Chapter 162

मनुर्विष्णुर्याज्ञवल्को हारीतो ऽत्रिर्यमो ऽङिगिराः

manurviṣṇuryājñavalko hārīto 'triryamo 'ṅigirāḥ

वसिष्ठदक्षसंवर्तशातातपपराशराः

vasiṣṭhadakṣasaṃvartaśātātapaparāśarāḥ

आपस्तम्बोशनोव्यासाः कात्ययनबृहस्पती

āpastambośanovyāsāḥ kātyayanabṛhaspatī

गोतमः शङ्खलिखितौ धर्ममेते यथाब्रुवन्

gotamaḥ śaṅkhalikhitau dharmamete yathābruvan

तथा वक्ष्ये समासेन भुक्तिमुक्तिप्रदं शृणु

tathā vakṣye samāsena bhuktimuktipradaṃ śṛṇu

प्रवृत्तञ्च निवृत्तञ्च द्विविधङ्कर्म वैदिकं

pravṛttañca nivṛttañca dvividhaṅkarma vaidikaṃ

काम्यं कर्म प्रवृत्तं स्यान्निवृत्तं ज्ञानपूर्वकं

kāmyaṃ karma pravṛttaṃ syānnivṛttaṃ jñānapūrvakaṃ

वेदाभ्यासस्तपो ज्ञानमिन्दियाणाञ्च संयमः

vedābhyāsastapo jñānamindiyāṇāñca saṃyamaḥ

अहिंसा गुरुसेवा च निःश्रेयसकरं परं

ahiṃsā gurusevā ca niḥśreyasakaraṃ paraṃ

सर्वेषामपि चैतेषामत्मज्ञानं परं स्मृतं

sarveṣāmapi caiteṣāmatmajñānaṃ paraṃ smṛtaṃ

तच्चग्र्यं सर्वविद्यानां प्राप्यते ह्य् अमृतं ततः

taccagryaṃ sarvavidyānāṃ prāpyate hy amṛtaṃ tataḥ

सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि

sarvabhūteṣu cātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani

समम्पश्यन्नात्मयाजी स्वाराज्यमधिगच्छति

samampaśyannātmayājī svārājyamadhigacchati

आत्मज्ञाने समे च स्याद्वेदाभ्यासे च यत्नवान्

ātmajñāne same ca syādvedābhyāse ca yatnavān

एतद्द्विजन्मसामर्थ्यं ब्राह्मणस्य विशेषतः

etaddvijanmasāmarthyaṃ brāhmaṇasya viśeṣataḥ

वेदशास्त्रार्थतत्त्वज्ञो यत्र तत्राश्रमे वसन्

vedaśāstrārthatattvajño yatra tatrāśrame vasan

इहैव लोके तिष्ठन् हि ब्रह्मभूयाय कल्प्यते

ihaiva loke tiṣṭhan hi brahmabhūyāya kalpyate

स्वाध्यायानामुपाकर्म श्रावण्यां श्रावणेन तु

svādhyāyānāmupākarma śrāvaṇyāṃ śrāvaṇena tu

हस्ते चौषधिवारे च पञ्चम्यां श्रावणस्य वा

haste cauṣadhivāre ca pañcamyāṃ śrāvaṇasya vā

पौषमासस्य रोहिण्यामष्टकायामथापि वा

pauṣamāsasya rohiṇyāmaṣṭakāyāmathāpi vā

जलान्ते छन्दसाङ्कुर्यादुत्सर्गं विधिवद्वहिः

jalānte chandasāṅkuryādutsargaṃ vidhivadvahiḥ

त्र्यहं प्रेतेष्वनध्यायः शिष्यर्त्विग्गुरुबन्धुषु

tryahaṃ preteṣvanadhyāyaḥ śiṣyartviggurubandhuṣu

उपाकर्मणि चोत्सर्गं स्वशाखाश्रोत्रिये तथा

upākarmaṇi cotsargaṃ svaśākhāśrotriye tathā

सन्ध्यागर्जितनिर्घाते भूकम्पोल्कानिपातने

sandhyāgarjitanirghāte bhūkampolkānipātane

समाप्य वेदं ह्य् अनिशमारण्यकमधीत्य च

samāpya vedaṃ hy aniśamāraṇyakamadhītya ca

पञ्चदश्यां चतुर्दश्यामष्टम्यां राहुसूतके

pañcadaśyāṃ caturdaśyāmaṣṭamyāṃ rāhusūtake

ऋतुसन्धिषु भुक्त्वा वा श्राद्विकं प्रतिगृह्य च

ṛtusandhiṣu bhuktvā vā śrādvikaṃ pratigṛhya ca

पशुमण्डूकनकुलश्वाहिमार्जारशूकरैः

paśumaṇḍūkanakulaśvāhimārjāraśūkaraiḥ

कृतेन्तरे त्वहोरात्रं शक्रपाते तथोच्छ्रिये

kṛtentare tvahorātraṃ śakrapāte tathocchriye

श्वक्रोष्टुगर्धभोलूकमासवाणर्तुनिस्वने

śvakroṣṭugardhabholūkamāsavāṇartunisvane

अमेध्यशवशूद्रान्त्यश्मशानपतितान्तिके

amedhyaśavaśūdrāntyaśmaśānapatitāntike

अशुभासु च तारासु विद्युत्स्तनितसम्प्लवे

aśubhāsu ca tārāsu vidyutstanitasamplave

भुत्क्वार्द्रपाणिरम्भोन्तरर्धरात्रे ऽतिमारुते

bhutkvārdrapāṇirambhontarardharātre 'timārute

पांशुवर्षे दिशान्दाहे सन्ध्यानीहारभीतिषु

pāṃśuvarṣe diśāndāhe sandhyānīhārabhītiṣu

धावतः प्राणिबाधे च विशिष्टे गृहमागते

dhāvataḥ prāṇibādhe ca viśiṣṭe gṛhamāgate

खरोष्ट्रयानहस्त्यश्वनौकावृक्षादिरोहणे

kharoṣṭrayānahastyaśvanaukāvṛkṣādirohaṇe