॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे पुष्करिण्याम् आदित्यतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नामैकोनषष्टितमो ऽध्यायः ॥ RKV अध्याय 60 श्रीमार्कण्डेय उवाच: भूयोऽप्यहं प्रवक्ष्यामि आदित्येश्वरमुत्तमम् । सर्वदुःखहरं पार्थ सर्वविघ्नविनाशनम्
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe puṣkariṇyām ādityatīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāmaikonaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ || RKV adhyāya 60 śrīmārkaṇḍeya uvāca: bhūyo'pyahaṃ pravakṣyāmi ādityeśvaramuttamam / sarvaduḥkhaharaṃ pārtha sarvavighnavināśanam
आयुःश्रीवर्द्धनं नित्यं पुत्रदं स्वर्गदं शिवम् । यस्य तीर्थस्य चान्यानि तीर्थानि कुरुनन्दन
āyuḥśrīvarddhanaṃ nityaṃ putradaṃ svargadaṃ śivam / yasya tīrthasya cānyāni tīrthāni kurunandana
नालभन्त श्रियं नाके मर्त्ये पातालगोचरे । कुरुक्षेत्रं गया गङ्गा नैमिषं पुष्करं तथा
nālabhanta śriyaṃ nāke martye pātālagocare / kurukṣetraṃ gayā gaṅgā naimiṣaṃ puṣkaraṃ tathā
वाराणसी च केदारं प्रयागम् रुद्रनन्दनम् । महाकालं सहस्राक्षं शुक्लतीर्थं नृपोत्तम
vārāṇasī ca kedāraṃ prayāgam rudranandanam / mahākālaṃ sahasrākṣaṃ śuklatīrthaṃ nṛpottama
रवितीर्थस्य सर्वाणि कलां नार्हन्ति षोडशीम् । रवितीर्थे हि यद्वृत्तं तच्छृणुष्व नृपोत्तम
ravitīrthasya sarvāṇi kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm / ravitīrthe hi yadvṛttaṃ tacchṛṇuṣva nṛpottama
स्नेहात्ते कथयिष्यामि वार्द्धकेनातिपीडितः । शृण्वन्तु ऋषयः सर्वे तपोनिष्ठा महौजसः
snehātte kathayiṣyāmi vārddhakenātipīḍitaḥ / śṛṇvantu ṛṣayaḥ sarve taponiṣṭhā mahaujasaḥ
श्रुतं मे रुद्रसांनिध्ये नन्दिस्कन्दगणैः सह । पार्वत्या पृष्टः शम्भुश्च रवितीर्थस्य यत्फलम्
śrutaṃ me rudrasāṃnidhye nandiskandagaṇaiḥ saha / pārvatyā pṛṣṭaḥ śambhuśca ravitīrthasya yatphalam
शम्भुना च यदाख्यातं गिरिजायाः ससम्भ्रमम् । तत्सर्वमेकचित्तेन रुद्रोद्गीतं श्रुतं मया
śambhunā ca yadākhyātaṃ girijāyāḥ sasambhramam / tatsarvamekacittena rudrodgītaṃ śrutaṃ mayā
तत्ते ऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणु यत्नेन पाण्डव । दुर्भिक्षोपहता विप्रा नर्मदां तु समाश्रिताः
tatte 'haṃ sampravakṣyāmi śṛṇu yatnena pāṇḍava / durbhikṣopahatā viprā narmadāṃ tu samāśritāḥ
उद्दालको वशिष्ठश्च माण्डव्यो गौतमस्तथा । याज्ञवल्क्यो ऽथ गर्गश्च शाण्डिल्यो गालवस्तथा
uddālako vaśiṣṭhaśca māṇḍavyo gautamastathā / yājñavalkyo 'tha gargaśca śāṇḍilyo gālavastathā
नाचिकेतो विभाण्डश्च वालखिल्यादयस्तथा । शातातपश्च शङ्खश्च जैमिनिर्गोभिलस्तथा
nāciketo vibhāṇḍaśca vālakhilyādayastathā / śātātapaśca śaṅkhaśca jaiminirgobhilastathā
जैगीषव्यः शतानीकः सर्व एव समागताः । तीर्थयात्रा कृता तैस्तु नर्मदायाः समन्ततः
jaigīṣavyaḥ śatānīkaḥ sarva eva samāgatāḥ / tīrthayātrā kṛtā taistu narmadāyāḥ samantataḥ
आदित्येश्वरमायाताः प्रसङ्गादृषिपुंगवाः । वृक्षैः संछादितं शुभ्रं धवतिन्दुकपाटलैः
ādityeśvaramāyātāḥ prasaṅgādṛṣipuṃgavāḥ / vṛkṣaiḥ saṃchāditaṃ śubhraṃ dhavatindukapāṭalaiḥ
जम्बीरैरर्जुनैः कुब्जैः शमीकेसरकिंशुकैः । तस्मिंस्तीर्थे महापुण्ये सुगन्धिकुसुमाकुले
jambīrairarjunaiḥ kubjaiḥ śamīkesarakiṃśukaiḥ / tasmiṃstīrthe mahāpuṇye sugandhikusumākule
पुन्नागनालिकेरैश्च खदिरैः कल्पपादपैः । अनेकश्वापदाकीर्णं मृगमार्जारसंकुलम्
punnāganālikeraiśca khadiraiḥ kalpapādapaiḥ / anekaśvāpadākīrṇaṃ mṛgamārjārasaṃkulam
ऋक्षहस्तिसमाकीर्णं चित्रकैश्चोपशोभितम् । प्रविष्टा ऋषयः सर्वे वने पुष्पसमाकुले
ṛkṣahastisamākīrṇaṃ citrakaiścopaśobhitam / praviṣṭā ṛṣayaḥ sarve vane puṣpasamākule
वनान्ते च स्त्रियो दृष्ट्वा रक्ता रक्ताम्बरान्विताः । रक्तमाल्यानुशोभाढ्या रक्तचन्दनचर्चिताः
vanānte ca striyo dṛṣṭvā raktā raktāmbarānvitāḥ / raktamālyānuśobhāḍhyā raktacandanacarcitāḥ
रक्ताभरणसंयुक्ताः पाशहस्ता भयावहाः । तासां समीपगा दृष्टाः कृष्णजीमूतसन्निभाः
raktābharaṇasaṃyuktāḥ pāśahastā bhayāvahāḥ / tāsāṃ samīpagā dṛṣṭāḥ kṛṣṇajīmūtasannibhāḥ
महाकाया भीमवक्त्राः पाशहस्ता भयावहाः । अनावृष्ट्युपमा दृष्टा आतुराः पिङ्गलोचनाः
mahākāyā bhīmavaktrāḥ pāśahastā bhayāvahāḥ / anāvṛṣṭyupamā dṛṣṭā āturāḥ piṅgalocanāḥ
दीर्घजिह्वा करालास्या तीक्ष्णदंष्ट्रा दुरासदा । वृद्धा नारी कुरुश्रेष्ठ दृष्टान्या ऋषिपुंगवैः
dīrghajihvā karālāsyā tīkṣṇadaṃṣṭrā durāsadā / vṛddhā nārī kuruśreṣṭha dṛṣṭānyā ṛṣipuṃgavaiḥ
ततः समीपगा वृद्धा तस्य वृन्दस्य भारत । स्वाध्यायनिरता विप्रा दृष्टास्तैः पापकर्मभिः
tataḥ samīpagā vṛddhā tasya vṛndasya bhārata / svādhyāyaniratā viprā dṛṣṭāstaiḥ pāpakarmabhiḥ
ऊचुस्ते तु समूहेन ब्राह्मणांस्तपसि स्थितान् । अस्माकं स्वामिनः सर्वे तिष्ठन्ते तीर्थमध्यतः । ते प्रस्थाप्या महाभागाः सर्वथैव त्वरान्विताः
ūcuste tu samūhena brāhmaṇāṃstapasi sthitān / asmākaṃ svāminaḥ sarve tiṣṭhante tīrthamadhyataḥ / te prasthāpyā mahābhāgāḥ sarvathaiva tvarānvitāḥ
तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां सर्वे चैव त्वरान्विताः । जग्मुस्ते नर्मदाकक्षं दृष्ट्वा रेवां द्विजोत्तमाः
tacchrutvā vacanaṃ teṣāṃ sarve caiva tvarānvitāḥ / jagmuste narmadākakṣaṃ dṛṣṭvā revāṃ dvijottamāḥ
ततः केचित्स्तुवन्त्यन्ये जय देवि नमो ऽस्तु ते
tataḥ kecitstuvantyanye jaya devi namo 'stu te
नमो ऽस्तु ते सिद्धगणैर् निषेविते नमो ऽस्तु ते सर्वपवित्रमङ्गले । नमो ऽस्तु ते विप्रसहस्रसेविते नमो ऽस्तु रुद्राङ्गसमुद्भवे वरे
namo 'stu te siddhagaṇair niṣevite namo 'stu te sarvapavitramaṅgale / namo 'stu te viprasahasrasevite namo 'stu rudrāṅgasamudbhave vare
नमो ऽस्तु ते सर्वपवित्रपावने नमो ऽस्तु ते देवि वरप्रदे शिवे । नमामि ते शीतजले सुखप्रदे सरिद्वरे पापहरे विचित्रिते
namo 'stu te sarvapavitrapāvane namo 'stu te devi varaprade śive / namāmi te śītajale sukhaprade saridvare pāpahare vicitrite
अनेकभूतौघसुसेविताङ्गे गन्धर्वयक्षोरगपाविताङ्गे । महागजौघैर् महिषैर् वराहैर् आपीयसे तोयमहोर्मिमाले
anekabhūtaughasusevitāṅge gandharvayakṣoragapāvitāṅge / mahāgajaughair mahiṣair varāhair āpīyase toyamahormimāle
नमामि ते सर्ववरे सुखप्रदे विमोचयास्मानघपाशबद्धान्
namāmi te sarvavare sukhaprade vimocayāsmānaghapāśabaddhān
भ्रमन्ति तावन्नरकेषु मर्त्या यावत्तवाम्भो नहि संश्रयन्ति । स्पृष्टं करैश्चन्द्रमसो रवेश्चेत् तद्देवि दद्यात् परमं पदं तु
bhramanti tāvannarakeṣu martyā yāvattavāmbho nahi saṃśrayanti / spṛṣṭaṃ karaiścandramaso raveścet taddevi dadyāt paramaṃ padaṃ tu
अनेकसंसारभयार्दितानां पापैरनेकैर् अभिवेष्टितानाम् । गतिस्त्वमम्भोजसमानवक्त्रे द्वन्द्वैरनेकैरभिसंवृतानाम्
anekasaṃsārabhayārditānāṃ pāpairanekair abhiveṣṭitānām / gatistvamambhojasamānavaktre dvandvairanekairabhisaṃvṛtānām
नद्यश्च पूता विमला भवन्ति त्वां देवि सम्प्राप्य न संशयो ऽत्र । दुःखातुराणामभयं ददासि शिष्टैर् अनेकैर् अभिपूजितासि
nadyaśca pūtā vimalā bhavanti tvāṃ devi samprāpya na saṃśayo 'tra / duḥkhāturāṇāmabhayaṃ dadāsi śiṣṭair anekair abhipūjitāsi
विण्मूत्रदेहाश्च निमग्नदेहा भ्रमन्ति तावन्नरकेषु मर्त्याः । महाबलध्वस्ततरङ्गभङ्गं जलं न यावत्तव संस्पृशन्ति
viṇmūtradehāśca nimagnadehā bhramanti tāvannarakeṣu martyāḥ / mahābaladhvastataraṅgabhaṅgaṃ jalaṃ na yāvattava saṃspṛśanti
म्लेच्छाः पुलिन्दास्त्वथ यातुधानाः पिबन्ति ये ऽंभस्तव देवि पुण्यम् । ते ऽपि प्रमुच्यन्ति भयाच्च घोरात्किमत्र विप्रा भवपाशभीताः
mlecchāḥ pulindāstvatha yātudhānāḥ pibanti ye 'ṃbhastava devi puṇyam / te 'pi pramucyanti bhayācca ghorātkimatra viprā bhavapāśabhītāḥ
सरांसि नद्यः क्षयमभ्युपेता घोरे युगे ऽस्मिन्कलिनावसृष्टे । त्वं भ्राजसे देवि जलौघपूर्णा दिवीव नक्षत्रपथे च गङ्गा
sarāṃsi nadyaḥ kṣayamabhyupetā ghore yuge 'sminkalināvasṛṣṭe / tvaṃ bhrājase devi jalaughapūrṇā divīva nakṣatrapathe ca gaṅgā
तव प्रासादाद्वरदे विशिष्टे कालं यथेमं परिपालयित्वा । यास्याम मोक्षं तव सुप्रसादाद्वयं यथा त्वं कुरु नः प्रसादम्
tava prāsādādvarade viśiṣṭe kālaṃ yathemaṃ paripālayitvā / yāsyāma mokṣaṃ tava suprasādādvayaṃ yathā tvaṃ kuru naḥ prasādam
त्वामाश्रिता ये शरणं गताश्च गतिस्त्वमम्बेव पितेव पुत्रान् । त्वत्पालिता यावदिमं सुघोरं कालं त्वनावृष्टिहतं क्षिपामः
tvāmāśritā ye śaraṇaṃ gatāśca gatistvamambeva piteva putrān / tvatpālitā yāvadimaṃ sughoraṃ kālaṃ tvanāvṛṣṭihataṃ kṣipāmaḥ
एवं स्तुता तदा देवी नर्मदा सरितां वरा । प्रत्यक्षा सा परा मूर्तिर् ब्राह्मणानां युधिष्ठिर
evaṃ stutā tadā devī narmadā saritāṃ varā / pratyakṣā sā parā mūrtir brāhmaṇānāṃ yudhiṣṭhira
श्रीमार्कण्डेय उवाच: पठन्ति ये स्तोत्रमिदं नरेन्द्र शृण्वन्ति भक्त्या परया प्रशान्ताः । ते यान्ति रुद्रं वृषसंयुतेन यानेन दिव्याम्बरभूषिताङ्गाः
śrīmārkaṇḍeya uvāca: paṭhanti ye stotramidaṃ narendra śṛṇvanti bhaktyā parayā praśāntāḥ / te yānti rudraṃ vṛṣasaṃyutena yānena divyāmbarabhūṣitāṅgāḥ
ये स्तोत्रम् एतत् सततं जपन्ति स्नात्वा च तोयेन तु नर्मदायाः । तेभ्यो ऽन्तकाले सरिदुत्तमेयं गतिं विशुद्धामचिराद् ददाति
ye stotram etat satataṃ japanti snātvā ca toyena tu narmadāyāḥ / tebhyo 'ntakāle sariduttameyaṃ gatiṃ viśuddhāmacirād dadāti
प्रातः समुत्थाय तथा शयानो यः कीर्तयेतानुदिनं स्तवेन्द्रम् । देहक्षयं स्वे सलिले ददाति समाश्रयं तस्य महानुभाव
prātaḥ samutthāya tathā śayāno yaḥ kīrtayetānudinaṃ stavendram / dehakṣayaṃ sve salile dadāti samāśrayaṃ tasya mahānubhāva
पापैर् विमुक्ता दिवि मोदमानाः सम्भोगिनश्चैव तु नान्यथा च
pāpair vimuktā divi modamānāḥ sambhoginaścaiva tu nānyathā ca
प्रसन्ना नर्मदा देवी स्तोत्रेणानेन भारत । जलेनाप्यायितान् विप्रान् दक्षिणापथवाहिनी
prasannā narmadā devī stotreṇānena bhārata / jalenāpyāyitān viprān dakṣiṇāpathavāhinī
अमृतत्वं तु वो दद्मि योगिभिर्यन्न गम्यते । दुर्लभं यत्सुरैः सर्वैर् मत्प्रसादाल् लभिष्यथ
amṛtatvaṃ tu vo dadmi yogibhiryanna gamyate / durlabhaṃ yatsuraiḥ sarvair matprasādāl labhiṣyatha
इति ते ब्राह्मणा राजंल्लब्धा वरमनुत्तमम् । गमिष्यन्तः प्रीतचित्ता ददृशुश्चित्रम् अद्भुतम्
iti te brāhmaṇā rājaṃllabdhā varamanuttamam / gamiṣyantaḥ prītacittā dadṛśuścitram adbhutam
श्रीमार्कण्डेय उवाच: दृष्टास्तैः पुरुषाः पार्थ नर्मदातटसंस्थिताः । स्नानदेवार्चनासक्ताः पञ्च एव महाबलाः
śrīmārkaṇḍeya uvāca: dṛṣṭāstaiḥ puruṣāḥ pārtha narmadātaṭasaṃsthitāḥ / snānadevārcanāsaktāḥ pañca eva mahābalāḥ
ते दृष्टा ब्राह्मणैः सर्वैर्वेदवेदाङ्गपारगैः । संपृष्टास्तैर्महाराज यथा तदवधारय
te dṛṣṭā brāhmaṇaiḥ sarvairvedavedāṅgapāragaiḥ / saṃpṛṣṭāstairmahārāja yathā tadavadhāraya
विप्रा ऊचुः । वनान्ते स्त्रीयुगं दृष्ट्वा महारौद्रं भयावहम् । वृद्धाश्च पुरुषास्तत्र पाशहस्ता भयावहाः
viprā ūcuḥ / vanānte strīyugaṃ dṛṣṭvā mahāraudraṃ bhayāvaham / vṛddhāśca puruṣāstatra pāśahastā bhayāvahāḥ
दुर्धर्षा दुर्निरीक्ष्याश्च इतश्चेतश्च चञ्चलाः । व्याहरन्तः शुभां वाचं न तत्र गतिरस्ति वै
durdharṣā durnirīkṣyāśca itaścetaśca cañcalāḥ / vyāharantaḥ śubhāṃ vācaṃ na tatra gatirasti vai
अपरस्परयोः सर्वे निरीक्षन्तः पुनःपुनः । तैस् तु यद्वचनं प्रोक्तं तत्सर्वं कथ्यताम् इति
aparasparayoḥ sarve nirīkṣantaḥ punaḥpunaḥ / tais tu yadvacanaṃ proktaṃ tatsarvaṃ kathyatām iti
अस्माकं पुरुषाः पञ्च तिष्ठन्ति तत्र सत्तमाः । ते प्रस्थाप्या महाभागाः सर्वथैव त्वरान्विताः
asmākaṃ puruṣāḥ pañca tiṣṭhanti tatra sattamāḥ / te prasthāpyā mahābhāgāḥ sarvathaiva tvarānvitāḥ
अथ ते पुरुषाः पञ्च श्रुत्वा वाक्यमिदं शुभम् । परस्परं निरीक्षन्तो वदन्ति च पुनःपुनः
atha te puruṣāḥ pañca śrutvā vākyamidaṃ śubham / parasparaṃ nirīkṣanto vadanti ca punaḥpunaḥ
क्व ते कस्य कुतो याताः किमुक्तं तैर्भयावहैः
kva te kasya kuto yātāḥ kimuktaṃ tairbhayāvahaiḥ
पुरुषा ऊचुः । तीर्थावगाहनं सर्वैः पूर्वदक्षिणपश्चिमैः । उत्तरैश्च कृतं भक्त्या न पापं तैर् व्यपोहितम्
puruṣā ūcuḥ / tīrthāvagāhanaṃ sarvaiḥ pūrvadakṣiṇapaścimaiḥ / uttaraiśca kṛtaṃ bhaktyā na pāpaṃ tair vyapohitam
निष्पापाश्चाथ संजातास्तीर्थस्यास्य प्रभावतः । शृण्वन्तु ऋषयः सर्वे वह्निकालोपमा द्विजाः
niṣpāpāścātha saṃjātāstīrthasyāsya prabhāvataḥ / śṛṇvantu ṛṣayaḥ sarve vahnikālopamā dvijāḥ
पातकानि च घोराणि यान्यचिन्त्यानि देहिनाम् । पापिष्ठेन तु चैकेन गुरुदारा निषेविता
pātakāni ca ghorāṇi yānyacintyāni dehinām / pāpiṣṭhena tu caikena gurudārā niṣevitā
हृतं चान्येन मित्रस्वं सुवर्णं च धनं तथा । ब्रह्महत्या महारौद्रा कृता चान्येन पातकम्
hṛtaṃ cānyena mitrasvaṃ suvarṇaṃ ca dhanaṃ tathā / brahmahatyā mahāraudrā kṛtā cānyena pātakam
सुरापानं तु चान्यस्य संजातं चाप्यकामतः । गोवध्या चाप्यकामेन कृता चैकेन पापिना
surāpānaṃ tu cānyasya saṃjātaṃ cāpyakāmataḥ / govadhyā cāpyakāmena kṛtā caikena pāpinā
अकामतो ऽपि सर्वेषां पातकानि नराधिप । ब्राह्मणानां तु ते श्रुत्वा वाक्यं तद्विस्मयान्विताः
akāmato 'pi sarveṣāṃ pātakāni narādhipa / brāhmaṇānāṃ tu te śrutvā vākyaṃ tadvismayānvitāḥ
सद्य एव तदा जाताः पापिष्ठा गतकल्मषाः । तीर्थस्यास्य प्रभावेन नर्मदायाः प्रभावतः
sadya eva tadā jātāḥ pāpiṣṭhā gatakalmaṣāḥ / tīrthasyāsya prabhāvena narmadāyāḥ prabhāvataḥ
न क्वचित्पातकानां तु प्रवेशश्चात्र जायते । एवं संचित्य ते सर्वे पापिष्ठाश्च परस्परम्
na kvacitpātakānāṃ tu praveśaścātra jāyate / evaṃ saṃcitya te sarve pāpiṣṭhāśca parasparam
चित्रभानुः स्मृतस्तैस्तु विचिन्त्य हृदये हरिम् । स्नात्वा रेवाजले पुण्ये तर्पिताः पितृदेवताः
citrabhānuḥ smṛtastaistu vicintya hṛdaye harim / snātvā revājale puṇye tarpitāḥ pitṛdevatāḥ
नत्वा तु भास्करं देवं हृदि ध्यात्वा जनार्दनम् । प्रदक्षिणं तु तं भक्त्या ज्वलन्तं जातवेदसम्
natvā tu bhāskaraṃ devaṃ hṛdi dhyātvā janārdanam / pradakṣiṇaṃ tu taṃ bhaktyā jvalantaṃ jātavedasam
पतिताः पाण्डवश्रेष्ठ पापोद्विग्ना महीपते । सात्त्विकीं वासनां कृत्वा त्यक्त्वा रजस्तमस्तथा
patitāḥ pāṇḍavaśreṣṭha pāpodvignā mahīpate / sāttvikīṃ vāsanāṃ kṛtvā tyaktvā rajastamastathā
हतं तैः पावके सर्वं रेवाया उत्तरे तटे । विमानस्थास् तदा दृष्टा ब्राह्मणैस्ते युधिष्ठिर
hataṃ taiḥ pāvake sarvaṃ revāyā uttare taṭe / vimānasthās tadā dṛṣṭā brāhmaṇaiste yudhiṣṭhira
आश्चर्यमतुलं दृष्टम् ऋषिभिर् नर्मदातटे । तदाप्रभृति ते सर्वे रागद्वेषविवर्जिताः
āścaryamatulaṃ dṛṣṭam ṛṣibhir narmadātaṭe / tadāprabhṛti te sarve rāgadveṣavivarjitāḥ
रवितीर्थं द्विजा हृष्टाः सेवन्ते मोक्षकाङ्क्षया । तीर्थस्यास्य च यत्पुण्यं तच्छृणुष्व नराधिप
ravitīrthaṃ dvijā hṛṣṭāḥ sevante mokṣakāṅkṣayā / tīrthasyāsya ca yatpuṇyaṃ tacchṛṇuṣva narādhipa
पीडितो वृद्धभावेन भक्त्या प्रीतो नरेश्वर । उद्देशं कथयिष्यामि द्विक्रोशाभ्यन्तरे स्थितः
pīḍito vṛddhabhāvena bhaktyā prīto nareśvara / uddeśaṃ kathayiṣyāmi dvikrośābhyantare sthitaḥ
कुरुक्षेत्रं यथा पुण्यं रवितीर्थं श्रुतं मया । ईश्वरेण पुरा ख्यातं षण्मुखस्य नराधिप
kurukṣetraṃ yathā puṇyaṃ ravitīrthaṃ śrutaṃ mayā / īśvareṇa purā khyātaṃ ṣaṇmukhasya narādhipa
श्रुतं रुद्राच्च तैः सर्वैर् अहं तत्र समीपगः । ईश्वर उवाच: मार्तण्डग्रहणे प्राप्ते ये व्रजन्ति षडानन । रवितीर्थे कुरुक्षेत्रे तुल्यमेतत्फलं लभेत्
śrutaṃ rudrācca taiḥ sarvair ahaṃ tatra samīpagaḥ / īśvara uvāca: mārtaṇḍagrahaṇe prāpte ye vrajanti ṣaḍānana / ravitīrthe kurukṣetre tulyametatphalaṃ labhet
स्नाने दाने तथा जप्ये होमे चैव विशेषतः । कुरुक्षेत्रे समं पुण्यं नात्र कार्या विचारणा
snāne dāne tathā japye home caiva viśeṣataḥ / kurukṣetre samaṃ puṇyaṃ nātra kāryā vicāraṇā
ग्रामे वा यदि वारण्ये पुण्या सर्वत्र नर्मदा । रवितीर्थे विशेषेण रेवा पुण्यफलप्रदा
grāme vā yadi vāraṇye puṇyā sarvatra narmadā / ravitīrthe viśeṣeṇa revā puṇyaphalapradā
षष्ठ्यां सूर्यदिने भक्त्या व्यतीपाते च वै धृतौ । संक्रान्तौ ग्रहणे ऽमायां ये व्रजन्ति जितेन्द्रियाः
ṣaṣṭhyāṃ sūryadine bhaktyā vyatīpāte ca vai dhṛtau / saṃkrāntau grahaṇe 'māyāṃ ye vrajanti jitendriyāḥ
कामक्रोधैर्विमुक्ताश्च रागद्वेषैस् तथैव च । उपोष्य परया भक्त्या देवस्याग्रे नराधिप
kāmakrodhairvimuktāśca rāgadveṣais tathaiva ca / upoṣya parayā bhaktyā devasyāgre narādhipa
रात्रौ जागरणं कृत्वा दीपं देवस्य बोधयेत् । कथां वै वैष्णवीं पार्थ वेदाभ्यसनम् एव च
rātrau jāgaraṇaṃ kṛtvā dīpaṃ devasya bodhayet / kathāṃ vai vaiṣṇavīṃ pārtha vedābhyasanam eva ca
ऋग्वेदं वा यजुर्वेदं सामवेदमथर्वणम् । ऋचमेकां जपेद्यस्तु स वेदफलमाप्नुयात्
ṛgvedaṃ vā yajurvedaṃ sāmavedamatharvaṇam / ṛcamekāṃ japedyastu sa vedaphalamāpnuyāt
गायत्र्या च चतुर्वेदफलमाप्नोति मानवः । प्रभाते पूजयेद् विप्रानन्नदानहिरण्यतः
gāyatryā ca caturvedaphalamāpnoti mānavaḥ / prabhāte pūjayed viprānannadānahiraṇyataḥ
भूमिदानेन वस्त्रेण अन्नदानेन शक्तितः । छत्रोपानहशय्यादिगृहदानेन पाण्डव
bhūmidānena vastreṇa annadānena śaktitaḥ / chatropānahaśayyādigṛhadānena pāṇḍava
ग्रामधूर्वहदानेन गजकन्याहयेन च । विद्याशकटदानेन सर्वेषाम् अभयं भवेत्
grāmadhūrvahadānena gajakanyāhayena ca / vidyāśakaṭadānena sarveṣām abhayaṃ bhavet
शत्रुश्च मित्रतां याति विषं चैवामृतं भवेत् । ग्रहा भवन्ति सुप्रीताः प्रीतस्तस्य दिवाकरः
śatruśca mitratāṃ yāti viṣaṃ caivāmṛtaṃ bhavet / grahā bhavanti suprītāḥ prītastasya divākaraḥ
एतत्ते सर्वम् आख्यातं रवितीर्थफलं नृप । ये शृण्वन्ति नरा भक्त्या रवितीर्थफलं शुभम्
etatte sarvam ākhyātaṃ ravitīrthaphalaṃ nṛpa / ye śṛṇvanti narā bhaktyā ravitīrthaphalaṃ śubham
ते ऽपि पापविनिर्मुक्ता रविलोके वसन्ति हि । गोदानेन च यत्पुण्यं यत्पुण्यं भृगुदर्शने
te 'pi pāpavinirmuktā raviloke vasanti hi / godānena ca yatpuṇyaṃ yatpuṇyaṃ bhṛgudarśane
केदार उदकं पीत्वा तत्पुण्यं जायते नृणाम् । अब्दमश्वत्थसेवायां तिलपात्रप्रदो भवेत्
kedāra udakaṃ pītvā tatpuṇyaṃ jāyate nṛṇām / abdamaśvatthasevāyāṃ tilapātraprado bhavet
तत्फलं समवाप्नोति आदित्येश्वरकीर्तनात् । श्रुते यस्य प्रभावे न जायते यन्नृपात्मज
tatphalaṃ samavāpnoti ādityeśvarakīrtanāt / śrute yasya prabhāve na jāyate yannṛpātmaja
तत्सर्वं कथयिष्यामि भक्त्या तव महीपते । पापानि च प्रलीयन्ते भिन्नपात्रे यथा जलम्
tatsarvaṃ kathayiṣyāmi bhaktyā tava mahīpate / pāpāni ca pralīyante bhinnapātre yathā jalam
तीर्थस्याभिमुखो नित्यं जायते नात्र संशयः । गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं कथितं तव पाण्डव
tīrthasyābhimukho nityaṃ jāyate nātra saṃśayaḥ / guhyādguhyataraṃ tīrthaṃ kathitaṃ tava pāṇḍava
पापिष्ठानां कृतघ्नानां स्वामिमित्रावघातिनाम् । तीर्थाख्यानं शुभं तेषां गोपितव्यं सदा बुधैः
pāpiṣṭhānāṃ kṛtaghnānāṃ svāmimitrāvaghātinām / tīrthākhyānaṃ śubhaṃ teṣāṃ gopitavyaṃ sadā budhaiḥ