Chapter 104

वक्ष्ये प्रासादसामान्यलक्षणं ते शिखध्वज

vakṣye prāsādasāmānyalakṣaṇaṃ te śikhadhvaja

चतुर्भागीकृते क्षेत्रे भित्तेर्भागेन विस्तरात्

caturbhāgīkṛte kṣetre bhitterbhāgena vistarāt

अद्रिभागेन गर्भः स्यात् पिण्डिका पादविस्तरात्

adribhāgena garbhaḥ syāt piṇḍikā pādavistarāt

पञ्चभागीकृते क्षेत्रेन्तर्भागे तु पिण्डिका

pañcabhāgīkṛte kṣetrentarbhāge tu piṇḍikā

सुषिरं भागविस्तीर्णं भित्तयो भागविस्तरात्

suṣiraṃ bhāgavistīrṇaṃ bhittayo bhāgavistarāt

भागौ द्वौ मध्यमे गर्भे ज्येष्ठभागद्वयेन तु

bhāgau dvau madhyame garbhe jyeṣṭhabhāgadvayena tu

त्रिभिस्तु कन्यसागर्भः शेषो भित्तिरिति क्वचित्

tribhistu kanyasāgarbhaḥ śeṣo bhittiriti kvacit

षोढाभक्येथवा क्षेत्रे भित्तिर्भागैकविस्तरात्

ṣoḍhābhakyethavā kṣetre bhittirbhāgaikavistarāt

गर्भो भागेन विस्तीर्णो भागद्वयेन पिण्डिका

garbho bhāgena vistīrṇo bhāgadvayena piṇḍikā

विस्ताराद् द्विगुणो वापि सपादद्विगुणो ऽपि वा

vistārād dviguṇo vāpi sapādadviguṇo 'pi vā

अर्धार्धद्विगुणो वापि त्रिगुणः क्वचित्त्रिदुच्छ्रयः

ardhārdhadviguṇo vāpi triguṇaḥ kvacittriducchrayaḥ

जगती विस्तरार्धेन त्रिभागेन क्वचिद्भवेत्

jagatī vistarārdhena tribhāgena kvacidbhavet

नेमिः पादोनविएस्तीर्णा प्रासादस्य समन्ततः

nemiḥ pādonaviestīrṇā prāsādasya samantataḥ

परिधिस्त्रयं शको मध्ये रथकांस्तत्र कारयेत्

paridhistrayaṃ śako madhye rathakāṃstatra kārayet

चामुण्डं भैरवं तेषु नाट्येशं च निवेशयेत्

cāmuṇḍaṃ bhairavaṃ teṣu nāṭyeśaṃ ca niveśayet

प्रासादार्धेन देवानामष्टौ वा चतुरो ऽपि वा

prāsādārdhena devānāmaṣṭau vā caturo 'pi vā

प्रदक्षिणां वहिः कुर्यात् प्रासादादिषु वा नवा

pradakṣiṇāṃ vahiḥ kuryāt prāsādādiṣu vā navā

आदित्याः पूर्वतः स्थाप्याः स्कन्दोग्निर्वायुगोचरे

ādityāḥ pūrvataḥ sthāpyāḥ skandognirvāyugocare

एवं यमादयो न्यस्याः स्वस्याः स्वस्यां दिशि स्थिताः

evaṃ yamādayo nyasyāḥ svasyāḥ svasyāṃ diśi sthitāḥ

चतुर्धा शिखरं कृत्वा शुकनासा द्विभागिका

caturdhā śikharaṃ kṛtvā śukanāsā dvibhāgikā

तृतीये वेदिका त्वग्नेः सकण्ठो मलसारकः

tṛtīye vedikā tvagneḥ sakaṇṭho malasārakaḥ

वैराजः पुष्पकश्चान्यः कैलासो मणिकस् तथा

vairājaḥ puṣpakaścānyaḥ kailāso maṇikas tathā

त्रिविष्ठपञ्च पञ्चैव मेरुमूर्धनि संस्थिताः

triviṣṭhapañca pañcaiva merumūrdhani saṃsthitāḥ

चतुरस्रस्तु तत्राद्यो द्वितीयोपि तदायतः

caturasrastu tatrādyo dvitīyopi tadāyataḥ

वृत्तो वृत्तायतश्चान्यो ह्य् अष्टास्रश्चापि पञ्चमः

vṛtto vṛttāyataścānyo hy aṣṭāsraścāpi pañcamaḥ

एकैको नवधाभेदैश् चत्वारिंशच्च पञ्च च

ekaiko navadhābhedaiś catvāriṃśacca pañca ca

प्रासादः प्रथमो मेरुर्द्वितियो मन्दरस् तथा

prāsādaḥ prathamo merurdvitiyo mandaras tathā

विमानञ्च तथा भद्रः सर्वतोभद्र एव च

vimānañca tathā bhadraḥ sarvatobhadra eva ca

चरुको नन्दिको नन्दिर्वर्धमानस् तथापरः

caruko nandiko nandirvardhamānas tathāparaḥ

श्रीवत्सश्चेति वैराज्यान्ववाये च समुत्थिताः

śrīvatsaśceti vairājyānvavāye ca samutthitāḥ

बलभी गृहराजश् च शालागृहञ्च मन्दिरं

balabhī gṛharājaś ca śālāgṛhañca mandiraṃ

विशालश् च समो ब्रह्म मन्दिरं भुवनन्तथा

viśālaś ca samo brahma mandiraṃ bhuvanantathā

प्रभवः शिविका वेश्म नवैते पुष्पकोद्भवाः

prabhavaḥ śivikā veśma navaite puṣpakodbhavāḥ

बलयो दुन्दुभिः पद्मो महापद्मक एवच

balayo dundubhiḥ padmo mahāpadmaka evaca

वर्धनी वान्य उष्णीषः शङ्खश् च कलसस् तथा

vardhanī vānya uṣṇīṣaḥ śaṅkhaś ca kalasas tathā

स्ववृक्षश् च तथाप्येते वृत्ताः कैलाससम्भवाः

svavṛkṣaś ca tathāpyete vṛttāḥ kailāsasambhavāḥ

गजोथ वृषभो हंसो गरुत्मान्नृक्षनायकः

gajotha vṛṣabho haṃso garutmānnṛkṣanāyakaḥ

भूषणो भूधरश्चान्न्ये श्रीजयः पृथवीधरः

bhūṣaṇo bhūdharaścānnye śrījayaḥ pṛthavīdharaḥ

वृत्तायतात् समुद्भूता नवैते मणिकाह्वयात्

vṛttāyatāt samudbhūtā navaite maṇikāhvayāt

वज्रं चक्रन्तथा चान्यत् स्वस्तिकं वज्रस्वस्तिकं

vajraṃ cakrantathā cānyat svastikaṃ vajrasvastikaṃ

चित्रं स्वस्तिकखड्गञ्च गदा श्रीकण्ठ एव च

citraṃ svastikakhaḍgañca gadā śrīkaṇṭha eva ca

विजयो नामतश् चैते त्रिविष्टपसमुद्भवाः

vijayo nāmataś caite triviṣṭapasamudbhavāḥ

नगराणामिमाः सञ्ज्ञा लाटादीनामिमास् तथा

nagarāṇāmimāḥ sañjñā lāṭādīnāmimās tathā

ग्रीवार्धेनोन्नतञ्चूलम्पृथुलञ्च विभागतः

grīvārdhenonnatañcūlampṛthulañca vibhāgataḥ

दशधा वेदिकाङ्कृत्वा पञ्चभिः स्कन्धविस्तरः

daśadhā vedikāṅkṛtvā pañcabhiḥ skandhavistaraḥ

त्रिभिः कण्ठं तु कर्तव्यं चतुर्भिस्तु प्रचण्डकं

tribhiḥ kaṇṭhaṃ tu kartavyaṃ caturbhistu pracaṇḍakaṃ

दिक्षु द्वाराणि कार्याणि न विदिक्षु कदाचन

dikṣu dvārāṇi kāryāṇi na vidikṣu kadācana

पिण्डिका कोणविस्तीर्णा मध्यमान्ता ह्य् उदाहृता

piṇḍikā koṇavistīrṇā madhyamāntā hy udāhṛtā

क्वचित् पञ्चमभागेन महताङ्गर्भपादतः

kvacit pañcamabhāgena mahatāṅgarbhapādataḥ

उच्छ्राया द्विगुणास्तेषामन्यथा वा निगद्यते

ucchrāyā dviguṇāsteṣāmanyathā vā nigadyate

षष्ट्याधिकात् समारभ्य अङ्गुलानां शतादिह

ṣaṣṭyādhikāt samārabhya aṅgulānāṃ śatādiha

उत्तमान्यपि चत्वारि द्वाराणि दशहानितः

uttamānyapi catvāri dvārāṇi daśahānitaḥ

त्रीण्येव मध्यमानि स्युस्त्रीण्येव कन्यसान्यतः

trīṇyeva madhyamāni syustrīṇyeva kanyasānyataḥ

उच्छ्रायार्धेन विस्तारो ह्य् उच्छ्रायो ऽभ्यधिकस्त्रिधा

ucchrāyārdhena vistāro hy ucchrāyo 'bhyadhikastridhā

चतुर्भिरष्टभिर्वापि दशभिरङ्गुलैस्ततः

caturbhiraṣṭabhirvāpi daśabhiraṅgulaistataḥ

उच्छ्रायात् पादविस्तीर्णा विशाखास्तदुदुंवरे

ucchrāyāt pādavistīrṇā viśākhāstaduduṃvare

विस्तरार्धेन बाहुल्यं सर्वेषामेव कीर्तितम्

vistarārdhena bāhulyaṃ sarveṣāmeva kīrtitam

द्विपञ्चसप्तनवभिः शाखाभिर्द्वारमिष्टदं

dvipañcasaptanavabhiḥ śākhābhirdvāramiṣṭadaṃ

अधःशाखाचतुर्थांशे प्रतीहारौ निवेशयेत्

adhaḥśākhācaturthāṃśe pratīhārau niveśayet

मिथुनैः पादवर्णाभिः शाखाशेषं विभूषयेत्

mithunaiḥ pādavarṇābhiḥ śākhāśeṣaṃ vibhūṣayet

स्तम्भबिद्धे भृत्यता स्यात् वृक्षबिद्धे त्वभूतिता

stambhabiddhe bhṛtyatā syāt vṛkṣabiddhe tvabhūtitā

कूपबिद्धे भयं द्वारे क्षेत्रबिद्धे धनक्षयः

kūpabiddhe bhayaṃ dvāre kṣetrabiddhe dhanakṣayaḥ

प्रासादगृहशिलादिमार्गविद्धेषु बन्धनं

prāsādagṛhaśilādimārgaviddheṣu bandhanaṃ

सभाबिद्धे न दारिद्र्यं वर्णबिद्धे निराकृतिः

sabhābiddhe na dāridryaṃ varṇabiddhe nirākṛtiḥ

उलूखलेन दारिद्र्यं शिलाबिद्धेन शत्रुता

ulūkhalena dāridryaṃ śilābiddhena śatrutā

छायाबिद्धेन दारिद्र्यं बेधदोषो न जायते

chāyābiddhena dāridryaṃ bedhadoṣo na jāyate

छेदादुत्पाटनाद्वापि तथा प्राकारलक्षणात्

chedādutpāṭanādvāpi tathā prākāralakṣaṇāt

सीमाया द्विगुणत्यागाद् बेधदोषो न जायते

sīmāyā dviguṇatyāgād bedhadoṣo na jāyate