॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे नर्मदामाहात्म्ये सृष्टिसंहरणसंरम्भवर्णनं नाम पञ्चदशो ऽध्यायः ॥ RKV अध्याय 16 श्रीमार्कण्डेय उवाच: समातृभिर्भूतगणश्च घोरैर्वृतः समन्तात्स ननर्त शूली । गजेन्द्रचर्मावरणे वसानः संहर्तुकामश्च जगत्समस्तम्
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe narmadāmāhātmye sṛṣṭisaṃharaṇasaṃrambhavarṇanaṃ nāma pañcadaśo 'dhyāyaḥ || RKV adhyāya 16 śrīmārkaṇḍeya uvāca: samātṛbhirbhūtagaṇaśca ghorairvṛtaḥ samantātsa nanarta śūlī / gajendracarmāvaraṇe vasānaḥ saṃhartukāmaśca jagatsamastam
महेश्वरः सर्वसुरेश्वराणां मन्त्रैर् अनेकेखबद्धमाली । मेदोवसारक्तविचर्चिताङ्गस्त्रैलोक्यदाहे प्रणनर्त शम्भुः
maheśvaraḥ sarvasureśvarāṇāṃ mantrair anekekhabaddhamālī / medovasāraktavicarcitāṅgastrailokyadāhe praṇanarta śambhuḥ
स कालरात्र्या सहितो महात्मा काले त्रिलोकीं सकलां जहार । संवर्तकाख्यः सहभानुभावः शम्भुर्महात्मा जगतो वरिष्ठः
sa kālarātryā sahito mahātmā kāle trilokīṃ sakalāṃ jahāra / saṃvartakākhyaḥ sahabhānubhāvaḥ śambhurmahātmā jagato variṣṭhaḥ
स विस्फुलिङ्गोत्करधूममिश्रं महोल्कवज्राशनिवाततुल्यम् । ततो ऽट्टहासं प्रमुमोच घोरं विवृत्य वक्त्रं वडवामुखाभम्
sa visphuliṅgotkaradhūmamiśraṃ maholkavajrāśanivātatulyam / tato 'ṭṭahāsaṃ pramumoca ghoraṃ vivṛtya vaktraṃ vaḍavāmukhābham
सहस्रवज्राशनिसंनिभेन तेनाट्टहासेन हरोद्गतेन । आपूरितास्तत्र दिशो दशैव संक्षोभिताः सर्वमहार्णवाश्च
sahasravajrāśanisaṃnibhena tenāṭṭahāsena harodgatena / āpūritāstatra diśo daśaiva saṃkṣobhitāḥ sarvamahārṇavāśca
स ब्रह्मलोकं प्रजगाम शब्दो ब्रह्माण्डभाण्डं प्रचचाल सर्वम् । किमेतदित्याकुलचेतनास्ते वित्रस्तरूपा ऋषयो बभूवुः
sa brahmalokaṃ prajagāma śabdo brahmāṇḍabhāṇḍaṃ pracacāla sarvam / kimetadityākulacetanāste vitrastarūpā ṛṣayo babhūvuḥ
प्रणम्य सर्वे सहसैव भीता ब्रह्माणमूचुः परमेश्वरेशम् । भीताश्च सर्वे ऋषयस्ततस्ते सुरासुरैश्चैव महोरगैश्च
praṇamya sarve sahasaiva bhītā brahmāṇamūcuḥ parameśvareśam / bhītāśca sarve ṛṣayastataste surāsuraiścaiva mahoragaiśca
विद्युत्प्रभाभासुरभीषणाङ्गः क एष चिक्रीडति भूतलस्थः । कालानलं गात्रमिदं दधानो यस्याट्टहासेन जगद्विमूढम्
vidyutprabhābhāsurabhīṣaṇāṅgaḥ ka eṣa cikrīḍati bhūtalasthaḥ / kālānalaṃ gātramidaṃ dadhāno yasyāṭṭahāsena jagadvimūḍham
वित्रस्तरूपं प्रबभौ क्षणेन संहर्तुमिच्छेत्किमयं त्रिलोकीम् । सार्धं त्वया सप्तभिरर्णकैश्च जनस्तपः सत्यमभिप्रयाति
vitrastarūpaṃ prababhau kṣaṇena saṃhartumicchetkimayaṃ trilokīm / sārdhaṃ tvayā saptabhirarṇakaiśca janastapaḥ satyamabhiprayāti
संहर्तुकामो हि क एष देव एतत्समस्तं कथयाप्रमेय । न दृष्टमेतद् विषमं कदापि जानासि तत्त्वं परमो मतो नः
saṃhartukāmo hi ka eṣa deva etatsamastaṃ kathayāprameya / na dṛṣṭametad viṣamaṃ kadāpi jānāsi tattvaṃ paramo mato naḥ
निशम्य तद्वाक्यमथाबभाषे ब्रह्मा समाश्वास्य सुरादिसङ्घान्
niśamya tadvākyamathābabhāṣe brahmā samāśvāsya surādisaṅghān
श्रीब्रह्मोवाच: स एष कालस्त्रिदिवं त्वशेषं संहर्तुकामो जगदक्षयात्मा । पूर्णे च शेते परिवत्सराणां भविष्यतीशानविभुर्न चित्रम्
śrībrahmovāca: sa eṣa kālastridivaṃ tvaśeṣaṃ saṃhartukāmo jagadakṣayātmā / pūrṇe ca śete parivatsarāṇāṃ bhaviṣyatīśānavibhurna citram
संवत्सरो ऽयं परिवत्सरश्च उद्वत्सरो वत्सर एष देवः । दृष्टो ऽप्यदृष्टः प्रहुतः प्रकाशी स्थूलश्च सूक्ष्मः परमाणुरेषः
saṃvatsaro 'yaṃ parivatsaraśca udvatsaro vatsara eṣa devaḥ / dṛṣṭo 'pyadṛṣṭaḥ prahutaḥ prakāśī sthūlaśca sūkṣmaḥ paramāṇureṣaḥ
नातः परं किंचिदिहास्ति लोके परापरो ऽयं प्रभुरात्मवादी । तुष्येत मे कालसमानरूप इत्येवमुक्त्वा भगवान्सुरेशः
nātaḥ paraṃ kiṃcidihāsti loke parāparo 'yaṃ prabhurātmavādī / tuṣyeta me kālasamānarūpa ityevamuktvā bhagavānsureśaḥ
सनत्कुमारप्रमुखैः समेतः संतोषयामास ततो यतात्मा
sanatkumārapramukhaiḥ sametaḥ saṃtoṣayāmāsa tato yatātmā
ब्रह्मोवाच: नमो ऽस्तु सर्वाय सुशान्तमूर्ताये ह्यघोररूपाय नमोनमस्ते । सर्वात्मने सर्व नमोनमस्ते महात्मने भूतपते नमस्ते
brahmovāca: namo 'stu sarvāya suśāntamūrtāye hyaghorarūpāya namonamaste / sarvātmane sarva namonamaste mahātmane bhūtapate namaste
ओङ्कार हुङ्कारपरिष्कृताय स्वधावषट्कार नमोनमस्ते । गुणत्रयेशाय महेश्वराय ते त्रयीमयाय त्रिगुणात्मने नमः
oṅkāra huṅkārapariṣkṛtāya svadhāvaṣaṭkāra namonamaste / guṇatrayeśāya maheśvarāya te trayīmayāya triguṇātmane namaḥ
त्वं शङ्करत्वं हि महेश्वरो ऽसि प्रधानमग्र्यं त्वमसि प्रविष्टः । त्वं विष्णुरीशः प्रपितामहश्च त्वं सप्तजिह्वस्त्वमनन्तजिह्वः
tvaṃ śaṅkaratvaṃ hi maheśvaro 'si pradhānamagryaṃ tvamasi praviṣṭaḥ / tvaṃ viṣṇurīśaḥ prapitāmahaśca tvaṃ saptajihvastvamanantajihvaḥ
स्रष्टासि सृष्टिश्च विभो त्वमेव विश्वस्य वेद्यं च परं निधानम् । आहुर्द्विजा वेदविदो वरेण्यं परात्परस्त्वं परतः परो ऽसि
sraṣṭāsi sṛṣṭiśca vibho tvameva viśvasya vedyaṃ ca paraṃ nidhānam / āhurdvijā vedavido vareṇyaṃ parātparastvaṃ parataḥ paro 'si
सूक्ष्मातिसूक्ष्मं प्रवदन्ति यच्च वाचो निवर्तन्ति मनो यतश्च
sūkṣmātisūkṣmaṃ pravadanti yacca vāco nivartanti mano yataśca
श्रीमहादेव उवाच: त्वया स्तुतोऽहं विविधैश्च मन्त्रैः पुष्णामि शान्तिं तव पद्मयोने । ईक्षस्व मां लोकमिमं ज्वलन्तं वक्त्रैरनेकैः प्रसभं हरन्तम्
śrīmahādeva uvāca: tvayā stuto'haṃ vividhaiśca mantraiḥ puṣṇāmi śāntiṃ tava padmayone / īkṣasva māṃ lokamimaṃ jvalantaṃ vaktrairanekaiḥ prasabhaṃ harantam
एवमुक्त्वा स देवेशो देव्या सह जगत्पतिः । पितामहं समाश्वास्य तत्रैवान्तरधीयत
evamuktvā sa deveśo devyā saha jagatpatiḥ / pitāmahaṃ samāśvāsya tatraivāntaradhīyata
इदं महत्पुण्यतमं वरिष्ठं स्तोत्रं निशम्येह गतिं लभन्ते । पापैरनेकैः परिवेष्टिता ये प्रयान्ति रुद्रं विमलैर्विमानैः
idaṃ mahatpuṇyatamaṃ variṣṭhaṃ stotraṃ niśamyeha gatiṃ labhante / pāpairanekaiḥ pariveṣṭitā ye prayānti rudraṃ vimalairvimānaiḥ
भयं च तेषां न भवेत्कदाचित्पठन्ति ये तात इदं द्विजाग्र्याः । सङ्ग्रामचौराग्निवने तथाब्धौ तेषां शिवस्त्राति न संशयो ऽत्र
bhayaṃ ca teṣāṃ na bhavetkadācitpaṭhanti ye tāta idaṃ dvijāgryāḥ / saṅgrāmacaurāgnivane tathābdhau teṣāṃ śivastrāti na saṃśayo 'tra