अथ पञ्चाधिकशततमो ऽध्यायः
atha pañcādhikaśatatamo 'dhyāyaḥ
नगरादिवास्तुकथनं
nagarādivāstukathanaṃ
ईश्वर उवाच
īśvara uvāca
नगरग्रामदुर्गाद्या गृहप्रासादवृद्धये
nagaragrāmadurgādyā gṛhaprāsādavṛddhaye
एकाशीतिपदैर् वस्तुं पूजयेत् सिद्धये ध्रुवं
ekāśītipadair vastuṃ pūjayet siddhaye dhruvaṃ
प्रागास्या दशधा नाड्यास्तासां नामानि च ब्रुवे
prāgāsyā daśadhā nāḍyāstāsāṃ nāmāni ca bruve
शान्ता यशोवती कान्ता विशाला प्राणवाहिनी
śāntā yaśovatī kāntā viśālā prāṇavāhinī
सती वसुमती नन्दा सुभद्राथ मनोरमा
satī vasumatī nandā subhadrātha manoramā
उत्तरा द्वादशान्याश् च एकाशीत्यङ्घ्रिकारिका
uttarā dvādaśānyāś ca ekāśītyaṅghrikārikā
हरिणी सुप्रभा लक्ष्मीर्विभूतिर्विमला प्रिया
hariṇī suprabhā lakṣmīrvibhūtirvimalā priyā
जया ज्वाला विशोका च स्मृतास्तत्रपादतः
jayā jvālā viśokā ca smṛtāstatrapādataḥ
ईशाद्यष्टाष्टकं दिक्षु यजेदीशं धनञ्जयं
īśādyaṣṭāṣṭakaṃ dikṣu yajedīśaṃ dhanañjayaṃ
शक्रमर्कं तथा सत्यं भृशं व्योम च पूर्वतः
śakramarkaṃ tathā satyaṃ bhṛśaṃ vyoma ca pūrvataḥ
हव्यवाहञ्च पूर्वाणि वितथं भौममेव च
havyavāhañca pūrvāṇi vitathaṃ bhaumameva ca
कृतान्तमथ गन्धर्वं भृगं मृगञ्च दक्षिणे
kṛtāntamatha gandharvaṃ bhṛgaṃ mṛgañca dakṣiṇe
पितरं द्वारपालञ्च सुग्रीवं पुष्पदन्तकं
pitaraṃ dvārapālañca sugrīvaṃ puṣpadantakaṃ
वरुणं दैत्यशेषौ च यक्ष्माणं पश्चिमे सदा
varuṇaṃ daityaśeṣau ca yakṣmāṇaṃ paścime sadā
रोगाहिमुख्यो भल्लाटः सौभाग्यमदितिर्दितिः
rogāhimukhyo bhallāṭaḥ saubhāgyamaditirditiḥ
नवान्तः पदगो ब्रह्मा पूज्योर्धे च षडङ्घिगाः
navāntaḥ padago brahmā pūjyordhe ca ṣaḍaṅghigāḥ
ब्रह्मेशान्तरकोष्ठस्थ मायाख्यान्तु पद्द्वये
brahmeśāntarakoṣṭhastha māyākhyāntu paddvaye
तदधश्चापवत्साख्यं केन्द्रन्तरेषु षट्पदे
tadadhaścāpavatsākhyaṃ kendrantareṣu ṣaṭpade
मरीचिकाग्निमध्ये तु सविता द्विपदस्थितः
marīcikāgnimadhye tu savitā dvipadasthitaḥ
सावित्री तदधो द्व्यंशे विवस्वान् षट्पदे त्वधः
sāvitrī tadadho dvyaṃśe vivasvān ṣaṭpade tvadhaḥ
पितृब्रह्मान्तरे विष्णुमिन्दुमिन्द्रं त्वधो जयं
pitṛbrahmāntare viṣṇumindumindraṃ tvadho jayaṃ
वरुणब्रह्मणोर्मध्ये मित्राख्यं षट्पदे यजेत्
varuṇabrahmaṇormadhye mitrākhyaṃ ṣaṭpade yajet
रोगब्रह्मान्तरे नित्यं द्विपञ्च रुद्रदासकम्
rogabrahmāntare nityaṃ dvipañca rudradāsakam
तदधो द्व्यङ्घ्रिगं यक्ष्म षट्सौम्येषु धराधरं
tadadho dvyaṅghrigaṃ yakṣma ṣaṭsaumyeṣu dharādharaṃ
चरकीं स्कन्दविकटं विदारीं पूतनां क्रमात्
carakīṃ skandavikaṭaṃ vidārīṃ pūtanāṃ kramāt
जम्मं पापं पिलिपिच्छं यजेदीशादिवाह्यतः
jammaṃ pāpaṃ pilipicchaṃ yajedīśādivāhyataḥ
एकाशीपदं वेश्म मण्डपश् च शताङ्घ्रिकः
ekāśīpadaṃ veśma maṇḍapaś ca śatāṅghrikaḥ
पूर्ववद्देवताः पूज्या ब्रह्मा तु षोडशांशके
pūrvavaddevatāḥ pūjyā brahmā tu ṣoḍaśāṃśake
मरीचिश् च विवस्वांश् च मित्रं पृथ्वीधरस् तथा
marīciś ca vivasvāṃś ca mitraṃ pṛthvīdharas tathā
दशकोष्ठस्थिता दिक्षु त्वन्ये बेशादिकोणगाः
daśakoṣṭhasthitā dikṣu tvanye beśādikoṇagāḥ
दैत्यमाता तथेशाग्नी मृगाख्यौ पितरौ तथा
daityamātā tatheśāgnī mṛgākhyau pitarau tathā
पापयक्ष्मानिलौ देवाः सर्वे सार्धांशके स्थिताः
pāpayakṣmānilau devāḥ sarve sārdhāṃśake sthitāḥ
यत्पाद्योकः प्रवक्ष्यामि सङ्क्षेपेण क्रमाद् गुह
yatpādyokaḥ pravakṣyāmi saṅkṣepeṇa kramād guha
सदिग्विंशत्करैर् दैर्घ्यादष्टाविंशति विस्तरात्
sadigviṃśatkarair dairghyādaṣṭāviṃśati vistarāt
शिशिराश्रयः शिवाख्यश् च रुद्रहीनः सदोभयोः
śiśirāśrayaḥ śivākhyaś ca rudrahīnaḥ sadobhayoḥ
रुद्रद्विगुणिता नाहाः पृथुष्णोभिर्विना त्रिभिः
rudradviguṇitā nāhāḥ pṛthuṣṇobhirvinā tribhiḥ
स्याद्ग्रहद्विगुणं दैर्घ्यात्तिथिभिश् चैव विस्तरात्
syādgrahadviguṇaṃ dairghyāttithibhiś caiva vistarāt
सावित्रः सालयः कुड्या अन्येषां पृथक्स्त्रिंशांशतः
sāvitraḥ sālayaḥ kuḍyā anyeṣāṃ pṛthakstriṃśāṃśataḥ
कुड्यपृथुपजङ्घोच्चात् कुड्यन्तु त्रिगुणोच्छयं
kuḍyapṛthupajaṅghoccāt kuḍyantu triguṇocchayaṃ
कुड्यसूत्रसमा पृथ्वी वीथी भेदादनेकधा
kuḍyasūtrasamā pṛthvī vīthī bhedādanekadhā
भद्रे तुल्यञ्च वीथीभिर्द्वारवीथी विनाग्रतः
bhadre tulyañca vīthībhirdvāravīthī vināgrataḥ
श्रीजयं पृष्ठतो हीनं भद्रोयं पार्श् चयोर्विना
śrījayaṃ pṛṣṭhato hīnaṃ bhadroyaṃ pārś cayorvinā
गर्भपृथुसमा वीथी तदर्धार्धेन वा क्वचित्
garbhapṛthusamā vīthī tadardhārdhena vā kvacit
वीथ्यर्धेनोपवीथ्याद्यमेकद्वित्रिपुरान्वितम्
vīthyardhenopavīthyādyamekadvitripurānvitam
सामान्यानाथ गृहं वक्ष्ये सर्वेषां सर्वकामदं
sāmānyānātha gṛhaṃ vakṣye sarveṣāṃ sarvakāmadaṃ
एकद्वित्रिचतुःशालमष्टशालं यथाक्रमात्
ekadvitricatuḥśālamaṣṭaśālaṃ yathākramāt
एकं याम्ये च सौमास्यं द्वे चेत् पश्चात् पुरोमुखम्
ekaṃ yāmye ca saumāsyaṃ dve cet paścāt puromukham
चतुःशालन्तु साम्मुख्यात्तयोरिन्द्रेन्द्रमुक्तयोः
catuḥśālantu sāmmukhyāttayorindrendramuktayoḥ
शिवास्यमम्बुपास्यैष इन्द्रास्ये यमसूर्यकं
śivāsyamambupāsyaiṣa indrāsye yamasūryakaṃ
प्राक्सौम्यस्थे च दण्दाख्यं प्राग्याम्ये वातसञ्ज्ञकं
prāksaumyasthe ca daṇdākhyaṃ prāgyāmye vātasañjñakaṃ
आप्येन्दौ गृहवल्याख्यं त्रिशूलं तद्विनर्धिकृत्
āpyendau gṛhavalyākhyaṃ triśūlaṃ tadvinardhikṛt
पूर्वशलाविहीनं स्यात् सुक्षेत्रं वृद्धिदायकं
pūrvaśalāvihīnaṃ syāt sukṣetraṃ vṛddhidāyakaṃ
याम्ये हीने भवेच्छूली त्रिशालं वृद्धिकृत् परं
yāmye hīne bhavecchūlī triśālaṃ vṛddhikṛt paraṃ
यक्षघ्नं जलहीनौकः सुतघ्नं बहुशत्रुकृत्
yakṣaghnaṃ jalahīnaukaḥ sutaghnaṃ bahuśatrukṛt
इन्द्रादिक्रमतो वच्मि ध्वजाद्यष्टौ गृहाण्यहं
indrādikramato vacmi dhvajādyaṣṭau gṛhāṇyahaṃ
प्रक्षालानुस्रगावासमग्नौ तस्य महानसं
prakṣālānusragāvāsamagnau tasya mahānasaṃ
याम्ये रसक्रिया शय्या धनुःशस्त्राणि रक्षसि
yāmye rasakriyā śayyā dhanuḥśastrāṇi rakṣasi
धनमुक्त्यम्वुपेशाख्ये सम्यगन्धौ च मारुते
dhanamuktyamvupeśākhye samyagandhau ca mārute
सौम्ये धनपशू कुर्यादीशे दीक्षावरालयं
saumye dhanapaśū kuryādīśe dīkṣāvarālayaṃ
स्वामिहस्तमितं वेश्म विस्तारायामपिण्डिकं
svāmihastamitaṃ veśma vistārāyāmapiṇḍikaṃ
त्रिगुणं हस्तसंयुक्तं कृत्वाष्टांशैहृतं तथा
triguṇaṃ hastasaṃyuktaṃ kṛtvāṣṭāṃśaihṛtaṃ tathā
तच्छेषोयं स्थितस्तेन वायसान्तं ध्वजादिकं
taccheṣoyaṃ sthitastena vāyasāntaṃ dhvajādikaṃ
त्रयः पक्षाग्निवेदेषु रसर्षिवसुतो भवेत्
trayaḥ pakṣāgnivedeṣu rasarṣivasuto bhavet
सर्वनाशकरं वेश्म मध्ये चान्ते च संस्थितं
sarvanāśakaraṃ veśma madhye cānte ca saṃsthitaṃ
तस्माच्च नवमे भागे शुभकृन्निलयो मतः
tasmācca navame bhāge śubhakṛnnilayo mataḥ
तन्मधे मण्डपः शस्तः समो वा द्विगुणायतः
tanmadhe maṇḍapaḥ śastaḥ samo vā dviguṇāyataḥ
प्रत्यगाप्ये चेन्दुयमे हट्ट एव गृहावली
pratyagāpye cenduyame haṭṭa eva gṛhāvalī
एकैकभवनाख्यानि दिक्ष्वष्टाष्टकसङ्ख्यया
ekaikabhavanākhyāni dikṣvaṣṭāṣṭakasaṅkhyayā
ईशाद्यदितिकान्तानि फलान्येषां यथाक्रमं
īśādyaditikāntāni phalānyeṣāṃ yathākramaṃ
भयं नारी चलत्वं च जयो वृद्धिः प्रतापकः
bhayaṃ nārī calatvaṃ ca jayo vṛddhiḥ pratāpakaḥ
धर्मः कलिश् च नैस्व्यञ्च प्राग्द्वारेष्वष्टसु ध्रुवं
dharmaḥ kaliś ca naisvyañca prāgdvāreṣvaṣṭasu dhruvaṃ
दाहो ऽसुखं सुहृन्नाशो धननाशो मृतिर्धनं
dāho 'sukhaṃ suhṛnnāśo dhananāśo mṛtirdhanaṃ
शिल्पित्वं तनयः स्याच्च याम्यद्वारफलाष्टकम्
śilpitvaṃ tanayaḥ syācca yāmyadvāraphalāṣṭakam
आयुःप्राव्राज्यशस्यानि धनशान्त्यर्थसङ्क्षयाः
āyuḥprāvrājyaśasyāni dhanaśāntyarthasaṅkṣayāḥ
शोषं भोगं चापत्यञ्च जलद्वारफलानि च
śoṣaṃ bhogaṃ cāpatyañca jaladvāraphalāni ca
रोगो मदार्तिमुख्यत्वं चार्थायुः कृशता मतिः
rogo madārtimukhyatvaṃ cārthāyuḥ kṛśatā matiḥ
मानश् च द्वारतः पूर्व ऊतरस्यान्दिशि क्रमात्
mānaś ca dvārataḥ pūrva ūtarasyāndiśi kramāt
इत्य् आग्नेये महापुराणे गृहादिवास्तुर्नाम पञ्चाधिकशततमो ऽध्यायः ॥
ity āgneye mahāpurāṇe gṛhādivāsturnāma pañcādhikaśatatamo 'dhyāyaḥ ||
