॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे कम्बुकेश्वरतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम विंशत्युत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ RKV अध्याय 121 मार्कण्डेय उवाच: ततो गच्छेन्महीपाल चन्द्रहासमतः परम् । यत्र सिद्धिं परां प्राप्तः सोमराजः सुरोत्तमः
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe kambukeśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma viṃśatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ || RKV adhyāya 121 mārkaṇḍeya uvāca: tato gacchenmahīpāla candrahāsamataḥ param / yatra siddhiṃ parāṃ prāptaḥ somarājaḥ surottamaḥ
युधिष्ठिर उवाच: कथं सिद्धिं परां प्राप्तः सोमनाथो जगत्पतिः । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व ममानघ
yudhiṣṭhira uvāca: kathaṃ siddhiṃ parāṃ prāptaḥ somanātho jagatpatiḥ / tatsarvaṃ śrotumicchāmi kathayasva mamānagha
श्रीमार्कण्डेय उवाच: पुरा शप्तो मुनीन्द्रेण दक्षेण किल भारत । असेवनाद्धि दाराणां क्षयरोगी भविष्यसि
śrīmārkaṇḍeya uvāca: purā śapto munīndreṇa dakṣeṇa kila bhārata / asevanāddhi dārāṇāṃ kṣayarogī bhaviṣyasi
उद्वाहितानां पत्नीनां ये न कुर्वन्ति सेवनम् । या निष्ठा जायते नृणां तां शृणुष्व नराधिप
udvāhitānāṃ patnīnāṃ ye na kurvanti sevanam / yā niṣṭhā jāyate nṛṇāṃ tāṃ śṛṇuṣva narādhipa
ऋतावृतौ हि नारीणां सेवनाज्जायते सुतः । सुतात्स्वर्गश्च मोक्षश्च इत्येवं श्रुतिभाषितम्
ṛtāvṛtau hi nārīṇāṃ sevanājjāyate sutaḥ / sutātsvargaśca mokṣaśca ityevaṃ śrutibhāṣitam
तत्कालोचितधर्मेण वेष्टितो रौरवे पतेत् । तस्यास्तद्रुधिरं पापः पिबते कालमीप्सितम्
tatkālocitadharmeṇa veṣṭito raurave patet / tasyāstadrudhiraṃ pāpaḥ pibate kālamīpsitam
ततो ऽवतीर्णः कालेन यां यां योनिं प्रयास्यति । तस्यां तस्यां स दुष्टात्मा दुर्भगो जायते सदा
tato 'vatīrṇaḥ kālena yāṃ yāṃ yoniṃ prayāsyati / tasyāṃ tasyāṃ sa duṣṭātmā durbhago jāyate sadā
नारीणां तु सदा कामो ऽभ्यधिकाः परिवर्तते । विशेषेण ऋतौ काले पीड्यते कामसायकैः
nārīṇāṃ tu sadā kāmo 'bhyadhikāḥ parivartate / viśeṣeṇa ṛtau kāle pīḍyate kāmasāyakaiḥ
परिभूता हिता भर्त्रा ध्यायन्ते ऽन्यं पतिं स्त्रियः । ततः पुत्रः समुत्पन्नो ह्यटते कुलमुत्तमम्
paribhūtā hitā bhartrā dhyāyante 'nyaṃ patiṃ striyaḥ / tataḥ putraḥ samutpanno hyaṭate kulamuttamam
स्वर्गस्थास्तेन पितरः पूर्वजास्ते पितामहाः । पतन्ति जातमात्रेण कुलटस्तेन चोच्यते
svargasthāstena pitaraḥ pūrvajāste pitāmahāḥ / patanti jātamātreṇa kulaṭastena cocyate
तेन कर्मविपाकेन क्षयरोग्यभवच्छशी । त्यक्त्वा लोकं सुरेन्द्राणां मर्त्यलोकमुपागतः
tena karmavipākena kṣayarogyabhavacchaśī / tyaktvā lokaṃ surendrāṇāṃ martyalokamupāgataḥ
ततस्तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च । भ्रमन्वै नर्मदां प्राप्तः सर्वपापप्रणाशनीम्
tatastīrthānyanekāni puṇyānyāyatanāni ca / bhramanvai narmadāṃ prāptaḥ sarvapāpapraṇāśanīm
उपवासं च दानानि व्रतानि नियमांस् तथा । चचार द्वादशाब्दानि ततो मुक्तः स किल्बिषैः
upavāsaṃ ca dānāni vratāni niyamāṃs tathā / cacāra dvādaśābdāni tato muktaḥ sa kilbiṣaiḥ
स्नापयित्वा महादेवं सर्वपातकनाशनम् । जगाम प्रभया पूर्णः स च लोकमनुत्तमम्
snāpayitvā mahādevaṃ sarvapātakanāśanam / jagāma prabhayā pūrṇaḥ sa ca lokamanuttamam
येनैव स्थापितो देवः पूज्यते वर्षसंख्यया । तावद्वर्षसहस्राणि रुद्रलोके स पूज्यते
yenaiva sthāpito devaḥ pūjyate varṣasaṃkhyayā / tāvadvarṣasahasrāṇi rudraloke sa pūjyate
तेन देवान्विधानोक्तान्स्थापयन्ति नरा भुवि । अक्षयं चाव्ययं यस्मात्कालं भुञ्जन्ति मानवाः
tena devānvidhānoktānsthāpayanti narā bhuvi / akṣayaṃ cāvyayaṃ yasmātkālaṃ bhuñjanti mānavāḥ
सोमतीर्थे नरः स्नात्वा पूजयेद्देवमीश्वरम् । स भ्राजते नरो लोके सोमवत् प्रियदर्शनः
somatīrthe naraḥ snātvā pūjayeddevamīśvaram / sa bhrājate naro loke somavat priyadarśanaḥ
चन्द्रहासे तु यो गत्वा ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः । स्नानं समाचरेद् भक्त्या मुच्यते सर्वकिल्बिषैः
candrahāse tu yo gatvā grahaṇe candrasūryayoḥ / snānaṃ samācared bhaktyā mucyate sarvakilbiṣaiḥ
तत्र स्नानं च दानं च चन्द्रहासे शुभाशुभम् । कृतं नृपवरश्रेष्ठ सर्वं भवति चाक्षयम्
tatra snānaṃ ca dānaṃ ca candrahāse śubhāśubham / kṛtaṃ nṛpavaraśreṣṭha sarvaṃ bhavati cākṣayam
ते धन्यास्ते महात्मानस् तेषां जन्म सुजीवितम् । चन्द्रहासे तु ये स्नात्वा पश्यन्ति ग्रहणं नराः
te dhanyāste mahātmānas teṣāṃ janma sujīvitam / candrahāse tu ye snātvā paśyanti grahaṇaṃ narāḥ
वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुराकृतम् । स्नानमात्रेण राजेन्द्र तत्र तीर्थे प्रणश्यति
vācikaṃ mānasaṃ pāpaṃ karmajaṃ yatpurākṛtam / snānamātreṇa rājendra tatra tīrthe praṇaśyati
बहवस्तं न जानन्ति महामोहसमन्विताः । देहस्थमिव सर्वेषां परमानन्दरूपिणम्
bahavastaṃ na jānanti mahāmohasamanvitāḥ / dehasthamiva sarveṣāṃ paramānandarūpiṇam
पश्चिमे सागरे गत्वा सोमतीर्थे तु यत्फलम् । तत्समग्रम् अवाप्नोति चन्द्रहासे न संशयः
paścime sāgare gatvā somatīrthe tu yatphalam / tatsamagram avāpnoti candrahāse na saṃśayaḥ
संक्रान्तौ च व्यतीपाते अयने विषुवे तथा । चन्द्रहासे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते
saṃkrāntau ca vyatīpāte ayane viṣuve tathā / candrahāse naraḥ snātvā sarvapāpaiḥ pramucyate
ते मूढास्ते दुराचारास्तेषां जन्म निरर्थकम् । चन्द्रहासं न जानन्ति ये रेवायां व्यवस्थितम्
te mūḍhāste durācārāsteṣāṃ janma nirarthakam / candrahāsaṃ na jānanti ye revāyāṃ vyavasthitam
चन्द्रहासे तु यः कश्चित्संन्यासं कुरुते द्विजः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य सोमलोकान्न संशयः
candrahāse tu yaḥ kaścitsaṃnyāsaṃ kurute dvijaḥ / anivartikā gatistasya somalokānna saṃśayaḥ