Living Bliss — Awakening Inner Bliss
Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः
Kūrma Purāṇa

Vibhāga 1 · Chapter 23

कूर्मपुराणम्

KūrmP_1,23.

47 ॥ इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे द्वाविशो ऽध्यायः सूत उवाच क्रोष्टोरेको ऽभवत् पुत्रो वृजिनीवानिति श्रुतिः । तस्य पुत्रो महान् स्वातिरुशद्गुस्तत्सुतो ऽभवत्

47 // iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge dvāviśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca kroṣṭoreko 'bhavat putro vṛjinīvāniti śrutiḥ / tasya putro mahān svātiruśadgustatsuto 'bhavat

KūrmP_1,23.

1 ॥ उशद्गोरभवत् पुत्रो नाम्ना चित्ररथो बली । अथ चैत्ररथिर्लोके शशबिन्दुरिति स्मृतः

1 // uśadgorabhavat putro nāmnā citraratho balī / atha caitrarathirloke śaśabinduriti smṛtaḥ

KūrmP_1,23.

2 ॥ तस्य पुत्रः पृथुयशा राजाभूद् धर्मतत्परः । पृथुकर्मा च तत्पुत्रस्तस्मात् पृथुजयो ऽभवत्

2 // tasya putraḥ pṛthuyaśā rājābhūd dharmatatparaḥ / pṛthukarmā ca tatputrastasmāt pṛthujayo 'bhavat

KūrmP_1,23.

3 ॥ पृथुकीर्तिरभूत् तस्मात् पृथुदानस्ततो ऽभवत् । पृथुश्रवास्तस्य पुत्रस्तस्यासीत् पृथुसत्तमः

3 // pṛthukīrtirabhūt tasmāt pṛthudānastato 'bhavat / pṛthuśravāstasya putrastasyāsīt pṛthusattamaḥ

KūrmP_1,23.

4 ॥ उशना तस्य पुत्रो ऽबूत् सितेषुस्तत्सुतो ऽभवत् । तस्याभूद् रुक्मकवचः परावृत् तस्य सत्तमाः

4 // uśanā tasya putro 'būt siteṣustatsuto 'bhavat / tasyābhūd rukmakavacaḥ parāvṛt tasya sattamāḥ

KūrmP_1,23.

5 ॥ परावृतः सुतो जज्ञे ज्यामघो लोकविश्रुतः । तस्माद् विदर्भः संजज्ञे विदर्भात् क्रथकैशिकौ

5 // parāvṛtaḥ suto jajñe jyāmagho lokaviśrutaḥ / tasmād vidarbhaḥ saṃjajñe vidarbhāt krathakaiśikau

KūrmP_1,23.

6 ॥ रोमपादस्तृतीयस्तु बभ्रुस्तस्यात्मजो नृपः । धृतिस्तस्याभवत् पुत्रः संस्तस्तस्याप्यभूत् सुतः

6 // romapādastṛtīyastu babhrustasyātmajo nṛpaḥ / dhṛtistasyābhavat putraḥ saṃstastasyāpyabhūt sutaḥ

KūrmP_1,23.

7 ॥ संस्तस्य पुत्रो बलवान् नाम्ना विश्वसहस्तु सः । तस्य पुत्रो महावीर्यः प्रजावान् कौशिकस्ततः । अभूत् तस्य सुतो धीमान् सुमन्तुस्तत्सुतो ऽनलः

7 // saṃstasya putro balavān nāmnā viśvasahastu saḥ / tasya putro mahāvīryaḥ prajāvān kauśikastataḥ / abhūt tasya suto dhīmān sumantustatsuto 'nalaḥ

KūrmP_1,23.

8 ॥ कैशिकस्य सुतश्चेदिश्चैद्यास्तस्याभवन् सुताः । तेषां प्रधानो ज्योतिष्मान् वपुष्मांस्तत्सुतो ऽभवत्

8 // kaiśikasya sutaścediścaidyāstasyābhavan sutāḥ / teṣāṃ pradhāno jyotiṣmān vapuṣmāṃstatsuto 'bhavat

KūrmP_1,23.

9 ॥ वपुष्मतो बृहन्मेधा श्रीदेवस्तत्सुतो ऽभवत् । तस्य वीतरथो विप्रा रुद्रभक्तो महाबलः

9 // vapuṣmato bṛhanmedhā śrīdevastatsuto 'bhavat / tasya vītaratho viprā rudrabhakto mahābalaḥ

KūrmP_1,23.

10 ॥ क्रथस्याप्यभवत् कुन्ती वृष्णी तस्याभवत् सुतः । वृष्णेर्निवृत्तिरुत्पन्नो दशार्हस्तस्य तु द्विजाः

10 // krathasyāpyabhavat kuntī vṛṣṇī tasyābhavat sutaḥ / vṛṣṇernivṛttirutpanno daśārhastasya tu dvijāḥ

KūrmP_1,23.

11 ॥ दशार्हपुत्रोप्यारोहो जीमूतस्तत्सुतो ऽभवत् । जैमूतिरभवद् वीरो विकृतिः परवीरहा

11 // daśārhaputropyāroho jīmūtastatsuto 'bhavat / jaimūtirabhavad vīro vikṛtiḥ paravīrahā

KūrmP_1,23.

12 ॥ तस्य भीमरथः पुत्रः तस्मान्नवरथो ऽभवत् । दानधर्मरतो नित्यं सम्यक्शीलपरायणः

12 // tasya bhīmarathaḥ putraḥ tasmānnavaratho 'bhavat / dānadharmarato nityaṃ samyakśīlaparāyaṇaḥ

KūrmP_1,23.

13 ॥ कदाचिन्मृगयां यातो दृष्ट्वा राक्षसमूर्जितम् । दुद्राव महातविष्टो भयेन मुनिपुङ्गवाः

13 // kadācinmṛgayāṃ yāto dṛṣṭvā rākṣasamūrjitam / dudrāva mahātaviṣṭo bhayena munipuṅgavāḥ

KūrmP_1,23.

14 ॥ अन्वधावत संक्रुद्धो राक्षसस्तं महाबलः । दुर्योधनो ऽग्निसंकाशः शूलासक्तमहाकरः

14 // anvadhāvata saṃkruddho rākṣasastaṃ mahābalaḥ / duryodhano 'gnisaṃkāśaḥ śūlāsaktamahākaraḥ

KūrmP_1,23.

15 ॥ राजा नवरथो भीत्या नातिदूरादनुत्तमम् । अपश्यत् परमं स्थानं सरस्वत्या सुगोपितम्

15 // rājā navaratho bhītyā nātidūrādanuttamam / apaśyat paramaṃ sthānaṃ sarasvatyā sugopitam

KūrmP_1,23.

16 ॥ स तद्वेगेन महता संप्राप्य मतिमान् नृपः । ववन्दे शिरसा दृष्ट्वा साक्षाद् देवीं सरस्वतीम्

16 // sa tadvegena mahatā saṃprāpya matimān nṛpaḥ / vavande śirasā dṛṣṭvā sākṣād devīṃ sarasvatīm

KūrmP_1,23.

17 ॥ तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिर्बद्धाञ्जलिरमित्रजित् । पपात दण्डवद् भूमौ त्वामहं शरणं गतः

17 // tuṣṭāva vāgbhiriṣṭābhirbaddhāñjaliramitrajit / papāta daṇḍavad bhūmau tvāmahaṃ śaraṇaṃ gataḥ

KūrmP_1,23.

18 ॥ नमस्यामि महादेवीं साक्षाद् देवीं सरस्वतीम् । वाग्देवतामनाद्यन्तामीश्वरीं ब्रह्मचारिणीम्

18 // namasyāmi mahādevīṃ sākṣād devīṃ sarasvatīm / vāgdevatāmanādyantāmīśvarīṃ brahmacāriṇīm

KūrmP_1,23.

19 ॥ नमस्ये जगतां योनिं योगिनीं परमां कलाम् । हिरण्यगर्भमहिषीं त्रिनेत्रां चन्द्रशेखराम्

19 // namasye jagatāṃ yoniṃ yoginīṃ paramāṃ kalām / hiraṇyagarbhamahiṣīṃ trinetrāṃ candraśekharām

KūrmP_1,23.

20 ॥ नमस्ये परमानन्दां चित्कलां ब्रह्मरूपिणीम् । पाहि मां परमेशानि भीतं शरणमागतम्

20 // namasye paramānandāṃ citkalāṃ brahmarūpiṇīm / pāhi māṃ parameśāni bhītaṃ śaraṇamāgatam

KūrmP_1,23.

21 ॥ एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धो राजानं राक्षसेश्वरः । हन्तुं समागतः स्थानं यत्र देवी सरस्वती

21 // etasminnantare kruddho rājānaṃ rākṣaseśvaraḥ / hantuṃ samāgataḥ sthānaṃ yatra devī sarasvatī

KūrmP_1,23.

22 ॥ समुद्यम्य तदा शूलं प्रवेष्टुं बलदर्पितः । त्रिलोकमातुस्तत्स्थानं शशाङ्कादित्यसंन्निभम्

22 // samudyamya tadā śūlaṃ praveṣṭuṃ baladarpitaḥ / trilokamātustatsthānaṃ śaśāṅkādityasaṃnnibham

KūrmP_1,23.

23 ॥ तदन्तरे महद् भूतं युगान्तादित्यसन्निभम् । शूलेनोरसि निर्भिद्य पातयामास तं भुवि

23 // tadantare mahad bhūtaṃ yugāntādityasannibham / śūlenorasi nirbhidya pātayāmāsa taṃ bhuvi

KūrmP_1,23.

24 ॥ गच्छेत्याह महाराज न स्थातव्यं त्वया पुनः । इदानीं निर्भयस्तूर्णं स्थाने ऽस्मिन् राक्षसो हतः

24 // gacchetyāha mahārāja na sthātavyaṃ tvayā punaḥ / idānīṃ nirbhayastūrṇaṃ sthāne 'smin rākṣaso hataḥ

KūrmP_1,23.

25 ॥ ततः प्रणम्य हृष्टात्मा राजा नवरथः पराम् । पुरीं जगाम विप्रेन्द्राः पुरन्दरपुरोपमाम्

25 // tataḥ praṇamya hṛṣṭātmā rājā navarathaḥ parām / purīṃ jagāma viprendrāḥ purandarapuropamām

KūrmP_1,23.

26 ॥ स्थापयामास देवेशीं तत्र भक्तिसमन्वितः । ईजे च विविधैर्यज्ञैर्हेमैर्देवीं सरस्वतीम्

26 // sthāpayāmāsa deveśīṃ tatra bhaktisamanvitaḥ / īje ca vividhairyajñairhemairdevīṃ sarasvatīm

KūrmP_1,23.

27 ॥ तस्य चासीद् दशरथः पुत्रः परमधार्मिकः । देव्या भक्तो महातेजाः शकुनिस्तस्य चात्मजः

27 // tasya cāsīd daśarathaḥ putraḥ paramadhārmikaḥ / devyā bhakto mahātejāḥ śakunistasya cātmajaḥ

KūrmP_1,23.

28 ॥ तस्मात् करम्भः संभूतो देवरातो ऽभवत् ततः । ईजे स चाश्वमेधेन देवक्षत्रश्च तत्सुतः

28 // tasmāt karambhaḥ saṃbhūto devarāto 'bhavat tataḥ / īje sa cāśvamedhena devakṣatraśca tatsutaḥ

KūrmP_1,23.

29 ॥ मधुस्तस्य तु दायादस्तस्मात् कुरुवशो ऽभवत् । पुत्रद्वयमभूत् तस्य सुत्रामा चानुरेव च

29 // madhustasya tu dāyādastasmāt kuruvaśo 'bhavat / putradvayamabhūt tasya sutrāmā cānureva ca

KūrmP_1,23.

30 ॥ अनोस्तु पुरुकुत्सो ऽभूदंशुस्तस्य च रिक्थभाक् । अथांशोः सत्त्वतो नाम विष्णुभक्तः प्रतापवान् । महात्मा दाननिरतो धनुर्वेदविदां वरः

30 // anostu purukutso 'bhūdaṃśustasya ca rikthabhāk / athāṃśoḥ sattvato nāma viṣṇubhaktaḥ pratāpavān / mahātmā dānanirato dhanurvedavidāṃ varaḥ

KūrmP_1,23.

31 ॥ स नारदस्य वचनाद् वासुदेवार्चनान्वितम् । शास्त्रं प्रवर्तयामास कुण्डगोलादिभिः श्रुतम्

31 // sa nāradasya vacanād vāsudevārcanānvitam / śāstraṃ pravartayāmāsa kuṇḍagolādibhiḥ śrutam

KūrmP_1,23.

32 ॥ तस्य नाम्ना तु विख्यातं सात्त्वतं नाम शोभनम् । प्रवर्तते महाशास्त्रं कुण्डादीनां हितावहम्

32 // tasya nāmnā tu vikhyātaṃ sāttvataṃ nāma śobhanam / pravartate mahāśāstraṃ kuṇḍādīnāṃ hitāvaham

KūrmP_1,23.

33 ॥ सात्त्वतस्तस्य पुत्रो ऽभूत् सर्वशास्त्रविशारदः । पुण्यश्लोको महाराजस्तेन वै तत्प्रवर्तितम्

33 // sāttvatastasya putro 'bhūt sarvaśāstraviśāradaḥ / puṇyaśloko mahārājastena vai tatpravartitam

KūrmP_1,23.

34 ॥ सात्त्वतः सत्त्वसंपन्नः कौशल्यां सुषुवे सुतान् । अन्धकं वै महाभोजं वृष्णिं देवावृधं नृपम् । ज्येष्ठं च भजमानाख्यं धनुर्वेदविदां वरम्

34 // sāttvataḥ sattvasaṃpannaḥ kauśalyāṃ suṣuve sutān / andhakaṃ vai mahābhojaṃ vṛṣṇiṃ devāvṛdhaṃ nṛpam / jyeṣṭhaṃ ca bhajamānākhyaṃ dhanurvedavidāṃ varam

KūrmP_1,23.

35 ॥ तेषां देवावृधो राजा चचार परमं तपः । पुत्रः सर्वगुणोपेतो मम भूयादिति प्रभुः

35 // teṣāṃ devāvṛdho rājā cacāra paramaṃ tapaḥ / putraḥ sarvaguṇopeto mama bhūyāditi prabhuḥ

KūrmP_1,23.

36 ॥ तस्य बभ्रुरिति ख्यातः पुण्यश्लोको ऽभवन्नृपः । धार्मिको रूपसंपन्नस्तत्त्वज्ञानरतः सदा

36 // tasya babhruriti khyātaḥ puṇyaśloko 'bhavannṛpaḥ / dhārmiko rūpasaṃpannastattvajñānarataḥ sadā

KūrmP_1,23.

37 ॥ भजमानस्य सृञ्जय्यां भजमाना विजज्ञिरे । तेषां प्रधानौ विख्यातौ निमिः कृकण एव च

37 // bhajamānasya sṛñjayyāṃ bhajamānā vijajñire / teṣāṃ pradhānau vikhyātau nimiḥ kṛkaṇa eva ca

KūrmP_1,23.

38 ॥ महाभोजकुले जाता भोजा वैमार्तिकास्तथा । वृष्णेः सुमित्रो बलवाननमित्रः शिनस्तथा

38 // mahābhojakule jātā bhojā vaimārtikāstathā / vṛṣṇeḥ sumitro balavānanamitraḥ śinastathā

KūrmP_1,23.

39 ॥ अनमित्रादभून्निघ्नो निघ्नस्य द्वौ बभूवतुः । प्रसेनस्तु महाभागः सत्राजिन्नाम चोत्तमः

39 // anamitrādabhūnnighno nighnasya dvau babhūvatuḥ / prasenastu mahābhāgaḥ satrājinnāma cottamaḥ

KūrmP_1,23.

40 ॥ अनमित्राच्छिनिर्जज्ञे कनिष्ठाद् वृष्णिनन्दनात् । सत्यवान् सत्यसंपन्नः सत्यकस्तत्सुतो ऽभवत्

40 // anamitrācchinirjajñe kaniṣṭhād vṛṣṇinandanāt / satyavān satyasaṃpannaḥ satyakastatsuto 'bhavat

KūrmP_1,23.

41 ॥ सात्यकिर्युयुधानस्तु तस्यासङ्गो ऽभवत् सुतः । कुणिस्तस्य सुतो धीमांस्तस्य पुत्रो युगन्धरः

41 // sātyakiryuyudhānastu tasyāsaṅgo 'bhavat sutaḥ / kuṇistasya suto dhīmāṃstasya putro yugandharaḥ

KūrmP_1,23.

42 ॥ माद्रया वृष्णेः सुतो जज्ञे पृश्निर्वै यदुनन्दनः । जज्ञाते तनयौ पृश्नेः श्वफल्कश्चित्रकश्च ह

42 // mādrayā vṛṣṇeḥ suto jajñe pṛśnirvai yadunandanaḥ / jajñāte tanayau pṛśneḥ śvaphalkaścitrakaśca ha

KūrmP_1,23.

43 ॥ श्वफल्कः काशिराजस्य सुतां भार्यामविन्दत । तस्यामजनयत् पुत्रमक्रूरं नाम धार्मिकम् । उपमङ्गुस्तथा मङ्गुरन्ये च बहवः सुताः

43 // śvaphalkaḥ kāśirājasya sutāṃ bhāryāmavindata / tasyāmajanayat putramakrūraṃ nāma dhārmikam / upamaṅgustathā maṅguranye ca bahavaḥ sutāḥ

KūrmP_1,23.

44 ॥ अक्रूरस्य स्मृतः पुत्रो देववानिति विश्रुतः । उपदेवश्च पुण्यात्मा तयोर्विश्वप्रमाथिनौ

44 // akrūrasya smṛtaḥ putro devavāniti viśrutaḥ / upadevaśca puṇyātmā tayorviśvapramāthinau

KūrmP_1,23.

45 ॥ चित्रकस्याभवत् पुत्रः पृथुर्विपृथुरेव च । अश्वग्रीवः सुबाहुश्च सुपार्श्वकगवेषणौ

45 // citrakasyābhavat putraḥ pṛthurvipṛthureva ca / aśvagrīvaḥ subāhuśca supārśvakagaveṣaṇau

KūrmP_1,23.

46 ॥ अन्धकात् काश्यदुहिता लेभे च चतुरः सुतान् । कुकुरं भजमानं च शुचिं कम्बलबर्हिषम्

46 // andhakāt kāśyaduhitā lebhe ca caturaḥ sutān / kukuraṃ bhajamānaṃ ca śuciṃ kambalabarhiṣam

KūrmP_1,23.

47 ॥ कुकुरस्य सुतो वृष्णिर्वृष्णेस्तु तनयो ऽभवत् । कपोतरोमा विपुलस्तस्य पुत्रो विलोमकः

47 // kukurasya suto vṛṣṇirvṛṣṇestu tanayo 'bhavat / kapotaromā vipulastasya putro vilomakaḥ

KūrmP_1,23.

48 ॥ तस्यासीत् तुम्बुरुसखा विद्वान् पुत्रो नलः किल । ख्यायते तस्य नामानुरनोरानकदुन्दुभिः

48 // tasyāsīt tumburusakhā vidvān putro nalaḥ kila / khyāyate tasya nāmānuranorānakadundubhiḥ

KūrmP_1,23.

49 ॥ स गोवर्धनमासाद्य तताप विपुलं तपः । वरं तस्मै ददौ देवो ब्रह्मा लोकमहेश्वरः

49 // sa govardhanamāsādya tatāpa vipulaṃ tapaḥ / varaṃ tasmai dadau devo brahmā lokamaheśvaraḥ

KūrmP_1,23.

50 ॥ वंशस्य चाक्षयां कीर्ति गानयोगमनुत्तमम् । गुरोरभ्यधिकं विप्राः कामरूपित्वमेव च

50 // vaṃśasya cākṣayāṃ kīrti gānayogamanuttamam / gurorabhyadhikaṃ viprāḥ kāmarūpitvameva ca

KūrmP_1,23.

51 ॥ स लब्ध्वा वरमव्यग्रो वरेण्यं वृषवाहनम् । पूजयामास गानेन स्थाणुं त्रिदशपूजितम्

51 // sa labdhvā varamavyagro vareṇyaṃ vṛṣavāhanam / pūjayāmāsa gānena sthāṇuṃ tridaśapūjitam

KūrmP_1,23.

52 ॥ तस्य गानरतस्याथ भगवानम्बिकापतिः । कन्यारत्नं ददौ देवो दुर्लभं त्रिदशैरपि

52 // tasya gānaratasyātha bhagavānambikāpatiḥ / kanyāratnaṃ dadau devo durlabhaṃ tridaśairapi

KūrmP_1,23.

53 ॥ तया स सङ्गतो राजा गानयोगमनुत्तमम् । अशिक्षयदमित्रघ्नः प्रियां तां भ्रान्तलोचनाम्

53 // tayā sa saṅgato rājā gānayogamanuttamam / aśikṣayadamitraghnaḥ priyāṃ tāṃ bhrāntalocanām

KūrmP_1,23.

54 ॥ तस्यामुत्पादयामास सुभुजं नाम शोभनम् । रूपलावण्यसंपन्नां ह्रीमतीमपि कन्यकाम्

54 // tasyāmutpādayāmāsa subhujaṃ nāma śobhanam / rūpalāvaṇyasaṃpannāṃ hrīmatīmapi kanyakām

KūrmP_1,23.

55 ॥ ततस्तं जननी पुत्रं बाल्ये वयसि शोभनम् । शिक्षयामास विधिवद् गानविद्यां च कन्यकाम्

55 // tatastaṃ jananī putraṃ bālye vayasi śobhanam / śikṣayāmāsa vidhivad gānavidyāṃ ca kanyakām

KūrmP_1,23.

56 ॥ कृतोपनयनो वेदानधीत्य विधिवद् गुरोः । उद्ववाहात्मजां कन्यां गन्धर्वाणां तु मानसीम्

56 // kṛtopanayano vedānadhītya vidhivad guroḥ / udvavāhātmajāṃ kanyāṃ gandharvāṇāṃ tu mānasīm

KūrmP_1,23.

57 ॥ तस्यामुत्पादयामास पञ्च पुत्राननुत्तमान् । वीणावादनतत्त्वज्ञान् गानशास्त्रविशारदान्

57 // tasyāmutpādayāmāsa pañca putrānanuttamān / vīṇāvādanatattvajñān gānaśāstraviśāradān

KūrmP_1,23.

58 ॥ पुत्रैः पौत्रैः सपत्नीको राजा गानविशारदः । पूजयामास गानेन देवं त्रिपुरनाशनम्

58 // putraiḥ pautraiḥ sapatnīko rājā gānaviśāradaḥ / pūjayāmāsa gānena devaṃ tripuranāśanam

KūrmP_1,23.

59 ॥ ह्रीमती चापि या कन्या श्रीरिवायतलोचना । सुबाहुर्नाम गन्धर्वस्तामादाय ययौ पुरीम्

59 // hrīmatī cāpi yā kanyā śrīrivāyatalocanā / subāhurnāma gandharvastāmādāya yayau purīm

KūrmP_1,23.

60 ॥ तस्यामप्यभवन् पुत्रा गन्धर्वस्य सुतेजसः । सुषेणवीरसुग्रीवसुभोजनरवाहनाः

60 // tasyāmapyabhavan putrā gandharvasya sutejasaḥ / suṣeṇavīrasugrīvasubhojanaravāhanāḥ

KūrmP_1,23.

61 ॥ अथासीदभिजित् पुत्रो वीरस्त्वानकदुन्दुभेः । पुनर्वसुश्चाभिजितः संबभूवाहुकः सुतः

61 // athāsīdabhijit putro vīrastvānakadundubheḥ / punarvasuścābhijitaḥ saṃbabhūvāhukaḥ sutaḥ

KūrmP_1,23.

62 ॥ आहुकस्योग्रसेनश्च देवकश्च द्विजोत्तमाः । देवकस्य सुता वीरा जज्ञिरे त्रिदशोपमाः

62 // āhukasyograsenaśca devakaśca dvijottamāḥ / devakasya sutā vīrā jajñire tridaśopamāḥ

KūrmP_1,23.

63 ॥ देववानुपदेवश्च सुदेवो देवरक्षितः । तेषां स्वसारः सप्तासन् वसुदेवाय ता ददौ

63 // devavānupadevaśca sudevo devarakṣitaḥ / teṣāṃ svasāraḥ saptāsan vasudevāya tā dadau

KūrmP_1,23.

64 ॥ वृकदेवोपदेवा च तथान्या देवरक्षिता । श्रीदेवा शान्तिदेवा च सहदेवा सहदेवा च सुव्रता । देवकी चापि तासां तु वरिष्ठाभूत् सुमध्यमा

64 // vṛkadevopadevā ca tathānyā devarakṣitā / śrīdevā śāntidevā ca sahadevā sahadevā ca suvratā / devakī cāpi tāsāṃ tu variṣṭhābhūt sumadhyamā

KūrmP_1,23.

65 ॥ अग्रसेनस्य पुत्रो ऽभून्न्यग्रोधः कंस एव च । सुभूमी राष्ट्रपालश्च तुष्टिमाञ्छङ्कुरेव च

65 // agrasenasya putro 'bhūnnyagrodhaḥ kaṃsa eva ca / subhūmī rāṣṭrapālaśca tuṣṭimāñchaṅkureva ca

KūrmP_1,23.

66 ॥ भजमानादबूत् पुत्रः प्रख्यातो ऽसौ विदूरथः । तस्य शूरः शमिस्तस्मात् प्रतिक्षत्रस्ततो ऽभवत्

66 // bhajamānādabūt putraḥ prakhyāto 'sau vidūrathaḥ / tasya śūraḥ śamistasmāt pratikṣatrastato 'bhavat

KūrmP_1,23.

67 ॥ स्वयंभोजस्ततस्तस्माद् हृदिकः शत्रुतापनः । कृतवर्माथ तत्पुत्रो देवरस्तत्सुतः स्मृतः । स शूरस्तत्सुतो धीमान् वसुदेवो ऽथ तत्सुतः

67 // svayaṃbhojastatastasmād hṛdikaḥ śatrutāpanaḥ / kṛtavarmātha tatputro devarastatsutaḥ smṛtaḥ / sa śūrastatsuto dhīmān vasudevo 'tha tatsutaḥ

KūrmP_1,23.

68 ॥ वसुदेवावन्महाबाहुर्वासुदेवो जगद्गुरुः । बभूव देवकीपुत्रो देवैरभ्यर्थितो हरिः

68 // vasudevāvanmahābāhurvāsudevo jagadguruḥ / babhūva devakīputro devairabhyarthito hariḥ

KūrmP_1,23.

69 ॥ रोहिणी च महाभागा वसुदेवस्य शोभना । असूत पत्नी संकर्षं रामं ज्येष्ठं हलायुधम्

69 // rohiṇī ca mahābhāgā vasudevasya śobhanā / asūta patnī saṃkarṣaṃ rāmaṃ jyeṣṭhaṃ halāyudham

KūrmP_1,23.

70 ॥ स एव परमात्मासौ वासुदेवो जगन्मयः । हलायुधः स्वयं साक्षाच्छेषः संकर्षणः प्रभुः

70 // sa eva paramātmāsau vāsudevo jaganmayaḥ / halāyudhaḥ svayaṃ sākṣāccheṣaḥ saṃkarṣaṇaḥ prabhuḥ

KūrmP_1,23.

71 ॥ भृगुशापच्छलेनैव मानयन् मानुषीं तनुम् । बभूत तस्यां देवक्यां रोहिण्यामपि माधवः

71 // bhṛguśāpacchalenaiva mānayan mānuṣīṃ tanum / babhūta tasyāṃ devakyāṃ rohiṇyāmapi mādhavaḥ

KūrmP_1,23.

72 ॥ उमादेहसमुद्भूता योगनिद्रा च कौशीकी । नियोगाद् वासुदेवस्य यशोदातनया ह्यभूत्

72 // umādehasamudbhūtā yoganidrā ca kauśīkī / niyogād vāsudevasya yaśodātanayā hyabhūt

KūrmP_1,23.

73 ॥ ये चान्ये वसुदेवस्य वासुदेवाग्रजाः सुताः । प्रागेव कंसस्तान् सर्वान् जघान मुनिपुङ्गवाः

73 // ye cānye vasudevasya vāsudevāgrajāḥ sutāḥ / prāgeva kaṃsastān sarvān jaghāna munipuṅgavāḥ

KūrmP_1,23.

74 ॥ सुषेणश्च तथोदायी भद्रसेनो महाबलः । ऋजुदासो भद्रदासः कीर्तिमानपि पूर्वजः

74 // suṣeṇaśca tathodāyī bhadraseno mahābalaḥ / ṛjudāso bhadradāsaḥ kīrtimānapi pūrvajaḥ

KūrmP_1,23.

75 ॥ हतेष्वेतेषु सर्वेषु रोहिणी वसुदेवतः । असूत रामं लोकेशं बलभद्रं हलायुधम्

75 // hateṣveteṣu sarveṣu rohiṇī vasudevataḥ / asūta rāmaṃ lokeśaṃ balabhadraṃ halāyudham

KūrmP_1,23.

76 ॥ जाते ऽथ रामे देवानामादिमात्मानमच्युतम् । असूत देवकी कृष्णं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम्

76 // jāte 'tha rāme devānāmādimātmānamacyutam / asūta devakī kṛṣṇaṃ śrīvatsāṅkitavakṣasam

KūrmP_1,23.

77 ॥ रेवती नाम रामस्य भार्यासीत् सुगुणान्विता । तस्यामुत्पादयामास पुत्रौ द्वौ निशठोल्मुकौ

77 // revatī nāma rāmasya bhāryāsīt suguṇānvitā / tasyāmutpādayāmāsa putrau dvau niśaṭholmukau

KūrmP_1,23.

78 ॥ षोडशस्त्रीसहस्त्राणि कृष्णस्याक्लिष्टकर्मणः । बभूवुरात्मजास्तासु शतशो ऽथ सहस्त्रशः

78 // ṣoḍaśastrīsahastrāṇi kṛṣṇasyākliṣṭakarmaṇaḥ / babhūvurātmajāstāsu śataśo 'tha sahastraśaḥ

KūrmP_1,23.

79 ॥ चारुदेष्णः सुचारुश्च चारुवेषो यशोधरः । चारुश्रवाश्चारुयशाः प्रद्युम्नः शङ्ख एव च

79 // cārudeṣṇaḥ sucāruśca cāruveṣo yaśodharaḥ / cāruśravāścāruyaśāḥ pradyumnaḥ śaṅkha eva ca

KūrmP_1,23.

80 ॥ रुक्मिण्य वासुदेवस्यां महाबलपराक्रमाः । विशिष्टाः सर्वपुत्राणां संबभूवुरिम् सुताः

80 // rukmiṇya vāsudevasyāṃ mahābalaparākramāḥ / viśiṣṭāḥ sarvaputrāṇāṃ saṃbabhūvurim sutāḥ

KūrmP_1,23.

81 ॥ तान् दृष्ट्वा तनयान् वीरान् रौक्मिणेयाञ्जनार्दनम् । जाम्बवत्यब्रवीत् कृष्णं भार्या तस्य शुचिस्मिता

81 // tān dṛṣṭvā tanayān vīrān raukmiṇeyāñjanārdanam / jāmbavatyabravīt kṛṣṇaṃ bhāryā tasya śucismitā

KūrmP_1,23.

82 ॥ मम त्वं पुण्डरीकाक्ष विशिष्टं गुणवत्तमम् । सुरेशसदृशं पुत्रं देहि दानवसूदन

82 // mama tvaṃ puṇḍarīkākṣa viśiṣṭaṃ guṇavattamam / sureśasadṛśaṃ putraṃ dehi dānavasūdana

KūrmP_1,23.

83 ॥ जात्बवत्या वचः श्रुत्वा जगन्नाथः स्वयं हरिः । समारेभे तपः कर्तुं तपोनिधिररिन्दमः

83 // jātbavatyā vacaḥ śrutvā jagannāthaḥ svayaṃ hariḥ / samārebhe tapaḥ kartuṃ taponidhirarindamaḥ

KūrmP_1,23.

84 ॥ तच्छृणुध्वं मुनिश्रेष्ठा यथासौ देवकीसुतः । दृष्ट्वा लेभे सुतं रुद्रं तप्त्वा तीव्रं महत् तपः

84 // tacchṛṇudhvaṃ muniśreṣṭhā yathāsau devakīsutaḥ / dṛṣṭvā lebhe sutaṃ rudraṃ taptvā tīvraṃ mahat tapaḥ

Edition, source and reuse
Edition
Kūrma Purāṇa electronic text in GRETIL; printed edition is not identified in the header.
Electronic text
Members of the Sansknet Project · GRETIL, SUB Göttingen · 2020-07-31
Review status
Source imported; scholarly proofreading pending

The IAST Sanskrit is preserved from the source. Devanāgarī is generated from IAST and awaits proofreading. Source variants and edition notes are shown separately. Unusual numbering and repeated source lines are retained.

Inline GRETIL reference extraction, whitespace normalization and mechanical IAST-to-Devanāgarī conversion. Original XML preserved. No translation or commentary added.

This text and our script conversion are available under CC BY-NC-SA 4.0, including attribution, noncommercial use and share-alike requirements. This licence applies to the text, independently of the site design.

Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः