॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे मङ्गलेश्वरतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नामाष्टाचत्वारिंशदधिकशततमो ऽध्यायः ॥ RKV अध्याय 149 श्रीमार्कण्डेय उवाच: तस्यैवानन्तरं तीर्थं लिङ्गेश्वरमिति श्रुतम् । दर्शनाद् देवदेवस्य यत्र पापं प्रणश्यति
|| iti śrīskānde mahāpurāṇe ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe maṅgaleśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāmāṣṭācatvāriṃśadadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ || RKV adhyāya 149 śrīmārkaṇḍeya uvāca: tasyaivānantaraṃ tīrthaṃ liṅgeśvaramiti śrutam / darśanād devadevasya yatra pāpaṃ praṇaśyati
कृत्वा तु कदनं घोरं दानवानां युधिष्ठिर । वाराहं रूपमास्थाय नर्मदायां व्यवस्थितः
kṛtvā tu kadanaṃ ghoraṃ dānavānāṃ yudhiṣṭhira / vārāhaṃ rūpamāsthāya narmadāyāṃ vyavasthitaḥ
तत्र तीर्थे तु यः स्नानं कृत्वा देवं नमस्यति । स मुच्यते नृपश्रेष्ठ महापापैः पुराकृतैः
tatra tīrthe tu yaḥ snānaṃ kṛtvā devaṃ namasyati / sa mucyate nṛpaśreṣṭha mahāpāpaiḥ purākṛtaiḥ
द्वादश्यां कृष्णपक्षस्य शुक्ले च समुपोषितः । गन्धमाल्यैर्जगन्नाथं पूजयेत् पाण्डुनन्दन
dvādaśyāṃ kṛṣṇapakṣasya śukle ca samupoṣitaḥ / gandhamālyairjagannāthaṃ pūjayet pāṇḍunandana
ब्राह्मणांश्च महाभाग दानसंमानभोजनैः । पूजयेत्परया भक्त्या तस्य पुण्यफलं शृणु
brāhmaṇāṃśca mahābhāga dānasaṃmānabhojanaiḥ / pūjayetparayā bhaktyā tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu
सत्रयाजिफलं जन्तुर् लभते द्वादशाब्दकैः । ब्राह्मणान्भोजयंस्तत्र तदेव लभते फलम्
satrayājiphalaṃ jantur labhate dvādaśābdakaiḥ / brāhmaṇānbhojayaṃstatra tadeva labhate phalam
तर्पयित्वा पित्ःन् देवान् स्नात्वा तद्गतमानसः । जपेद् द्वादशनामानि देवस्य पुरतः स्थितः
tarpayitvā pitḥn devān snātvā tadgatamānasaḥ / japed dvādaśanāmāni devasya purataḥ sthitaḥ
मासि मासि निराहारो द्वादश्यां कुरुनन्दन । केशवं पूजयेन् नित्यं मासि मार्गशिरे बुधः
māsi māsi nirāhāro dvādaśyāṃ kurunandana / keśavaṃ pūjayen nityaṃ māsi mārgaśire budhaḥ
पौषे नारायणं देवं माघमासे तु माधवम् । गोविन्दं फाल्गुने मासि विष्णुं चैत्रे समर्चयेत्
pauṣe nārāyaṇaṃ devaṃ māghamāse tu mādhavam / govindaṃ phālgune māsi viṣṇuṃ caitre samarcayet
वैशाखे मधुहन्तारं ज्येष्ठे देवं त्रिविक्रमम् । वामनं तु तथाषाढे श्रावणे श्रीधरं स्मरेत्
vaiśākhe madhuhantāraṃ jyeṣṭhe devaṃ trivikramam / vāmanaṃ tu tathāṣāḍhe śrāvaṇe śrīdharaṃ smaret
हृषीकेशं भाद्रपदे पद्मनाभं तथाश्विने । दामोदरं कार्त्तिके तु कीर्तयन् नावसीदति
hṛṣīkeśaṃ bhādrapade padmanābhaṃ tathāśvine / dāmodaraṃ kārttike tu kīrtayan nāvasīdati
वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुरा कृतम् । तन्नश्यति न सन्देहो मासनामानुकीर्तनात्
vācikaṃ mānasaṃ pāpaṃ karmajaṃ yatpurā kṛtam / tannaśyati na sandeho māsanāmānukīrtanāt
स्वयं विनुद्धः सततमुन्मिषन्निमिषंस्तथा । शीघ्रं प्रपश्य भुञ्जानो मन्त्रहीनं समुद्गिरेत्
svayaṃ vinuddhaḥ satatamunmiṣannimiṣaṃstathā / śīghraṃ prapaśya bhuñjāno mantrahīnaṃ samudgiret
परमापद्गतस्यापि जन्तोरेषा प्रतिक्रिया । यन्मासाधिपतेर् विष्णोर् मासनामानुकीर्तनम्
paramāpadgatasyāpi jantoreṣā pratikriyā / yanmāsādhipater viṣṇor māsanāmānukīrtanam
ता निशास्ते च दिवसास्ते मासास्ते च वत्सराः । नराणां सफला येषु चिन्तितो भगवान्हरिः
tā niśāste ca divasāste māsāste ca vatsarāḥ / narāṇāṃ saphalā yeṣu cintito bhagavānhariḥ
परमापद्गतस्यापि यस्य देवो जनार्दनः । नावसर्पति हृत्पद्मात्स योगी नात्र संशयः
paramāpadgatasyāpi yasya devo janārdanaḥ / nāvasarpati hṛtpadmātsa yogī nātra saṃśayaḥ
ते भाग्यहीना मनुजाः सुशोच्यास्ते भूमिभाराय कृतावताराः । अचेतनास्ते पशुभिः समाना ये भक्तिहीना भगवत्यनन्ते
te bhāgyahīnā manujāḥ suśocyāste bhūmibhārāya kṛtāvatārāḥ / acetanāste paśubhiḥ samānā ye bhaktihīnā bhagavatyanante
ते पूर्णकार्याः पुरुषाः पृथिव्यां ते स्वाङ्गपाताद्भुवनं पुनन्ति । विचक्षणा विश्वविभूषणास्ते ये भक्तियुक्ता भगवत्यनन्ते
te pūrṇakāryāḥ puruṣāḥ pṛthivyāṃ te svāṅgapātādbhuvanaṃ punanti / vicakṣaṇā viśvavibhūṣaṇāste ye bhaktiyuktā bhagavatyanante
स एव सुकृती तेन लब्धं जन्मतरोः फलम् । चित्ते वचसि काये च यस्य देवो जनार्दनः
sa eva sukṛtī tena labdhaṃ janmataroḥ phalam / citte vacasi kāye ca yasya devo janārdanaḥ
एतत्तीर्थवरं पुण्यं लिङ्गो यत्र जनार्दनः । वञ्चयित्वा रिपून्संख्ये क्रोधो भूत्वा सनातनः
etattīrthavaraṃ puṇyaṃ liṅgo yatra janārdanaḥ / vañcayitvā ripūnsaṃkhye krodho bhūtvā sanātanaḥ
उपप्लवे चन्द्रमसो रवेश्च यो ह्यष्टकानामयनद्वये च । पानीयमप्यत्र तिलैर्विमिश्रं दद्यात् पितृभ्यः प्रयतो मनुष्यः
upaplave candramaso raveśca yo hyaṣṭakānāmayanadvaye ca / pānīyamapyatra tilairvimiśraṃ dadyāt pitṛbhyaḥ prayato manuṣyaḥ
घोणोन्मीलितमेरुरन्ध्रनिवहो दुःखाब्धिमज्जत्प्लवः प्रादुर्भूतरसातलोदरबृहत्पङ्कार्धमग्नक्षुरः । फूत्कारोत्करनुन्नवातविदलद्दिग्दन्तिनादश्रुतिन्यस्तस्तब्धवपुः श्रुतिर्भवतु वः क्रोडो हरिः शान्तये
ghoṇonmīlitamerurandhranivaho duḥkhābdhimajjatplavaḥ prādurbhūtarasātalodarabṛhatpaṅkārdhamagnakṣuraḥ / phūtkārotkaranunnavātavidaladdigdantinādaśrutinyastastabdhavapuḥ śrutirbhavatu vaḥ kroḍo hariḥ śāntaye