85 ॥ इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे त्रयोविंशो ऽध्यायः सूत उवाच अथ देवो हृषीकेशो भगवान् पुरुषोत्तमः । तताप घोरं पुत्रार्थं निदानं तपसस्तपः
85 // iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge trayoviṃśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca atha devo hṛṣīkeśo bhagavān puruṣottamaḥ / tatāpa ghoraṃ putrārthaṃ nidānaṃ tapasastapaḥ
1 ॥ स्वेच्छयाप्यवतीर्णो ऽसौ कृतकृत्यो ऽपि विश्वधृक् । चचार स्वात्मनो मूलं बोधयन् भावमैश्वरम्
1 // svecchayāpyavatīrṇo 'sau kṛtakṛtyo 'pi viśvadhṛk / cacāra svātmano mūlaṃ bodhayan bhāvamaiśvaram
2 ॥ जगाम योगिभिर्जुष्टं नानापक्षिसमाकुलम् । आश्रमं तूपमन्योर्वै मुनीन्द्रस्य महात्मनः
2 // jagāma yogibhirjuṣṭaṃ nānāpakṣisamākulam / āśramaṃ tūpamanyorvai munīndrasya mahātmanaḥ
3 ॥ तपत्त्रिराजमारूढः सुपर्णमतितेजसम् । शङ्खचक्रगदापाणिः श्रीवत्सकृतलक्षणः
3 // tapattrirājamārūḍhaḥ suparṇamatitejasam / śaṅkhacakragadāpāṇiḥ śrīvatsakṛtalakṣaṇaḥ
4 ॥ नानाद्रुमलताकीर्णं नानापुष्पोपशोभितम् । ऋषीणामाश्रमैर्जुष्टं वेदघोषनिनादितम्
4 // nānādrumalatākīrṇaṃ nānāpuṣpopaśobhitam / ṛṣīṇāmāśramairjuṣṭaṃ vedaghoṣanināditam
5 ॥ सिंहर्क्षशरभाकीर्णं शार्दूलगजसंयुतम् । विमलस्वादुपानीयैः सरोभिरुपशोभितम्
5 // siṃharkṣaśarabhākīrṇaṃ śārdūlagajasaṃyutam / vimalasvādupānīyaiḥ sarobhirupaśobhitam
6 ॥ आरामैर्विविधैर्जुष्टं देवतायतनैः शुभैः । ऋषिकैरृषिपुत्रैश्च महामुनिगणैस्तथा
6 // ārāmairvividhairjuṣṭaṃ devatāyatanaiḥ śubhaiḥ / ṛṣikairṛṣiputraiśca mahāmunigaṇaistathā
7 ॥ वेदाध्ययनसंपन्नैः सेवितं चाग्निहोत्रिभिः । योगिभिर्ध्याननिरतैर्नासाग्रगतलोचनैः
7 // vedādhyayanasaṃpannaiḥ sevitaṃ cāgnihotribhiḥ / yogibhirdhyānaniratairnāsāgragatalocanaiḥ
8 ॥ उपेतं सर्वतः पुण्यं ज्ञानिभिस्तत्त्वदर्शिभिः । नदीभिरभितो जुष्टं जापकैर्ब्रह्मवादिभिः
8 // upetaṃ sarvataḥ puṇyaṃ jñānibhistattvadarśibhiḥ / nadībhirabhito juṣṭaṃ jāpakairbrahmavādibhiḥ
9 ॥ सेवितं तापसैः पुण्यैरीशाराधनतत्परैः । प्रशान्तैः सत्यसंकल्पैर्निः शोकैर्निरुपद्रवैः
9 // sevitaṃ tāpasaiḥ puṇyairīśārādhanatatparaiḥ / praśāntaiḥ satyasaṃkalpairniḥ śokairnirupadravaiḥ
10 ॥ भस्मावदातसर्वाङ्गै रुद्रजाप्यपरायणैः । मुण्डितैर्जटिलैः शुद्धैस्तथान्यैश्च शिखाजटैः । सेवितं तापसैर्नित्य ज्ञानिभिर्ब्रह्मचारिभिः
10 // bhasmāvadātasarvāṅgai rudrajāpyaparāyaṇaiḥ / muṇḍitairjaṭilaiḥ śuddhaistathānyaiśca śikhājaṭaiḥ / sevitaṃ tāpasairnitya jñānibhirbrahmacāribhiḥ
11 ॥ तत्राश्रमवरे रम्ये सिद्धाश्रमविभूषिते । गङ्गा भगवती नित्यं वहत्येवाघनाशिनी
11 // tatrāśramavare ramye siddhāśramavibhūṣite / gaṅgā bhagavatī nityaṃ vahatyevāghanāśinī
12 ॥ स तानन्विष्य विश्वात्मा तापसान् वीतकल्मषान् । प्रणामेनाथ वचसा पूजयामास माधवः
12 // sa tānanviṣya viśvātmā tāpasān vītakalmaṣān / praṇāmenātha vacasā pūjayāmāsa mādhavaḥ
13 ॥ ते ते दृष्ट्वा जगद्योनिं शङ्खचक्रगदाधरम् । प्रणेमुर्भक्तिसंयुक्ता योगिनां परमं गुरुम्
13 // te te dṛṣṭvā jagadyoniṃ śaṅkhacakragadādharam / praṇemurbhaktisaṃyuktā yogināṃ paramaṃ gurum
14 ॥ स्तुवन्ति वैदिकैर्मन्त्रैः कृत्वा हृदि सनातनम् । प्रोचुरन्योन्यमव्यक्तमादिदेवं महामुनिम्
14 // stuvanti vaidikairmantraiḥ kṛtvā hṛdi sanātanam / procuranyonyamavyaktamādidevaṃ mahāmunim
15 ॥ अयं स भगवानेकः साक्षान्नारायणः परः । अगच्छत्यधुना देवः पुराणपुरुषः स्वयम्
15 // ayaṃ sa bhagavānekaḥ sākṣānnārāyaṇaḥ paraḥ / agacchatyadhunā devaḥ purāṇapuruṣaḥ svayam
16 ॥ अयमेवाव्ययः स्त्रष्टा संहर्ता चैव रक्षकः । अमूर्तो मूर्तिमान् भूत्वा मुनीन् द्रष्टुमिहागतः
16 // ayamevāvyayaḥ straṣṭā saṃhartā caiva rakṣakaḥ / amūrto mūrtimān bhūtvā munīn draṣṭumihāgataḥ
17 ॥ एष धाता विधाता च समागच्छति सर्वगः । अनादिरक्षयो ऽनन्तो महाभूतो महेश्वरः
17 // eṣa dhātā vidhātā ca samāgacchati sarvagaḥ / anādirakṣayo 'nanto mahābhūto maheśvaraḥ
18 ॥ श्रुत्वा श्रुत्वा हरिस्तेषां वचांसि वचनातिगः । ययौ स तूर्णं गोविन्दः स्थानं तस्य महात्मनः
18 // śrutvā śrutvā haristeṣāṃ vacāṃsi vacanātigaḥ / yayau sa tūrṇaṃ govindaḥ sthānaṃ tasya mahātmanaḥ
19 ॥ उपस्पृश्याथ भावेन तीर्थे तीर्थे स यादवः । चकार देवकीसूनुर्देवर्षिपितृतर्पणम्
19 // upaspṛśyātha bhāvena tīrthe tīrthe sa yādavaḥ / cakāra devakīsūnurdevarṣipitṛtarpaṇam
20 ॥ नदीनां तीरसंस्थानि स्थापितानि मुनीश्वरैः । लिङ्गानि पूजयामास शंभोरमिततेजसः
20 // nadīnāṃ tīrasaṃsthāni sthāpitāni munīśvaraiḥ / liṅgāni pūjayāmāsa śaṃbhoramitatejasaḥ
21 ॥ दृष्ट्वा दृष्ट्वा समायान्तं यत्र यत्र जनार्दनम् । पूजयाञ्चक्रिरे पुष्पैरक्षतैस्तत्र वासिनः
21 // dṛṣṭvā dṛṣṭvā samāyāntaṃ yatra yatra janārdanam / pūjayāñcakrire puṣpairakṣataistatra vāsinaḥ
22 ॥ समीक्ष्य वासुदेवं तं शार्ङ्गशङ्खासिधारिणम् । तस्थिरे निश्चलाः सर्वे शुभाङ्गं तन्निवासिनः
22 // samīkṣya vāsudevaṃ taṃ śārṅgaśaṅkhāsidhāriṇam / tasthire niścalāḥ sarve śubhāṅgaṃ tannivāsinaḥ
23 ॥ यानि तत्रारुरुक्षूणां मानसानि जनार्दनम् । दृष्ट्वा समीहितान्यासन् निष्क्रामन्ति पुराहिरम्
23 // yāni tatrārurukṣūṇāṃ mānasāni janārdanam / dṛṣṭvā samīhitānyāsan niṣkrāmanti purāhiram
24 ॥ अथावगाह्य गङ्गायां कृत्वा देवादितर्पणम् । आदाय पुष्पवर्याणि मुनीन्द्रस्याविशद् गृहम्
24 // athāvagāhya gaṅgāyāṃ kṛtvā devāditarpaṇam / ādāya puṣpavaryāṇi munīndrasyāviśad gṛham
25 ॥ दृष्ट्वा तं योगिनां श्रेष्ठं भस्मोद्धूलितविग्रहम् । जटाचीरधरं शान्तं ननाम शिरसा मुनिम्
25 // dṛṣṭvā taṃ yogināṃ śreṣṭhaṃ bhasmoddhūlitavigraham / jaṭācīradharaṃ śāntaṃ nanāma śirasā munim
26 ॥ आलोक्य कृष्णमायान्तं पूजयामास तत्त्ववित् । आसने चासयामास योगिनां प्रथमातिथिम्
26 // ālokya kṛṣṇamāyāntaṃ pūjayāmāsa tattvavit / āsane cāsayāmāsa yogināṃ prathamātithim
27 ॥ उवाच वचसां योनिं जानीमः परमं पदम् । विष्णुमव्यक्तसंस्थानं शिष्यभावेन संस्थितम्
27 // uvāca vacasāṃ yoniṃ jānīmaḥ paramaṃ padam / viṣṇumavyaktasaṃsthānaṃ śiṣyabhāvena saṃsthitam
28 ॥ स्वागतं ते हृषीकेश सफलानि तपांसि नः । यद् साक्षादेव विश्वात्मा मद्गेहं विष्णुरागतः
28 // svāgataṃ te hṛṣīkeśa saphalāni tapāṃsi naḥ / yad sākṣādeva viśvātmā madgehaṃ viṣṇurāgataḥ
29 ॥ त्वां न पश्यन्ति मुनयो यतन्तो ऽपि हि योगिनः । तादृशस्याथ भवतः किमागमनकारणम्
29 // tvāṃ na paśyanti munayo yatanto 'pi hi yoginaḥ / tādṛśasyātha bhavataḥ kimāgamanakāraṇam
30 ॥ श्रुत्वोपमन्योस्तद् वाक्यं भगवान् केशिमर्दनः । व्याजहार महायोगी वचनं प्रणिपत्य तम्
30 // śrutvopamanyostad vākyaṃ bhagavān keśimardanaḥ / vyājahāra mahāyogī vacanaṃ praṇipatya tam
31 ॥ श्रीकृष्ण उवाच भगवन् द्रष्टुमिच्छामि गिरीशं कृत्तिवाससम् । संप्राप्तो भवतः स्थानं भगवद्दर्शनोत्सुकः
31 // śrīkṛṣṇa uvāca bhagavan draṣṭumicchāmi girīśaṃ kṛttivāsasam / saṃprāpto bhavataḥ sthānaṃ bhagavaddarśanotsukaḥ
32 ॥ कथं स भगवानीशो दृश्यो योगविदां वरः । मयाचिरेण कुत्राहं द्रक्ष्यामि तमुमापतिम्
32 // kathaṃ sa bhagavānīśo dṛśyo yogavidāṃ varaḥ / mayācireṇa kutrāhaṃ drakṣyāmi tamumāpatim
33 ॥ इत्याह भगवानुक्तो दृश्यते परमेश्वरः । भक्त्या चोग्रेण तपसा तत्कुरुष्वेह यत्नतः
33 // ityāha bhagavānukto dṛśyate parameśvaraḥ / bhaktyā cogreṇa tapasā tatkuruṣveha yatnataḥ
34 ॥ इहेश्वरं देवदेवं मुनीन्द्रा ब्रह्मवादिनः । ध्यायन्तो ऽत्रासते देवं जापिनस्तापसाश्च ये
34 // iheśvaraṃ devadevaṃ munīndrā brahmavādinaḥ / dhyāyanto 'trāsate devaṃ jāpinastāpasāśca ye
35 ॥ इह देवः सपत्नीको भगवान् वृषभध्वजः । क्रीडते विविधैर्भूतैर्योगिभिः परिवारितः
35 // iha devaḥ sapatnīko bhagavān vṛṣabhadhvajaḥ / krīḍate vividhairbhūtairyogibhiḥ parivāritaḥ
36 ॥ इहाश्रमे पुरा रुद्रात् तपस्तप्त्वा सुदारुणम् । लेभे महेश्वराद् योगं वसिष्ठो भगवानृषिः
36 // ihāśrame purā rudrāt tapastaptvā sudāruṇam / lebhe maheśvarād yogaṃ vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ
37 ॥ इहैव भगवान् व्यसः कृष्णद्वैपायनः प्रभुः । दृष्ट्वा तं परमं ज्ञानं लब्धवानीश्वरेश्वरम्
37 // ihaiva bhagavān vyasaḥ kṛṣṇadvaipāyanaḥ prabhuḥ / dṛṣṭvā taṃ paramaṃ jñānaṃ labdhavānīśvareśvaram
38 ॥ इहाश्रमवरे रम्ये तपस्तप्त्वा कपर्दिनः । अविन्दत् पुत्रकान् रुद्रात् सुरभिर्भक्तिसंयुता
38 // ihāśramavare ramye tapastaptvā kapardinaḥ / avindat putrakān rudrāt surabhirbhaktisaṃyutā
39 ॥ इहैव देवताः पूर्वं कालाद् भीता महेश्वरम् । दृष्टवन्तो हरं श्रीमन्निर्भया निर्वृतिं ययुः
39 // ihaiva devatāḥ pūrvaṃ kālād bhītā maheśvaram / dṛṣṭavanto haraṃ śrīmannirbhayā nirvṛtiṃ yayuḥ
40 ॥ इहाराध्य महादेवं सावर्णिस्तपतां वरः । लब्धवान् परमं योगं ग्रन्थकारत्वमुत्तमम्
40 // ihārādhya mahādevaṃ sāvarṇistapatāṃ varaḥ / labdhavān paramaṃ yogaṃ granthakāratvamuttamam
41 ॥ प्रवर्तयामास शुभां कृत्वा वै संहितां द्विजः । पौराणिकीं सुपुण्यार्थां सच्छिष्येषु द्विजातिषु
41 // pravartayāmāsa śubhāṃ kṛtvā vai saṃhitāṃ dvijaḥ / paurāṇikīṃ supuṇyārthāṃ sacchiṣyeṣu dvijātiṣu
42 ॥ इहैव संहितां दृष्ट्वा कापेयः शांशपायनः । महादेवं चकारेमां पौराणीं तन्नियोगतः । द्वादशैव सहस्त्राणि श्लोकानां पुरुषोत्तम
42 // ihaiva saṃhitāṃ dṛṣṭvā kāpeyaḥ śāṃśapāyanaḥ / mahādevaṃ cakāremāṃ paurāṇīṃ tanniyogataḥ / dvādaśaiva sahastrāṇi ślokānāṃ puruṣottama
43 ॥ इह प्रवर्तिता पुण्या द्व्यष्टसाहस्त्रिकोत्तरा । वायवीयोत्तरं नाम पुराणं वेदसंमितम् । इहैव ख्यापितं शिष्यैः शांशपायनभाषितम्
43 // iha pravartitā puṇyā dvyaṣṭasāhastrikottarā / vāyavīyottaraṃ nāma purāṇaṃ vedasaṃmitam / ihaiva khyāpitaṃ śiṣyaiḥ śāṃśapāyanabhāṣitam
44 ॥ याज्ञवल्क्यो महायोगी दृष्ट्वात्र तपसा हरम् । चकार तन्नियोगेन योगशास्त्रमनुत्तमम्
44 // yājñavalkyo mahāyogī dṛṣṭvātra tapasā haram / cakāra tanniyogena yogaśāstramanuttamam
45 ॥ इहैव भृगुणा पूर्वं तप्त्वा वै परमं तपः । शुक्रो महेश्वरात् पुत्रो लब्धो योगविदां वरः
45 // ihaiva bhṛguṇā pūrvaṃ taptvā vai paramaṃ tapaḥ / śukro maheśvarāt putro labdho yogavidāṃ varaḥ
46 ॥ तस्मादिहैव देवेशं तपस्तप्त्वा महेश्वरम् । द्रष्टुमर्हसि विश्वेशमुग्रं भीमं कपर्दिनम्
46 // tasmādihaiva deveśaṃ tapastaptvā maheśvaram / draṣṭumarhasi viśveśamugraṃ bhīmaṃ kapardinam
47 ॥ एवमुक्त्वा ददौ ज्ञानमुपमन्युर्महामुनिः । व्रतं पाशुपतं योगं कृष्णायाक्लिष्टकर्मणे
47 // evamuktvā dadau jñānamupamanyurmahāmuniḥ / vrataṃ pāśupataṃ yogaṃ kṛṣṇāyākliṣṭakarmaṇe
48 ॥ स तेन मुनिवर्येण व्याहृतो मधुसूदनः । तत्रैव तपसा देवं रुद्रमाराधयत् प्रभुः
48 // sa tena munivaryeṇa vyāhṛto madhusūdanaḥ / tatraiva tapasā devaṃ rudramārādhayat prabhuḥ
49 ॥ भस्मौद्धूलितसर्वाङ्गो मुण्डो वल्कलसंयुतः । जजाप रुद्रमनिशं शिवैकाहितमानसः
49 // bhasmauddhūlitasarvāṅgo muṇḍo valkalasaṃyutaḥ / jajāpa rudramaniśaṃ śivaikāhitamānasaḥ
50 ॥ ततो बहुतिथे काले सोमः सोमार्धभूषणः । अदृश्यत महादेवो व्योम्नि देव्या महेश्वरः
50 // tato bahutithe kāle somaḥ somārdhabhūṣaṇaḥ / adṛśyata mahādevo vyomni devyā maheśvaraḥ
51 ॥ किरीटिनं गदिनं चित्रमालं पिनाकिनं शूलिनं देवदेवम् । शार्दूलचर्माम्बरसंवृताङ्गं देव्या महादेवमसौ ददर्श
51 // kirīṭinaṃ gadinaṃ citramālaṃ pinākinaṃ śūlinaṃ devadevam / śārdūlacarmāmbarasaṃvṛtāṅgaṃ devyā mahādevamasau dadarśa
52 ॥ परश्वधासक्तकरं त्रिनेत्रं नृसिंहचर्मावृतसर्वगात्रम् । समुद्गिरन्तं प्रणवं बृहन्तं सहस्त्रसूर्यप्रतिमं ददर्श
52 // paraśvadhāsaktakaraṃ trinetraṃ nṛsiṃhacarmāvṛtasarvagātram / samudgirantaṃ praṇavaṃ bṛhantaṃ sahastrasūryapratimaṃ dadarśa
53 ॥ प्रभुं पुराणं पुरुषं पुरस्तात् सनातनं योगिनमीशितारम् । अणोरणीयांसमनन्तशक्तिं प्राणेश्वरं शंभुमसौ ददर्श
53 // prabhuṃ purāṇaṃ puruṣaṃ purastāt sanātanaṃ yoginamīśitāram / aṇoraṇīyāṃsamanantaśaktiṃ prāṇeśvaraṃ śaṃbhumasau dadarśa
54 ॥ न यस्य देवा न पितामहो ऽपि नेन्द्रो न चाग्निर्वरुणो न मृत्युः । प्रभावमद्यापि वदन्ति रुद्रं तमादिदेवं पुरतो ददर्श
54 // na yasya devā na pitāmaho 'pi nendro na cāgnirvaruṇo na mṛtyuḥ / prabhāvamadyāpi vadanti rudraṃ tamādidevaṃ purato dadarśa
55 ॥ तदान्वपश्यद् गिरिशस्य वामे स्वात्मानमव्यक्तमनन्तरूपम् । स्तुवन्तमीशं बहुभिर्वचोभिः शङ्खासिचक्रार्पितहस्तमाद्यम्
55 // tadānvapaśyad giriśasya vāme svātmānamavyaktamanantarūpam / stuvantamīśaṃ bahubhirvacobhiḥ śaṅkhāsicakrārpitahastamādyam
56 ॥ कृताञ्जलिं दक्षिणतः सुरेशं हंसाधिरूढं पुरुषं ददर्श । स्तुवानमीशस्य परं प्रभावं पितामहं लोकगुरुं दिवस्थम्
56 // kṛtāñjaliṃ dakṣiṇataḥ sureśaṃ haṃsādhirūḍhaṃ puruṣaṃ dadarśa / stuvānamīśasya paraṃ prabhāvaṃ pitāmahaṃ lokaguruṃ divastham
57 ॥ गणेश्वरानर्कसहस्त्रकल्पान् नन्दीश्वरादीनमितप्रभावान् । त्रिलोकभर्तुः पुरतो ऽन्वपश्यत् कुमारमग्निपतिमं सशाखम्
57 // gaṇeśvarānarkasahastrakalpān nandīśvarādīnamitaprabhāvān / trilokabhartuḥ purato 'nvapaśyat kumāramagnipatimaṃ saśākham
58 ॥ मरीचिमत्रिं पुलहं पुलस्त्यं प्रचेतसं दक्षमथापि कण्वम् । पराशरं तत्परतो वसिष्ठं स्वायंभुवं चापि मनुं ददर्श
58 // marīcimatriṃ pulahaṃ pulastyaṃ pracetasaṃ dakṣamathāpi kaṇvam / parāśaraṃ tatparato vasiṣṭhaṃ svāyaṃbhuvaṃ cāpi manuṃ dadarśa
59 ॥ तुष्टाव मन्त्रैरमरप्रधानं बद्धाञ्जलिर्विष्णुरुदारबुद्धिः । प्रणम्य देव्या गिरिशं सभक्त्या स्वात्मन्यथात्मानमसौ विचिन्त्य
59 // tuṣṭāva mantrairamarapradhānaṃ baddhāñjalirviṣṇurudārabuddhiḥ / praṇamya devyā giriśaṃ sabhaktyā svātmanyathātmānamasau vicintya
60 ॥ श्रीकृष्ण उवाच नमो ऽस्तु ते शाश्वत सर्वयोने ब्रह्माधिपं त्वामृषयो वदन्ति । तपश्च सत्त्वं च रजस्तमश्च त्वामेव सर्व प्रवदन्ति सन्तः
60 // śrīkṛṣṇa uvāca namo 'stu te śāśvata sarvayone brahmādhipaṃ tvāmṛṣayo vadanti / tapaśca sattvaṃ ca rajastamaśca tvāmeva sarva pravadanti santaḥ
61 ॥ त्वं ब्रह्मा हरिरथ विश्वयोनिरग्निः संहर्ता दिनकरमण्डलाधिवासः । प्राणस्त्वं हुतवहवासवादिभेद- सत्वामेकं शरणमुपैमि देवमीशम्
61 // tvaṃ brahmā hariratha viśvayoniragniḥ saṃhartā dinakaramaṇḍalādhivāsaḥ / prāṇastvaṃ hutavahavāsavādibheda- satvāmekaṃ śaraṇamupaimi devamīśam
62 ॥ सांख्यास्त्वां विगुणमथाहुरेकरूपं योगास्त्वां सततमुपासते हृदिस्थम् । वेदास्त्वामभिदधतीह रुद्रमग्निं त्वामेकं शरणमुपैमि देवमीशम्
62 // sāṃkhyāstvāṃ viguṇamathāhurekarūpaṃ yogāstvāṃ satatamupāsate hṛdistham / vedāstvāmabhidadhatīha rudramagniṃ tvāmekaṃ śaraṇamupaimi devamīśam
63 ॥ त्वात्पादे कुसुममथापि पत्रमेकं दत्त्वासौ भवति विमुक्तविश्वबन्धः । सर्वाघं प्रणुदति सिद्धयोगिजुष्टं स्मृत्वा ते पदयुगलं भवत्प्रसादात्
63 // tvātpāde kusumamathāpi patramekaṃ dattvāsau bhavati vimuktaviśvabandhaḥ / sarvāghaṃ praṇudati siddhayogijuṣṭaṃ smṛtvā te padayugalaṃ bhavatprasādāt
64 ॥ यस्याशेषविभागहीनममलं हृद्यन्तरावस्थितं तत्त्वं ज्योतिरनन्तमेकमचलं सत्यं परं सर्वगम् । स्थानं प्राहुरनादिमध्यनिधनं यस्मादिदं जायते नित्यं त्वामहमुपैमि सत्यविभवंविश्वेश्वरन्तंशिवम्
64 // yasyāśeṣavibhāgahīnamamalaṃ hṛdyantarāvasthitaṃ tattvaṃ jyotiranantamekamacalaṃ satyaṃ paraṃ sarvagam / sthānaṃ prāhuranādimadhyanidhanaṃ yasmādidaṃ jāyate nityaṃ tvāmahamupaimi satyavibhavaṃviśveśvarantaṃśivam
65 ॥ ओं नमो नीलकण्ठाय त्रिनेत्राय च रंहसे । महादेवाय ते नित्यमीशानाय नमो नमः
65 // oṃ namo nīlakaṇṭhāya trinetrāya ca raṃhase / mahādevāya te nityamīśānāya namo namaḥ
66 ॥ नमः पिनाकिने तुभ्यं नमो मुण्डाय दण्डिने । नमस्ते वज्रहस्ताय दिग्वस्त्राय कपर्दिने
66 // namaḥ pinākine tubhyaṃ namo muṇḍāya daṇḍine / namaste vajrahastāya digvastrāya kapardine
67 ॥ नमो भैरवनादाय कालरूपाय दंष्ट्रिणे । नागयज्ञोपवीताय नमस्ते वह्निरेतसे
67 // namo bhairavanādāya kālarūpāya daṃṣṭriṇe / nāgayajñopavītāya namaste vahniretase
68 ॥ नमो ऽस्तु ते गिरीशाय स्वाहाकाराय ते नमः । नमो मुक्ताट्टहासाय भीमाय च नमो नमः
68 // namo 'stu te girīśāya svāhākārāya te namaḥ / namo muktāṭṭahāsāya bhīmāya ca namo namaḥ
69 ॥ नमस्ते कामनाशाय नमः कालप्रमाथिने । नमो भैरववेषाय हराय च निषङ्गिणे
69 // namaste kāmanāśāya namaḥ kālapramāthine / namo bhairavaveṣāya harāya ca niṣaṅgiṇe
70 ॥ नमो ऽस्तु ते त्र्यम्बकाय नमस्ते कृत्तिवाससे । नमो ऽम्बिकाधिपतये पशूनां पतये नमः
70 // namo 'stu te tryambakāya namaste kṛttivāsase / namo 'mbikādhipataye paśūnāṃ pataye namaḥ
71 ॥ नमस्ते व्योमरूपाय व्योमाधिपतये नमः । नरनारीशरीराय सांख्ययोगप्रवर्तिने
71 // namaste vyomarūpāya vyomādhipataye namaḥ / naranārīśarīrāya sāṃkhyayogapravartine
72 ॥ नमो दैवतनाथाय देवानुगतलिङ्गिने । कुमारगुरवे तुभ्यं देवदेवाय ते नमः
72 // namo daivatanāthāya devānugataliṅgine / kumāragurave tubhyaṃ devadevāya te namaḥ
73 ॥ तमो यज्ञाधिपतये नमस्ते ब्रह्मचारिणे । मृगव्याधाय महते ब्रह्माधिपतये नमः
73 // tamo yajñādhipataye namaste brahmacāriṇe / mṛgavyādhāya mahate brahmādhipataye namaḥ
74 ॥ नमो हंसाय विश्वाय मोहनाय नमो नमः । योगिने योगगम्याय योगमायाय ते नमः
74 // namo haṃsāya viśvāya mohanāya namo namaḥ / yogine yogagamyāya yogamāyāya te namaḥ
75 ॥ नमस्ते प्राणपालाय घण्टानादप्रियाय च । कपालिने नमस्तुभ्यं ज्योतिषां पतये नमः
75 // namaste prāṇapālāya ghaṇṭānādapriyāya ca / kapāline namastubhyaṃ jyotiṣāṃ pataye namaḥ
76 ॥ नमो नमो नमस्तुभ्यं भूय एव नमो नमः । मह्यं सर्वात्मना कामान् प्रयच्छ परमेश्वर
76 // namo namo namastubhyaṃ bhūya eva namo namaḥ / mahyaṃ sarvātmanā kāmān prayaccha parameśvara
77 ॥ एवं हि भक्त्या देवेशमभिष्टूय स माधवः । पपात पादयोर्विप्रा देवदेव्योः स दण्डवत्
77 // evaṃ hi bhaktyā deveśamabhiṣṭūya sa mādhavaḥ / papāta pādayorviprā devadevyoḥ sa daṇḍavat
78 ॥ उत्थाप्य भगवान् सोमः कृष्णं केशिनिषूदनम् । बभाषे मधुरं वाक्यं मेघगम्भीरनिः स्वनः
78 // utthāpya bhagavān somaḥ kṛṣṇaṃ keśiniṣūdanam / babhāṣe madhuraṃ vākyaṃ meghagambhīraniḥ svanaḥ
79 ॥ किमर्थं पुण्डरीकाक्ष तपस्तप्तं त्वयाव्यय । त्वमेव दाता सर्वेषां कामानां कामिनामिह
79 // kimarthaṃ puṇḍarīkākṣa tapastaptaṃ tvayāvyaya / tvameva dātā sarveṣāṃ kāmānāṃ kāmināmiha
80 ॥ त्वं हि सा परमा मूर्तिर्मम नारायणाह्वया । नानवाप्तं त्वया तात विद्यते पुरुषोत्तम
80 // tvaṃ hi sā paramā mūrtirmama nārāyaṇāhvayā / nānavāptaṃ tvayā tāta vidyate puruṣottama
81 ॥ वेत्थ नारायणानन्तमात्मानं परमेश्वरम् । महादेवं महायोगं स्वेन योगेन केशव
81 // vettha nārāyaṇānantamātmānaṃ parameśvaram / mahādevaṃ mahāyogaṃ svena yogena keśava
82 ॥ श्रुत्वा तद्वचनं कृष्णः प्रहसन् वै वृषध्वजम् । उवाच वीक्ष्य विश्वेशं देवीं च हिमशैलजाम्
82 // śrutvā tadvacanaṃ kṛṣṇaḥ prahasan vai vṛṣadhvajam / uvāca vīkṣya viśveśaṃ devīṃ ca himaśailajām
83 ॥ ज्ञातं हि भवता सर्वं स्वेन योगेन शङ्कर । इच्छाम्यात्मसमं पुत्रं त्वद्भक्तं देहि शङ्कर
83 // jñātaṃ hi bhavatā sarvaṃ svena yogena śaṅkara / icchāmyātmasamaṃ putraṃ tvadbhaktaṃ dehi śaṅkara
84 ॥ तथास्त्वित्याह विश्वात्मा प्रहृष्टमनसा हरः । देवीमालोक्य गिरिजां केशवं परिषस्वजे
84 // tathāstvityāha viśvātmā prahṛṣṭamanasā haraḥ / devīmālokya girijāṃ keśavaṃ pariṣasvaje
85 ॥ ततः सा जगतां माता शङ्करार्धशरीरिणी । व्याजहार हृषीकेशं देवी हिमगिरीन्द्रजा
85 // tataḥ sā jagatāṃ mātā śaṅkarārdhaśarīriṇī / vyājahāra hṛṣīkeśaṃ devī himagirīndrajā
86 ॥ वत्स जाने तवानन्तां निश्चलां सर्वदाच्युत । अनन्यामीश्वरे भक्तिमात्मन्यपि च केशव
86 // vatsa jāne tavānantāṃ niścalāṃ sarvadācyuta / ananyāmīśvare bhaktimātmanyapi ca keśava
87 ॥ त्वं हि नारायणः साक्षात् सर्वात्मा पुरुषोत्तमः । प्रार्थितो दैवतैः पूर्वं संजातो दैवकीसुतः
87 // tvaṃ hi nārāyaṇaḥ sākṣāt sarvātmā puruṣottamaḥ / prārthito daivataiḥ pūrvaṃ saṃjāto daivakīsutaḥ
88 ॥ पश्य त्वमात्मनात्मानमात्मीयममलं पदम् । नावयोर्विद्यते भेद एवं पश्यन्ति सूरयः
88 // paśya tvamātmanātmānamātmīyamamalaṃ padam / nāvayorvidyate bheda evaṃ paśyanti sūrayaḥ
89 ॥ इमानिमान् वरानिष्टान् मत्तो गृह्णीष्व केशव । सर्वज्ञत्वं तथैश्वर्यं ज्ञानं तत् पारमेश्वरम् । ईश्वरे निश्चलां भक्तिमात्मन्यपि परं बलम्
89 // imānimān varāniṣṭān matto gṛhṇīṣva keśava / sarvajñatvaṃ tathaiśvaryaṃ jñānaṃ tat pārameśvaram / īśvare niścalāṃ bhaktimātmanyapi paraṃ balam
90 ॥ एवमुक्तस्तया कृष्णो महादेव्या जनार्दनः । आशिषं शिरसाहृङ्णाद् देवो ऽप्याह महेश्वरः
90 // evamuktastayā kṛṣṇo mahādevyā janārdanaḥ / āśiṣaṃ śirasāhṛṅṇād devo 'pyāha maheśvaraḥ
91 ॥ प्रगृह्य कृष्णं भगवानथेशः करेण देव्या सह देवदेवः । संपूज्यमानो मुनिभिः सुरेशै- र् जगाम कैलासगिरिं गिरीशः
91 // pragṛhya kṛṣṇaṃ bhagavānatheśaḥ kareṇa devyā saha devadevaḥ / saṃpūjyamāno munibhiḥ sureśai- r jagāma kailāsagiriṃ girīśaḥ