75 ॥ इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे एकोनविशो ऽध्यायः सूत उवाच त्रिधन्वा राजपुत्रस्तु धर्मेणापालयन्महीम् । तस्य पुत्रो ऽभवद् विद्वांस्त्रय्यारुण इति स्मृतः
75 // iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge ekonaviśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca tridhanvā rājaputrastu dharmeṇāpālayanmahīm / tasya putro 'bhavad vidvāṃstrayyāruṇa iti smṛtaḥ
1 ॥ तस्य सत्यव्रतो नाम कुमारो ऽभून्महाबलः । भार्या सत्यधना नाम हरिश्चन्द्रमजीजनत्
1 // tasya satyavrato nāma kumāro 'bhūnmahābalaḥ / bhāryā satyadhanā nāma hariścandramajījanat
2 ॥ हरिश्चन्द्रस्य पुत्रो ऽभूद् रोहितो नाम वीर्यवान् । हरितो रोहितस्याथ धुन्धुस्तस्य सुतो ऽभवत्
2 // hariścandrasya putro 'bhūd rohito nāma vīryavān / harito rohitasyātha dhundhustasya suto 'bhavat
3 ॥ विजयश्च सुदेवश्च धुन्धुपुत्रौ बभूवतुः । विजयस्याभवत् पुत्रः कारुको नाम वीर्यवान्
3 // vijayaśca sudevaśca dhundhuputrau babhūvatuḥ / vijayasyābhavat putraḥ kāruko nāma vīryavān
4 ॥ कारुकस्य वृकः पुत्रस्तस्माद् बाहुरजायत । सगरस्तस्य पुत्रौऽभूद् राजा परमधार्मिकः
4 // kārukasya vṛkaḥ putrastasmād bāhurajāyata / sagarastasya putrau'bhūd rājā paramadhārmikaḥ
5 ॥ द्वे भार्ये सगरस्यापि प्रभा भानुमती तथा । ताभ्यामाराधितः प्रादादौर्वाग्निर्वरमुत्तमम्
5 // dve bhārye sagarasyāpi prabhā bhānumatī tathā / tābhyāmārādhitaḥ prādādaurvāgnirvaramuttamam
6 ॥ एकं भानुमती पुत्रमगृह्णादसमञ्जसम् । प्रभा षष्टिसहस्त्रं तु पुत्राणां जगृहे शुभा
6 // ekaṃ bhānumatī putramagṛhṇādasamañjasam / prabhā ṣaṣṭisahastraṃ tu putrāṇāṃ jagṛhe śubhā
7 ॥ असमञ्सस्य तनयो ह्यंशुमान् नाम पार्थिवः । तस्य पुत्रो दिलीपस्तु दिलीपात् तु भगीरथः
7 // asamañsasya tanayo hyaṃśumān nāma pārthivaḥ / tasya putro dilīpastu dilīpāt tu bhagīrathaḥ
8 ॥ येन भागीरथी गङ्गा तपः कृत्वावतारिता । प्रसादाद् देवदेवस्य महादेवस्य धीमतः
8 // yena bhāgīrathī gaṅgā tapaḥ kṛtvāvatāritā / prasādād devadevasya mahādevasya dhīmataḥ
9 ॥ भगीरथस्य तपसा देवः प्रीतमना हरः । बभार शिरसा गङ्गां सोमान्ते सोमभूषणः
9 // bhagīrathasya tapasā devaḥ prītamanā haraḥ / babhāra śirasā gaṅgāṃ somānte somabhūṣaṇaḥ
10 ॥ भगीरथसुतश्चापि श्रुतो नाम बभूव ह । नाभागस्तस्य दायादः सिन्धुद्वीपस्ततो ऽभवत्
10 // bhagīrathasutaścāpi śruto nāma babhūva ha / nābhāgastasya dāyādaḥ sindhudvīpastato 'bhavat
11 ॥ अयुतायुः सुतस्तस्य ऋतुपर्णस्तु तत्सुतः । ऋतुपर्णस्य पुत्रो ऽभूत् सुदासो नाम धार्मिकाः । सौदासस्तस्य तनयः ख्यातः कल्माषपादकः
11 // ayutāyuḥ sutastasya ṛtuparṇastu tatsutaḥ / ṛtuparṇasya putro 'bhūt sudāso nāma dhārmikāḥ / saudāsastasya tanayaḥ khyātaḥ kalmāṣapādakaḥ
12 ॥ वसिष्ठस्तु महातेजाः क्षेत्रे कल्माषपादके । अश्मकं जनयामसा तमिक्ष्वाकुकुलध्वजम्
12 // vasiṣṭhastu mahātejāḥ kṣetre kalmāṣapādake / aśmakaṃ janayāmasā tamikṣvākukuladhvajam
13 ॥ अश्मकस्योत्कलायां तु नकुलो नाम पार्थिवः । स हि रामभयाद् राजा वनं प्राप सुदुः खितः
13 // aśmakasyotkalāyāṃ tu nakulo nāma pārthivaḥ / sa hi rāmabhayād rājā vanaṃ prāpa suduḥ khitaḥ
14 ॥ विभ्रत् स नारीकवचं तस्माच्छतरथो ऽभवत् । तस्माद् बिलिबिलिः श्रीमान्वृद्धशर्माचतत्सुतः
14 // vibhrat sa nārīkavacaṃ tasmācchataratho 'bhavat / tasmād bilibiliḥ śrīmānvṛddhaśarmācatatsutaḥ
15 ॥ तस्माद् विश्वसहस्तस्मात् खट्वाङ्ग इति विश्रुतः । दीर्घबाहुः सुतस्तस्य रघुस्तस्मादजायत
15 // tasmād viśvasahastasmāt khaṭvāṅga iti viśrutaḥ / dīrghabāhuḥ sutastasya raghustasmādajāyata
16 ॥ रघोरजः समुत्पन्नो राजा दशरथस्ततः । रामो दाशरथिर्वोरो धर्मज्ञो लोकविश्रुतः
16 // raghorajaḥ samutpanno rājā daśarathastataḥ / rāmo dāśarathirvoro dharmajño lokaviśrutaḥ
17 ॥ भरतो लक्ष्मणश्चैव शत्रुघ्नश्च महाबलः । सर्वे शक्रसमा युद्धे विष्णुशक्तिसमन्विताः । जज्ञे रावणनाशार्थं विष्णुरंशेन विश्वकृत्
17 // bharato lakṣmaṇaścaiva śatrughnaśca mahābalaḥ / sarve śakrasamā yuddhe viṣṇuśaktisamanvitāḥ / jajñe rāvaṇanāśārthaṃ viṣṇuraṃśena viśvakṛt
18 ॥ रामस्य सुभगा भार्या जनकस्यात्मजा शुभा । सीता त्रिलोकविख्याता शीलौदार्यगुणान्विता
18 // rāmasya subhagā bhāryā janakasyātmajā śubhā / sītā trilokavikhyātā śīlaudāryaguṇānvitā
19 ॥ तपसा तोषिता देवी जनकेन गिरीन्द्रजा । प्रायच्छज्जानकीं सीतां राममेवाश्रिता पतिम्
19 // tapasā toṣitā devī janakena girīndrajā / prāyacchajjānakīṃ sītāṃ rāmamevāśritā patim
20 ॥ प्रीतश्च भगवानीशस्त्रिशूली नीललोहितः । प्रददौ शत्रुनाशार्थं जनकायाद्भुतं धनुः
20 // prītaśca bhagavānīśastriśūlī nīlalohitaḥ / pradadau śatrunāśārthaṃ janakāyādbhutaṃ dhanuḥ
21 ॥ स राजा जनको विद्वान् दातुकामः सुतामिमाम् । अघोषयदमित्रघ्नो लोके ऽस्मिन् द्विजपुङ्गवाः
21 // sa rājā janako vidvān dātukāmaḥ sutāmimām / aghoṣayadamitraghno loke 'smin dvijapuṅgavāḥ
22 ॥ इदं धनुः समादातुं यः शक्नोति जगत्त्रये । देवो वा दानवो वापि स सीतां लब्धुमर्हति
22 // idaṃ dhanuḥ samādātuṃ yaḥ śaknoti jagattraye / devo vā dānavo vāpi sa sītāṃ labdhumarhati
23 ॥ विज्ञाय रामो बलवान् जनकस्य गृहं प्रभुः । भञ्जयामास चादाय गत्वासौ लीलयैव हि
23 // vijñāya rāmo balavān janakasya gṛhaṃ prabhuḥ / bhañjayāmāsa cādāya gatvāsau līlayaiva hi
24 ॥ उद्ववाह च तां कन्यां पार्वतीमिव शङ्करः । रामः परमधर्मात्मा सेनामिव च षण्मुखः
24 // udvavāha ca tāṃ kanyāṃ pārvatīmiva śaṅkaraḥ / rāmaḥ paramadharmātmā senāmiva ca ṣaṇmukhaḥ
25 ॥ ततो बहुतिथे काले राजा दशरथः स्वयम् । रामं ज्येष्ठं सुतं वीरं राजानं कर्तुमारभत्
25 // tato bahutithe kāle rājā daśarathaḥ svayam / rāmaṃ jyeṣṭhaṃ sutaṃ vīraṃ rājānaṃ kartumārabhat
26 ॥ तस्याथ पत्नी सुभगा कैकेयी चारुभाषिणी । निवारयामास पतिं प्राह संभ्रान्तमानसा
26 // tasyātha patnī subhagā kaikeyī cārubhāṣiṇī / nivārayāmāsa patiṃ prāha saṃbhrāntamānasā
27 ॥ मत्सुतं भरतं वीरं राजानं कर्तुमर्हसि । पूर्वमेव वरो यस्माद् दत्तो मे भवता यतः
27 // matsutaṃ bharataṃ vīraṃ rājānaṃ kartumarhasi / pūrvameva varo yasmād datto me bhavatā yataḥ
28 ॥ स तस्या वचनं श्रुत्वा राजा दुः खितमानसः । बाढमित्यब्रवीद् वाक्यं तथा रामो ऽपि धर्मवित्
28 // sa tasyā vacanaṃ śrutvā rājā duḥ khitamānasaḥ / bāḍhamityabravīd vākyaṃ tathā rāmo 'pi dharmavit
29 ॥ प्रणम्याथ पितुः पादौ लक्ष्मणेन सहाच्युतः । ययौ वनं सपत्नीकः कृत्वा समयमात्मवान्
29 // praṇamyātha pituḥ pādau lakṣmaṇena sahācyutaḥ / yayau vanaṃ sapatnīkaḥ kṛtvā samayamātmavān
30 ॥ संवत्सराणां चत्वारि दश चैव महाबलः । उवास तत्र मतिमान् लक्ष्मणेन सह प्रभुः
30 // saṃvatsarāṇāṃ catvāri daśa caiva mahābalaḥ / uvāsa tatra matimān lakṣmaṇena saha prabhuḥ
31 ॥ कदाचिद् वसतो ऽरण्ये रावणो नाम राक्षसः । परिव्राजकवेषेण सीतां हृत्वा ययौ पुरीम्
31 // kadācid vasato 'raṇye rāvaṇo nāma rākṣasaḥ / parivrājakaveṣeṇa sītāṃ hṛtvā yayau purīm
32 ॥ अदृष्ट्वा लक्ष्मणो रामः सीतामाकुलितेन्द्रियौ । दुः खशोकाभिसंतप्तौ बभूवतुररिन्दमौ
32 // adṛṣṭvā lakṣmaṇo rāmaḥ sītāmākulitendriyau / duḥ khaśokābhisaṃtaptau babhūvaturarindamau
33 ॥ ततः कदाचित् कपिना सुग्रीवेण द्विजोत्तमाः । वानराणामभूत् सख्यं रामस्याक्लिष्टकर्मणः
33 // tataḥ kadācit kapinā sugrīveṇa dvijottamāḥ / vānarāṇāmabhūt sakhyaṃ rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ
34 ॥ सुग्रीवस्यानुगो वीरो हनुमान् न्म वानरः । वायुपुत्रौ महातेजा रामस्यासीत् प्रियः सदा
34 // sugrīvasyānugo vīro hanumān nma vānaraḥ / vāyuputrau mahātejā rāmasyāsīt priyaḥ sadā
35 ॥ स कृत्वा परमं धैर्यं रामाय कृतनिश्चयः । आनयिष्यामि तां सीतामित्युक्त्वा विचचार ह
35 // sa kṛtvā paramaṃ dhairyaṃ rāmāya kṛtaniścayaḥ / ānayiṣyāmi tāṃ sītāmityuktvā vicacāra ha
36 ॥ महीं सागरपर्यन्तां सीतादर्शनतत्परः । जगाम रावणपुरीं लङ्कां सागरसंस्थिताम्
36 // mahīṃ sāgaraparyantāṃ sītādarśanatatparaḥ / jagāma rāvaṇapurīṃ laṅkāṃ sāgarasaṃsthitām
37 ॥ तत्राथ निर्जने देशे वृक्ष्मूले शुचिस्मिताम् । अपश्यदमलां सीतां राक्षसीभिः समावृताम्
37 // tatrātha nirjane deśe vṛkṣmūle śucismitām / apaśyadamalāṃ sītāṃ rākṣasībhiḥ samāvṛtām
38 ॥ अश्रुपूर्णेक्षणां हृद्यां संस्मरन्तीमनिन्दिताम् । राममिन्दीवरश्यामं लक्ष्मणं चात्मसंस्थितम्
38 // aśrupūrṇekṣaṇāṃ hṛdyāṃ saṃsmarantīmaninditām / rāmamindīvaraśyāmaṃ lakṣmaṇaṃ cātmasaṃsthitam
39 ॥ निवेदयित्वा चात्मानं सीतायै रहसि स्वयम् । असंशयाय प्रददावस्यै रामाङ्गुलीयकम्
39 // nivedayitvā cātmānaṃ sītāyai rahasi svayam / asaṃśayāya pradadāvasyai rāmāṅgulīyakam
40 ॥ दृष्ट्वाङ्गुलीयकं सीता पत्युः परमशोभनम् । मेने समागतं रामं प्रीतिविस्फारितेक्षणा
40 // dṛṣṭvāṅgulīyakaṃ sītā patyuḥ paramaśobhanam / mene samāgataṃ rāmaṃ prītivisphāritekṣaṇā
41 ॥ समाश्वास्य तदा सीतां दृष्ट्वा रामस्य चान्तिकम् । नयिष्ये त्वां महाबाहुरुक्त्वा रामं ययौ पुनः
41 // samāśvāsya tadā sītāṃ dṛṣṭvā rāmasya cāntikam / nayiṣye tvāṃ mahābāhuruktvā rāmaṃ yayau punaḥ
42 ॥ निवेदयित्वा रामाय सीतादर्शनमात्मवान् । तस्थौ रामेण पुरतो लक्ष्मणेन च पूजितः
42 // nivedayitvā rāmāya sītādarśanamātmavān / tasthau rāmeṇa purato lakṣmaṇena ca pūjitaḥ
43 ॥ ततः स रामो बलवान् सार्धं हनुमता स्वयम् । लक्ष्मणेन च युद्धाय बुद्धिं चक्रे हि रक्षसाम्
43 // tataḥ sa rāmo balavān sārdhaṃ hanumatā svayam / lakṣmaṇena ca yuddhāya buddhiṃ cakre hi rakṣasām
44 ॥ कृत्वाथ वानरशतैर्लङ्कामार्गं महोदधेः । सेतुं परमधर्मात्मा रावणं हतवान् प्रभुः
44 // kṛtvātha vānaraśatairlaṅkāmārgaṃ mahodadheḥ / setuṃ paramadharmātmā rāvaṇaṃ hatavān prabhuḥ
45 ॥ सपत्नीकं च ससुतं सभ्रातृकमरिदमः । आनयामास तां सीतां वायुपुत्रसहायवान्
45 // sapatnīkaṃ ca sasutaṃ sabhrātṛkamaridamaḥ / ānayāmāsa tāṃ sītāṃ vāyuputrasahāyavān
46 ॥ सेतुमध्ये महादेवमीशानं कृत्तिवाससम् । स्थापयामास लिङ्गस्थं पूजयामास राघवः
46 // setumadhye mahādevamīśānaṃ kṛttivāsasam / sthāpayāmāsa liṅgasthaṃ pūjayāmāsa rāghavaḥ
47 ॥ तस्य देवो महादेवः पार्वत्या सह शङ्करः । प्रत्यक्षमेव भगवान् दत्तवान् वरमुत्तमम्
47 // tasya devo mahādevaḥ pārvatyā saha śaṅkaraḥ / pratyakṣameva bhagavān dattavān varamuttamam
48 ॥ यत् त्वया स्थापितं लिङ्गं द्रक्ष्यन्तीह द्विजातयः । महापातकसंयुक्तास्तेषां पापं विनश्यतु
48 // yat tvayā sthāpitaṃ liṅgaṃ drakṣyantīha dvijātayaḥ / mahāpātakasaṃyuktāsteṣāṃ pāpaṃ vinaśyatu
49 ॥ अन्यानि चैव पापानि स्नातस्यात्र महोदधौ । दर्शनादेव लिङ्गसल्य नाशं यान्ति न संशयः
49 // anyāni caiva pāpāni snātasyātra mahodadhau / darśanādeva liṅgasalya nāśaṃ yānti na saṃśayaḥ
50 ॥ यावत् स्थास्यन्ति गिरयो यावदेषा च मेदिनी । यावत् सेतुश्च तावच्च स्थास्याम्यत्र तिरोहितः
50 // yāvat sthāsyanti girayo yāvadeṣā ca medinī / yāvat setuśca tāvacca sthāsyāmyatra tirohitaḥ
51 ॥ स्नानं दानं जपः श्राद्धं भविष्यत्यक्ष्यं कृतम् । स्मरणादेव लिङ्गस्य दिनपापं प्रणश्यति
51 // snānaṃ dānaṃ japaḥ śrāddhaṃ bhaviṣyatyakṣyaṃ kṛtam / smaraṇādeva liṅgasya dinapāpaṃ praṇaśyati
52 ॥ इत्युक्त्वा भगवाञ्छंभुः परिष्वज्य तु राघवम् । सनन्दी सगणो रुद्रस्तत्रैवान्तरधीयत
52 // ityuktvā bhagavāñchaṃbhuḥ pariṣvajya tu rāghavam / sanandī sagaṇo rudrastatraivāntaradhīyata
53 ॥ रामो ऽपि पालयामास राज्यं धर्मपरायणः । अभिषिक्तो महातेजा भरतेन महाबलः
53 // rāmo 'pi pālayāmāsa rājyaṃ dharmaparāyaṇaḥ / abhiṣikto mahātejā bharatena mahābalaḥ
54 ॥ विशेषाढ् ब्राह्मणान् सर्वान् पूजयामसचेश्वरम् । यज्ञेन यज्ञहन्तारमश्वमेधेन शङ्करम्
54 // viśeṣāḍh brāhmaṇān sarvān pūjayāmasaceśvaram / yajñena yajñahantāramaśvamedhena śaṅkaram
55 ॥ रामस्य तनयो जज्ञे कुश इत्यभिविश्रुतः । लवश्च सुमहाभागः सर्वतत्त्वार्थवित् सुधीः
55 // rāmasya tanayo jajñe kuśa ityabhiviśrutaḥ / lavaśca sumahābhāgaḥ sarvatattvārthavit sudhīḥ
56 ॥ अतिथिस्तु कुशाज्जज्ञे निषधस्तत्सुतो ऽभवत् । नलस्तु निषधस्याभून्नभस्तमादजायत
56 // atithistu kuśājjajñe niṣadhastatsuto 'bhavat / nalastu niṣadhasyābhūnnabhastamādajāyata
57 ॥ नभसः पुण्डरीकाख्यः क्षेमधन्वा च तत्सुतः । तस्य पुत्रो ऽभवद् वीरो देवानीकः प्रतापवान्
57 // nabhasaḥ puṇḍarīkākhyaḥ kṣemadhanvā ca tatsutaḥ / tasya putro 'bhavad vīro devānīkaḥ pratāpavān
58 ॥ अहीनगुस्तस्य सुतो सहस्वांस्तत्सुतो ऽभवत् । तस्माच्चन्द्रावलोकस्तु तारापीडस्तु तत्सुतः
58 // ahīnagustasya suto sahasvāṃstatsuto 'bhavat / tasmāccandrāvalokastu tārāpīḍastu tatsutaḥ
59 ॥ तारापीडाच्चन्द्रगिरिर्भानुवित्तस्ततो ऽभवत् । श्रुतायुरभवत् तस्मादेते इक्ष्वाकुवंशजाः । सर्वे प्राधान्यतः प्रोक्ताः समासेन द्विजोत्तमाः
59 // tārāpīḍāccandragirirbhānuvittastato 'bhavat / śrutāyurabhavat tasmādete ikṣvākuvaṃśajāḥ / sarve prādhānyataḥ proktāḥ samāsena dvijottamāḥ
60 ॥ य इमं शृणुयान्नित्यमिक्ष्वाकोर्वंशमुत्तमम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो स्वर्गलोके महीयते
60 // ya imaṃ śṛṇuyānnityamikṣvākorvaṃśamuttamam / sarvapāpavinirmukto svargaloke mahīyate