78 ॥ इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे एकविशो ऽध्यायः सूत उवाच जयध्वजस्य पुत्रो ऽभूत् तालाजङ्घ इति स्मृतः । शतपुत्रास्तु तस्यासन् तालजङ्घाः प्रकीर्तिताः
78 // iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge ekaviśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca jayadhvajasya putro 'bhūt tālājaṅgha iti smṛtaḥ / śataputrāstu tasyāsan tālajaṅghāḥ prakīrtitāḥ
1 ॥ तेषां ज्येष्ठो महावीर्यो वीतिहोत्रो ऽभवन्नृपः । वृषप्रभृतयश्चान्ये यादवाः पुण्यकर्मिणः
1 // teṣāṃ jyeṣṭho mahāvīryo vītihotro 'bhavannṛpaḥ / vṛṣaprabhṛtayaścānye yādavāḥ puṇyakarmiṇaḥ
2 ॥ वृषो वंशकरस्तेषां तस्य पुत्रो ऽभवन्मधुः । मधोः पुत्रशतं त्वासीद् वृषणस्तस्य वंशभाक्
2 // vṛṣo vaṃśakarasteṣāṃ tasya putro 'bhavanmadhuḥ / madhoḥ putraśataṃ tvāsīd vṛṣaṇastasya vaṃśabhāk
3 ॥ वीतिहोत्रसुतश्चापि विश्रुतो ऽनन्त इत्युत । दुर्जयस्तस्य पुत्रो ऽबूत् सर्वशास्त्रविशारदः
3 // vītihotrasutaścāpi viśruto 'nanta ityuta / durjayastasya putro 'būt sarvaśāstraviśāradaḥ
4 ॥ तस्य भार्या रूपवती गुणैः सर्वैरलङ्कृता । पतिव्रतासीत् पतिना स्वधर्मपरिपालिका
4 // tasya bhāryā rūpavatī guṇaiḥ sarvairalaṅkṛtā / pativratāsīt patinā svadharmaparipālikā
5 ॥ स कदाचिन्महाभागः कालिन्दीतीरसंस्थिताम् । अपश्यदुर्वशीं देवीं गायन्तीं मधुरस्वनाम्
5 // sa kadācinmahābhāgaḥ kālindītīrasaṃsthitām / apaśyadurvaśīṃ devīṃ gāyantīṃ madhurasvanām
6 ॥ ततः कामाहतमनास्तत्समीपमुपेत्य वै । प्रोवाच सुचिरं कालं देवि रन्तुं मयार्ऽहसि
6 // tataḥ kāmāhatamanāstatsamīpamupetya vai / provāca suciraṃ kālaṃ devi rantuṃ mayār'hasi
7 ॥ सा देवी नृपतिं दृष्ट्वा रूपलावण्यसंयुतम् । रेमे तेन चिरं कालं कामदेवमिवापरम्
7 // sā devī nṛpatiṃ dṛṣṭvā rūpalāvaṇyasaṃyutam / reme tena ciraṃ kālaṃ kāmadevamivāparam
8 ॥ कालात् प्रबुद्धो राजा तामुर्वशीं प्राह शोभनाम् । गमिष्यामि पुरीं रम्यां हसन्ती साब्रवीद् वचः
8 // kālāt prabuddho rājā tāmurvaśīṃ prāha śobhanām / gamiṣyāmi purīṃ ramyāṃ hasantī sābravīd vacaḥ
9 ॥ न ह्यनेनोपभोगेन भवता राजसुन्दर । प्रीतिः संजायते मह्यं स्थातव्यं वत्सरं पुनः
9 // na hyanenopabhogena bhavatā rājasundara / prītiḥ saṃjāyate mahyaṃ sthātavyaṃ vatsaraṃ punaḥ
10 ॥ तामब्रवीत् स मतिमान् गत्वा शीघ्रतरं पुरीम् । आगमिष्यामि भूयो ऽत्र तन्मे ऽनुज्ञातुमर्हसि
10 // tāmabravīt sa matimān gatvā śīghrataraṃ purīm / āgamiṣyāmi bhūyo 'tra tanme 'nujñātumarhasi
11 ॥ तमब्रवीत् सा सुभगा तथा कुरु विशांपते । नान्ययाप्सरसा तावद् रन्तव्यं भवत् पुनः
11 // tamabravīt sā subhagā tathā kuru viśāṃpate / nānyayāpsarasā tāvad rantavyaṃ bhavat punaḥ
12 ॥ ओमित्युक्त्वा ययौ तूर्णं पुरीं परमशोभनाम् । गत्वा पतिव्रतां पत्नीं दृष्ट्वा बीतो ऽभवन्नृपः
12 // omityuktvā yayau tūrṇaṃ purīṃ paramaśobhanām / gatvā pativratāṃ patnīṃ dṛṣṭvā bīto 'bhavannṛpaḥ
13 ॥ संप्रेक्ष्य सा गुणवती भार्या तस्य पतिव्रता । भीतं प्रसन्नया प्राह वाचा पीनपयोधरा
13 // saṃprekṣya sā guṇavatī bhāryā tasya pativratā / bhītaṃ prasannayā prāha vācā pīnapayodharā
14 ॥ स्वामिन् किमत्र भवतो भीतिरद्य प्रवर्तते । तद् ब्रूहि मे यथा तत्त्वं न राज्ञां कीर्तये त्विदम्
14 // svāmin kimatra bhavato bhītiradya pravartate / tad brūhi me yathā tattvaṃ na rājñāṃ kīrtaye tvidam
15 ॥ स तस्या वाक्यमाकर्ण्य लज्जावनतचेतनः । नोवाच किञ्चिन्नृपतिर्ज्ञानदृष्ट्या विवेद सा
15 // sa tasyā vākyamākarṇya lajjāvanatacetanaḥ / novāca kiñcinnṛpatirjñānadṛṣṭyā viveda sā
16 ॥ न भेतव्यं त्वया स्वामिन् कार्यं पापविशोधनम् । भीते त्वयि महाराज राष्ट्रं ते नाशमेष्यति
16 // na bhetavyaṃ tvayā svāmin kāryaṃ pāpaviśodhanam / bhīte tvayi mahārāja rāṣṭraṃ te nāśameṣyati
17 ॥ तदा स राजा द्युतिमान् निर्गत्य तु पुरात् ततः । गत्वा कण्वाश्रमं पुण्यं दृष्ट्वा तत्र महामुनिम्
17 // tadā sa rājā dyutimān nirgatya tu purāt tataḥ / gatvā kaṇvāśramaṃ puṇyaṃ dṛṣṭvā tatra mahāmunim
18 ॥ निशम्य कण्ववदनात् प्रायश्चित्तविधिं शुभम् । जगाम हिमवत्पृष्ठं समुद्दिश्य महाबलः
18 // niśamya kaṇvavadanāt prāyaścittavidhiṃ śubham / jagāma himavatpṛṣṭhaṃ samuddiśya mahābalaḥ
19 ॥ सो ऽपश्यत् पथि राजेन्द्रो गन्धर्ववरमुत्तमम् । भ्राजमानं श्रिया व्योम्नि भूषितं दिव्यमालया
19 // so 'paśyat pathi rājendro gandharvavaramuttamam / bhrājamānaṃ śriyā vyomni bhūṣitaṃ divyamālayā
20 ॥ वीक्ष्य मालाममित्रघ्नः सस्माराप्सरसां वराम् । उर्वशीं तां मनश्चक्रे तस्या एवेयमर्हति
20 // vīkṣya mālāmamitraghnaḥ sasmārāpsarasāṃ varām / urvaśīṃ tāṃ manaścakre tasyā eveyamarhati
21 ॥ सो ऽतीव कामुको राजा गन्धर्वेणाथ तेन हि । चकार सुमहद् युद्धं मालामादातुमुद्यतः
21 // so 'tīva kāmuko rājā gandharveṇātha tena hi / cakāra sumahad yuddhaṃ mālāmādātumudyataḥ
22 ॥ विजित्य समरे मालां गृहीत्वा दुर्जयो द्विजाः । जगाम तामप्सरसं कालिन्दीं द्रष्टुमादरात्
22 // vijitya samare mālāṃ gṛhītvā durjayo dvijāḥ / jagāma tāmapsarasaṃ kālindīṃ draṣṭumādarāt
23 ॥ अदृष्ट्वाप्सरसं तत्र कामबाणाभिपीडितः । बभ्राम सकलां पृथ्वीं सप्तद्वीपसमन्विताम्
23 // adṛṣṭvāpsarasaṃ tatra kāmabāṇābhipīḍitaḥ / babhrāma sakalāṃ pṛthvīṃ saptadvīpasamanvitām
24 ॥ आक्रम्य हिमवत्पार्श्वमुर्वशीदर्शनोत्सुकः । जगाम शैलप्रवरं हेमकूटमिति श्रुतम्
24 // ākramya himavatpārśvamurvaśīdarśanotsukaḥ / jagāma śailapravaraṃ hemakūṭamiti śrutam
25 ॥ तत्र तत्राप्सरोवर्या दृष्ट्वा तं सिंहविक्रमम् । कामं संदधिरे घोरं भूषितं चित्रमालया
25 // tatra tatrāpsarovaryā dṛṣṭvā taṃ siṃhavikramam / kāmaṃ saṃdadhire ghoraṃ bhūṣitaṃ citramālayā
26 ॥ संस्मरन्नुर्वशीवाक्यं तस्यां संसक्तमानसः । न पश्यति स्मताः सर्वागिरिशृङ्गाणिजग्मिवान्
26 // saṃsmarannurvaśīvākyaṃ tasyāṃ saṃsaktamānasaḥ / na paśyati smatāḥ sarvāgiriśṛṅgāṇijagmivān
27 ॥ तत्राप्यप्सरसं दिव्यामदृष्ट्वा कामपीडितः । देवलोकं महामेरुं ययौ देवपराक्रमः
27 // tatrāpyapsarasaṃ divyāmadṛṣṭvā kāmapīḍitaḥ / devalokaṃ mahāmeruṃ yayau devaparākramaḥ
28 ॥ स तत्र मानसं नाम सरस्त्रैलोक्यविश्रुतम् । भेजे शृङ्गाण्यतिक्रम्य स्वबाहुबलभावितः
28 // sa tatra mānasaṃ nāma sarastrailokyaviśrutam / bheje śṛṅgāṇyatikramya svabāhubalabhāvitaḥ
29 ॥ स तस्य तीरे सुभगां चरन्तीमतिलालसाम् । दृष्टवाननवद्याङ्गीं तस्यै मालां ददौ पुनः
29 // sa tasya tīre subhagāṃ carantīmatilālasām / dṛṣṭavānanavadyāṅgīṃ tasyai mālāṃ dadau punaḥ
30 ॥ स मालया तदा देवीं भूषितां प्रेक्ष्य मोहितः । रेमे कृतार्थमात्मानं जानानः सुचिरं तया
30 // sa mālayā tadā devīṃ bhūṣitāṃ prekṣya mohitaḥ / reme kṛtārthamātmānaṃ jānānaḥ suciraṃ tayā
31 ॥ अथोर्वशी राजवर्यं रतान्ते वाक्यमब्रवीत् । किं कृतं भवता पूर्वं पुरीं गत्वा वृथा नृप
31 // athorvaśī rājavaryaṃ ratānte vākyamabravīt / kiṃ kṛtaṃ bhavatā pūrvaṃ purīṃ gatvā vṛthā nṛpa
32 ॥ स तस्यै सर्वमाचष्ट पत्न्या यत् समुदीरितम् । कण्वस्य दर्शनं चैव मालापहरणं तथा
32 // sa tasyai sarvamācaṣṭa patnyā yat samudīritam / kaṇvasya darśanaṃ caiva mālāpaharaṇaṃ tathā
33 ॥ श्रुत्वैतद् व्याहृतं तेन गच्छेत्याह हितैषिणी । शापं दास्यति ते कण्वो ममापि भवतः प्रिया
33 // śrutvaitad vyāhṛtaṃ tena gacchetyāha hitaiṣiṇī / śāpaṃ dāsyati te kaṇvo mamāpi bhavataḥ priyā
34 ॥ तयासकृन्महाराजः प्रोक्तो ऽपि मदमोहितः । न तत्यजाथ तत्पार्श्वं तत्र संन्यस्तमानसः
34 // tayāsakṛnmahārājaḥ prokto 'pi madamohitaḥ / na tatyajātha tatpārśvaṃ tatra saṃnyastamānasaḥ
35 ॥ ततोर्वशी कामरूपा राज्ञे स्वं रूपमुत्कटम् । सुरोमशं पिङ्गलाक्षं दर्शयामास सर्वदा
35 // tatorvaśī kāmarūpā rājñe svaṃ rūpamutkaṭam / suromaśaṃ piṅgalākṣaṃ darśayāmāsa sarvadā
36 ॥ तस्यां विरक्तचेतस्कः स्मृत्वा कण्वाभिभाषितम् । धिङ्मामिति विनिश्चित्यतपः कर्तुं समारभत्
36 // tasyāṃ viraktacetaskaḥ smṛtvā kaṇvābhibhāṣitam / dhiṅmāmiti viniścityatapaḥ kartuṃ samārabhat
37 ॥ संवत्सरद्वादशकं कन्दमूलफलाशनः । भूय एव द्वादशकं वायुभक्षो ऽभवन्नृपः
37 // saṃvatsaradvādaśakaṃ kandamūlaphalāśanaḥ / bhūya eva dvādaśakaṃ vāyubhakṣo 'bhavannṛpaḥ
38 ॥ गत्वा कण्वाश्रमं भीत्या तस्मै सर्वं न्यवेदयत् । वासमप्सरसा भूयस्तपोयोगमनुत्तमम्
38 // gatvā kaṇvāśramaṃ bhītyā tasmai sarvaṃ nyavedayat / vāsamapsarasā bhūyastapoyogamanuttamam
39 ॥ वीक्ष्य तं राजशार्दूलं प्रसन्नो भगवानृषिः । कर्तुकामो हि निर्बोजं तस्याघमिदमब्रवीत्
39 // vīkṣya taṃ rājaśārdūlaṃ prasanno bhagavānṛṣiḥ / kartukāmo hi nirbojaṃ tasyāghamidamabravīt
40 ॥ गच्छ वाराणसीं दिव्यामीश्वराध्युषितां पुरीम् । आस्ते मोचयितुं लोकं तत्र देवो महेश्वरः
40 // gaccha vārāṇasīṃ divyāmīśvarādhyuṣitāṃ purīm / āste mocayituṃ lokaṃ tatra devo maheśvaraḥ
41 ॥ स्नात्वा संतर्प्य विधिवद् गङ्गायान्देवताः पितॄन् । दृष्ट्वा विश्वेश्वरं लिङ्गङ्किल्बिषान्मोक्ष्यसे ऽखिलात्
41 // snātvā saṃtarpya vidhivad gaṅgāyāndevatāḥ pitṝn / dṛṣṭvā viśveśvaraṃ liṅgaṅkilbiṣānmokṣyase 'khilāt
42 ॥ प्रणम्य शिरसा कण्वमनुज्ञाप्य च दुर्जयः । वाराणस्यां हरं दृष्ट्वा पापान्मुक्तो ऽभवत् ततः
42 // praṇamya śirasā kaṇvamanujñāpya ca durjayaḥ / vārāṇasyāṃ haraṃ dṛṣṭvā pāpānmukto 'bhavat tataḥ
43 ॥ जगाम स्वपुरीं शुभ्रां पालयामास मेदिनीम् । याजयामास तं कण्वो याचितो घृणया मुनिः
43 // jagāma svapurīṃ śubhrāṃ pālayāmāsa medinīm / yājayāmāsa taṃ kaṇvo yācito ghṛṇayā muniḥ
44 ॥ तस्य पुत्रो ऽथ मतिमान् सुप्रतीक इति श्रुतः । बभूव जातमात्रं तं राजानमुपतस्थिरे
44 // tasya putro 'tha matimān supratīka iti śrutaḥ / babhūva jātamātraṃ taṃ rājānamupatasthire
45 ॥ उर्वश्यां च महावीर्याः सप्त देवसुतोपमाः । कन्या जगृहिरे सर्वा जन्धर्वदयिता द्विजाः
45 // urvaśyāṃ ca mahāvīryāḥ sapta devasutopamāḥ / kanyā jagṛhire sarvā jandharvadayitā dvijāḥ
46 ॥ एष व कथितः सम्यक् सहस्त्रजित उत्तमः । वंशः पापहरो नृणां क्रोष्टोरपि निबोधत
46 // eṣa va kathitaḥ samyak sahastrajita uttamaḥ / vaṃśaḥ pāpaharo nṛṇāṃ kroṣṭorapi nibodhata