श्रीबादरायणिरुवाच पूरोर्वंशं प्रवक्ष्यामि यत्र जातो ऽसि भारत । यत्र राजर्षयो वंश्या ब्रह्मवंश्याश्च जज्ञिरे ॥
śrībādarāyaṇiruvāca pūrorvaṃśaṃ pravakṣyāmi yatra jāto 'si bhārata / yatra rājarṣayo vaṃśyā brahmavaṃśyāśca jajñire //
जनमेजयो ह्यभूत् पूरोः प्रचिन्वांस्तत्सुतस्ततः । प्रवीरो ऽथ मनुस्युर्वै तस्माच् चारुपदो ऽभवत् ॥
janamejayo hyabhūt pūroḥ pracinvāṃstatsutastataḥ / pravīro 'tha manusyurvai tasmāc cārupado 'bhavat //
तस्य सुद्युरभूत् पुत्रस्तस्माद्बहुगवस्ततः । संयातिस्तस्याहंयाती रौद्राश्वस्तत्सुतः स्मृतः ॥
tasya sudyurabhūt putrastasmādbahugavastataḥ / saṃyātistasyāhaṃyātī raudrāśvastatsutaḥ smṛtaḥ //
ऋतेयुस्तस्य कक्षेयुः स्थण्डिलेयुः कृतेयुकः । जलेयुः सन्नतेयुश्च धर्मसत्यव्रतेयवः ॥
ṛteyustasya kakṣeyuḥ sthaṇḍileyuḥ kṛteyukaḥ / jaleyuḥ sannateyuśca dharmasatyavrateyavaḥ //
दशैते ऽप्सरसः पुत्रा वनेयुश्चावमः स्मृतः । घृताच्यामिन्द्रियाणीव मुख्यस्य जगदात्मनः ॥
daśaite 'psarasaḥ putrā vaneyuścāvamaḥ smṛtaḥ / ghṛtācyāmindriyāṇīva mukhyasya jagadātmanaḥ //
ऋतेयो रन्तिनावो ऽभूत् त्रयस्तस्यात्मजा नृप । सुमतिर्ध्रुवो ऽप्रतिरथः कण्वो ऽप्रतिरथात्मजः ॥
ṛteyo rantināvo 'bhūt trayastasyātmajā nṛpa / sumatirdhruvo 'pratirathaḥ kaṇvo 'pratirathātmajaḥ //
तस्य मेधातिथिस्तस्मात् प्रस्कन्नाद्या द्विजातयः । पुत्रो ऽभूत् सुमते रेभिर्दुष्मन्तस्तत्सुतो मतः ॥
tasya medhātithistasmāt praskannādyā dvijātayaḥ / putro 'bhūt sumate rebhirduṣmantastatsuto mataḥ //
दुष्मन्तो मृगयां यातः कण्वाश्रमपदं गतः । तत्रासीनां स्वप्रभया मण्डयन्तीं रमामिव ॥
duṣmanto mṛgayāṃ yātaḥ kaṇvāśramapadaṃ gataḥ / tatrāsīnāṃ svaprabhayā maṇḍayantīṃ ramāmiva //
विलोक्य सद्यो मुमुहे देवमायामिव स्त्रियम् । बभाषे तां वरारोहां भटैः कतिपयैर्वृतः ॥
vilokya sadyo mumuhe devamāyāmiva striyam / babhāṣe tāṃ varārohāṃ bhaṭaiḥ katipayairvṛtaḥ //
तद्दर्शनप्रमुदितः सन्निवृत्तपरिश्रमः । पप्रच्छ कामसन्तप्तः प्रहसञ् श्लक्ष्णया गिरा ॥
taddarśanapramuditaḥ sannivṛttapariśramaḥ / papraccha kāmasantaptaḥ prahasañ ślakṣṇayā girā //
का त्वं कमलपत्राक्षि कस्यासि हृदयङ्गमे । किं स्विच् चिकीर्षितं तत्र भवत्या निर्जने वने ॥
kā tvaṃ kamalapatrākṣi kasyāsi hṛdayaṅgame / kiṃ svic cikīrṣitaṃ tatra bhavatyā nirjane vane //
व्यक्तं राजन्यतनयां वेद्म्यहं त्वां सुमध्यमे । न हि चेतः पौरवाणामधर्मे रमते क्वचित् ॥
vyaktaṃ rājanyatanayāṃ vedmyahaṃ tvāṃ sumadhyame / na hi cetaḥ pauravāṇāmadharme ramate kvacit //
श्रीशकुन्तलोवाच विश्वामित्रात्मजैवाहं त्यक्ता मेनकया वने । वेदैतद्भगवान् कण्वो वीर किं करवाम ते ॥
śrīśakuntalovāca viśvāmitrātmajaivāhaṃ tyaktā menakayā vane / vedaitadbhagavān kaṇvo vīra kiṃ karavāma te //
आस्यतां ह्यरविन्दाक्ष गृह्यतामर्हणं च नः । भुज्यतां सन्ति नीवारा उष्यतां यदि रोचते ॥
āsyatāṃ hyaravindākṣa gṛhyatāmarhaṇaṃ ca naḥ / bhujyatāṃ santi nīvārā uṣyatāṃ yadi rocate //
श्रीदुष्मन्त उवाच उपपन्नमिदं सुभ्रु जातायाः कुशिकान्वये । स्वयं हि वृणुते राज्ञां कन्यकाः सदृशं वरम् ॥
śrīduṣmanta uvāca upapannamidaṃ subhru jātāyāḥ kuśikānvaye / svayaṃ hi vṛṇute rājñāṃ kanyakāḥ sadṛśaṃ varam //
ओमित्युक्ते यथाधर्ममुपयेमे शकुन्तलाम् । गान्धर्वविधिना राजा देशकालविधानवित् ॥
omityukte yathādharmamupayeme śakuntalām / gāndharvavidhinā rājā deśakālavidhānavit //
अमोघवीर्यो राजर्षिर्महिष्यां वीर्यमादधे । श्वोभूते स्वपुरं यातः कालेनासूत सा सुतम् ॥
amoghavīryo rājarṣirmahiṣyāṃ vīryamādadhe / śvobhūte svapuraṃ yātaḥ kālenāsūta sā sutam //
कण्वः कुमारस्य वने चक्रे समुचिताः क्रियाः । बद्ध्वा मृगेन्द्रं तरसा क्रीडति स्म स बालकः ॥
kaṇvaḥ kumārasya vane cakre samucitāḥ kriyāḥ / baddhvā mṛgendraṃ tarasā krīḍati sma sa bālakaḥ //
तं दुरत्ययविक्रान्तमादाय प्रमदोत्तमा । हरेरंशांशसम्भूतं भर्तुरन्तिकमागमत् ॥
taṃ duratyayavikrāntamādāya pramadottamā / hareraṃśāṃśasambhūtaṃ bharturantikamāgamat //
यदा न जगृहे राजा भार्यापुत्राव् अनिन्दितौ । शृण्वतां सर्वभूतानां खे वाग् आहाशरीरिणी ॥
yadā na jagṛhe rājā bhāryāputrāv aninditau / śṛṇvatāṃ sarvabhūtānāṃ khe vāg āhāśarīriṇī //
माता भस्त्रा पितुः पुत्रो येन जातः स एव सः । भरस्व पुत्रं दुष्मन्त मावमंस्थाः शकुन्तलाम् ॥
mātā bhastrā pituḥ putro yena jātaḥ sa eva saḥ / bharasva putraṃ duṣmanta māvamaṃsthāḥ śakuntalām //
रेतोधाः पुत्रो नयति नरदेव यमक्षयात् । त्वं चास्य धाता गर्भस्य सत्यमाह शकुन्तला ॥
retodhāḥ putro nayati naradeva yamakṣayāt / tvaṃ cāsya dhātā garbhasya satyamāha śakuntalā //
पितर्युपरते सो ऽपि चक्रवर्ती महायशाः । महिमा गीयते तस्य हरेरंशभुवो भुवि ॥
pitaryuparate so 'pi cakravartī mahāyaśāḥ / mahimā gīyate tasya hareraṃśabhuvo bhuvi //
चक्रं दक्षिणहस्ते ऽस्य पद्मकोशो ऽस्य पादयोः । ईजे महाभिषेकेण सो ऽभिषिक्तो ऽधिराड् विभुः ॥
cakraṃ dakṣiṇahaste 'sya padmakośo 'sya pādayoḥ / īje mahābhiṣekeṇa so 'bhiṣikto 'dhirāḍ vibhuḥ //
पञ्चपञ्चाशता मेध्यैर्गङ्गायामनु वाजिभिः । मामतेयं पुरोधाय यमुनामनु च प्रभुः ॥
pañcapañcāśatā medhyairgaṅgāyāmanu vājibhiḥ / māmateyaṃ purodhāya yamunāmanu ca prabhuḥ //
अष्टसप्ततिमेध्याश्वान् बबन्ध प्रददद्वसु । भरतस्य हि दौष्मन्तेरग्निः साचीगुणे चितः । सहस्रं बद्वशो यस्मिन् ब्राह्मणा गा विभेजिरे ॥
aṣṭasaptatimedhyāśvān babandha pradadadvasu / bharatasya hi dauṣmanteragniḥ sācīguṇe citaḥ / sahasraṃ badvaśo yasmin brāhmaṇā gā vibhejire //
त्रयस्त्रिंशच्छतं ह्यश्वान् बद्ध्वा विस्मापयन् नृपान् । दौष्मन्तिरत्यगान् मायां देवानां गुरुमाययौ ॥
trayastriṃśacchataṃ hyaśvān baddhvā vismāpayan nṛpān / dauṣmantiratyagān māyāṃ devānāṃ gurumāyayau //
मृगान् छुक्लदतः कृष्णान् हिरण्येन परीवृतान् । अदात् कर्मणि मष्णारे नियुतानि चतुर्दश ॥
mṛgān chukladataḥ kṛṣṇān hiraṇyena parīvṛtān / adāt karmaṇi maṣṇāre niyutāni caturdaśa //
भरतस्य महत् कर्म न पूर्वे नापरे नृपाः । नैवापुर्नैव प्राप्स्यन्ति बाहुभ्यां त्रिदिवं यथा ॥
bharatasya mahat karma na pūrve nāpare nṛpāḥ / naivāpurnaiva prāpsyanti bāhubhyāṃ tridivaṃ yathā //
किरातहूणान् यवनान् पौण्ड्रान् कङ्कान् खशान् छकान् । अब्रह्मण्यनृपांश्चाहन् म्लेच्छान् दिग्विजये ऽखिलान् ॥
kirātahūṇān yavanān pauṇḍrān kaṅkān khaśān chakān / abrahmaṇyanṛpāṃścāhan mlecchān digvijaye 'khilān //
जित्वा पुरासुरा देवान् ये रसौकांसि भेजिरे । देवस्त्रियो रसां नीताः प्राणिभिः पुनराहरत् ॥
jitvā purāsurā devān ye rasaukāṃsi bhejire / devastriyo rasāṃ nītāḥ prāṇibhiḥ punarāharat //
सर्वान् कामान् दुदुहतुः प्रजानां तस्य रोदसी । समास्त्रिणवसाहस्रीर्दिक्षु चक्रमवर्तयत् ॥
sarvān kāmān duduhatuḥ prajānāṃ tasya rodasī / samāstriṇavasāhasrīrdikṣu cakramavartayat //
स संराड् लोकपालाख्यमैश्वर्यमधिराट् श्रियम् । चक्रं चास्खलितं प्राणान् मृषेत्युपरराम ह ॥
sa saṃrāḍ lokapālākhyamaiśvaryamadhirāṭ śriyam / cakraṃ cāskhalitaṃ prāṇān mṛṣetyupararāma ha //
तस्यासन् नृप वैदर्भ्यः पत्न्यस्तिस्रः सुसम्मताः । जघ्नुस्त्यागभयात् पुत्रान् नानुरूपा इतीरिते ॥
tasyāsan nṛpa vaidarbhyaḥ patnyastisraḥ susammatāḥ / jaghnustyāgabhayāt putrān nānurūpā itīrite //
तस्यैवं वितथे वंशे तदर्थं यजतः सुतम् । मरुत्स्तोमेन मरुतो भरद्वाजमुपाददुः ॥
tasyaivaṃ vitathe vaṃśe tadarthaṃ yajataḥ sutam / marutstomena maruto bharadvājamupādaduḥ //
अन्तर्वत्न्यां भ्रातृपत्न्यां मैथुनाय बृहस्पतिः । प्रवृत्तो वारितो गर्भं शप्त्वा वीर्यमुपासृजत् ॥
antarvatnyāṃ bhrātṛpatnyāṃ maithunāya bṛhaspatiḥ / pravṛtto vārito garbhaṃ śaptvā vīryamupāsṛjat //
तं त्यक्तुकामां ममतां भर्तुस्त्यागविशङ्किताम् । नामनिर्वाचनं तस्य श्लोकमेनं सुरा जगुः ॥
taṃ tyaktukāmāṃ mamatāṃ bhartustyāgaviśaṅkitām / nāmanirvācanaṃ tasya ślokamenaṃ surā jaguḥ //
मूढे भर द्वाजमिमं भर द्वाजं बृहस्पते । यातौ यदुक्त्वा पितरौ भरद्वाजस्ततस्त्व् अयम् ॥
mūḍhe bhara dvājamimaṃ bhara dvājaṃ bṛhaspate / yātau yaduktvā pitarau bharadvājastatastv ayam //
चोद्यमाना सुरैरेवं मत्वा वितथमात्मजम् । व्यसृजन् मरुतो ऽबिभ्रन् दत्तो ऽयं वितथे ऽन्वये ॥
codyamānā surairevaṃ matvā vitathamātmajam / vyasṛjan maruto 'bibhran datto 'yaṃ vitathe 'nvaye //