भजमानस्य पुत्रो ऽथ रथमुख्यो विदूरथः राजाधिदेवः शूरस् तु विदूरथसुतो ऽभवत् ॥
bhajamānasya putro 'tha rathamukhyo vidūrathaḥ rājādhidevaḥ śūras tu vidūrathasuto 'bhavat //
राजाधिदेवस्य सुता जज्ञिरे वीर्यवत्तराः दत्तातिदत्तौ बलिनौ शोणाश्वः श्वेतवाहनः ॥
rājādhidevasya sutā jajñire vīryavattarāḥ dattātidattau balinau śoṇāśvaḥ śvetavāhanaḥ //
शमी च दण्डशर्मा च दन्तशत्रुश् च शत्रुजित् श्रवणा च श्रविष्ठा च स्वसारौ संबभूवतुः ॥
śamī ca daṇḍaśarmā ca dantaśatruś ca śatrujit śravaṇā ca śraviṣṭhā ca svasārau saṃbabhūvatuḥ //
शमिपुत्रः प्रतिक्षत्रः प्रतिक्षत्रस्य चात्मजः स्वयंभोजः स्वयंभोजाद् भदिकः संबभूव ह ॥
śamiputraḥ pratikṣatraḥ pratikṣatrasya cātmajaḥ svayaṃbhojaḥ svayaṃbhojād bhadikaḥ saṃbabhūva ha //
तस्य पुत्रा बभूवुर् हि सर्वे भीमपराक्रमाः कृतवर्माग्रजस् तेषां शतधन्वा तु मध्यमः ॥
tasya putrā babhūvur hi sarve bhīmaparākramāḥ kṛtavarmāgrajas teṣāṃ śatadhanvā tu madhyamaḥ //
देवान्तश् च नरान्तश् च भिषग्वैतरणश् च यः सुदान्तश् चातिदान्तश् च निकाश्यः कामदम्भकः ॥
devāntaś ca narāntaś ca bhiṣagvaitaraṇaś ca yaḥ sudāntaś cātidāntaś ca nikāśyaḥ kāmadambhakaḥ //
देवान्तस्याभवत् पुत्रो विद्वान् कम्बलबर्हिषः असमौजाः सुतस् तस्य नासमौजाश् च ताव् उभौ ॥
devāntasyābhavat putro vidvān kambalabarhiṣaḥ asamaujāḥ sutas tasya nāsamaujāś ca tāv ubhau //
अजातपुत्राय सुतान् प्रददाव् असमौजसे सुदंष्ट्रश् च सुचारुश् च कृष्ण इत्य् अन्धकाः स्मृताः ॥
ajātaputrāya sutān pradadāv asamaujase sudaṃṣṭraś ca sucāruś ca kṛṣṇa ity andhakāḥ smṛtāḥ //
गान्धारी चैव माद्री च क्रोष्टुभार्ये बभूवतुः गान्धारी जनयाम् आस अनमित्रं महाबलम् ॥
gāndhārī caiva mādrī ca kroṣṭubhārye babhūvatuḥ gāndhārī janayām āsa anamitraṃ mahābalam //
माद्री युधाजितं पुत्रं ततो वै देवमीधुषम् अनमित्रम् अमित्राणां जेतारम् अपराजितम् ॥
mādrī yudhājitaṃ putraṃ tato vai devamīdhuṣam anamitram amitrāṇāṃ jetāram aparājitam //
अनमित्रसुतो निघ्नो निघ्नतो द्वौ बभूवतुः प्रसेनश् चाथ सत्राजिच् छत्रुसेनाजिताव् उभौ ॥
anamitrasuto nighno nighnato dvau babhūvatuḥ prasenaś cātha satrājic chatrusenājitāv ubhau //
प्रसेनो द्वारवत्यां तु निवसन् यो महामणिम् दिव्यं स्यमन्तकं नाम स सूर्याद् उपलब्धवान् ॥
praseno dvāravatyāṃ tu nivasan yo mahāmaṇim divyaṃ syamantakaṃ nāma sa sūryād upalabdhavān //
तस्य सत्राजितः सूर्यः सखा प्राणसमो ऽभवत् स कदाचिन् निशापाये रथेन रथिनां वरः ॥
tasya satrājitaḥ sūryaḥ sakhā prāṇasamo 'bhavat sa kadācin niśāpāye rathena rathināṃ varaḥ //
तोयकूलम् अपः स्प्रष्टुम् उपस्थातुं ययौ रविम् तस्योपतिष्ठतः सूर्यं विवस्वान् अग्रतः स्थितः ॥
toyakūlam apaḥ spraṣṭum upasthātuṃ yayau ravim tasyopatiṣṭhataḥ sūryaṃ vivasvān agrataḥ sthitaḥ //
विस्पष्टमूर्तिर् भगवांस् तेजोमण्डलवान् विभुः अथ राजा विवस्वन्तम् उवाच स्थितम् अग्रतः ॥
vispaṣṭamūrtir bhagavāṃs tejomaṇḍalavān vibhuḥ atha rājā vivasvantam uvāca sthitam agrataḥ //
यथैव व्योम्नि पश्यामि सदा त्वां ज्योतिषां पते तेजोमण्डलिनं देवं तथैव पुरतः स्थितम् ॥
yathaiva vyomni paśyāmi sadā tvāṃ jyotiṣāṃ pate tejomaṇḍalinaṃ devaṃ tathaiva purataḥ sthitam //
को विशेषो ऽस्ति मे त्वत्तः सख्येनोपगतस्य वै एतच् छ्रुत्वा तु भगवान् मणिरत्नं स्यमन्तकम् ॥
ko viśeṣo 'sti me tvattaḥ sakhyenopagatasya vai etac chrutvā tu bhagavān maṇiratnaṃ syamantakam //
स्वकण्ठाद् अवमुच्याथ एकान्ते न्यस्तवान् विभुः ततो विग्रहवन्तं तं ददर्श नृपतिस् तदा ॥
svakaṇṭhād avamucyātha ekānte nyastavān vibhuḥ tato vigrahavantaṃ taṃ dadarśa nṛpatis tadā //
प्रीतिमान् अथ तं दृष्ट्वा मुहूर्तं कृतवान् कथाम् तम् अभिप्रस्थितं भूयो विवस्वन्तं स सत्रजित् ॥
prītimān atha taṃ dṛṣṭvā muhūrtaṃ kṛtavān kathām tam abhiprasthitaṃ bhūyo vivasvantaṃ sa satrajit //
लोकान् भासयसे सर्वान् येन त्वं सततं प्रभो तद् एतन् मणिरत्नं मे भगवन् दातुम् अर्हसि ॥
lokān bhāsayase sarvān yena tvaṃ satataṃ prabho tad etan maṇiratnaṃ me bhagavan dātum arhasi //
ततः स्यमन्तकमणिं दत्तवान् भास्करस् तदा स तम् आबध्य नगरीं प्रविवेश महीपतिः ॥
tataḥ syamantakamaṇiṃ dattavān bhāskaras tadā sa tam ābadhya nagarīṃ praviveśa mahīpatiḥ //
तं जनाः पर्यधावन्त सूर्यो ऽयं गच्छतीति ह स्वां पुरीं स विसिष्माय राजा त्व् अन्तःपुरं तथा ॥
taṃ janāḥ paryadhāvanta sūryo 'yaṃ gacchatīti ha svāṃ purīṃ sa visiṣmāya rājā tv antaḥpuraṃ tathā //
तं प्रसेनजितं दिव्यं मणिरत्नं स्यमन्तकम् ददौ भ्रात्रे नरपतिः प्रेम्णा सत्राजिद् उत्तमम् ॥
taṃ prasenajitaṃ divyaṃ maṇiratnaṃ syamantakam dadau bhrātre narapatiḥ premṇā satrājid uttamam //
स मणिः स्यन्दते रुक्मं वृष्ण्यन्धकनिवेशने कालवर्षी च पर्जन्यो न च व्याधिभयं ह्य् अभूत् ॥
sa maṇiḥ syandate rukmaṃ vṛṣṇyandhakaniveśane kālavarṣī ca parjanyo na ca vyādhibhayaṃ hy abhūt //
लिप्सां चक्रे प्रसेनस्य मणिरत्ने स्यमन्तके गोविन्दो न च तं लेभे शक्तो ऽपि न जहार सः ॥
lipsāṃ cakre prasenasya maṇiratne syamantake govindo na ca taṃ lebhe śakto 'pi na jahāra saḥ //
कदाचिन् मृगयां यातः प्रसेनस् तेन भूषितः स्यमन्तककृते सिंहाद् वधं प्राप वनेचरात् ॥
kadācin mṛgayāṃ yātaḥ prasenas tena bhūṣitaḥ syamantakakṛte siṃhād vadhaṃ prāpa vanecarāt //
अथ सिंहं प्रधावन्तम् ऋक्षराजो महाबलः निहत्य मणिरत्नं तद् आदाय प्राविशद् गुहाम् ॥
atha siṃhaṃ pradhāvantam ṛkṣarājo mahābalaḥ nihatya maṇiratnaṃ tad ādāya prāviśad guhām //
ततो वृष्ण्यन्धकाः कृष्णं प्रसेनवधकारणात् प्रार्थनां तां मणेर् बद्ध्वा सर्व एव शशङ्किरे ॥
tato vṛṣṇyandhakāḥ kṛṣṇaṃ prasenavadhakāraṇāt prārthanāṃ tāṃ maṇer baddhvā sarva eva śaśaṅkire //
स शङ्क्यमानो धर्मात्मा अकारी तस्य कर्मणः आहरिष्ये मणिम् इति प्रतिज्ञाय वनं ययौ ॥
sa śaṅkyamāno dharmātmā akārī tasya karmaṇaḥ āhariṣye maṇim iti pratijñāya vanaṃ yayau //
यत्र प्रसेनो मृगयां व्यचरत् तत्र चाप्य् अथ प्रसेनस्य पदं गृह्य पुरुषैर् आप्तकारिभिः ॥
yatra praseno mṛgayāṃ vyacarat tatra cāpy atha prasenasya padaṃ gṛhya puruṣair āptakāribhiḥ //
ऋक्षवन्तं गिरिवरं विन्ध्यं च गिरिम् उत्तमम् अन्वेषयन् परिश्रान्तः स ददर्श महामनाः ॥
ṛkṣavantaṃ girivaraṃ vindhyaṃ ca girim uttamam anveṣayan pariśrāntaḥ sa dadarśa mahāmanāḥ //
साश्वं हतं प्रसेनं तु नाविन्दत च तन्मणिम् अथ सिंहः प्रसेनस्य शरीरस्याविदूरतः ॥
sāśvaṃ hataṃ prasenaṃ tu nāvindata ca tanmaṇim atha siṃhaḥ prasenasya śarīrasyāvidūrataḥ //
ऋक्षेण निहतो दृष्टः पदैर् ऋक्षस् तु सूचितः पदैस् तैर् अन्वियायाथ गुहाम् ऋक्षस्य माधवः ॥
ṛkṣeṇa nihato dṛṣṭaḥ padair ṛkṣas tu sūcitaḥ padais tair anviyāyātha guhām ṛkṣasya mādhavaḥ //
स हि ऋक्षबिले वाणीं शुश्राव प्रमदेरिताम् धात्र्या कुमारम् आदाय सुतं जाम्बवतो द्विजाः ॥
sa hi ṛkṣabile vāṇīṃ śuśrāva pramaderitām dhātryā kumāram ādāya sutaṃ jāmbavato dvijāḥ //
क्रीडयन्त्या च मणिना मा रोदीर् इत्य् अथेरिताम् ॥
krīḍayantyā ca maṇinā mā rodīr ity atheritām //
सिंहः प्रसेनम् अवधीत् सिंहो जाम्बवता हतः सुकुमारक मा रोदीस् तव ह्य् एष स्यमन्तकः ॥
siṃhaḥ prasenam avadhīt siṃho jāmbavatā hataḥ sukumāraka mā rodīs tava hy eṣa syamantakaḥ //
व्यक्तितस् तस्य शब्दस्य तूर्णम् एव बिलं ययौ प्रविश्य तत्र भगवांस् तद् ऋक्षबिलम् अञ्जसा ॥
vyaktitas tasya śabdasya tūrṇam eva bilaṃ yayau praviśya tatra bhagavāṃs tad ṛkṣabilam añjasā //
स्थापयित्वा बिलद्वारे यदूंल् लाङ्गलिना सह शार्ङ्गधन्वा बिलस्थं तु जाम्बवन्तं ददर्श सः ॥
sthāpayitvā biladvāre yadūṃl lāṅgalinā saha śārṅgadhanvā bilasthaṃ tu jāmbavantaṃ dadarśa saḥ //
युयुधे वासुदेवस् तु बिले जाम्बवता सह बाहुभ्याम् एव गोविन्दो दिवसान् एकविंशतिम् ॥
yuyudhe vāsudevas tu bile jāmbavatā saha bāhubhyām eva govindo divasān ekaviṃśatim //
प्रविष्टे ऽथ बिले कृष्णे बलदेवपुरःसराः पुरीं द्वारवतीम् एत्य हतं कृष्णं न्यवेदयन् ॥
praviṣṭe 'tha bile kṛṣṇe baladevapuraḥsarāḥ purīṃ dvāravatīm etya hataṃ kṛṣṇaṃ nyavedayan //
वासुदेवो ऽपि निर्जित्य जाम्बवन्तं महाबलम् लेभे जाम्बवतीं कन्याम् ऋक्षराजस्य संमताम् ॥
vāsudevo 'pi nirjitya jāmbavantaṃ mahābalam lebhe jāmbavatīṃ kanyām ṛkṣarājasya saṃmatām //
मणिं स्यमन्तकं चैव जग्राहात्मविशुद्धये अनुनीयर्क्षराजं तु निर्ययौ च ततो बिलात् ॥
maṇiṃ syamantakaṃ caiva jagrāhātmaviśuddhaye anunīyarkṣarājaṃ tu niryayau ca tato bilāt //
उपायाद् द्वारकां कृष्णः स विनीतैः पुरःसरैः एवं स मणिम् आहृत्य विशोध्यात्मानम् अच्युतः ॥
upāyād dvārakāṃ kṛṣṇaḥ sa vinītaiḥ puraḥsaraiḥ evaṃ sa maṇim āhṛtya viśodhyātmānam acyutaḥ //
ददौ सत्राजिते तं वै सर्वसात्वतसंसदि एवं मिथ्याभिशस्तेन कृष्णेनामित्रघातिना ॥
dadau satrājite taṃ vai sarvasātvatasaṃsadi evaṃ mithyābhiśastena kṛṣṇenāmitraghātinā //
आत्मा विशोधितः पापाद् विनिर्जित्य स्यमन्तकम् सत्राजितो दश त्व् आसन् भार्यास् तासां शतं सुताः ॥
ātmā viśodhitaḥ pāpād vinirjitya syamantakam satrājito daśa tv āsan bhāryās tāsāṃ śataṃ sutāḥ //
ख्यातिमन्तस् त्रयस् तेषां भगंकारस् तु पूर्वजः वीरो वातपतिश् चैव वसुमेधस् तथैव च ॥
khyātimantas trayas teṣāṃ bhagaṃkāras tu pūrvajaḥ vīro vātapatiś caiva vasumedhas tathaiva ca //
कुमार्यश् चापि तिस्रो वै दिक्षु ख्याता द्विजोत्तमाः सत्यभामोत्तमा तासां व्रतिनी च दृढव्रता ॥
kumāryaś cāpi tisro vai dikṣu khyātā dvijottamāḥ satyabhāmottamā tāsāṃ vratinī ca dṛḍhavratā //
तथा प्रस्वापिनी चैव भार्यां कृष्णाय तां ददौ सभाक्षो भङ्गकारिस् तु नावेयश् च नरोत्तमौ ॥
tathā prasvāpinī caiva bhāryāṃ kṛṣṇāya tāṃ dadau sabhākṣo bhaṅgakāris tu nāveyaś ca narottamau //
जज्ञाते गुणसंपन्नौ विश्रुतौ रूपसंपदा माद्र्याः पुत्रो ऽथ जज्ञे ऽथ वृष्णिपुत्रो युधाजितः ॥
jajñāte guṇasaṃpannau viśrutau rūpasaṃpadā mādryāḥ putro 'tha jajñe 'tha vṛṣṇiputro yudhājitaḥ //
जज्ञाते तनयौ वृष्णेः श्वफल्कश् चित्रकस् तथा श्वफल्कः काशिराजस्य सुतां भार्याम् अविन्दत ॥
jajñāte tanayau vṛṣṇeḥ śvaphalkaś citrakas tathā śvaphalkaḥ kāśirājasya sutāṃ bhāryām avindata //
गान्दिनीं नाम तस्याश् च गाः सदा प्रददौ पिता तस्यां जज्ञे महाबाहुः श्रुतवान् अतिथिप्रियः ॥
gāndinīṃ nāma tasyāś ca gāḥ sadā pradadau pitā tasyāṃ jajñe mahābāhuḥ śrutavān atithipriyaḥ //
अक्रूरो ऽथ महाभागो जज्ञे विपुलदक्षिणः उपमद्गुस् तथा मद्गुर् मुदरश् चारिमर्दनः ॥
akrūro 'tha mahābhāgo jajñe vipuladakṣiṇaḥ upamadgus tathā madgur mudaraś cārimardanaḥ //
आरिक्षेपस् तथोपेक्षः शत्रुहा चारिमेजयः धर्मभृच् चापि धर्मा च गृध्रभोजान्धकस् तथा ॥
ārikṣepas tathopekṣaḥ śatruhā cārimejayaḥ dharmabhṛc cāpi dharmā ca gṛdhrabhojāndhakas tathā //
आवाहप्रतिवाहौ च सुन्दरी च वराङ्गना विश्रुताश्वस्य महिषी कन्या चास्य वसुंधरा ॥
āvāhaprativāhau ca sundarī ca varāṅganā viśrutāśvasya mahiṣī kanyā cāsya vasuṃdharā //
रूपयौवनसंपन्ना सर्वसत्त्वमनोहरा अक्रूरेणोग्रसेनायां सुतौ वै कुलनन्दनौ ॥
rūpayauvanasaṃpannā sarvasattvamanoharā akrūreṇograsenāyāṃ sutau vai kulanandanau //
वसुदेवश् चोपदेवश् च जज्ञाते देववर्चसौ चित्रकस्याभवन् पुत्राः पृथुर् विपृथुर् एव च ॥
vasudevaś copadevaś ca jajñāte devavarcasau citrakasyābhavan putrāḥ pṛthur vipṛthur eva ca //
अश्वग्रीवो ऽश्वबाहुश् च सुपार्श्वकगवेषणौ अरिष्टनेमिश् च सुता धर्मो धर्मभृद् एव च ॥
aśvagrīvo 'śvabāhuś ca supārśvakagaveṣaṇau ariṣṭanemiś ca sutā dharmo dharmabhṛd eva ca //
सुबाहुर् बहुबाहुश् च श्रविष्ठाश्रवणे स्त्रियौ इमां मिथ्याभिशस्तिं यः कृष्णस्य समुदाहृताम् ॥
subāhur bahubāhuś ca śraviṣṭhāśravaṇe striyau imāṃ mithyābhiśastiṃ yaḥ kṛṣṇasya samudāhṛtām //
वेद मिथ्याभिशापास् तं न स्पृशन्ति कदाचन ॥
veda mithyābhiśāpās taṃ na spṛśanti kadācana //