65 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे अनुपानादिविधिकथनं नामैकोनसप्तत्यधिकशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 170 धन्वन्तरिरुवाच । ज्वरो ऽष्टधा पृथग्द्वन्द्वसंघातागन्तुजः स्मृतः । मुस्तपर्पटकोशीरचन्दनोदीच्यनागरैः । शृतशीतं जलं दद्यात्पिपासाज्वरशान्तये
65 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe anupānādividhikathanaṃ nāmaikonasaptatyadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 170 dhanvantariruvāca / jvaro 'ṣṭadhā pṛthagdvandvasaṃghātāgantujaḥ smṛtaḥ / mustaparpaṭakośīracandanodīcyanāgaraiḥ / śṛtaśītaṃ jalaṃ dadyātpipāsājvaraśāntaye
1 ॥ नागरं देवकाष्ठञ्च धान्याकं बृहतीद्वयम् । दद्यात्पाचनकं पूर्वं ज्वरिताय ज्वरापहम्
1 // nāgaraṃ devakāṣṭhañca dhānyākaṃ bṛhatīdvayam / dadyātpācanakaṃ pūrvaṃ jvaritāya jvarāpaham
2 ॥ आरग्वधाभयामुस्तातिक्ताग्रन्थिकनिर्मितः । कषायः पाचनः सामे सशूले च ज्वरेहितः
2 // āragvadhābhayāmustātiktāgranthikanirmitaḥ / kaṣāyaḥ pācanaḥ sāme saśūle ca jvarehitaḥ
3 ॥ मधूकसारसिन्धूत्थवचोषणकणाः समाः । श्लक्ष्णं पिष्ट्वाम्भसा नस्यं कुर्यात्संज्ञाप्रबोधनम्
3 // madhūkasārasindhūtthavacoṣaṇakaṇāḥ samāḥ / ślakṣṇaṃ piṣṭvāmbhasā nasyaṃ kuryātsaṃjñāprabodhanam
4 ॥ त्रिवृद्विशालात्रिफलाकटुकारग्वधैः कृतः । सक्षारो भेदनः क्वाथः पेयः सर्वज्वरापहः
4 // trivṛdviśālātriphalākaṭukāragvadhaiḥ kṛtaḥ / sakṣāro bhedanaḥ kvāthaḥ peyaḥ sarvajvarāpahaḥ
5 ॥ महौषधामृतामुस्तचन्दनोशीरधान्यकैः । क्वाथस्तृतीयकं हन्ति शर्करामधुयोजितः
5 // mahauṣadhāmṛtāmustacandanośīradhānyakaiḥ / kvāthastṛtīyakaṃ hanti śarkarāmadhuyojitaḥ
6 ॥ अपामगजटाकट्यां लोहितैः सप्ततन्तुभिः । बद्ध्वा वारे रवेर्नूनं ज्वरं हन्ति तृतीयकम्
6 // apāmagajaṭākaṭyāṃ lohitaiḥ saptatantubhiḥ / baddhvā vāre ravernūnaṃ jvaraṃ hanti tṛtīyakam
7 ॥ गङ्गाया उत्तरे कूले अपुत्रस्तापसो मृतः । तस्मै तिलोदकं दद्यान्मुञ्चत्यैकाहिको ज्वरः
7 // gaṅgāyā uttare kūle aputrastāpaso mṛtaḥ / tasmai tilodakaṃ dadyānmuñcatyaikāhiko jvaraḥ
8 ॥ गुडूच्याः क्वाथकल्काभ्यां विफलावासकस्य च । मृद्वीकाया बलायाश्च सिद्धाः स्नेहा ज्वरच्छिदः
8 // guḍūcyāḥ kvāthakalkābhyāṃ viphalāvāsakasya ca / mṛdvīkāyā balāyāśca siddhāḥ snehā jvaracchidaḥ
9 ॥ धात्रीशिवाकणावह्निक्वाथः सर्वज्वरान्तकः । ज्वरातिसारहरणमौषधं प्रवदाम्यथ
9 // dhātrīśivākaṇāvahnikvāthaḥ sarvajvarāntakaḥ / jvarātisāraharaṇamauṣadhaṃ pravadāmyatha
10 ॥ पृश्रिपर्णोबलाविल्वनागरोत्पलधान्यकैः । पाठेन्द्रयवभूनिम्बमुस्तपर्पटकैः शृताः । ज्यन्त्याममतीसारं सज्वरं समहौषधाः
10 // pṛśriparṇobalāvilvanāgarotpaladhānyakaiḥ / pāṭhendrayavabhūnimbamustaparpaṭakaiḥ śṛtāḥ / jyantyāmamatīsāraṃ sajvaraṃ samahauṣadhāḥ
11 ॥ नागरातिविषामुस्तभूनिम्बामृतवत्सकैः । सर्वज्वरहरः क्वथः सर्वातीसारनाशनः
11 // nāgarātiviṣāmustabhūnimbāmṛtavatsakaiḥ / sarvajvaraharaḥ kvathaḥ sarvātīsāranāśanaḥ
12 ॥ मुस्तपर्पटकदिव्यशृङ्गवेरशृतं पयः । शालपर्णो पृश्रिपर्णो बृहती कण्टकारिका
12 // mustaparpaṭakadivyaśṛṅgaveraśṛtaṃ payaḥ / śālaparṇo pṛśriparṇo bṛhatī kaṇṭakārikā
13 ॥ बलाश्वदंष्ट्राबिल्वादि पाठानागरधान्यकम् । एतदाहारसंयोगे हितं सर्वातिसारिणाम्
13 // balāśvadaṃṣṭrābilvādi pāṭhānāgaradhānyakam / etadāhārasaṃyoge hitaṃ sarvātisāriṇām
14 ॥ बिल्वचूतास्थिक्वाथश्च खण्डं मध्वतिसारनुत् । अतिसारे हिता तद्वत्कुटजत्वक्कणायुता
14 // bilvacūtāsthikvāthaśca khaṇḍaṃ madhvatisāranut / atisāre hitā tadvatkuṭajatvakkaṇāyutā
15 ॥ वत्सकातिविषाविश्वकणाकन्दकषायकः । प्रयुक्तश्चामशूलाढ्ये ह्यतीसारे सशोणित
15 // vatsakātiviṣāviśvakaṇākandakaṣāyakaḥ / prayuktaścāmaśūlāḍhye hyatīsāre saśoṇita
16 ॥ चिकित्साथ ग्रहण्यास्तुग्रहणी चाग्रिनाशिनी । चित्रकाक्वाथक्लकाभ्यां ग्रहणीघ्नं क्षृतं हविः । गुल्मशोथोदरप्लीहशूलार्शोघ्नं प्रदीपनम्
16 // cikitsātha grahaṇyāstugrahaṇī cāgrināśinī / citrakākvāthaklakābhyāṃ grahaṇīghnaṃ kṣṛtaṃ haviḥ / gulmaśothodaraplīhaśūlārśoghnaṃ pradīpanam
17 ॥ सौवर्चलं सैन्धवञ्च विडङ्गौद्भिदमेव च । सामुद्रेण समं पञ्चलवणान्यत्र योजयेत्
17 // sauvarcalaṃ saindhavañca viḍaṅgaudbhidameva ca / sāmudreṇa samaṃ pañcalavaṇānyatra yojayet
18 ॥ भेषजं शस्त्रक्षाराग्न्यस्त्रिधा वै चार्शसां हरम् । विद्धि तच्चार्शसोघ्नन्तु यद्धि तक्रं नवोद्धृतम्
18 // bheṣajaṃ śastrakṣārāgnyastridhā vai cārśasāṃ haram / viddhi taccārśasoghnantu yaddhi takraṃ navoddhṛtam
19 ॥ गुडूटीं पिप्पलीयुक्तामभयां घृतभर्जिताम् । त्रिवृदर्शोविनाशार्थं भक्षयेदम्ललोणिकाम्
19 // guḍūṭīṃ pippalīyuktāmabhayāṃ ghṛtabharjitām / trivṛdarśovināśārthaṃ bhakṣayedamlaloṇikām
20 ॥ तिलेक्षुरससंयोगश्चार्शः कुष्ठ विनाशनः । पञ्चकोलं समरिचं सत्र्यूषणमथाग्निकृत्
20 // tilekṣurasasaṃyogaścārśaḥ kuṣṭha vināśanaḥ / pañcakolaṃ samaricaṃ satryūṣaṇamathāgnikṛt
21 ॥ हरीतकी भक्ष्यमाणा नागेरण गुडेन वा । सैन्धवोपहिता वापि सातत्येनाग्निदीपनी
21 // harītakī bhakṣyamāṇā nāgeraṇa guḍena vā / saindhavopahitā vāpi sātatyenāgnidīpanī
22 ॥ फलत्रिकामृतासातिक्ताभूनिम्बनिम्बजः । क्वाथः क्षौद्रयुतो हन्यात्पाण्डुरोगं सकामलम्
22 // phalatrikāmṛtāsātiktābhūnimbanimbajaḥ / kvāthaḥ kṣaudrayuto hanyātpāṇḍurogaṃ sakāmalam
23 ॥ त्रिवृच्च त्रिफला श्यामा पिप्पली शर्कग मधु । मोदकः सन्निपातान्तो रक्तपित्तज्वरापहः
23 // trivṛcca triphalā śyāmā pippalī śarkaga madhu / modakaḥ sannipātānto raktapittajvarāpahaḥ
24 ॥ वासायां विद्यमानायामाशायां जीवितस्य च । रक्तपित्ती क्षयी कासी किमर्थमवसीदति
24 // vāsāyāṃ vidyamānāyāmāśāyāṃ jīvitasya ca / raktapittī kṣayī kāsī kimarthamavasīdati
25 ॥ आटरूपकमृद्वीकापथ्याक्वाथः सशर्करः । क्षौद्राढ्यः कासनिः श्वासरक्तपित्तनिबर्हणः
25 // āṭarūpakamṛdvīkāpathyākvāthaḥ saśarkaraḥ / kṣaudrāḍhyaḥ kāsaniḥ śvāsaraktapittanibarhaṇaḥ
26 ॥ वासारसः खण्डमधुयुतः पीतो ऽथरक्तजित् । सल्लकीबदरीजम्बुप्रियालाम्रार्जुनं धवः । पीतं क्षीरञ्च मध्वाढ्यं पृथक्छोणितवारणम्
26 // vāsārasaḥ khaṇḍamadhuyutaḥ pīto 'tharaktajit / sallakībadarījambupriyālāmrārjunaṃ dhavaḥ / pītaṃ kṣīrañca madhvāḍhyaṃ pṛthakchoṇitavāraṇam
27 ॥ समूलफलपत्राया निर्गुण्ड्याः स्वरसैर्घृतम् । सिद्धं पीत्वा क्षयक्षीणी निर्व्यादिर्भाति देववत्
27 // samūlaphalapatrāyā nirguṇḍyāḥ svarasairghṛtam / siddhaṃ pītvā kṣayakṣīṇī nirvyādirbhāti devavat
28 ॥ हरीतकी कणा शुण्ठी मरिचं गुडसंयुतम् । कासघ्नो मोदकः प्रोक्तस्तृष्णारोचकनाशनः
28 // harītakī kaṇā śuṇṭhī maricaṃ guḍasaṃyutam / kāsaghno modakaḥ proktastṛṣṇārocakanāśanaḥ
29 ॥ कण्टकारिगुडूचीभ्यां पृथक्त्रिंशत्पले रसे । प्रस्थं सिद्धं घृतं स्याच्च कासनुद्वह्निदापनम्
29 // kaṇṭakāriguḍūcībhyāṃ pṛthaktriṃśatpale rase / prasthaṃ siddhaṃ ghṛtaṃ syācca kāsanudvahnidāpanam
30 ॥ कृष्णा धात्री शिता शुण्ठी हक्काघ्नी मधुसंयुता । हिक्काश्वासी पिवेद्भार्ङ्गो सविश्वामुष्णवारिणा
30 // kṛṣṇā dhātrī śitā śuṇṭhī hakkāghnī madhusaṃyutā / hikkāśvāsī pivedbhārṅgo saviśvāmuṣṇavāriṇā
31 ॥ तैलाक्तं स्वरभेदे वा खादिरं धारयेन्मुखे । पथ्यां पिप्पलिकायुक्तां संयुक्तां नागरेण वा
31 // tailāktaṃ svarabhede vā khādiraṃ dhārayenmukhe / pathyāṃ pippalikāyuktāṃ saṃyuktāṃ nāgareṇa vā
32 ॥ विडङ्गत्रिलाचूर्णं छर्दिहृन्मधुना सह । आम्रजम्बूकषायं वा पिबोन्माक्षिकसंयुतम्
32 // viḍaṅgatrilācūrṇaṃ chardihṛnmadhunā saha / āmrajambūkaṣāyaṃ vā pibonmākṣikasaṃyutam
33 ॥ छर्दि सर्वां प्रणुदति तृष्णाञ्चैवापकर्षति । त्रिफला भ्रममूर्छाहृत्पीता सा मधुनापि वा
33 // chardi sarvāṃ praṇudati tṛṣṇāñcaivāpakarṣati / triphalā bhramamūrchāhṛtpītā sā madhunāpi vā
34 ॥ पञ्चगव्यं हितं पानादपस्मारग्रहादिनुत् । कूष्माण्डकरसो वाज्यं सयष्टिकं तदर्थकृत्
34 // pañcagavyaṃ hitaṃ pānādapasmāragrahādinut / kūṣmāṇḍakaraso vājyaṃ sayaṣṭikaṃ tadarthakṛt
35 ॥ ब्राह्मीरसवचाकुष्ठशङ्खपुष्पीभिरेव च । पुराणं सेव्यमुन्मादग्रहापस्मारद्घृनुतम्
35 // brāhmīrasavacākuṣṭhaśaṅkhapuṣpībhireva ca / purāṇaṃ sevyamunmādagrahāpasmāradghṛnutam
36 ॥ अश्वगन्धाकषाये च कल्के क्षीरे चतुर्गुणे । घृतपक्वन्तु वातघ्नं वृष्यं मां साय पुत्रकृत्
36 // aśvagandhākaṣāye ca kalke kṣīre caturguṇe / ghṛtapakvantu vātaghnaṃ vṛṣyaṃ māṃ sāya putrakṛt
37 ॥ नीलीमुण्डीरिकाचूर्णं मधुसर्पिः समन्वितम् । छिन्नाक्वाथं पिबन्हन्ति वातरक्तं सुदुस्तरम्
37 // nīlīmuṇḍīrikācūrṇaṃ madhusarpiḥ samanvitam / chinnākvāthaṃ pibanhanti vātaraktaṃ sudustaram
38 ॥ सगुडाः पञ्च पथ्याश्च कुष्टार्शोवातसादनाः । गडचीस्वरसं कल्कं चूर्णं वा क्वाथमेव वा
38 // saguḍāḥ pañca pathyāśca kuṣṭārśovātasādanāḥ / gaḍacīsvarasaṃ kalkaṃ cūrṇaṃ vā kvāthameva vā
39 ॥ वातरक्तान्तकं कालागुडूचीक्वाथकल्कतः । कुष्ठव्रणादिशमनं शृतमाज्यं सदुग्धकम्
39 // vātaraktāntakaṃ kālāguḍūcīkvāthakalkataḥ / kuṣṭhavraṇādiśamanaṃ śṛtamājyaṃ sadugdhakam
40 ॥ त्रिफलागुग्गुलुर्वातरक्तमूर्छापहारकः । ऊरुस्तम्भविनाशाय गोमूत्रेण च गुग्गुलुः
40 // triphalāguggulurvātaraktamūrchāpahārakaḥ / ūrustambhavināśāya gomūtreṇa ca gugguluḥ
41 ॥ शुण्ठीगोक्षुरकक्वाथः सामवातार्तिशूलनुत् । दशमूलामृतैरण्डरास्नानागरदारुभिः
41 // śuṇṭhīgokṣurakakvāthaḥ sāmavātārtiśūlanut / daśamūlāmṛtairaṇḍarāsnānāgaradārubhiḥ
42 ॥ क्वाथो हन्ति माहशोथं मरीचगुडसंयुतः । कासघ्नो मोदकः प्रोक्तस्तृष्णारोचकनाशनः
42 // kvātho hanti māhaśothaṃ marīcaguḍasaṃyutaḥ / kāsaghno modakaḥ proktastṛṣṇārocakanāśanaḥ
43 ॥ कण्टकारिगुडूचीभ्यां पृथक् त्रिंशत्पले रसे । प्रस्थसिद्धं घृतञ्चैव कासनुद्धृदि दीपनः
43 // kaṇṭakāriguḍūcībhyāṃ pṛthak triṃśatpale rase / prasthasiddhaṃ ghṛtañcaiva kāsanuddhṛdi dīpanaḥ
44 ॥ कृष्णाधात्रीसिताशुण्ठीमरीचसैन्धवान्वितः । क्वाथ एरण्डतैलेन सामं हन्त्यनिलं गुरुम्
44 // kṛṣṇādhātrīsitāśuṇṭhīmarīcasaindhavānvitaḥ / kvātha eraṇḍatailena sāmaṃ hantyanilaṃ gurum
45 ॥ बला पुनर्नवैरण्डबृहतीद्वयगोक्षुरैः । सहिङ्गुलवर्ण पीतं वातशूलविमर्दनम्
45 // balā punarnavairaṇḍabṛhatīdvayagokṣuraiḥ / sahiṅgulavarṇa pītaṃ vātaśūlavimardanam
46 ॥ त्रिफलानिम्बयष्टीककटुकारग्वधैः शृतम् । पाययेन्मधुना मिश्रं दाहशूलोपशान्तये
46 // triphalānimbayaṣṭīkakaṭukāragvadhaiḥ śṛtam / pāyayenmadhunā miśraṃ dāhaśūlopaśāntaye
47 ॥ त्रिफलापः सयष्टीकाः परिणामार्तिनाशनाः । गोमूत्रशुद्धमण्डूरं त्रिफलाचूर्णसंयुतम् । विलिहन्मधुसर्पिर्भ्यां शूलं हन्ति त्रिदोषजम्
47 // triphalāpaḥ sayaṣṭīkāḥ pariṇāmārtināśanāḥ / gomūtraśuddhamaṇḍūraṃ triphalācūrṇasaṃyutam / vilihanmadhusarpirbhyāṃ śūlaṃ hanti tridoṣajam
48 ॥ त्रिवृत्कृष्णाहरीतक्यो द्विचतुष्पञ्चभागिकाः । गुटिका गुडतुल्यास्ता विड्विबन्धगदापहाः
48 // trivṛtkṛṣṇāharītakyo dvicatuṣpañcabhāgikāḥ / guṭikā guḍatulyāstā viḍvibandhagadāpahāḥ
49 ॥ हरीतकीयवक्षारपिप्पलीत्रिवृतस्तथा । घृतैश्चूर्णमिदं पेयमुदावर्ताविनाशनम्
49 // harītakīyavakṣārapippalītrivṛtastathā / ghṛtaiścūrṇamidaṃ peyamudāvartāvināśanam
50 ॥ त्रिवृद्धरीतकीश्यामाः स्नुहीक्षीरेण भाविताः । वटिका मूत्रपीतास्ताः श्रेष्टाश्चानाहभेदिकाः
50 // trivṛddharītakīśyāmāḥ snuhīkṣīreṇa bhāvitāḥ / vaṭikā mūtrapītāstāḥ śreṣṭāścānāhabhedikāḥ
51 ॥ त्र्यूषणत्रिफलाधन्यविडङ्गचव्यचित्रकैः । कल्कीकृतैर्घृतं सिद्धं संस्कारं वातगुल्मनुत्
51 // tryūṣaṇatriphalādhanyaviḍaṅgacavyacitrakaiḥ / kalkīkṛtairghṛtaṃ siddhaṃ saṃskāraṃ vātagulmanut
52 ॥ मूलं नागरमानीतं सक्षीरं हृदयार्तिनुत् । सौवचलं तदर्धन्तु शिवानाञ्च घृतं पिबेत्
52 // mūlaṃ nāgaramānītaṃ sakṣīraṃ hṛdayārtinut / sauvacalaṃ tadardhantu śivānāñca ghṛtaṃ pibet
53 ॥ कणापाषाणभेदैर्वा शिलाजतुकचूर्णकम् । तण्डुलीभिर्गुडेनापि मूत्रकृच्छ्रीति जीवति
53 // kaṇāpāṣāṇabhedairvā śilājatukacūrṇakam / taṇḍulībhirguḍenāpi mūtrakṛcchrīti jīvati
54 ॥ अमृतानागरीधात्रीवाजिगन्धात्रिकण्टकाम् । प्रपिबेद्वातरेगार्तः सशूलो मूत्रकृच्छ्रवान्
54 // amṛtānāgarīdhātrīvājigandhātrikaṇṭakām / prapibedvātaregārtaḥ saśūlo mūtrakṛcchravān
55 ॥ सितातुल्यो यवक्षारः सर्वकृच्छ्रनिवारणः । निदिग्धिकारसो वापि सक्षौद्रः कृच्छ्रनाशनः
55 // sitātulyo yavakṣāraḥ sarvakṛcchranivāraṇaḥ / nidigdhikāraso vāpi sakṣaudraḥ kṛcchranāśanaḥ
56 ॥ लवणं त्रिफलाकल्कैर्मूत्राघातहरं स्मृतम् । मूत्रे विरुद्धे कर्पूरचूर्णं लिङ्गे प्रवेशयेत्
56 // lavaṇaṃ triphalākalkairmūtrāghātaharaṃ smṛtam / mūtre viruddhe karpūracūrṇaṃ liṅge praveśayet
57 ॥ क्वाथश्च शिग्रुमूलोत्थः कटूष्णोश्मानिपातनः । सर्वमेहहरोधात्र्या रसःक्षौद्रनिशायुतः । त्रिफलादारुदार्व्यष्टक्वाथः क्षौद्रेण मेहहा
57 // kvāthaśca śigrumūlotthaḥ kaṭūṣṇośmānipātanaḥ / sarvamehaharodhātryā rasaḥkṣaudraniśāyutaḥ / triphalādārudārvyaṣṭakvāthaḥ kṣaudreṇa mehahā
58 ॥ अस्वप्नं च व्यवायं च व्यायामाश्चिन्तनानि च । स्थौल्यमिच्छन्पपरित्यक्तं क्रमेणाभिप्रवर्धयेत्
58 // asvapnaṃ ca vyavāyaṃ ca vyāyāmāścintanāni ca / sthaulyamicchanpaparityaktaṃ krameṇābhipravardhayet
59 ॥ यवश्यामाकभोजी स्यास्थौल्यकृन्मधुवारिणा । उष्णमन्नं समण्डं वा पिबन्कृशतनुर्भवेत्
59 // yavaśyāmākabhojī syāsthaulyakṛnmadhuvāriṇā / uṣṇamannaṃ samaṇḍaṃ vā pibankṛśatanurbhavet
60 ॥ सचव्यजीरकं व्योषा हिङ्गुसौवर्चलामलाः । मधुना रक्तवः पीता मेधोघ्ना सर्वदीपनाः
60 // sacavyajīrakaṃ vyoṣā hiṅgusauvarcalāmalāḥ / madhunā raktavaḥ pītā medhoghnā sarvadīpanāḥ
61 ॥ चतुर्गुणे जले मूत्रे द्विगुणे चित्रकाणि च । कल्कैः सिद्ध घृत प्रस्थं सक्षीरं जठरी पिबेत्
61 // caturguṇe jale mūtre dviguṇe citrakāṇi ca / kalkaiḥ siddha ghṛta prasthaṃ sakṣīraṃ jaṭharī pibet
62 ॥ क्रमवृद्ध्या दशाहानि दश पैप्पालिकं दिनम् । वर्धयेत्पयसा सार्धं तथैवापानयेत्पुनः
62 // kramavṛddhyā daśāhāni daśa paippālikaṃ dinam / vardhayetpayasā sārdhaṃ tathaivāpānayetpunaḥ
63 ॥ क्षीरषष्टिकभोजीस्यादेवं कृष्णसहस्रकम् । बृंहणं मुद्गमायुष्यं प्लीहोदरविनाशनम्
63 // kṣīraṣaṣṭikabhojīsyādevaṃ kṛṣṇasahasrakam / bṛṃhaṇaṃ mudgamāyuṣyaṃ plīhodaravināśanam
64 ॥ पुनर्नवाक्वाथकल्कैः सिद्धं शोथहरं घृतम् । गावा मत्रेण संसेव्यं पिप्पली वा पयो ऽन्विताः । गुडन वाभयां तुल्यां विश्वं वा शोथरोगिणा
64 // punarnavākvāthakalkaiḥ siddhaṃ śothaharaṃ ghṛtam / gāvā matreṇa saṃsevyaṃ pippalī vā payo 'nvitāḥ / guḍana vābhayāṃ tulyāṃ viśvaṃ vā śotharogiṇā
65 ॥ तैलमेरण्डजं पीत्वा बलासिद्धं पयो ऽन्वितम् । आध्मानशूलोपचितामन्त्रवृद्धिञ्जयेन्नरः
65 // tailameraṇḍajaṃ pītvā balāsiddhaṃ payo 'nvitam / ādhmānaśūlopacitāmantravṛddhiñjayennaraḥ
66 ॥ भ्रष्टोरुचकतैलेन कल्कः पथ्यासमुद्भवः । कृष्णसैन्धवसंयुक्तो वद्धिरोगहरः परः
66 // bhraṣṭorucakatailena kalkaḥ pathyāsamudbhavaḥ / kṛṣṇasaindhavasaṃyukto vaddhirogaharaḥ paraḥ
67 ॥ निर्गुण्डीमूलनस्येन गण्डमाला विनश्यति । स्मुहीगण्डीरिकास्वेदो नाशयेदर्बुदानि च
67 // nirguṇḍīmūlanasyena gaṇḍamālā vinaśyati / smuhīgaṇḍīrikāsvedo nāśayedarbudāni ca
68 ॥ हस्तिकर्णपलाशस्य गलगण्डं तु लेपतः । धत्तूरैरण्डनिर्गुण्डीवर्षाभूशिग्रुसर्षपैः
68 // hastikarṇapalāśasya galagaṇḍaṃ tu lepataḥ / dhattūrairaṇḍanirguṇḍīvarṣābhūśigrusarṣapaiḥ
69 ॥ प्रलेपःश्लीपदं हन्ति चिरोत्थमतिदारुणम् । शोभाञ्जनकसिन्धृत्थहिङ्गुं विद्रधिनाशनम्
69 // pralepaḥślīpadaṃ hanti cirotthamatidāruṇam / śobhāñjanakasindhṛtthahiṅguṃ vidradhināśanam
70 ॥ शरपुङ्खा मधुयुता यात्सर्स्वव्रणगेपणी । निम्बपत्रस्य वालेपः श्वयथुव्रणगेपणः
70 // śarapuṅkhā madhuyutā yātsarsvavraṇagepaṇī / nimbapatrasya vālepaḥ śvayathuvraṇagepaṇaḥ
71 ॥ त्रिफला खदिरो दार्वो न्यग्रोधो व्रणशोधनः । सद्यः क्षतं व्रणं वैद्यः सशूलं परिषेचयेत्
71 // triphalā khadiro dārvo nyagrodho vraṇaśodhanaḥ / sadyaḥ kṣataṃ vraṇaṃ vaidyaḥ saśūlaṃ pariṣecayet
72 ॥ यष्टीमधुकयुक्तेन किञ्चिदुष्णेन सर्पिषा । बुद्ध्वागन्तुव्रणान्वैद्यो घृतक्षौद्रसमन्विताम्
72 // yaṣṭīmadhukayuktena kiñciduṣṇena sarpiṣā / buddhvāgantuvraṇānvaidyo ghṛtakṣaudrasamanvitām
73 ॥ शीतां क्रियां प्रयुञ्जीत पित्तरक्तोष्मनाशिनीम् । क्वाथो वंशत्वगेरण्डश्वदंष्ट्रवनिदाकृतः
73 // śītāṃ kriyāṃ prayuñjīta pittaraktoṣmanāśinīm / kvātho vaṃśatvageraṇḍaśvadaṃṣṭravanidākṛtaḥ
74 ॥ सहिङ्गुसैन्धवः पीतः कोष्ठस्थं स्त्रावयेदसृक् । यवकोलकुलत्थानां निःस्नेहेन रसेन वा
74 // sahiṅgusaindhavaḥ pītaḥ koṣṭhasthaṃ strāvayedasṛk / yavakolakulatthānāṃ niḥsnehena rasena vā
75 ॥ भुञ्जीतान्नं यवाग्वा वा पिवेत्सैन्धवसंयुतम् । करञ्जारिष्टनिर्गुण्डीरसो हन्याद्व्रणक्रिमीन्
75 // bhuñjītānnaṃ yavāgvā vā pivetsaindhavasaṃyutam / karañjāriṣṭanirguṇḍīraso hanyādvraṇakrimīn
76 ॥ त्रिफलाचूर्णसंयुक्तो गुग्गुलुर्वटकीकृतः । निर्यन्त्रणो विबन्धघ्नो व्रधनगेपणः
76 // triphalācūrṇasaṃyukto guggulurvaṭakīkṛtaḥ / niryantraṇo vibandhaghno vradhanagepaṇaḥ
77 ॥ दूर्वास्वरससिद्धं वा तलं कम्पिल्लकेन वा । दार्वोत्वचश्च कल्केन प्रधानं व्रणरोपणम्
77 // dūrvāsvarasasiddhaṃ vā talaṃ kampillakena vā / dārvotvacaśca kalkena pradhānaṃ vraṇaropaṇam