliputro 'bhavad bāṇastasmādapi ca śambaraḥ / śambarasyānvaye jātaḥ kamburnāma mahāsuraḥ
ज्ञात्वा विष्णुमयं घोरं महद्भयमुपस्थितम् । दानवानां विनाशाय नान्यो हेतुः कदाचन
jñātvā viṣṇumayaṃ ghoraṃ mahadbhayamupasthitam / dānavānāṃ vināśāya nānyo hetuḥ kadācana
स त्यक्त्वा पुत्रदारांश्च सुहृद्बन्धुपरिग्रहान् । चचार मौनमास्थाय तपः कम्बुर्महामतिः
sa tyaktvā putradārāṃśca suhṛdbandhuparigrahān / cacāra maunamāsthāya tapaḥ kamburmahāmatiḥ
अक्षसूत्रकरो भूत्वा दण्डी मुण्डी च मेखली । शाकयावकभक्षश्च वल्कलाजिनसंवृतः
akṣasūtrakaro bhūtvā daṇḍī muṇḍī ca mekhalī / śākayāvakabhakṣaśca valkalājinasaṃvṛtaḥ
स्नात्वा नित्यं धृतिपरो नर्मदाजलमाश्रितः । पूजयंस्तु महादेवमर्बुदं वर्षसंख्यया
snātvā nityaṃ dhṛtiparo narmadājalamāśritaḥ / pūjayaṃstu mahādevamarbudaṃ varṣasaṃkhyayā
ततस्तुतोष भगवान्देवदेवो महेश्वरः । उवाच दानवं काले मेघगम्भीरया गिरा
tatastutoṣa bhagavāndevadevo maheśvaraḥ / uvāca dānavaṃ kāle meghagambhīrayā girā
भोभोः कम्बो महाभाग तुष्टो ऽहं तव सुव्रत । इष्टं व्रतानां परमं मौनं सर्वार्थसाधनम्
bhobhoḥ kambo mahābhāga tuṣṭo 'haṃ tava suvrata / iṣṭaṃ vratānāṃ paramaṃ maunaṃ sarvārthasādhanam
चरितं च त्वया लोके देवदानवदुश्चरम् । वरं वृणीष्व भद्रं ते यत्ते मनसि रोचते
caritaṃ ca tvayā loke devadānavaduścaram / varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te yatte manasi rocate
कम्बुरुवाच: यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरो मम । अक्षय्यश्चाव्ययश्चैव स्वेच्छया विचराम्यहम्
kamburuvāca: yadi prasanno deveśa yadi deyo varo mama / akṣayyaścāvyayaścaiva svecchayā vicarāmyaham
दैत्यदानवसङ्घानां संयुगेष्वपलायिता । भयं चान्यन्न विद्येत मुक्त्वा देवं गदाधरम्
daityadānavasaṅghānāṃ saṃyugeṣvapalāyitā / bhayaṃ cānyanna vidyeta muktvā devaṃ gadādharam
तस्याहं संयुगे साध्यो येनोपायेन शङ्कर । भवामि न सदा कालं तं वदस्व वरं मम
tasyāhaṃ saṃyuge sādhyo yenopāyena śaṅkara / bhavāmi na sadā kālaṃ taṃ vadasva varaṃ mama
ईश्वर उवाच: मम संनिहितो यत्र त्वं भविष्यसि दानव । तत्र विष्णुभयं नास्ति वसात्र विगतज्वरः
īśvara uvāca: mama saṃnihito yatra tvaṃ bhaviṣyasi dānava / tatra viṣṇubhayaṃ nāsti vasātra vigatajvaraḥ
तस्य देवाधिदेवस्य वेदगर्भस्य संयुगे । शङ्खचक्रधरस्येशा नाहं सर्वे सुरासुराः
tasya devādhidevasya vedagarbhasya saṃyuge / śaṅkhacakradharasyeśā nāhaṃ sarve surāsurāḥ
किं पुनर्यो द्विषत्येनं लोकालोकप्रभुं हरिम् । स सुखी वर्तते कालं न निमेषं मतं मम
kiṃ punaryo dviṣatyenaṃ lokālokaprabhuṃ harim / sa sukhī vartate kālaṃ na nimeṣaṃ mataṃ mama
तस्मात् त्वं परया भक्त्या सर्वभूतहिते रतः । वसिष्यसि चिरं कालम् इत्युक्त्वादर्शनं गतः
tasmāt tvaṃ parayā bhaktyā sarvabhūtahite rataḥ / vasiṣyasi ciraṃ kālam ityuktvādarśanaṃ gataḥ
गते चादर्शनं देवे तत्र तीर्थे महामतिः । स्थापयामास देवेशं शिवं शान्तमनामयम्
gate cādarśanaṃ deve tatra tīrthe mahāmatiḥ / sthāpayāmāsa deveśaṃ śivaṃ śāntamanāmayam
तस्मिंस्तीर्थे महादेवं स्थापयित्वा दिवं गतः । तदाप्रभृति तत्पार्थ कम्बुतीर्थमिति श्रुतम् । विख्यातं सर्वलोकेषु महापातकनाशनम्
tasmiṃstīrthe mahādevaṃ sthāpayitvā divaṃ gataḥ / tadāprabhṛti tatpārtha kambutīrthamiti śrutam / vikhyātaṃ sarvalokeṣu mahāpātakanāśanam
कम्बुतीर्थे नरः स्नात्वा विधिनाभ्यर्च्य भास्करम् । ऋग्यजुःसाममन्त्रैश्च स्तूयमानो नृपोत्तम
kambutīrthe naraḥ snātvā vidhinābhyarcya bhāskaram / ṛgyajuḥsāmamantraiśca stūyamāno nṛpottama
तस्य पुण्यं समुद्दिष्टं ब्राह्मणैर्वेदपारगैः । तत्सर्वं तु शृणुष्वाद्य ममैव गदतो नृप
tasya puṇyaṃ samuddiṣṭaṃ brāhmaṇairvedapāragaiḥ / tatsarvaṃ tu śṛṇuṣvādya mamaiva gadato nṛpa
ऋग्यजुःसामगीतेषु साङ्गोपाङ्गेषु यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति गायत्रीमात्रमन्त्रवित्
ṛgyajuḥsāmagīteṣu sāṅgopāṅgeṣu yatphalam / tatphalaṃ samavāpnoti gāyatrīmātramantravit
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत् पितृदेवताः । पूजयेद् देवमीशानं सो ऽग्निष्टोमफलं लभेत्
tatra tīrthe tu yaḥ snātvā tarpayet pitṛdevatāḥ / pūjayed devamīśānaṃ so 'gniṣṭomaphalaṃ labhet
अकामो वा सकामो वा तत्र तीर्थे कलेवरम् । यस्त्यजेन्नात्र सन्देहो रुद्रलोकं स गच्छति
akāmo vā sakāmo vā tatra tīrthe kalevaram / yastyajennātra sandeho rudralokaṃ sa gacchati