॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे रवितीर्थवर्णनं नाम चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः ॥ RKV अध्याय 35 युधिष्ठिर उवाच: जलमध्ये महादेवः केन तिष्ठति हेतुना । उत्तरं दक्षिणं कूलं वर्जयित्वा द्विजोत्तम
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe ravitīrthavarṇanaṃ nāma catustriṃśo 'dhyāyaḥ || RKV adhyāya 35 yudhiṣṭhira uvāca: jalamadhye mahādevaḥ kena tiṣṭhati hetunā / uttaraṃ dakṣiṇaṃ kūlaṃ varjayitvā dvijottama
श्रीमार्कण्डेय उवाच: एतदाख्यानमतुलं पुण्यं श्रुतिमुखावहम् । पुराणे यच्छ्रुतं तात तत्ते वक्ष्याम्यशेषतः
śrīmārkaṇḍeya uvāca: etadākhyānamatulaṃ puṇyaṃ śrutimukhāvaham / purāṇe yacchrutaṃ tāta tatte vakṣyāmyaśeṣataḥ
त्रेतायुगे महाभाग रावणो देवकण्टकः । त्रैलोक्यविजयी रौद्रः सुरासुरभयंकरः
tretāyuge mahābhāga rāvaṇo devakaṇṭakaḥ / trailokyavijayī raudraḥ surāsurabhayaṃkaraḥ
देवदानवगन्धर्वैर् ऋषिभिश्च तपोधनैः । अवध्यो ऽथ विमानेन यावत्पर्यटते महीम्
devadānavagandharvair ṛṣibhiśca tapodhanaiḥ / avadhyo 'tha vimānena yāvatparyaṭate mahīm
तावद्धिन्ध्यगिरेर् मध्ये दानवो बलदर्पितः । मयो नामेति विख्यातो गुहावासी तपश्चरन्
tāvaddhindhyagirer madhye dānavo baladarpitaḥ / mayo nāmeti vikhyāto guhāvāsī tapaścaran
तस्य पार्श्वगतो रक्षो विनयाद् अवनिं गतः । पूजितो दानसन्मानैर् इदं वचनम् अब्रवीत्
tasya pārśvagato rakṣo vinayād avaniṃ gataḥ / pūjito dānasanmānair idaṃ vacanam abravīt
कस्येयं पद्मपत्राक्षी पूर्णचन्द्रनिभानना । किंनामधेया तपति तप उग्रं कथं विभो
kasyeyaṃ padmapatrākṣī pūrṇacandranibhānanā / kiṃnāmadheyā tapati tapa ugraṃ kathaṃ vibho
मय उवाच: दानवानां पतिः श्रेष्ठो मयो ऽहं नाम नामतः । भार्या तेजोवती नाम तस्यास्तु तनया शुभा
maya uvāca: dānavānāṃ patiḥ śreṣṭho mayo 'haṃ nāma nāmataḥ / bhāryā tejovatī nāma tasyāstu tanayā śubhā
मन्दोदरीति विख्याता तपते भर्तृकारणात् । आराधयन्ती भर्तारमुमाया दयितं शुभम्
mandodarīti vikhyātā tapate bhartṛkāraṇāt / ārādhayantī bhartāramumāyā dayitaṃ śubham
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य रावणो मदमोहितः । प्रसृतः प्रणतो भूत्वा मयं वचनम् अब्रवीत्
tacchrutvā vacanaṃ tasya rāvaṇo madamohitaḥ / prasṛtaḥ praṇato bhūtvā mayaṃ vacanam abravīt
पौलस्त्यान्वयसंजातो देवदानवदर्पहा । प्रार्थयामि महाभाग सुतां त्वं दातुमर्हसि
paulastyānvayasaṃjāto devadānavadarpahā / prārthayāmi mahābhāga sutāṃ tvaṃ dātumarhasi
ज्ञात्वा पैतामहं वृत्तं मयेनापि महात्मना । रावणाय सुता दत्ता पूजयित्वा विधानतः
jñātvā paitāmahaṃ vṛttaṃ mayenāpi mahātmanā / rāvaṇāya sutā dattā pūjayitvā vidhānataḥ
गृहीत्वा तां तदा रक्षो ऽभ्यर्च्यमानो निशाचरैः । देवोद्याने विमानैश्च क्रीडते स तया सह
gṛhītvā tāṃ tadā rakṣo 'bhyarcyamāno niśācaraiḥ / devodyāne vimānaiśca krīḍate sa tayā saha
केनचित्त्वथ कालेन रावणो लोकरावणः । पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठो जनयामास भारत
kenacittvatha kālena rāvaṇo lokarāvaṇaḥ / putraṃ putravatāṃ śreṣṭho janayāmāsa bhārata
तेनैव जातमात्रेण रावो मुक्तो महात्मना । संवर्तकस्य मेघस्य तेन लोका जडीकृताः
tenaiva jātamātreṇa rāvo mukto mahātmanā / saṃvartakasya meghasya tena lokā jaḍīkṛtāḥ
श्रुत्वा तन्नर्दितं घोरं ब्रह्मा लोकपितामहः । नाम चक्रे तदा तस्य मेघनादो भविष्यति
śrutvā tannarditaṃ ghoraṃ brahmā lokapitāmahaḥ / nāma cakre tadā tasya meghanādo bhaviṣyati
एवंनामा कृतः सो ऽपि परमं व्रतमास्थितः । तोषयामास देवेशमुमया सह शङ्करम्
evaṃnāmā kṛtaḥ so 'pi paramaṃ vratamāsthitaḥ / toṣayāmāsa deveśamumayā saha śaṅkaram
व्रतैर्नियमदानैश्च होमजाप्यविधानतः । कृच्छ्रचान्द्रायणैर्नित्यं कृशं कुर्वन्कलेवरम्
vratairniyamadānaiśca homajāpyavidhānataḥ / kṛcchracāndrāyaṇairnityaṃ kṛśaṃ kurvankalevaram
एवम् अन्यद्दिने तात कैलासं धरणीधरम् । गत्वा लिङ्गद्वयं गृह्य प्रस्थितो दक्षिणामुखः
evam anyaddine tāta kailāsaṃ dharaṇīdharam / gatvā liṅgadvayaṃ gṛhya prasthito dakṣiṇāmukhaḥ
नर्मदातटम् आश्रित्य स्नातुकामो महाबलः । निक्षिप्य पूजयन् देवं कृतजाप्यो नरेश्वर
narmadātaṭam āśritya snātukāmo mahābalaḥ / nikṣipya pūjayan devaṃ kṛtajāpyo nareśvara
तत्रायतनावासेन स्नातो हुतहुताशनः । कृतकृत्यमिवात्मानं मानयित्वा निशाचरः
tatrāyatanāvāsena snāto hutahutāśanaḥ / kṛtakṛtyamivātmānaṃ mānayitvā niśācaraḥ
गन्तुकामः परं मार्गं लङ्कायां नृपसत्तम । एकमुद्धरतो लिङ्गं प्रणतः सव्यपाणिना
gantukāmaḥ paraṃ mārgaṃ laṅkāyāṃ nṛpasattama / ekamuddharato liṅgaṃ praṇataḥ savyapāṇinā
द्वितीयं तु द्वितीयेन भक्त्या पौलस्त्यनन्दनः । तावद् एव महालिङ्गं पतितं नर्मदांभसि
dvitīyaṃ tu dvitīyena bhaktyā paulastyanandanaḥ / tāvad eva mahāliṅgaṃ patitaṃ narmadāṃbhasi
याहि याहीति चेत्युक्त्वा जलमध्ये प्रतिष्ठितः । नमित्वा रावणिस्तस्य देवस्य परमेष्ठिनः
yāhi yāhīti cetyuktvā jalamadhye pratiṣṭhitaḥ / namitvā rāvaṇistasya devasya parameṣṭhinaḥ
जगामाकाशम् आविश्य पूज्यमानो निशाचरैः । तदा प्रभृति तत्तीर्थं मेघनादेति विश्रुतम्
jagāmākāśam āviśya pūjyamāno niśācaraiḥ / tadā prabhṛti tattīrthaṃ meghanādeti viśrutam
पूर्वं तु गर्जनं नाम सर्वपापक्षयंकरम् । तस्मिंस्तीर्थे तु राजेन्द्र यस्तु स्नानं समाचरेत्
pūrvaṃ tu garjanaṃ nāma sarvapāpakṣayaṃkaram / tasmiṃstīrthe tu rājendra yastu snānaṃ samācaret
अहोरात्रोषितो भूत्वा अश्वमेधफलं लभेत् । पिण्डदानं तु यः कुर्यात् तस्मिंस्तीर्थे नराधिप
ahorātroṣito bhūtvā aśvamedhaphalaṃ labhet / piṇḍadānaṃ tu yaḥ kuryāt tasmiṃstīrthe narādhipa
यत्फलं सत्त्रयज्ञेन तद्भवेन्नात्र संशयः । तेन द्वादशवर्षाणि पितरः संप्रतर्पिताः
yatphalaṃ sattrayajñena tadbhavennātra saṃśayaḥ / tena dvādaśavarṣāṇi pitaraḥ saṃpratarpitāḥ
यस्तु भोजयते विप्रं षड्रसात्रेन भारत । अक्षयपुण्यम् आप्नोति तत्र तीर्थे नरोत्तम
yastu bhojayate vipraṃ ṣaḍrasātrena bhārata / akṣayapuṇyam āpnoti tatra tīrthe narottama
प्राणत्यागं तु यः कुर्याद् भावितो भावितात्मना । स वसेच्छाङ्करे लोके यावद् आ भूतसम्प्लवम्
prāṇatyāgaṃ tu yaḥ kuryād bhāvito bhāvitātmanā / sa vasecchāṅkare loke yāvad ā bhūtasamplavam
एषा ते नरशार्दूल गर्जनोत्पत्तिरुत्तमा । कथिता स्नेहबन्धेन सर्वपापक्षयकरी
eṣā te naraśārdūla garjanotpattiruttamā / kathitā snehabandhena sarvapāpakṣayakarī