निशम्यैतद् अशेषेण मैत्रेय नृपतेः सुतः निर्जगाम वनात् तस्मात् प्रणिपत्य स तान् ऋषीन् ॥
niśamyaitad aśeṣeṇa maitreya nṛpateḥ sutaḥ nirjagāma vanāt tasmāt praṇipatya sa tān ṛṣīn //
कृतकृत्यम् इवात्मानं मन्यमानस् ततो द्विज मधुसंज्ञं महापुण्यं जगाम यमुनातटम् ॥
kṛtakṛtyam ivātmānaṃ manyamānas tato dvija madhusaṃjñaṃ mahāpuṇyaṃ jagāma yamunātaṭam //
पुनश् च मधुसंज्ञेन दैत्येनाधिष्ठितं यतः ततो मधुवनं नाम्ना ख्यातम् अत्र महीतले ॥
punaś ca madhusaṃjñena daityenādhiṣṭhitaṃ yataḥ tato madhuvanaṃ nāmnā khyātam atra mahītale //
हत्वा च लवणं रक्षो मधुपुत्रं महाबलम् शत्रुघ्नो मधुरां नाम पुरीं यत्र चकार वै ॥
hatvā ca lavaṇaṃ rakṣo madhuputraṃ mahābalam śatrughno madhurāṃ nāma purīṃ yatra cakāra vai //
यत्र वै देवदेवस्य सांनिध्यं हरिमेधसः सर्वपापहरे तस्मिंस् तपस् तीर्थे चकार सः ॥
yatra vai devadevasya sāṃnidhyaṃ harimedhasaḥ sarvapāpahare tasmiṃs tapas tīrthe cakāra saḥ //
मरीचिमिश्रैर् मुनिभिर् यथोद्दिष्टम् अभूत् तथा आत्मन्य् अशेषदेवेशं स्थितं विष्णुम् अमन्यत ॥
marīcimiśrair munibhir yathoddiṣṭam abhūt tathā ātmany aśeṣadeveśaṃ sthitaṃ viṣṇum amanyata //
अनन्यचेतसस् तस्य ध्यायतो भगवान् हरिः सर्वभूतगतो विप्र सर्वभावगतो ऽभवत् ॥
ananyacetasas tasya dhyāyato bhagavān hariḥ sarvabhūtagato vipra sarvabhāvagato 'bhavat //
मनस्य् अवस्थिते तस्य विष्णौ मैत्रेय योगिनः न शशाक धरा भारम् उद्वोढुं भूतधारिणी ॥
manasy avasthite tasya viṣṇau maitreya yoginaḥ na śaśāka dharā bhāram udvoḍhuṃ bhūtadhāriṇī //
वामपादस्थिते तस्मिन् ननामार्धेन मेदिनी द्वितीयं च ननामार्धं क्षितेर् दक्षिणतः स्थिते ॥
vāmapādasthite tasmin nanāmārdhena medinī dvitīyaṃ ca nanāmārdhaṃ kṣiter dakṣiṇataḥ sthite //
पादाङ्गुष्ठेन संपीड्य यदा स वसुधां स्थितः तदा सा वसुधा विप्र चचाल सह पर्वतैः ॥
pādāṅguṣṭhena saṃpīḍya yadā sa vasudhāṃ sthitaḥ tadā sā vasudhā vipra cacāla saha parvataiḥ //
नद्यो नदाः समुद्राश् च संक्षोभं परमं ययुः तत्क्षोभाद् अमराः क्षोभं परं जग्मुर् महामुने ॥
nadyo nadāḥ samudrāś ca saṃkṣobhaṃ paramaṃ yayuḥ tatkṣobhād amarāḥ kṣobhaṃ paraṃ jagmur mahāmune //
यामा नाम तदा देवा मैत्रेय परमाकुलाः इन्द्रेण सह संमन्त्र्य ध्यानभङ्गं प्रचक्रमुः ॥
yāmā nāma tadā devā maitreya paramākulāḥ indreṇa saha saṃmantrya dhyānabhaṅgaṃ pracakramuḥ //
कूष्माण्डा विविधै रूपैर् महेन्द्रेण महामुने समाधिभङ्गम् अत्यन्तम् आरब्धाः कर्तुम् आतुराः ॥
kūṣmāṇḍā vividhai rūpair mahendreṇa mahāmune samādhibhaṅgam atyantam ārabdhāḥ kartum āturāḥ //
सुनीतिर् नाम तन्माता सास्रा तत्पुरतः स्थिता पुत्रेति करुणां वाचम् आह मायामयी तदा ॥
sunītir nāma tanmātā sāsrā tatpurataḥ sthitā putreti karuṇāṃ vācam āha māyāmayī tadā //
पुत्रकास्मान् निवर्तस्व शरीरव्ययदारुणात् निर्बन्धतो मया लब्धो बहुभिस् त्वं मनोरथैः ॥
putrakāsmān nivartasva śarīravyayadāruṇāt nirbandhato mayā labdho bahubhis tvaṃ manorathaiḥ //
दीनाम् एकां परित्यक्तुम् अनाथां न त्वम् अर्हसि सपत्नीवचनाद् वत्स अगतेस् त्वं गतिर् मम ॥
dīnām ekāṃ parityaktum anāthāṃ na tvam arhasi sapatnīvacanād vatsa agates tvaṃ gatir mama //
क्व च त्वं पञ्चवर्षीयः क्व चैतद् दारुणं तपः निवर्त्यतां मनः कष्टान् निर्बन्धात् फलवर्जितात् ॥
kva ca tvaṃ pañcavarṣīyaḥ kva caitad dāruṇaṃ tapaḥ nivartyatāṃ manaḥ kaṣṭān nirbandhāt phalavarjitāt //
कालः क्रीडनकानां ते तदन्ते ऽध्ययनस्य च ततः समस्तभोगानां तदन्ते चेष्यते तपः ॥
kālaḥ krīḍanakānāṃ te tadante 'dhyayanasya ca tataḥ samastabhogānāṃ tadante ceṣyate tapaḥ //
कालः क्रीडनकानां यस् तव बालस्य पुत्रक तस्मिंस् त्वम् इत्थं तपसि किं नाशायात्मनो रतः ॥
kālaḥ krīḍanakānāṃ yas tava bālasya putraka tasmiṃs tvam itthaṃ tapasi kiṃ nāśāyātmano rataḥ //
मत्प्रीतिः परमो धर्मो वयोवस्थाक्रियाक्रमम् अनुवर्तस्व मा मोहं निवर्तास्माद् अधर्मतः ॥
matprītiḥ paramo dharmo vayovasthākriyākramam anuvartasva mā mohaṃ nivartāsmād adharmataḥ //
परित्यजति वत्साद्य यद्य् एतन् न भवांस् तपः त्यक्ष्याम्य् अहम् अपि प्राणांस् ततो वै पश्यतस् तव ॥
parityajati vatsādya yady etan na bhavāṃs tapaḥ tyakṣyāmy aham api prāṇāṃs tato vai paśyatas tava //
स तां विलपतीम् एवं बाष्पव्याकुललोचनाम् समाहितमना विष्णौ पश्यन्न् अपि न दृष्टवान् ॥
sa tāṃ vilapatīm evaṃ bāṣpavyākulalocanām samāhitamanā viṣṇau paśyann api na dṛṣṭavān //
वत्स वत्स सुघोराणि रक्षांस्य् एतानि भीषणे वने ऽभ्युद्यतशस्त्राणि समायान्त्य् अपगम्यताम् ॥
vatsa vatsa sughorāṇi rakṣāṃsy etāni bhīṣaṇe vane 'bhyudyataśastrāṇi samāyānty apagamyatām //
इत्य् उक्त्वा प्रययौ साथ रक्षांस्य् आविर्बभुस् ततः अभ्युद्यतोग्रशस्त्राणि ज्वालामालाकुलैर् मुखैः ॥
ity uktvā prayayau sātha rakṣāṃsy āvirbabhus tataḥ abhyudyatograśastrāṇi jvālāmālākulair mukhaiḥ //
ततो नादान् अतीवोग्रान् राजपुत्रस्य ते पुरः मुमुचुर् दीप्तशस्त्राणि भ्रामयन्तो निशाचराः ॥
tato nādān atīvogrān rājaputrasya te puraḥ mumucur dīptaśastrāṇi bhrāmayanto niśācarāḥ //
शिवाश् च शतशो नेदुः सज्वालकवलैर् मुखैः त्रासाय तस्य बालस्य योगयुक्तस्य सर्वतः ॥
śivāś ca śataśo neduḥ sajvālakavalair mukhaiḥ trāsāya tasya bālasya yogayuktasya sarvataḥ //
हन्यतां हन्यताम् एष छिद्यतां छिद्यताम् अयम् भक्ष्यतां भक्ष्यतां चायम् इत्य् ऊचुस् ते निशाचराः ॥
hanyatāṃ hanyatām eṣa chidyatāṃ chidyatām ayam bhakṣyatāṃ bhakṣyatāṃ cāyam ity ūcus te niśācarāḥ //
ततो नानाविधान् नादान् सिंहोष्ट्रमकराननाः त्रासाय राजपुत्रस्य नेदुस् ते रजनीचराः ॥
tato nānāvidhān nādān siṃhoṣṭramakarānanāḥ trāsāya rājaputrasya nedus te rajanīcarāḥ //
रक्षांसि तानि ते नादाः शिवास् तान्य् आयुधानि च गोविन्दासक्तचित्तस्य ययुर् नेन्द्रियगोचरम् ॥
rakṣāṃsi tāni te nādāḥ śivās tāny āyudhāni ca govindāsaktacittasya yayur nendriyagocaram //
एकाग्रचेताः सततं विष्णुम् एवात्मसंश्रयम् दृष्टवान् पृथिवीनाथपुत्रो नान्यत् कथंचन ॥
ekāgracetāḥ satataṃ viṣṇum evātmasaṃśrayam dṛṣṭavān pṛthivīnāthaputro nānyat kathaṃcana //
ततः सर्वासु मायासु विलीनासु पुनः सुराः संक्षोभं परमं जग्मुस् तत्पराभवशङ्किताः ॥
tataḥ sarvāsu māyāsu vilīnāsu punaḥ surāḥ saṃkṣobhaṃ paramaṃ jagmus tatparābhavaśaṅkitāḥ //
ते समेत्य जगद्योनिम् अनादिनिधनं हरिम् शरण्यं शरणं यातास् तपसा तस्य तापिताः ॥
te sametya jagadyonim anādinidhanaṃ harim śaraṇyaṃ śaraṇaṃ yātās tapasā tasya tāpitāḥ //
देवदेव जगन्नाथ परेश पुरुषोत्तम ध्रुवस्य तपसा तप्तास् त्वां वयं शरणं गताः ॥
devadeva jagannātha pareśa puruṣottama dhruvasya tapasā taptās tvāṃ vayaṃ śaraṇaṃ gatāḥ //
दिने दिने कलाशेषैः शशाङ्कः पूर्यते यथा तथायं तपसा देव प्रयात्य् ऋद्धिम् अहर्निशम् ॥
dine dine kalāśeṣaiḥ śaśāṅkaḥ pūryate yathā tathāyaṃ tapasā deva prayāty ṛddhim aharniśam //
औत्तानपादितपसा वयम् इत्थं जनार्दन भीतास् त्वां शरणं यातास् तपसस् तं निवर्तय ॥
auttānapāditapasā vayam itthaṃ janārdana bhītās tvāṃ śaraṇaṃ yātās tapasas taṃ nivartaya //
न विद्मः किं स शक्रत्वं किं सूर्यत्वम् अभीप्सति वित्तपाम्बुपसोमानां साभिलाषः पदेषु किम् ॥
na vidmaḥ kiṃ sa śakratvaṃ kiṃ sūryatvam abhīpsati vittapāmbupasomānāṃ sābhilāṣaḥ padeṣu kim //
तद् अस्माकं प्रसीदेश हृदयाच् छल्यम् उद्धर उत्तानपादतनयं तपसः संनिवर्तय ॥
tad asmākaṃ prasīdeśa hṛdayāc chalyam uddhara uttānapādatanayaṃ tapasaḥ saṃnivartaya //
नेन्द्रत्वं न च सूर्यत्वं नैवाम्बुपधनेशताम् प्रार्थयत्य् एष यं कामं तं करोम्य् अखिलं सुराः ॥
nendratvaṃ na ca sūryatvaṃ naivāmbupadhaneśatām prārthayaty eṣa yaṃ kāmaṃ taṃ karomy akhilaṃ surāḥ //
यात देवा यथाकामं स्वस्थानं विगतज्वराः निवर्तयाम्य् अहं बालं तपस्य् आसक्तमानसम् ॥
yāta devā yathākāmaṃ svasthānaṃ vigatajvarāḥ nivartayāmy ahaṃ bālaṃ tapasy āsaktamānasam //
इत्य् उक्ता देवदेवेन प्रणम्य त्रिदशास् ततः प्रययुः स्वानि धिष्ण्यानि शतक्रतुपुरोगमाः ॥
ity uktā devadevena praṇamya tridaśās tataḥ prayayuḥ svāni dhiṣṇyāni śatakratupurogamāḥ //
भगवान् अपि सर्वात्मा तन्मयत्वेन तोषितः गत्वा ध्रुवम् उवाचेदं चतुर्भुजवपुर् हरिः ॥
bhagavān api sarvātmā tanmayatvena toṣitaḥ gatvā dhruvam uvācedaṃ caturbhujavapur hariḥ //
औत्तानपादे भद्रं ते तपसा परितोषितः वरदो ऽहम् अनुप्राप्तो वरं वरय सुव्रत ॥
auttānapāde bhadraṃ te tapasā paritoṣitaḥ varado 'ham anuprāpto varaṃ varaya suvrata //
बाह्यार्थनिरपेक्षं ते मयि चित्तं यद् आहितम् तुष्टो ऽहं भवतस् तेन तद् वृणीष्व वरं परम् ॥
bāhyārthanirapekṣaṃ te mayi cittaṃ yad āhitam tuṣṭo 'haṃ bhavatas tena tad vṛṇīṣva varaṃ param //
श्रुत्वेत्थं गदितं तस्य देवदेवस्य बालकः उन्मीलिताक्षो ददृशे ध्यानदृष्टं हरिं पुरः ॥
śrutvetthaṃ gaditaṃ tasya devadevasya bālakaḥ unmīlitākṣo dadṛśe dhyānadṛṣṭaṃ hariṃ puraḥ //
शङ्खचक्रगदाशार्ङ्गवरासिधरम् अच्युतम् किरीटिनं समालोक्य जगाम शिरसा महीम् ॥
śaṅkhacakragadāśārṅgavarāsidharam acyutam kirīṭinaṃ samālokya jagāma śirasā mahīm //
रोमाञ्चिताङ्गः सहसा साध्वसं परमं गतः स्तवाय देवदेवस्य स चक्रे मानसं ध्रुवः ॥
romāñcitāṅgaḥ sahasā sādhvasaṃ paramaṃ gataḥ stavāya devadevasya sa cakre mānasaṃ dhruvaḥ //
किं वदामि स्तुताव् अस्य केनोक्तेनास्य संस्तुतिः इत्य् आकुलमतिर् देवं तम् एव शरणं ययौ ॥
kiṃ vadāmi stutāv asya kenoktenāsya saṃstutiḥ ity ākulamatir devaṃ tam eva śaraṇaṃ yayau //
भगवन् यदि मे तोषं तपसा परमं गतः स्तोतुं तद् अहम् इच्छामि वरम् एनं प्रयच्छ मे ॥
bhagavan yadi me toṣaṃ tapasā paramaṃ gataḥ stotuṃ tad aham icchāmi varam enaṃ prayaccha me //
ब्रह्माद्यैर् वेदवेदज्ञैर् ज्ञायते यस्य नो गतिः तं त्वां कथम् अहं देव स्तोतुं शक्ष्यामि बालकः ॥
brahmādyair vedavedajñair jñāyate yasya no gatiḥ taṃ tvāṃ katham ahaṃ deva stotuṃ śakṣyāmi bālakaḥ //
त्वद्भक्तिप्रवणं ह्य् एतत् परमेश्वर मे मनः स्तोतुं प्रवृत्तं त्वत्पादौ तत्र प्रज्ञां प्रयच्छ मे ॥
tvadbhaktipravaṇaṃ hy etat parameśvara me manaḥ stotuṃ pravṛttaṃ tvatpādau tatra prajñāṃ prayaccha me //
शङ्खप्रान्तेन गोविन्दस् तं पस्पर्श कृताञ्जलिम् उत्तानपादतनयं द्विजवर्य जगत्पतिः ॥
śaṅkhaprāntena govindas taṃ pasparśa kṛtāñjalim uttānapādatanayaṃ dvijavarya jagatpatiḥ //
अथ प्रसन्नवदनः तत्क्षणान् नृपनन्दनः तुष्टाव प्रणतो भूत्वा भूतधातारम् अच्युतम् ॥
atha prasannavadanaḥ tatkṣaṇān nṛpanandanaḥ tuṣṭāva praṇato bhūtvā bhūtadhātāram acyutam //
भूमिर् आपो ऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिर् एव च भूतादिर् आदिप्रकृतिर् यस्य रूपं नतो ऽस्मि तम् ॥
bhūmir āpo 'nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhir eva ca bhūtādir ādiprakṛtir yasya rūpaṃ nato 'smi tam //
शुद्धः सूक्ष्मो ऽखिलव्यापी प्रधानात् परतः पुमान् यस्य रूपं नमस् तस्मै पुरुषाय गुणात्मने ॥
śuddhaḥ sūkṣmo 'khilavyāpī pradhānāt parataḥ pumān yasya rūpaṃ namas tasmai puruṣāya guṇātmane //
भूरादीनां समस्तानां गन्धादीनां च शाश्वतः बुद्ध्यादीनां प्रधानस्य पुरुषस्य च यः परः ॥
bhūrādīnāṃ samastānāṃ gandhādīnāṃ ca śāśvataḥ buddhyādīnāṃ pradhānasya puruṣasya ca yaḥ paraḥ //
तं ब्रह्मभूतम् आत्मानम् अशेषजगतः पतिम् प्रपद्ये शरणं शुद्धं त्वद्रूपं परमेश्वर ॥
taṃ brahmabhūtam ātmānam aśeṣajagataḥ patim prapadye śaraṇaṃ śuddhaṃ tvadrūpaṃ parameśvara //
बृहत्त्वाद् बृंहणत्वाच् च यद् रूपं ब्रह्मसंज्ञितम् तस्मै नमस् ते सर्वात्मन् योगिचिन्त्याविकारवत् ॥
bṛhattvād bṛṃhaṇatvāc ca yad rūpaṃ brahmasaṃjñitam tasmai namas te sarvātman yogicintyāvikāravat //
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् सर्वव्यापी भुवः स्पर्शाद् अत्यतिष्ठद् दशाङ्गुलम् ॥
sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt sarvavyāpī bhuvaḥ sparśād atyatiṣṭhad daśāṅgulam //
यद् भूतं यच् च वै भव्यं पुरुषोत्तम तद् भवान् त्वत्तो विराट् स्वराट् सम्राट् त्वत्तश् चाप्य् अधिपूरुषः ॥
yad bhūtaṃ yac ca vai bhavyaṃ puruṣottama tad bhavān tvatto virāṭ svarāṭ samrāṭ tvattaś cāpy adhipūruṣaḥ //
अत्यरिच्यत सो ऽधश् च तिर्यग् ऊर्ध्वं च वै भुवः त्वत्तो विश्वम् इदं जातं त्वत्तो भूतभविष्यती ॥
atyaricyata so 'dhaś ca tiryag ūrdhvaṃ ca vai bhuvaḥ tvatto viśvam idaṃ jātaṃ tvatto bhūtabhaviṣyatī //
त्वद्रूपधारिणश् चान्तः सर्वभूतम् इदं जगत् त्वत्तो यज्ञः सर्वहुतः पृषदाज्यं पशुर् द्विधा ॥
tvadrūpadhāriṇaś cāntaḥ sarvabhūtam idaṃ jagat tvatto yajñaḥ sarvahutaḥ pṛṣadājyaṃ paśur dvidhā //
त्वत्त ऋचो ऽथ सामानि त्वत्तश् छन्दांसि जज्ञिरे त्वत्तो यजूंष्य् अजायन्त त्वत्तो ऽश्वाश् चैकतोदतः ॥
tvatta ṛco 'tha sāmāni tvattaś chandāṃsi jajñire tvatto yajūṃṣy ajāyanta tvatto 'śvāś caikatodataḥ //
गावस् त्वत्तः समुद्भूतास् त्वत्तो ऽजा अवयो मृगाः त्वन्मुखाद् ब्राह्मणा बाह्वोस् त्वत्तः क्षत्रम् अजायत ॥
gāvas tvattaḥ samudbhūtās tvatto 'jā avayo mṛgāḥ tvanmukhād brāhmaṇā bāhvos tvattaḥ kṣatram ajāyata //
वैश्यास् तवोरुजाः शूद्रास् तव पद्भ्यां समुद्गताः अक्ष्णोः सूर्यो ऽनिलः प्राणाच् चन्द्रमा मनसस् तव ॥
vaiśyās tavorujāḥ śūdrās tava padbhyāṃ samudgatāḥ akṣṇoḥ sūryo 'nilaḥ prāṇāc candramā manasas tava //
प्राणो ऽन्तःसुषिराज् जातो मुखाद् अग्निर् अजायत नाभितो गगनं द्यौश् च शिरसः समवर्तत दिशः श्रोत्रात् क्षितिः पद्भ्यां त्वत्तः सर्वम् अभूद् इदम् ॥
prāṇo 'ntaḥsuṣirāj jāto mukhād agnir ajāyata nābhito gaganaṃ dyauś ca śirasaḥ samavartata diśaḥ śrotrāt kṣitiḥ padbhyāṃ tvattaḥ sarvam abhūd idam //
न्यग्रोधः सुमहान् अल्पे यथा बीजे व्यवस्थितः संयमे विश्वम् अखिलं बीजभूते तथा त्वयि ॥
nyagrodhaḥ sumahān alpe yathā bīje vyavasthitaḥ saṃyame viśvam akhilaṃ bījabhūte tathā tvayi //
बीजाद् अङ्कुरसंभूतो न्यग्रोधः स समुच्छ्रितः विस्तारं च यथा याति त्वत्तः सृष्टौ तथा जगत् ॥
bījād aṅkurasaṃbhūto nyagrodhaḥ sa samucchritaḥ vistāraṃ ca yathā yāti tvattaḥ sṛṣṭau tathā jagat //
यथा हि कदली नान्या त्वक्पत्रान् नाथ दृश्यते एवं विश्वस्य नान्यस् त्वं त्वत्स्थायीश्वर दृश्यते ॥
yathā hi kadalī nānyā tvakpatrān nātha dṛśyate evaṃ viśvasya nānyas tvaṃ tvatsthāyīśvara dṛśyate //
ह्लादिनी संधिनी संवित् त्वय्य् एका सर्वसंस्थितौ ह्लादतापकरी मिश्रा त्वयि नो गुणवर्जिते ॥
hlādinī saṃdhinī saṃvit tvayy ekā sarvasaṃsthitau hlādatāpakarī miśrā tvayi no guṇavarjite //
पृथग्भूतैकभूताय भूतभूताय ते नमः प्रभूतभूतभूताय तुभ्यं भूतात्मने नमः ॥
pṛthagbhūtaikabhūtāya bhūtabhūtāya te namaḥ prabhūtabhūtabhūtāya tubhyaṃ bhūtātmane namaḥ //
व्यक्तप्रधानपुरुषविराट् संराट् स्वराट् तथा विभाव्यते ऽन्तःकरणे पुरुषेष्व् अक्षयो भवान् ॥
vyaktapradhānapuruṣavirāṭ saṃrāṭ svarāṭ tathā vibhāvyate 'ntaḥkaraṇe puruṣeṣv akṣayo bhavān //
सर्वस्मिन् सर्वभूतस् त्वं सर्वः सर्वस्वरूपधृक् सर्वं त्वत्तस् ततश् च त्वं नमः सर्वात्मने ऽस्तु ते ॥
sarvasmin sarvabhūtas tvaṃ sarvaḥ sarvasvarūpadhṛk sarvaṃ tvattas tataś ca tvaṃ namaḥ sarvātmane 'stu te //
सर्वात्मको ऽसि सर्वेश सर्वभूतस्थितो यतः कथयामि ततः किं ते सर्वं वेत्सि हृदि स्थितम् ॥
sarvātmako 'si sarveśa sarvabhūtasthito yataḥ kathayāmi tataḥ kiṃ te sarvaṃ vetsi hṛdi sthitam //
सर्वात्मन् सर्वभूतेश सर्वसत्त्वसमुद्भव सर्वभूतो भवान् वेत्ति सर्वसत्त्वमनोरथम् ॥
sarvātman sarvabhūteśa sarvasattvasamudbhava sarvabhūto bhavān vetti sarvasattvamanoratham //
यो मे मनोरथो नाथ सफलः स त्वया कृतः तपश् च तप्तं सफलं यद् दृष्टो ऽसि जगत्पते ॥
yo me manoratho nātha saphalaḥ sa tvayā kṛtaḥ tapaś ca taptaṃ saphalaṃ yad dṛṣṭo 'si jagatpate //
तपसस् तत् फलं प्राप्तं यद् दृष्टो ऽहं त्वया ध्रुव मद्दर्शनं हि विफलं राजपुत्र न जायते ॥
tapasas tat phalaṃ prāptaṃ yad dṛṣṭo 'haṃ tvayā dhruva maddarśanaṃ hi viphalaṃ rājaputra na jāyate //
वरं वरय तस्मात् त्वं यथाभिमतम् आत्मनः सर्वं संपद्यते पुंसां मयि दृष्टिपथं गते ॥
varaṃ varaya tasmāt tvaṃ yathābhimatam ātmanaḥ sarvaṃ saṃpadyate puṃsāṃ mayi dṛṣṭipathaṃ gate //
भगवन् सर्वभूतेश सर्वस्यास्ते भवान् हृदि किम् अज्ञातं तव स्वामिन् मनसा यन् मयेप्सितम् ॥
bhagavan sarvabhūteśa sarvasyāste bhavān hṛdi kim ajñātaṃ tava svāmin manasā yan mayepsitam //
तथापि तुभ्यं देवेश कथयिष्यामि यन् मया प्रार्थ्यते दुर्विनीतेन हृदयेनातिदुर्लभम् ॥
tathāpi tubhyaṃ deveśa kathayiṣyāmi yan mayā prārthyate durvinītena hṛdayenātidurlabham //
किं वा सर्वजगत्स्रष्टः प्रसन्ने त्वयि दुर्लभम् त्वत्प्रसादफलं भुङ्क्ते त्रैलोक्यं मघवान् अपि ॥
kiṃ vā sarvajagatsraṣṭaḥ prasanne tvayi durlabham tvatprasādaphalaṃ bhuṅkte trailokyaṃ maghavān api //
नैतद् राजासनं योग्यम् अजातस्य ममोदरात् इति गर्वाद् अवोचन् मां सपत्नी मातुर् उच्चकैः ॥
naitad rājāsanaṃ yogyam ajātasya mamodarāt iti garvād avocan māṃ sapatnī mātur uccakaiḥ //
आधारभूतं जगतः सर्वेषाम् उत्तमोत्तमम् प्रार्थयामि प्रभो स्थानं त्वत्प्रसादाद् अतो ऽव्ययम् ॥
ādhārabhūtaṃ jagataḥ sarveṣām uttamottamam prārthayāmi prabho sthānaṃ tvatprasādād ato 'vyayam //
यत् त्वया प्रार्थितं स्थानम् एतत् प्राप्स्यति वै भवान् त्वयाहं तोषितः पूर्वम् अन्यजन्मनि बालक ॥
yat tvayā prārthitaṃ sthānam etat prāpsyati vai bhavān tvayāhaṃ toṣitaḥ pūrvam anyajanmani bālaka //
त्वम् आसीर् ब्राह्मणः पूर्वं मय्य् एकाग्रमतिः सदा मातापित्रोश् च शुश्रूषुर् निजधर्मानुपालकः ॥
tvam āsīr brāhmaṇaḥ pūrvaṃ mayy ekāgramatiḥ sadā mātāpitroś ca śuśrūṣur nijadharmānupālakaḥ //
कालेन गच्छता मित्रं राजपुत्रस् तवाभवत् यौवने ऽखिलभोगाढ्यो दर्शनीयोज्ज्वलाकृतिः ॥
kālena gacchatā mitraṃ rājaputras tavābhavat yauvane 'khilabhogāḍhyo darśanīyojjvalākṛtiḥ //
तत्सङ्गात् तस्य ताम् ऋद्धिम् अवलोक्यातिदुर्लभाम् भवेयं राजपुत्रो ऽहम् इति वाञ्छा त्वया कृता ॥
tatsaṅgāt tasya tām ṛddhim avalokyātidurlabhām bhaveyaṃ rājaputro 'ham iti vāñchā tvayā kṛtā //
ततो यथाभिलषिता प्राप्ता ते राजपुत्रता उत्तानपादस्य गृहे जातो ऽसि ध्रुव दुर्लभे ॥
tato yathābhilaṣitā prāptā te rājaputratā uttānapādasya gṛhe jāto 'si dhruva durlabhe //
अन्येषां तद् वरं स्थानं कुले स्वायम्भुवस्य यत् ॥
anyeṣāṃ tad varaṃ sthānaṃ kule svāyambhuvasya yat //
तस्यैतद् अपरं बाल येनाहं परितोषितः माम् आराध्य नरो मुक्तिम् अवाप्नोत्य् अविलम्बितम् ॥
tasyaitad aparaṃ bāla yenāhaṃ paritoṣitaḥ mām ārādhya naro muktim avāpnoty avilambitam //
मय्य् अर्पितमना बाल किम् उ स्वर्गादिकं पदम् त्रैलोक्याद् अधिके स्थाने सर्वताराग्रहाश्रयः भविष्यति न संदेहो मत्प्रसादाद् भवान् ध्रुव ॥
mayy arpitamanā bāla kim u svargādikaṃ padam trailokyād adhike sthāne sarvatārāgrahāśrayaḥ bhaviṣyati na saṃdeho matprasādād bhavān dhruva //
सूर्यात् सोमात् तथा भौमात् सोमपुत्राद् बृहस्पतेः सितार्कतनयादीनां सर्वर्क्षाणां तथा ध्रुव ॥
sūryāt somāt tathā bhaumāt somaputrād bṛhaspateḥ sitārkatanayādīnāṃ sarvarkṣāṇāṃ tathā dhruva //
सप्तर्षीणाम् अशेषाणां ये च वैमानिकाः सुराः सर्वेषाम् उपरि स्थानं तव दत्तं मया ध्रुव ॥
saptarṣīṇām aśeṣāṇāṃ ye ca vaimānikāḥ surāḥ sarveṣām upari sthānaṃ tava dattaṃ mayā dhruva //
केचिच् चतुर्युगं यावत् केचिन् मन्वन्तरं सुराः तिष्ठन्ति भवतो दत्ता मया वै कल्पसंस्थितिः ॥
kecic caturyugaṃ yāvat kecin manvantaraṃ surāḥ tiṣṭhanti bhavato dattā mayā vai kalpasaṃsthitiḥ //
सुनीतिर् अपि ते माता त्वदासन्नातिनिर्मला विमाने तारका भूत्वा तावत्कालं निवत्स्यति ॥
sunītir api te mātā tvadāsannātinirmalā vimāne tārakā bhūtvā tāvatkālaṃ nivatsyati //
ये च त्वां मानवाः प्रातः सायं च सुसमाहिताः कीर्तयिष्यन्ति तेषां च महत् पुण्यं भविष्यति ॥
ye ca tvāṃ mānavāḥ prātaḥ sāyaṃ ca susamāhitāḥ kīrtayiṣyanti teṣāṃ ca mahat puṇyaṃ bhaviṣyati //
एवं पूर्वं जगन्नाथाद् देवदेवाज् जनार्दनात् वरं प्राप्य ध्रुवं स्थानम् अध्यास्ते स महामतिः ॥
evaṃ pūrvaṃ jagannāthād devadevāj janārdanāt varaṃ prāpya dhruvaṃ sthānam adhyāste sa mahāmatiḥ //
तस्याभिमानम् ऋद्धिं च महिमानं निरीक्ष्य च देवासुराणाम् आचार्यः श्लोकम् अत्रोशना जगौ ॥
tasyābhimānam ṛddhiṃ ca mahimānaṃ nirīkṣya ca devāsurāṇām ācāryaḥ ślokam atrośanā jagau //
अहो ऽस्य तपसो वीर्यम् अहो ऽस्य तपसः फलम् यद् एनं पुरतः कृत्वा ध्रुवं सप्तर्षयः स्थिताः ॥
aho 'sya tapaso vīryam aho 'sya tapasaḥ phalam yad enaṃ purataḥ kṛtvā dhruvaṃ saptarṣayaḥ sthitāḥ //
ध्रुवस्य जननी चेयं सुनीतिर् नाम सूनृता अस्याश् च महिमानं कः शक्तो वर्णयितुं भुवि ॥
dhruvasya jananī ceyaṃ sunītir nāma sūnṛtā asyāś ca mahimānaṃ kaḥ śakto varṇayituṃ bhuvi //
त्रैलोक्याश्रयतां प्राप्तं परं स्थानं स्थिरायति स्थानं प्राप्ता परं कृत्वा या कुक्षिविवरे ध्रुवम् ॥
trailokyāśrayatāṃ prāptaṃ paraṃ sthānaṃ sthirāyati sthānaṃ prāptā paraṃ kṛtvā yā kukṣivivare dhruvam //
यश् चैतत् कीर्तयेन् नित्यं ध्रुवस्यारोहणं दिवि सर्वपापविनिर्मुक्तः स्वर्गलोके महीयते ॥
yaś caitat kīrtayen nityaṃ dhruvasyārohaṇaṃ divi sarvapāpavinirmuktaḥ svargaloke mahīyate //
स्थानभ्रंशं न चाप्नोति दिवि वा यदि वा भुवि सर्वकल्याणसंयुक्तो दीर्घकालं च जीवति ॥
sthānabhraṃśaṃ na cāpnoti divi vā yadi vā bhuvi sarvakalyāṇasaṃyukto dīrghakālaṃ ca jīvati //
[[इति श्रीविष्णुपुराणे प्रथमे ऽंशे द्वादशो ऽध्यायः ]]
[[iti śrīviṣṇupurāṇe prathame 'ṃśe dvādaśo 'dhyāyaḥ ]]