Living Bliss — Awakening Inner Bliss
Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः
Agni Purāṇa

Chapter 105

अग्निपुराणम्

§

अथ पञ्चाधिकशततमो ऽध्यायः

atha pañcādhikaśatatamo 'dhyāyaḥ

§

नगरादिवास्तुकथनं

nagarādivāstukathanaṃ

§

ईश्वर उवाच

īśvara uvāca

AP_105.001ab

नगरग्रामदुर्गाद्या गृहप्रासादवृद्धये

nagaragrāmadurgādyā gṛhaprāsādavṛddhaye

AP_105.001cd

एकाशीतिपदैर् वस्तुं पूजयेत् सिद्धये ध्रुवं

ekāśītipadair vastuṃ pūjayet siddhaye dhruvaṃ

AP_105.002ab

प्रागास्या दशधा नाड्यास्तासां नामानि च ब्रुवे

prāgāsyā daśadhā nāḍyāstāsāṃ nāmāni ca bruve

AP_105.002cd

शान्ता यशोवती कान्ता विशाला प्राणवाहिनी

śāntā yaśovatī kāntā viśālā prāṇavāhinī

AP_105.003ab

सती वसुमती नन्दा सुभद्राथ मनोरमा

satī vasumatī nandā subhadrātha manoramā

AP_105.003cd

उत्तरा द्वादशान्याश् च एकाशीत्यङ्घ्रिकारिका

uttarā dvādaśānyāś ca ekāśītyaṅghrikārikā

AP_105.004ab

हरिणी सुप्रभा लक्ष्मीर्विभूतिर्विमला प्रिया

hariṇī suprabhā lakṣmīrvibhūtirvimalā priyā

AP_105.004cd

जया ज्वाला विशोका च स्मृतास्तत्रपादतः

jayā jvālā viśokā ca smṛtāstatrapādataḥ

AP_105.005ab

ईशाद्यष्टाष्टकं दिक्षु यजेदीशं धनञ्जयं

īśādyaṣṭāṣṭakaṃ dikṣu yajedīśaṃ dhanañjayaṃ

AP_105.005cd

शक्रमर्कं तथा सत्यं भृशं व्योम च पूर्वतः

śakramarkaṃ tathā satyaṃ bhṛśaṃ vyoma ca pūrvataḥ

AP_105.006ab

हव्यवाहञ्च पूर्वाणि वितथं भौममेव च

havyavāhañca pūrvāṇi vitathaṃ bhaumameva ca

AP_105.006cd

कृतान्तमथ गन्धर्वं भृगं मृगञ्च दक्षिणे

kṛtāntamatha gandharvaṃ bhṛgaṃ mṛgañca dakṣiṇe

AP_105.007ab

पितरं द्वारपालञ्च सुग्रीवं पुष्पदन्तकं

pitaraṃ dvārapālañca sugrīvaṃ puṣpadantakaṃ

AP_105.007cd

वरुणं दैत्यशेषौ च यक्ष्माणं पश्चिमे सदा

varuṇaṃ daityaśeṣau ca yakṣmāṇaṃ paścime sadā

AP_105.008ab

रोगाहिमुख्यो भल्लाटः सौभाग्यमदितिर्दितिः

rogāhimukhyo bhallāṭaḥ saubhāgyamaditirditiḥ

AP_105.008cd

नवान्तः पदगो ब्रह्मा पूज्योर्धे च षडङ्घिगाः

navāntaḥ padago brahmā pūjyordhe ca ṣaḍaṅghigāḥ

AP_105.009ab

ब्रह्मेशान्तरकोष्ठस्थ मायाख्यान्तु पद्द्वये

brahmeśāntarakoṣṭhastha māyākhyāntu paddvaye

AP_105.009cd

तदधश्चापवत्साख्यं केन्द्रन्तरेषु षट्पदे

tadadhaścāpavatsākhyaṃ kendrantareṣu ṣaṭpade

AP_105.010ab

मरीचिकाग्निमध्ये तु सविता द्विपदस्थितः

marīcikāgnimadhye tu savitā dvipadasthitaḥ

AP_105.010cd

सावित्री तदधो द्व्यंशे विवस्वान् षट्पदे त्वधः

sāvitrī tadadho dvyaṃśe vivasvān ṣaṭpade tvadhaḥ

AP_105.011ab

पितृब्रह्मान्तरे विष्णुमिन्दुमिन्द्रं त्वधो जयं

pitṛbrahmāntare viṣṇumindumindraṃ tvadho jayaṃ

AP_105.011cd

वरुणब्रह्मणोर्मध्ये मित्राख्यं षट्पदे यजेत्

varuṇabrahmaṇormadhye mitrākhyaṃ ṣaṭpade yajet

AP_105.012ab

रोगब्रह्मान्तरे नित्यं द्विपञ्च रुद्रदासकम्

rogabrahmāntare nityaṃ dvipañca rudradāsakam

AP_105.012cd

तदधो द्व्यङ्घ्रिगं यक्ष्म षट्सौम्येषु धराधरं

tadadho dvyaṅghrigaṃ yakṣma ṣaṭsaumyeṣu dharādharaṃ

AP_105.013ab

चरकीं स्कन्दविकटं विदारीं पूतनां क्रमात्

carakīṃ skandavikaṭaṃ vidārīṃ pūtanāṃ kramāt

AP_105.013cd

जम्मं पापं पिलिपिच्छं यजेदीशादिवाह्यतः

jammaṃ pāpaṃ pilipicchaṃ yajedīśādivāhyataḥ

AP_105.014ab

एकाशीपदं वेश्म मण्डपश् च शताङ्घ्रिकः

ekāśīpadaṃ veśma maṇḍapaś ca śatāṅghrikaḥ

AP_105.014cd

पूर्ववद्देवताः पूज्या ब्रह्मा तु षोडशांशके

pūrvavaddevatāḥ pūjyā brahmā tu ṣoḍaśāṃśake

AP_105.015ab

मरीचिश् च विवस्वांश् च मित्रं पृथ्वीधरस् तथा

marīciś ca vivasvāṃś ca mitraṃ pṛthvīdharas tathā

AP_105.015cd

दशकोष्ठस्थिता दिक्षु त्वन्ये बेशादिकोणगाः

daśakoṣṭhasthitā dikṣu tvanye beśādikoṇagāḥ

AP_105.016ab

दैत्यमाता तथेशाग्नी मृगाख्यौ पितरौ तथा

daityamātā tatheśāgnī mṛgākhyau pitarau tathā

AP_105.016cd

पापयक्ष्मानिलौ देवाः सर्वे सार्धांशके स्थिताः

pāpayakṣmānilau devāḥ sarve sārdhāṃśake sthitāḥ

AP_105.017ab

यत्पाद्योकः प्रवक्ष्यामि सङ्क्षेपेण क्रमाद् गुह

yatpādyokaḥ pravakṣyāmi saṅkṣepeṇa kramād guha

AP_105.017cd

सदिग्विंशत्करैर् दैर्घ्यादष्टाविंशति विस्तरात्

sadigviṃśatkarair dairghyādaṣṭāviṃśati vistarāt

AP_105.018ab

शिशिराश्रयः शिवाख्यश् च रुद्रहीनः सदोभयोः

śiśirāśrayaḥ śivākhyaś ca rudrahīnaḥ sadobhayoḥ

AP_105.018cd

रुद्रद्विगुणिता नाहाः पृथुष्णोभिर्विना त्रिभिः

rudradviguṇitā nāhāḥ pṛthuṣṇobhirvinā tribhiḥ

AP_105.019ab

स्याद्ग्रहद्विगुणं दैर्घ्यात्तिथिभिश् चैव विस्तरात्

syādgrahadviguṇaṃ dairghyāttithibhiś caiva vistarāt

AP_105.019cd

सावित्रः सालयः कुड्या अन्येषां पृथक्स्त्रिंशांशतः

sāvitraḥ sālayaḥ kuḍyā anyeṣāṃ pṛthakstriṃśāṃśataḥ

AP_105.020ab

कुड्यपृथुपजङ्घोच्चात् कुड्यन्तु त्रिगुणोच्छयं

kuḍyapṛthupajaṅghoccāt kuḍyantu triguṇocchayaṃ

AP_105.020cd

कुड्यसूत्रसमा पृथ्वी वीथी भेदादनेकधा

kuḍyasūtrasamā pṛthvī vīthī bhedādanekadhā

AP_105.021ab

भद्रे तुल्यञ्च वीथीभिर्द्वारवीथी विनाग्रतः

bhadre tulyañca vīthībhirdvāravīthī vināgrataḥ

AP_105.021cd

श्रीजयं पृष्ठतो हीनं भद्रोयं पार्श् चयोर्विना

śrījayaṃ pṛṣṭhato hīnaṃ bhadroyaṃ pārś cayorvinā

AP_105.022ab

गर्भपृथुसमा वीथी तदर्धार्धेन वा क्वचित्

garbhapṛthusamā vīthī tadardhārdhena vā kvacit

AP_105.022cd

वीथ्यर्धेनोपवीथ्याद्यमेकद्वित्रिपुरान्वितम्

vīthyardhenopavīthyādyamekadvitripurānvitam

AP_105.023ab

सामान्यानाथ गृहं वक्ष्ये सर्वेषां सर्वकामदं

sāmānyānātha gṛhaṃ vakṣye sarveṣāṃ sarvakāmadaṃ

AP_105.023cd

एकद्वित्रिचतुःशालमष्टशालं यथाक्रमात्

ekadvitricatuḥśālamaṣṭaśālaṃ yathākramāt

AP_105.024ab

एकं याम्ये च सौमास्यं द्वे चेत् पश्चात् पुरोमुखम्

ekaṃ yāmye ca saumāsyaṃ dve cet paścāt puromukham

AP_105.024cd

चतुःशालन्तु साम्मुख्यात्तयोरिन्द्रेन्द्रमुक्तयोः

catuḥśālantu sāmmukhyāttayorindrendramuktayoḥ

AP_105.025ab

शिवास्यमम्बुपास्यैष इन्द्रास्ये यमसूर्यकं

śivāsyamambupāsyaiṣa indrāsye yamasūryakaṃ

AP_105.025cd

प्राक्सौम्यस्थे च दण्दाख्यं प्राग्याम्ये वातसञ्ज्ञकं

prāksaumyasthe ca daṇdākhyaṃ prāgyāmye vātasañjñakaṃ

AP_105.026ab

आप्येन्दौ गृहवल्याख्यं त्रिशूलं तद्विनर्धिकृत्

āpyendau gṛhavalyākhyaṃ triśūlaṃ tadvinardhikṛt

AP_105.026cd

पूर्वशलाविहीनं स्यात् सुक्षेत्रं वृद्धिदायकं

pūrvaśalāvihīnaṃ syāt sukṣetraṃ vṛddhidāyakaṃ

AP_105.027ab

याम्ये हीने भवेच्छूली त्रिशालं वृद्धिकृत् परं

yāmye hīne bhavecchūlī triśālaṃ vṛddhikṛt paraṃ

AP_105.027cd

यक्षघ्नं जलहीनौकः सुतघ्नं बहुशत्रुकृत्

yakṣaghnaṃ jalahīnaukaḥ sutaghnaṃ bahuśatrukṛt

AP_105.028ab

इन्द्रादिक्रमतो वच्मि ध्वजाद्यष्टौ गृहाण्यहं

indrādikramato vacmi dhvajādyaṣṭau gṛhāṇyahaṃ

AP_105.028cd

प्रक्षालानुस्रगावासमग्नौ तस्य महानसं

prakṣālānusragāvāsamagnau tasya mahānasaṃ

AP_105.029ab

याम्ये रसक्रिया शय्या धनुःशस्त्राणि रक्षसि

yāmye rasakriyā śayyā dhanuḥśastrāṇi rakṣasi

AP_105.029cd

धनमुक्त्यम्वुपेशाख्ये सम्यगन्धौ च मारुते

dhanamuktyamvupeśākhye samyagandhau ca mārute

AP_105.030ab

सौम्ये धनपशू कुर्यादीशे दीक्षावरालयं

saumye dhanapaśū kuryādīśe dīkṣāvarālayaṃ

AP_105.030cd

स्वामिहस्तमितं वेश्म विस्तारायामपिण्डिकं

svāmihastamitaṃ veśma vistārāyāmapiṇḍikaṃ

AP_105.031ab

त्रिगुणं हस्तसंयुक्तं कृत्वाष्टांशैहृतं तथा

triguṇaṃ hastasaṃyuktaṃ kṛtvāṣṭāṃśaihṛtaṃ tathā

AP_105.031cd

तच्छेषोयं स्थितस्तेन वायसान्तं ध्वजादिकं

taccheṣoyaṃ sthitastena vāyasāntaṃ dhvajādikaṃ

AP_105.032ab

त्रयः पक्षाग्निवेदेषु रसर्षिवसुतो भवेत्

trayaḥ pakṣāgnivedeṣu rasarṣivasuto bhavet

AP_105.032cd

सर्वनाशकरं वेश्म मध्ये चान्ते च संस्थितं

sarvanāśakaraṃ veśma madhye cānte ca saṃsthitaṃ

AP_105.033ab

तस्माच्च नवमे भागे शुभकृन्निलयो मतः

tasmācca navame bhāge śubhakṛnnilayo mataḥ

AP_105.033cd

तन्मधे मण्डपः शस्तः समो वा द्विगुणायतः

tanmadhe maṇḍapaḥ śastaḥ samo vā dviguṇāyataḥ

AP_105.034ab

प्रत्यगाप्ये चेन्दुयमे हट्ट एव गृहावली

pratyagāpye cenduyame haṭṭa eva gṛhāvalī

AP_105.034cd

एकैकभवनाख्यानि दिक्ष्वष्टाष्टकसङ्ख्यया

ekaikabhavanākhyāni dikṣvaṣṭāṣṭakasaṅkhyayā

AP_105.035ab

ईशाद्यदितिकान्तानि फलान्येषां यथाक्रमं

īśādyaditikāntāni phalānyeṣāṃ yathākramaṃ

AP_105.035cd

भयं नारी चलत्वं च जयो वृद्धिः प्रतापकः

bhayaṃ nārī calatvaṃ ca jayo vṛddhiḥ pratāpakaḥ

AP_105.036ab

धर्मः कलिश् च नैस्व्यञ्च प्राग्द्वारेष्वष्टसु ध्रुवं

dharmaḥ kaliś ca naisvyañca prāgdvāreṣvaṣṭasu dhruvaṃ

AP_105.036cd

दाहो ऽसुखं सुहृन्नाशो धननाशो मृतिर्धनं

dāho 'sukhaṃ suhṛnnāśo dhananāśo mṛtirdhanaṃ

AP_105.037ab

शिल्पित्वं तनयः स्याच्च याम्यद्वारफलाष्टकम्

śilpitvaṃ tanayaḥ syācca yāmyadvāraphalāṣṭakam

AP_105.037cd

आयुःप्राव्राज्यशस्यानि धनशान्त्यर्थसङ्क्षयाः

āyuḥprāvrājyaśasyāni dhanaśāntyarthasaṅkṣayāḥ

AP_105.038ab

शोषं भोगं चापत्यञ्च जलद्वारफलानि च

śoṣaṃ bhogaṃ cāpatyañca jaladvāraphalāni ca

AP_105.038cd

रोगो मदार्तिमुख्यत्वं चार्थायुः कृशता मतिः

rogo madārtimukhyatvaṃ cārthāyuḥ kṛśatā matiḥ

AP_105.039ab

मानश् च द्वारतः पूर्व ऊतरस्यान्दिशि क्रमात्

mānaś ca dvārataḥ pūrva ūtarasyāndiśi kramāt

§

इत्य् आग्नेये महापुराणे गृहादिवास्तुर्नाम पञ्चाधिकशततमो ऽध्यायः ॥

ity āgneye mahāpurāṇe gṛhādivāsturnāma pañcādhikaśatatamo 'dhyāyaḥ ||

Source variants and edition notes (50)

These belong to the source apparatus and are separate from the main reading.

Edition note

1 mithunair atha vallībhiriti kha.. , cha.. ca

Edition note

2 dvāre śvabhrabiddhe iti kha.. , gha.. , ṅa.. ca

Edition note

3 mārgavedhaiś ca iti cha..

Edition note

4 cullībiddhe iti kha.. , ṅa.. ca

Edition note

5 śilābiddhena mūḍhatāṃ iti ga.. , ja.. ca

Edition note

6 nagaragrāmadurgādau iti kha.. , cha.. , ja.. ca / nagaragrāmadurgākhyamiti gha..

Edition note

1 subhadrā ceti ja..

Edition note

2 manojavā iti ja..

Edition note

3 uttarāsyā daśānyāśceti kha.. , ga.. , gha.. , ṅa.. , ja.. ca

Edition note

4 sūtrapādata iti ga.. / sūtrapātata iti cha..

Edition note

5 śakramekaṃ tathāpatyamiti jha..

Edition note

6 rogāhimokṣeti kha.. , cha.. ca

Edition note

7 somarūpyaditau ditimiti kha..

Edition note

8 ṣaḍaṅgakā iti ga..

Edition note

9 goṣṭhastha iti cha..

Edition note

1 dvisthañceti kha.. , ga.. , ja.. ca

Edition note

2 ṣaṭsaumyeṣu carācaramiti jha.. , gha.. ca

Edition note

3 kumbhapālamiti cha..

Edition note

4 pillipiñjamiti kha.. / piñjipiñchamiti cha..

Edition note

5 carakīmityādiḥ, vāhyata ity antaḥ pāṭho jha.. pustake nāsti

Edition note

6 śatārdhakamiti jha..

Edition note

7 brahmāntaiḥ ṣoḍaśāṃtakair iti kha.. , cha.. ca / brahmāntāḥ ṣoḍaśāṃśake iti ga.. , ja.. ca

Edition note

8 pṛthvīdharantatheti kha..

Edition note

9 tvanyeveśādike gaṇā iti kha.. , cha.. ca

Edition note

10 daityamātā bhaveśāgnī iti kha.. / daityamātā hareśāgnī iti gha.. , ja.. ca

Edition note

11 yajñādyoka iti ṅa..

Edition note

1 sāṣṭāviṃśati iti kha.. , ṅa.. ca

Edition note

2 śivāśramaḥ śivākhyasyeti kha.. , gha.. , jha.. ca /

Edition note

śivāgrakaśivākhyasyeti ga.. / śivāgragaḥ śivākhyasyeti ṅa.. , ja.. ca /

Edition note

śivāśrayaḥ śivākhyasyeti cha..

Edition note

3 dairghyādṛṣibhibhiś caiveti gha..

Edition note

4 dairghyāt sāṣṭāviṃśativistarāditi cha..

Edition note

5 sāvitryālayaḥ kulā iti kha.. / sāvitra ity ādiḥ, triguṇocchrayamityantaḥ pāṭho jha.. pustake nāsti

Edition note

6 garbhapīṭhasamā iti kha.. , gha.. , jha.. ca

Edition note

7 saumyāsyaṃ dve dve paścātpuromukhamiti kha.. / saumyākhyaṃ dve ca paścādadhomukhamiti jha.. 8 sāvitraḥ sālayaḥ koṭīnāṃ tapasā

Edition note

satyalokataḥ / apunarmārakā yatra brahmaloko hi smṛtaḥ / pādādyadhasturbhūloko bhuvaḥ sūryādvavaḥ smṛtaḥ / svarloko bhuvāntaś ca niyutāni caturdaśa / ekadaṇḍaṃ kaṭāhena vṛto brahmāṇḍavistaraḥ / vārivahnyānalāśaistato bhūtādināvadhi / vṛtaṃ daśaguṇair aṇḍaṃ bhūtādirmahatā tathā / daśottarāṇyaśeṣāṇi śukra kasmānmāmune / mahāntañca samāvṛtya pradhānaṃ samavasthitaṃ / anantasya na tasyāntaḥ saṃsthānaṃ na ca vidyate / hetubhūtamaśeṣasya prakṛtiḥ sā purā mune / asaṅkhyātāni cāṇḍāni tatra jātāni ca dṛśāṃ / daruṇyagniryathā tailaṃ tena tadvat pumāniti / pradhānevasthito vyāpī cetanātmātmavedanaḥ / pradhānaś ca pumāṃś caiva sarvabhūtātmabhūtātmabhūs tathā / viṣṇuśaktyā mahatprājñavṛttau saṃśrayadharmiṇau / tayoḥ saiva pṛthagbhāve karaṇaṃ saṃśayasya ca / mahākhyaṃ svatalaścākhyaṃ pātālaṃ cāpi sattama / kṛṣṇapītāruṇāḥ śukraśarkarāśailakāñcanāḥ / bhūmayasteṣu cānyeṣu santi daityādayaḥ sukhaṃ / pātālānāmadhaścānte śeṣo viṣṇoś ca tāmasaḥ / guṇānanyān sa cānantaḥ śirasā dhārayanmahīṃ / bhuvodho narakā lokaṃ nayate kṣatravaiṣṇavaḥ / vāriṇā bhāvitā pṛthvī yāvattāvannabho mataṃ / siddhāntamastuyābhyaiva, indrāsthe yamasūryakaṃ / mallabdheṣu ka.. , kha.. , ga.. , gha.. , ṅa.. , cha.. , jha.. cihnitapustakeṣu sāvitraḥ sālayaḥ ity ataḥ paraṃ naiṣa pāṭho vartate / teṣu tu mudritapāṭha eva vartate punaḥ ja.. cihnitapustake sāvitraḥ sālaya ity ataḥ paraṃ indrāsyeyamasūryakamityantaḥ pāṭho nāsti / ja.. cihnitapustake ya uktapāṭho dṛśyate tatra pūrvāparasaṅgatirnāsti / prakaraṇāntarīyapāthoyamatra lekhakabhramāt samāgata iti bhāti

Edition note

1 gṛhaśalyākhyamiti kha..

Edition note

2 pūrvaśākhāvihīnamiti ṅa..

Edition note

3 yāmye hīne bhaveccullī triśāstraṃ dititatparamiti jha.. / yāmye hīne bhavecchatrī triśālaṃ vittahṛtparamiti ga..

Edition note

1 indrādikramato vahnīti kha.. , cha.. ca

Edition note

2 prakṣālanātmabhāgāraḥ samagnau iti cha.. /

Edition note

prakṣālānugrahāvāsamagrau iti ja..

Edition note

3 dhanabhktāmbupaśākhye iti kha.. , cha.. ca

Edition note

4 śasyamañcau ceti jha..

Edition note

5 yāmye iti jha..

Edition note

6 dīkṣāsurālayamiti kha.. , ja.. , jha.. ca

Edition note

7 kṛtvāṣṭāṃśair hataṃ tatheti ga.. / kṛtvāṣṭāṅgair hataṃ tatheti gha.. , ja.. ca / kṛtvāṣṭāṃśahatastatheti jha..

Edition note

8 tasmāttu iti jha..

Edition note

9 prāgīśe cenduyāmye veti kha.. / prāgāpye cenduyāmye iti cha.. , jha.. ca

Edition note

10 sarvanāśakaramityādiḥ, yathākramamityantaḥ pāṭho ja.. pustake nāsti

Edition, source and reuse
Edition
Rajendralal Mitra, Asiatic Society of Bengal, Calcutta, 1870–1879, 3 volumes, Bibliotheca Indica 65, 1–3.
Electronic text
Jun Takashima · GRETIL, SUB Göttingen · 2020-07-31
Review status
Source imported; scholarly proofreading pending

The IAST Sanskrit is preserved from the source. Devanāgarī is generated from IAST and awaits proofreading. Source variants and edition notes are shown separately. Unusual numbering and repeated source lines are retained.

TEI chapter extraction, regularized readings, whitespace normalization, reference labels and mechanical IAST-to-Devanāgarī conversion. Original XML preserved. No translation or commentary added.

This text and our script conversion are available under CC BY-NC-SA 4.0, including attribution, noncommercial use and share-alike requirements. This licence applies to the text, independently of the site design.

Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः