॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे आश्विनतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नामैकोनद्विशततमो ऽध्यायः ॥ RKV अध्याय 200 श्रीमार्कण्डेय उवाच: तस्यैवानन्तरं पार्थ सावित्रीतीर्थमुत्तमम् । यत्र सिद्धा महाभागा सावित्री वेदमातृका
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe āśvinatīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāmaikonadviśatatamo 'dhyāyaḥ || RKV adhyāya 200 śrīmārkaṇḍeya uvāca: tasyaivānantaraṃ pārtha sāvitrītīrthamuttamam / yatra siddhā mahābhāgā sāvitrī vedamātṛkā
युधिष्ठिर उवाच: सावित्री का द्विजश्रेष्ठ कथं वाराध्यते बुधैः । प्रसन्ना वा वरं कं च ददाति कथयस्व मे
yudhiṣṭhira uvāca: sāvitrī kā dvijaśreṣṭha kathaṃ vārādhyate budhaiḥ / prasannā vā varaṃ kaṃ ca dadāti kathayasva me
श्रीमार्कण्डेय उवाच: पद्मा पद्मासनस्थेनाधिष्ठिता पद्मयोगिनी । सावित्रतेजःसदृशी सावित्री तेन चोच्यते
śrīmārkaṇḍeya uvāca: padmā padmāsanasthenādhiṣṭhitā padmayoginī / sāvitratejaḥsadṛśī sāvitrī tena cocyate
पद्मानना पद्मवर्णा पद्मपत्रनिभेक्षणा । ध्यातव्या ब्राह्मणैर्नित्यं क्षत्रवैश्यैर् यथाविधि
padmānanā padmavarṇā padmapatranibhekṣaṇā / dhyātavyā brāhmaṇairnityaṃ kṣatravaiśyair yathāvidhi
ब्रह्महत्याभयात्सा हि न तु शूद्रैः कदाचन । उच्चारणाद् धारणाद् वा नरके पतति ध्रुवम्
brahmahatyābhayātsā hi na tu śūdraiḥ kadācana / uccāraṇād dhāraṇād vā narake patati dhruvam
वेदोच्चारणमात्रेण क्षत्रियैर् धर्मपालकैः । जिह्वाछेदो ऽस्य कर्तव्यः शूद्रस्येति विनिश्चयः
vedoccāraṇamātreṇa kṣatriyair dharmapālakaiḥ / jihvāchedo 'sya kartavyaḥ śūdrasyeti viniścayaḥ
बाला बालेन्दुसदृशी रक्तवस्त्रानुलेपना । उषःकाले तु ध्यातव्या सन्ध्या सन्धान उत्तमे
bālā bālendusadṛśī raktavastrānulepanā / uṣaḥkāle tu dhyātavyā sandhyā sandhāna uttame
उत्तुङ्गपीवरकुचा सुमुखी शुभदर्शना । सर्वाभरणसम्पन्ना श्वेतमाल्यानुलेपना
uttuṅgapīvarakucā sumukhī śubhadarśanā / sarvābharaṇasampannā śvetamālyānulepanā
श्वेतवस्त्रपरिच्छन्ना श्वेतयज्ञोपवीतिनी । मध्याह्नसन्ध्या ध्यातव्या तरुणा भुक्तिमुक्तिदा
śvetavastraparicchannā śvetayajñopavītinī / madhyāhnasandhyā dhyātavyā taruṇā bhuktimuktidā
प्रदोषे तु पुनः पार्थ श्वेता पाण्डुरमूर्धजा । सुमृता तु दुर्गकान्तारे मातृवत्परिरक्षति
pradoṣe tu punaḥ pārtha śvetā pāṇḍuramūrdhajā / sumṛtā tu durgakāntāre mātṛvatparirakṣati
विशेषेण तु राजेन्द्र सावित्रीतीर्थमुत्तमम् । स्नात्वाचम्य विधानेन मनोवाक्कायकर्मभिः
viśeṣeṇa tu rājendra sāvitrītīrthamuttamam / snātvācamya vidhānena manovākkāyakarmabhiḥ
प्राणायामैर् दहेद् दोषान् सप्तजन्मार्जितान्बहून् । आपोहिष्ठेति मन्त्रेण प्रोक्षयेदात्मनस्तनुम्
prāṇāyāmair dahed doṣān saptajanmārjitānbahūn / āpohiṣṭheti mantreṇa prokṣayedātmanastanum
नवषट् च तथा तिस्रस्तत्र तीर्थे नृपोत्तम । आपोहिष्ठेति त्रिरावृत्य प्रतिग्राहैर् न लिप्यते
navaṣaṭ ca tathā tisrastatra tīrthe nṛpottama / āpohiṣṭheti trirāvṛtya pratigrāhair na lipyate
अघमर्षणं त्र्यृचं तोयं यथावेदम् अथापि वा । उपपापैर् न लिप्येत पद्मपत्रमिवाम्भसा
aghamarṣaṇaṃ tryṛcaṃ toyaṃ yathāvedam athāpi vā / upapāpair na lipyeta padmapatramivāmbhasā
त्र्यापं हि कुरुते विप्र उल्लेखत्रयम् आचरेत् । चतुर्थं कारयेद् यस् तु ब्रह्महत्यां व्यपोहति
tryāpaṃ hi kurute vipra ullekhatrayam ācaret / caturthaṃ kārayed yas tu brahmahatyāṃ vyapohati
द्रुपदाख्यश्च यो मन्त्रो वेदे वाजसनेयके । अन्तर्जले सकृज्जप्तः सर्वपापक्षयंकरः
drupadākhyaśca yo mantro vede vājasaneyake / antarjale sakṛjjaptaḥ sarvapāpakṣayaṃkaraḥ
उदुत्यम् इति मन्त्रेण पूजयित्वा दिवाकरम् । गायत्रीं च जपेद् देवीं पवित्रां वेदमातरम्
udutyam iti mantreṇa pūjayitvā divākaram / gāyatrīṃ ca japed devīṃ pavitrāṃ vedamātaram
गायत्रीं तु जपेद् देवीं यः सन्ध्यानन्तरं द्विजः । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोकं स गच्छति
gāyatrīṃ tu japed devīṃ yaḥ sandhyānantaraṃ dvijaḥ / sarvapāpavinirmukto brahmalokaṃ sa gacchati
दशभिर्जन्मभिर्लब्धं शतेन तु पुराकृतम् । त्रियुगं तु सहस्रेण गायत्री हन्ति किल्बिषम्
daśabhirjanmabhirlabdhaṃ śatena tu purākṛtam / triyugaṃ tu sahasreṇa gāyatrī hanti kilbiṣam
गायत्रीसारमात्रो ऽपि वरं विप्रः सुयन्त्रितः । नायन्त्रितश्चतुर्वेदी सर्वाशी सर्वविक्रयी
gāyatrīsāramātro 'pi varaṃ vipraḥ suyantritaḥ / nāyantritaścaturvedī sarvāśī sarvavikrayī
सन्ध्याहीनो ऽशुचिर् नित्यमनर्हः सर्वकर्मसु । यदन्यत् कुरुते किंचिन्न तस्य फलभाग् भवेत्
sandhyāhīno 'śucir nityamanarhaḥ sarvakarmasu / yadanyat kurute kiṃcinna tasya phalabhāg bhavet
सन्ध्यां नोपासते यस्तु ब्राह्मणो मन्दबुद्धिमान् । स जीवन्नेव शूद्रः स्यान् मृतः श्वा सम्प्रजायते
sandhyāṃ nopāsate yastu brāhmaṇo mandabuddhimān / sa jīvanneva śūdraḥ syān mṛtaḥ śvā samprajāyate
सावित्रीतीर्थमासाद्य सावित्रीं यो जपेद्द्विजः । त्रैविद्यं तु फलं तस्य जायते नात्र संशयः
sāvitrītīrthamāsādya sāvitrīṃ yo japeddvijaḥ / traividyaṃ tu phalaṃ tasya jāyate nātra saṃśayaḥ
पित्ःनुद्दिश्य यः स्नात्वा पिण्डनिर्वपणं नृप । कुरुते द्वादशाब्दानि तृप्यन्ति तत्पितामहाः
pitḥnuddiśya yaḥ snātvā piṇḍanirvapaṇaṃ nṛpa / kurute dvādaśābdāni tṛpyanti tatpitāmahāḥ
सावित्रीतीर्थमासाद्य यः कुर्यात् प्राणसंक्षयम् । ब्रह्मलोकं वसेत् तावद् यावद् आभूतसम्प्लवम्
sāvitrītīrthamāsādya yaḥ kuryāt prāṇasaṃkṣayam / brahmalokaṃ vaset tāvad yāvad ābhūtasamplavam
पूर्णे चैव ततः काल इह मानुष्यतां गतः । चतुर्वेदो द्विजो राजञ्जायते विमले कुले
pūrṇe caiva tataḥ kāla iha mānuṣyatāṃ gataḥ / caturvedo dvijo rājañjāyate vimale kule
धनधान्यचयोपेतः पुत्रपौत्रसमन्वितः । व्याधिशोकविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदां शतम्
dhanadhānyacayopetaḥ putrapautrasamanvitaḥ / vyādhiśokavinirmukto jīvecca śaradāṃ śatam