92 ॥ इति श्रीकूर्मपूराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे चतुर्विशो ऽध्यायः सूत उवाच प्रविश्य मेरुशिखरं कैलासं कनकप्रभम् । रराम भगवान् सोमः केशवेन महेश्वरः
92 // iti śrīkūrmapūrāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge caturviśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca praviśya meruśikharaṃ kailāsaṃ kanakaprabham / rarāma bhagavān somaḥ keśavena maheśvaraḥ
1 ॥ अपश्यंस्तं महात्मानं कैलासगिरिवासिनः । पूजयाञ्चक्रिरे कृष्णं देवदेवमथाच्युतम्
1 // apaśyaṃstaṃ mahātmānaṃ kailāsagirivāsinaḥ / pūjayāñcakrire kṛṣṇaṃ devadevamathācyutam
2 ॥ चतुर्बाहुमुदाराङ्गं कालमेघसमप्रभम् । किरीटिनं शार्ङ्गपाणि श्रीवत्साङ्कितवक्षसम्
2 // caturbāhumudārāṅgaṃ kālameghasamaprabham / kirīṭinaṃ śārṅgapāṇi śrīvatsāṅkitavakṣasam
3 ॥ दीर्घबाहुं विशालाक्षं पीतवाससमच्युतम् । दधानमुरसा मालां वैजयन्तीमनुत्तमाम्
3 // dīrghabāhuṃ viśālākṣaṃ pītavāsasamacyutam / dadhānamurasā mālāṃ vaijayantīmanuttamām
4 ॥ भ्राजमानं श्रिया दिव्यं युवानमतिकोमलम् । पद्माङ्घ्रिनयनं चारु सुस्मितं सुगतिप्रदम्
4 // bhrājamānaṃ śriyā divyaṃ yuvānamatikomalam / padmāṅghrinayanaṃ cāru susmitaṃ sugatipradam
5 ॥ कदाचित् तत्र लीलार्थं देवकीनन्दवर्धनः । भ्राजमानः श्रीया कृष्णश्चचार गिरिकन्दरे
5 // kadācit tatra līlārthaṃ devakīnandavardhanaḥ / bhrājamānaḥ śrīyā kṛṣṇaścacāra girikandare
6 ॥ गन्धर्वाप्सरसां मुख्या नागकन्याश्च कृत्स्नशः । सिद्धा यक्षाश्च गन्धर्वास्तत्र तत्र जगन्मयम्
6 // gandharvāpsarasāṃ mukhyā nāgakanyāśca kṛtsnaśaḥ / siddhā yakṣāśca gandharvāstatra tatra jaganmayam
7 ॥ दृष्ट्वाश्चर्यं परं गत्वा हर्षादुत्फुल्लोचनाः । मुमुचुः पुष्पवर्षाणि तस्य मूर्ध्नि महात्मनः
7 // dṛṣṭvāścaryaṃ paraṃ gatvā harṣādutphullocanāḥ / mumucuḥ puṣpavarṣāṇi tasya mūrdhni mahātmanaḥ
8 ॥ गन्धर्वकन्यका दिव्यास्तद्वदप्सरसां वराः । दृष्ट्वा चकमिरे कृष्णं स्त्रस्तवस्त्रविभूषणाः
8 // gandharvakanyakā divyāstadvadapsarasāṃ varāḥ / dṛṣṭvā cakamire kṛṣṇaṃ strastavastravibhūṣaṇāḥ
9 ॥ काश्चिद् गायन्ति विविधां गीतिं गीतविशारदाः । संप्रेक्ष्य देवकीसूनुं सुन्दर्यः काममोहिताः
9 // kāścid gāyanti vividhāṃ gītiṃ gītaviśāradāḥ / saṃprekṣya devakīsūnuṃ sundaryaḥ kāmamohitāḥ
10 ॥ काश्चिद्विलासबहुला नृत्यन्ति स्म तदग्रतः । संप्रेक्ष्य संस्थिताः काश्चित् पपुस्तद्वदनामृतम्
10 // kāścidvilāsabahulā nṛtyanti sma tadagrataḥ / saṃprekṣya saṃsthitāḥ kāścit papustadvadanāmṛtam
11 ॥ काश्चिद् भूषणवर्याणि स्वाङ्गादादाय सादरम् । भूषयाञ्चक्रिरे कृष्णं कामिन्यो लोकभूषणम्
11 // kāścid bhūṣaṇavaryāṇi svāṅgādādāya sādaram / bhūṣayāñcakrire kṛṣṇaṃ kāminyo lokabhūṣaṇam
12 ॥ काश्चिद् भूषणवर्याणि समादाय तदङ्गतः । स्वात्मानं बूषयामासुः स्वात्मगैरपि माधवम्
12 // kāścid bhūṣaṇavaryāṇi samādāya tadaṅgataḥ / svātmānaṃ būṣayāmāsuḥ svātmagairapi mādhavam
13 ॥ काश्चिदागत्य कृष्णस्य समीपं काममोहिताः । चुचुम्बुर्वदनाम्भोजं हरेर्मुग्धमृगेक्षणाः
13 // kāścidāgatya kṛṣṇasya samīpaṃ kāmamohitāḥ / cucumburvadanāmbhojaṃ harermugdhamṛgekṣaṇāḥ
14 ॥ प्रगृह्य काश्चिद् गोविन्दं करेण भवनं स्वकम् । प्रापयामासुर्लोकादिं मायया तस्य मोहिताः
14 // pragṛhya kāścid govindaṃ kareṇa bhavanaṃ svakam / prāpayāmāsurlokādiṃ māyayā tasya mohitāḥ
15 ॥ तासां स भगवान् कृष्णः कामान् कमललोचनः । बहूनि कृत्वा रूपाणि पूरयामास लीलया
15 // tāsāṃ sa bhagavān kṛṣṇaḥ kāmān kamalalocanaḥ / bahūni kṛtvā rūpāṇi pūrayāmāsa līlayā
16 ॥ एवं वै सुचिरं कालं देवदेवपुरे हरिः । रेमे नारायणः श्रीमान् मायया मोहयञ्जगत्
16 // evaṃ vai suciraṃ kālaṃ devadevapure hariḥ / reme nārāyaṇaḥ śrīmān māyayā mohayañjagat
17 ॥ गते बहुतिथे काले द्वारवत्यां निवासिनः । बभूवुर्विह्वला भीता गोविन्दविरहे जनाः
17 // gate bahutithe kāle dvāravatyāṃ nivāsinaḥ / babhūvurvihvalā bhītā govindavirahe janāḥ
18 ॥ ततः सुपर्णो बलवान् पूर्वमेव विसजितः । कृष्णेन मार्गमाणस्तं हिमवन्तं ययौ गिरिम्
18 // tataḥ suparṇo balavān pūrvameva visajitaḥ / kṛṣṇena mārgamāṇastaṃ himavantaṃ yayau girim
19 ॥ अदृष्ट्वा तत्र गोविन्दं प्रणम्य शिरसा मुनिम् । आजगामोपमन्युं तं पुरीं द्वारवतीं पुनः
19 // adṛṣṭvā tatra govindaṃ praṇamya śirasā munim / ājagāmopamanyuṃ taṃ purīṃ dvāravatīṃ punaḥ
20 ॥ तदन्तरे महादैत्या राक्षसाश्चातिभीषणाः । आजग्मुर्द्वारकां शुभ्रां भीषयन्तः सहस्त्रशः
20 // tadantare mahādaityā rākṣasāścātibhīṣaṇāḥ / ājagmurdvārakāṃ śubhrāṃ bhīṣayantaḥ sahastraśaḥ
21 ॥ स तान् सुपर्णो बलवान् कृष्णतुल्यपराक्रमः । हत्वा युद्धेन महता रक्षति स्म पुरीं शुभाम्
21 // sa tān suparṇo balavān kṛṣṇatulyaparākramaḥ / hatvā yuddhena mahatā rakṣati sma purīṃ śubhām
22 ॥ एतस्मिन्नेव काले तु नारदो भगवानृषिः । दृष्ट्वा कैलासशिखरे कृष्णं द्वारवतीं गतः
22 // etasminneva kāle tu nārado bhagavānṛṣiḥ / dṛṣṭvā kailāsaśikhare kṛṣṇaṃ dvāravatīṃ gataḥ
23 ॥ तं दृष्ट्वा नारदमृषिं सर्वे तत्र निवासिनः । प्रोचुर्नारायणो नाथः कुत्रास्ते भगवान् हरिः
23 // taṃ dṛṣṭvā nāradamṛṣiṃ sarve tatra nivāsinaḥ / procurnārāyaṇo nāthaḥ kutrāste bhagavān hariḥ
24 ॥ स तानुवाच भगवान् कैलसशिखरे हरिः । रमते ऽद्य महायोगीं तं दृष्ट्वाहमिहागतः
24 // sa tānuvāca bhagavān kailasaśikhare hariḥ / ramate 'dya mahāyogīṃ taṃ dṛṣṭvāhamihāgataḥ
25 ॥ तस्योपश्रुत्य वचनं सुपर्णः पततां वरः । जगामाकाशगो विप्राः कैलासं गिरिमुत्तमम्
25 // tasyopaśrutya vacanaṃ suparṇaḥ patatāṃ varaḥ / jagāmākāśago viprāḥ kailāsaṃ girimuttamam
26 ॥ ददर्श देवकीसूनुं भवने रत्नमण्डिते । वरासनस्थं गोविन्दं देवदेवान्तिके हरिम्
26 // dadarśa devakīsūnuṃ bhavane ratnamaṇḍite / varāsanasthaṃ govindaṃ devadevāntike harim
27 ॥ उपास्यमानममरैर्दिव्यस्त्रीभिः समन्ततः । महादेवगणैः सिद्धैर्योगिभिः परिवारितम्
27 // upāsyamānamamarairdivyastrībhiḥ samantataḥ / mahādevagaṇaiḥ siddhairyogibhiḥ parivāritam
28 ॥ प्रणम्य दण्डवद् भूमौ सुपर्णः शङ्करं शिवम् । निवेदयामास हरेः प्रवृत्तिं द्वारके पुरे
28 // praṇamya daṇḍavad bhūmau suparṇaḥ śaṅkaraṃ śivam / nivedayāmāsa hareḥ pravṛttiṃ dvārake pure
29 ॥ ततः प्रणम्य शिरसा शङ्करं नीललोहितम् । आजगाम पुरीं कृष्णः सो ऽनुज्ञातो हरेण तु
29 // tataḥ praṇamya śirasā śaṅkaraṃ nīlalohitam / ājagāma purīṃ kṛṣṇaḥ so 'nujñāto hareṇa tu
30 ॥ आरुह्य कश्यपसुतं स्त्रीगणैरभिपूजितः । वचोभिरमृतास्वादैर्मानितो मधुसूदनः
30 // āruhya kaśyapasutaṃ strīgaṇairabhipūjitaḥ / vacobhiramṛtāsvādairmānito madhusūdanaḥ
31 ॥ वीक्ष्य यान्तममित्रघ्नं गन्धर्वाप्सरसां वराः । अन्वगच्छन् महोयोगं शङ्खचक्रगदाधरम्
31 // vīkṣya yāntamamitraghnaṃ gandharvāpsarasāṃ varāḥ / anvagacchan mahoyogaṃ śaṅkhacakragadādharam
32 ॥ विसर्जयित्वा विश्वात्मा सर्वा एवाङ्गना हरिः । ययौ स तूर्णं गोविन्दो दिव्यां द्वारवतीं पुरीम्
32 // visarjayitvā viśvātmā sarvā evāṅganā hariḥ / yayau sa tūrṇaṃ govindo divyāṃ dvāravatīṃ purīm
33 ॥ गते मुररिपौ नैव कामिन्यो मुनिपुङ्गवाः । निशेव चन्द्ररहिता विना तेन चकाशिरे
33 // gate muraripau naiva kāminyo munipuṅgavāḥ / niśeva candrarahitā vinā tena cakāśire
34 ॥ श्रुत्वा पौरजनास्तूर्णं कृष्णागमनमुत्तमम् । मण्डयाञ्चक्रिरे दिव्यां पुरीं द्वारवतीं शुभाम्
34 // śrutvā paurajanāstūrṇaṃ kṛṣṇāgamanamuttamam / maṇḍayāñcakrire divyāṃ purīṃ dvāravatīṃ śubhām
35 ॥ पताकाभिर्विशालाभिर्ध्वजै रत्नपरिष्कृतैः । लाजादिभिः पुरीं रम्यां भूषयाञ्चक्रिरे तदा
35 // patākābhirviśālābhirdhvajai ratnapariṣkṛtaiḥ / lājādibhiḥ purīṃ ramyāṃ bhūṣayāñcakrire tadā
36 ॥ अवादयन्त विविधान् वादित्रान् मधुरस्वनान् । शङ्खान् सहस्त्रशो दध्मुर्वोणावादान् वितेनिरे
36 // avādayanta vividhān vāditrān madhurasvanān / śaṅkhān sahastraśo dadhmurvoṇāvādān vitenire
37 ॥ प्रविष्टमात्रे गोविन्दे पुरीं द्वारवतीं शुभाम् । अगायन् मधुरं गानं स्त्रियो यौवनशालिनः
37 // praviṣṭamātre govinde purīṃ dvāravatīṃ śubhām / agāyan madhuraṃ gānaṃ striyo yauvanaśālinaḥ
38 ॥ दृष्ट्वा ननृतुरीशानं स्थिताः प्रासादमूर्धसु । मुमुचुः पुष्पवर्षाणि वसुदेवसुतोपरि
38 // dṛṣṭvā nanṛturīśānaṃ sthitāḥ prāsādamūrdhasu / mumucuḥ puṣpavarṣāṇi vasudevasutopari
39 ॥ प्रविश्य भवनं कृष्ण आशीर्वादाभिवर्धितः । वरासने महायोगी भाति देवीभिरन्वितः
39 // praviśya bhavanaṃ kṛṣṇa āśīrvādābhivardhitaḥ / varāsane mahāyogī bhāti devībhiranvitaḥ
40 ॥ सुरम्ये मण्डपे शुभ्रे शङ्खाद्यैः परिवारितः । आत्मजैरभितो मुख्यैः स्त्रीसहस्त्रैश्च संवृतः
40 // suramye maṇḍape śubhre śaṅkhādyaiḥ parivāritaḥ / ātmajairabhito mukhyaiḥ strīsahastraiśca saṃvṛtaḥ
41 ॥ तत्रासनवरे रम्ये जाम्बवत्या सहाच्युतः । भ्राजते मालया देवो यथा देव्या समन्वितः
41 // tatrāsanavare ramye jāmbavatyā sahācyutaḥ / bhrājate mālayā devo yathā devyā samanvitaḥ
42 ॥ आजग्मुर्देवगन्धर्वा द्रष्टुं लोकादिमव्ययम् । महर्षयः पूर्वजाता मार्कण्डेयादयो द्विजाः
42 // ājagmurdevagandharvā draṣṭuṃ lokādimavyayam / maharṣayaḥ pūrvajātā mārkaṇḍeyādayo dvijāḥ
43 ॥ ततः स भगवान् कृष्णो मार्कण्डेयं समागतम् । ननामोत्थाय शिरसा स्वासनं च ददौ हरिः
43 // tataḥ sa bhagavān kṛṣṇo mārkaṇḍeyaṃ samāgatam / nanāmotthāya śirasā svāsanaṃ ca dadau hariḥ
44 ॥ संपूज्य तानृषिगणान् प्रणामेन महाभुजः । विसर्जयामास हरिर्दत्त्वा तदभिवाञ्छितान्
44 // saṃpūjya tānṛṣigaṇān praṇāmena mahābhujaḥ / visarjayāmāsa harirdattvā tadabhivāñchitān
45 ॥ तदा मध्याह्नसमये देवदेवः स्वयं हरिः । स्नात्वा शुक्लाम्बरो भानुमुपतिष्ठत् कृताञ्जलिः
45 // tadā madhyāhnasamaye devadevaḥ svayaṃ hariḥ / snātvā śuklāmbaro bhānumupatiṣṭhat kṛtāñjaliḥ
46 ॥ जजाप जाप्यं विधिवत् प्रेक्षमाणो दिवाकरम् । तर्पयामास देवेशो देवेशो देवान् मुनिगणान् पितॄन्
46 // jajāpa jāpyaṃ vidhivat prekṣamāṇo divākaram / tarpayāmāsa deveśo deveśo devān munigaṇān pitṝn
47 ॥ प्रविश्य देवभवनं मार्कण्डेयेन चैव हि । पूजयामास लिङ्गस्थं भूतेशं भूतिभूषणम्
47 // praviśya devabhavanaṃ mārkaṇḍeyena caiva hi / pūjayāmāsa liṅgasthaṃ bhūteśaṃ bhūtibhūṣaṇam
48 ॥ समाप्य नियमं सर्वं नियन्तासौ नृणां स्वयम् । भोजयित्वा मुनिवरं ब्राह्मणानभिपूज्य च
48 // samāpya niyamaṃ sarvaṃ niyantāsau nṛṇāṃ svayam / bhojayitvā munivaraṃ brāhmaṇānabhipūjya ca
49 ॥ कृत्वात्मयोगं विप्रेन्द्रा मार्कण्डेयेन चाच्युतः । कथाः पौराणिकीः पुण्याश्चक्रे पुत्रादिभिर्वृतः
49 // kṛtvātmayogaṃ viprendrā mārkaṇḍeyena cācyutaḥ / kathāḥ paurāṇikīḥ puṇyāścakre putrādibhirvṛtaḥ
50 ॥ अथैतत् सर्वमखिलं दृष्ट्वा कर्म महामुनिः । मार्कण्डेयो हसन् कृष्णं बभाषे मधुरं वचः
50 // athaitat sarvamakhilaṃ dṛṣṭvā karma mahāmuniḥ / mārkaṇḍeyo hasan kṛṣṇaṃ babhāṣe madhuraṃ vacaḥ
51 ॥ मार्कण्डेय उवाच कः समाराध्यते देवो भवता कर्मभिः शुभैः । ब्रूहि त्वं कर्मभिः पूज्यो योगिनां ध्येय एव च
51 // mārkaṇḍeya uvāca kaḥ samārādhyate devo bhavatā karmabhiḥ śubhaiḥ / brūhi tvaṃ karmabhiḥ pūjyo yogināṃ dhyeya eva ca
52 ॥ त्वं हि तत् परमं ब्रह्म निर्वाणममलं पदम् । भारावतरणार्थाय जातो वृष्णिकुले प्रभुः
52 // tvaṃ hi tat paramaṃ brahma nirvāṇamamalaṃ padam / bhārāvataraṇārthāya jāto vṛṣṇikule prabhuḥ
53 ॥ तमब्रवीन्महाबाहुः कृष्णो ब्रह्मविदां वरः । शृण्वतामेव पुत्राणां सर्वेषां प्रहसन्निव
53 // tamabravīnmahābāhuḥ kṛṣṇo brahmavidāṃ varaḥ / śṛṇvatāmeva putrāṇāṃ sarveṣāṃ prahasanniva
54 ॥ श्रीभगवानुवाच भवता कथितं सर्वं तथ्यमेव न संशयः । तथापि देवमीशानं पूजयामि सनातनम्
54 // śrībhagavānuvāca bhavatā kathitaṃ sarvaṃ tathyameva na saṃśayaḥ / tathāpi devamīśānaṃ pūjayāmi sanātanam
55 ॥ न मे विप्रास्ति कर्तव्यं नानवाप्तं कथञ्चन । पूजयामि तथापीशं जानन्नैतत् परं शिवम्
55 // na me viprāsti kartavyaṃ nānavāptaṃ kathañcana / pūjayāmi tathāpīśaṃ jānannaitat paraṃ śivam
56 ॥ न वै पश्यन्ति तं देवं मायया मोहिता जनाः । ततो ऽहं स्वात्मनो मूलं ज्ञापयन् पूजयामि तम्
56 // na vai paśyanti taṃ devaṃ māyayā mohitā janāḥ / tato 'haṃ svātmano mūlaṃ jñāpayan pūjayāmi tam
57 ॥ न च लिङ्गार्चनात् पुण्यं लोकेस्मिन् भीतिनाशनम् । तथा लिङ्गे हितायैषां लोकानां पूजयेच्छिवम्
57 // na ca liṅgārcanāt puṇyaṃ lokesmin bhītināśanam / tathā liṅge hitāyaiṣāṃ lokānāṃ pūjayecchivam
58 ॥ यो ऽहं तल्लिङ्गमित्याहुर्वेदवादविदो जनाः । ततो ऽहमात्ममीशानं पूजयाम्यात्मनैव तु
58 // yo 'haṃ talliṅgamityāhurvedavādavido janāḥ / tato 'hamātmamīśānaṃ pūjayāmyātmanaiva tu
59 ॥ तस्यैव परमा मूर्तिस्तन्मयो ऽहं न संशयः । नावयोर्द्यिते भेदो वेदेष्वेवं विनिश्चयः
59 // tasyaiva paramā mūrtistanmayo 'haṃ na saṃśayaḥ / nāvayordyite bhedo vedeṣvevaṃ viniścayaḥ
60 ॥ एष देवो महादेवः सदा संसारभीरुभिः । ध्येयः पूज्यश्च वन्द्यश्च ज्ञेयो लिङ्गे महेश्वरः
60 // eṣa devo mahādevaḥ sadā saṃsārabhīrubhiḥ / dhyeyaḥ pūjyaśca vandyaśca jñeyo liṅge maheśvaraḥ
61 ॥ मार्कण्डेय उवाच किं तल्लिङ्गं सुरश्रेष्ठ लिङ्गे संपूज्यते च कः । ब्रूहि कृष्ण विशालाक्ष गहनं ह्येतदुत्तमम्
61 // mārkaṇḍeya uvāca kiṃ talliṅgaṃ suraśreṣṭha liṅge saṃpūjyate ca kaḥ / brūhi kṛṣṇa viśālākṣa gahanaṃ hyetaduttamam
62 ॥ अव्यक्तं लिङ्गमित्याहुरानन्दं ज्योतिरक्षरम् । वेदा महेस्वरं देवमाहुर्लिङ्गिनमव्ययम्
62 // avyaktaṃ liṅgamityāhurānandaṃ jyotirakṣaram / vedā mahesvaraṃ devamāhurliṅginamavyayam
63 ॥ पुरा चैकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे । प्रबोधार्थं ब्रह्मणो मे प्रादुर्भूतः स्वयं शिवः
63 // purā caikārṇave ghore naṣṭe sthāvarajaṅgame / prabodhārthaṃ brahmaṇo me prādurbhūtaḥ svayaṃ śivaḥ
64 ॥ तस्मात् कालात् समारभ्य ब्रह्मा चाहं सदैव हि । पूजयावो महादेवं लोकानां हितकाम्यया
64 // tasmāt kālāt samārabhya brahmā cāhaṃ sadaiva hi / pūjayāvo mahādevaṃ lokānāṃ hitakāmyayā
65 ॥ मार्कण्डेय उवाच कथं लिङ्गमभूत् पूर्वमैश्वरं परमं पदम् । प्रबोधार्थं स्वयं कृष्ण वक्तुमर्हसि सांप्रतम्
65 // mārkaṇḍeya uvāca kathaṃ liṅgamabhūt pūrvamaiśvaraṃ paramaṃ padam / prabodhārthaṃ svayaṃ kṛṣṇa vaktumarhasi sāṃpratam
66 ॥ श्रीभगवानुवाच आसोदेकार्णवं घोरमविभागं तमोमयम् । मध्ये चैकार्णवे तस्मिन् शङ्खचक्रगदाधरः
66 // śrībhagavānuvāca āsodekārṇavaṃ ghoramavibhāgaṃ tamomayam / madhye caikārṇave tasmin śaṅkhacakragadādharaḥ
67 ॥ सहस्त्रशीर्षा भूत्वाहं सहस्त्राक्षः सहस्त्रपात् सहस्त्रबाहुर्युक्तात्मा शयितो ऽहं सनातनः
67 // sahastraśīrṣā bhūtvāhaṃ sahastrākṣaḥ sahastrapāt sahastrabāhuryuktātmā śayito 'haṃ sanātanaḥ
68 ॥ एतस्मिन्नन्तरे दूरता पश्यमि ह्यमितप्रभम् । कोटिसूर्यप्रतीकाशं भ्राजमानं श्रियावृतम्
68 // etasminnantare dūratā paśyami hyamitaprabham / koṭisūryapratīkāśaṃ bhrājamānaṃ śriyāvṛtam
69 ॥ चतुर्वरक्त्रं महायोगं पुरुषं काञ्चनप्रभम् । कृष्णाजिरधरं देवमृग्यजुः सामभिः स्तुतम्
69 // caturvaraktraṃ mahāyogaṃ puruṣaṃ kāñcanaprabham / kṛṣṇājiradharaṃ devamṛgyajuḥ sāmabhiḥ stutam
70 ॥ निमेषमात्रेण स मां प्राप्तो योगविदां वरः । व्याजहार स्वयं ब्रह्मा स्मयमानो महाद्युतिः
70 // nimeṣamātreṇa sa māṃ prāpto yogavidāṃ varaḥ / vyājahāra svayaṃ brahmā smayamāno mahādyutiḥ
71 ॥ कस्त्वं कुतो वा किं चेह तिष्ठसे वह मे प्रभो । अहं कर्ता हि लोकानां स्वयंभूः प्रपितामहः
71 // kastvaṃ kuto vā kiṃ ceha tiṣṭhase vaha me prabho / ahaṃ kartā hi lokānāṃ svayaṃbhūḥ prapitāmahaḥ
72 ॥ एवमुक्तस्तदा तेन ब्रह्मणाहमुवाच ह । अहं कर्तास्मि लोकानां संहर्ता च पुनः पुनः
72 // evamuktastadā tena brahmaṇāhamuvāca ha / ahaṃ kartāsmi lokānāṃ saṃhartā ca punaḥ punaḥ
73 ॥ एवं विवादे वितते मायया परमेष्ठिनः । प्रबोधार्थं परं लिङ्गं प्रादुर्भूतं शिवात्मकम्
73 // evaṃ vivāde vitate māyayā parameṣṭhinaḥ / prabodhārthaṃ paraṃ liṅgaṃ prādurbhūtaṃ śivātmakam
74 ॥ कालानलसमप्रख्यं ज्वालामालासमाकुलम् । क्षयवृद्धिविनिर्मुक्तमादिमध्यान्तवर्जितम्
74 // kālānalasamaprakhyaṃ jvālāmālāsamākulam / kṣayavṛddhivinirmuktamādimadhyāntavarjitam
75 ॥ ततो मामाह भगवानधो गच्छ त्वमाशु वै । अन्तमस्य विजानीम ऊर्ध्वं गच्छे ऽहमित्यजः
75 // tato māmāha bhagavānadho gaccha tvamāśu vai / antamasya vijānīma ūrdhvaṃ gacche 'hamityajaḥ
76 ॥ तदाशु समयं कृत्वा गतावूर्ध्वमधश्च द्वौ । पितामहो ऽप्यहं नान्तं ज्ञातवन्तौ समाः शतम्
76 // tadāśu samayaṃ kṛtvā gatāvūrdhvamadhaśca dvau / pitāmaho 'pyahaṃ nāntaṃ jñātavantau samāḥ śatam
77 ॥ ततो विस्मयमापन्नौ भीतौ देवस्य शूलिनः । मायया मोहितौ तस्य ध्यायन्तौ विश्वमीश्वरम्
77 // tato vismayamāpannau bhītau devasya śūlinaḥ / māyayā mohitau tasya dhyāyantau viśvamīśvaram
78 ॥ प्रोच्चारन्तौ महानादमोङ्कारं परमं पदम् । प्रह्वाञ्जलिपुटोपेतौ शंभुं तुष्टुवतुः परम्
78 // proccārantau mahānādamoṅkāraṃ paramaṃ padam / prahvāñjalipuṭopetau śaṃbhuṃ tuṣṭuvatuḥ param
79 ॥ ब्रह्मविष्णू ऊचतुः । अनादिमलसंसाररोगवैद्याय शंभवे । नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये
79 // brahmaviṣṇū ūcatuḥ / anādimalasaṃsārarogavaidyāya śaṃbhave / namaḥ śivāya śāntāya brahmaṇe liṅgamūrtaye
80 ॥ प्रलयार्णवसंस्थाय प्रलयोद्भूतिहेतवे । नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये
80 // pralayārṇavasaṃsthāya pralayodbhūtihetave / namaḥ śivāya śāntāya brahmaṇe liṅgamūrtaye
81 ॥ ज्वालामालावृताङ्गाय ज्वलनस्तम्भरूपिणे । नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये
81 // jvālāmālāvṛtāṅgāya jvalanastambharūpiṇe / namaḥ śivāya śāntāya brahmaṇe liṅgamūrtaye
82 ॥ आदिमध्यान्तहीनाय स्वबावामलदीप्तये । नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये
82 // ādimadhyāntahīnāya svabāvāmaladīptaye / namaḥ śivāya śāntāya brahmaṇe liṅgamūrtaye
83 ॥ महादेवाय महते ज्योतिषे ऽनन्ततेजसे । नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये
83 // mahādevāya mahate jyotiṣe 'nantatejase / namaḥ śivāya śāntāya brahmaṇe liṅgamūrtaye
84 ॥ प्रधानपुरुषेशाय व्योमरूपाय वेधसे । नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये
84 // pradhānapuruṣeśāya vyomarūpāya vedhase / namaḥ śivāya śāntāya brahmaṇe liṅgamūrtaye
85 ॥ निर्विकाराय सत्याय नित्यायामलतेजसे । नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये
85 // nirvikārāya satyāya nityāyāmalatejase / namaḥ śivāya śāntāya brahmaṇe liṅgamūrtaye
86 ॥ वेदान्तसाररूपाय कालरूपाय धीमते । नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये
86 // vedāntasārarūpāya kālarūpāya dhīmate / namaḥ śivāya śāntāya brahmaṇe liṅgamūrtaye
87 ॥ एवं संस्तूयमानस्तु व्यक्तो भूत्वा महेश्वरः । भाति देवो महायोगी सूर्यकोटिसमप्रभः
87 // evaṃ saṃstūyamānastu vyakto bhūtvā maheśvaraḥ / bhāti devo mahāyogī sūryakoṭisamaprabhaḥ
88 ॥ वक्त्रकोटिसहस्त्रेण ग्रसमान इवाम्बरम् । सहस्त्रहस्तचरणः सूर्यसोमाग्निलोचनः
88 // vaktrakoṭisahastreṇa grasamāna ivāmbaram / sahastrahastacaraṇaḥ sūryasomāgnilocanaḥ
89 ॥ पिनाकपाणिर्भगवान् कृत्तिवासास्त्रिशूलभृत् । व्यालयज्ञोपवीतश्च मेघदुन्दुभिनिः स्वनः
89 // pinākapāṇirbhagavān kṛttivāsāstriśūlabhṛt / vyālayajñopavītaśca meghadundubhiniḥ svanaḥ
90 ॥ अथोवाच महादेवः प्रीतो ऽहं सुरसत्तमौ । पश्येतं मां महादेवं भयं सर्वं प्रमुच्यताम्
90 // athovāca mahādevaḥ prīto 'haṃ surasattamau / paśyetaṃ māṃ mahādevaṃ bhayaṃ sarvaṃ pramucyatām
91 ॥ युवां प्रसूतौ गात्रेभ्यो मम पूर्वं सनातनौ । अयं मे दक्षिणे पार्श्वे ब्रह्मा लोकपितामहः । वामपार्श्वे च मे विष्णुः पालको हृदये हरः
91 // yuvāṃ prasūtau gātrebhyo mama pūrvaṃ sanātanau / ayaṃ me dakṣiṇe pārśve brahmā lokapitāmahaḥ / vāmapārśve ca me viṣṇuḥ pālako hṛdaye haraḥ
92 ॥ प्रीतो ऽहं युवयोः सम्यक् वरं दद्मि यथेप्सितम् । एवमुक्त्वाथ मां देवो महादेवः स्वयं शिवः । आलिङ्ग्य देवं ब्रह्माणं प्रसादाभिमुखो ऽभवत्
92 // prīto 'haṃ yuvayoḥ samyak varaṃ dadmi yathepsitam / evamuktvātha māṃ devo mahādevaḥ svayaṃ śivaḥ / āliṅgya devaṃ brahmāṇaṃ prasādābhimukho 'bhavat
93 ॥ ततः प्रहृष्टमनसौ प्रणिपत्य महेश्वरम् । ऊचतुः प्रेक्ष्य तद्वक्त्रं नारायणपितामहौ
93 // tataḥ prahṛṣṭamanasau praṇipatya maheśvaram / ūcatuḥ prekṣya tadvaktraṃ nārāyaṇapitāmahau
94 ॥ यदि प्रीतिः समुत्पन्ना यदि देयो वरश्च नौ । भक्तिर्भवतु नौ नित्यं त्वयि देव महेश्वरे
94 // yadi prītiḥ samutpannā yadi deyo varaśca nau / bhaktirbhavatu nau nityaṃ tvayi deva maheśvare
95 ॥ ततः स भगवानीशः प्रहसन् परमेश्वरः । उवाच मां महादेवः प्रीतः प्रीतेन चेतसा
95 // tataḥ sa bhagavānīśaḥ prahasan parameśvaraḥ / uvāca māṃ mahādevaḥ prītaḥ prītena cetasā
96 ॥ देव उवाच प्रलयस्थितिसर्गाणां कर्ता त्वं धरणीपते । वत्स वत्स हरे विश्वं पालयैतच्चराचरम्
96 // deva uvāca pralayasthitisargāṇāṃ kartā tvaṃ dharaṇīpate / vatsa vatsa hare viśvaṃ pālayaitaccarācaram
97 ॥ त्रिधा भिन्नो ऽस्म्यहं विष्णो ब्रह्मविष्णुहराख्यया । सर्गरक्षालयगुणैर्निर्गुणो ऽपि निरञ्जनः
97 // tridhā bhinno 'smyahaṃ viṣṇo brahmaviṣṇuharākhyayā / sargarakṣālayaguṇairnirguṇo 'pi nirañjanaḥ
98 ॥ संमोहं त्यज भो विष्णो पालयैनं पितामहम् । भविष्यत्येष भगवांस्तव पुत्रः सनातनः
98 // saṃmohaṃ tyaja bho viṣṇo pālayainaṃ pitāmaham / bhaviṣyatyeṣa bhagavāṃstava putraḥ sanātanaḥ
99 ॥ अहं च भवतो वक्त्रात् कल्पादौ घोररूपधृक् । शूलपाणिर्भविष्यामि क्रोधजस्तव पुत्रकः
99 // ahaṃ ca bhavato vaktrāt kalpādau ghorarūpadhṛk / śūlapāṇirbhaviṣyāmi krodhajastava putrakaḥ
100 ॥ एवमुक्त्वा महादेवो ब्रह्माणं मुनिसत्तम । अनुगृह्य च मां देवस्तत्रैवान्तरधीयत
100 // evamuktvā mahādevo brahmāṇaṃ munisattama / anugṛhya ca māṃ devastatraivāntaradhīyata
101 ॥ ततः प्रभृति लोकेषु लिङ्गार्चा सुप्रतिष्ठिता । लिङ्ग तल्लयनाद् ब्रह्मन् ब्रह्मणः परमं वपुः
101 // tataḥ prabhṛti lokeṣu liṅgārcā supratiṣṭhitā / liṅga tallayanād brahman brahmaṇaḥ paramaṃ vapuḥ
102 ॥ एतल्लिङ्गस्य माहात्म्यं भाषितं ते मयानघ । एतद् बुध्यन्ति योगज्ञा न देवा न च दानवाः
102 // etalliṅgasya māhātmyaṃ bhāṣitaṃ te mayānagha / etad budhyanti yogajñā na devā na ca dānavāḥ
103 ॥ एतद्धि परमं ज्ञानमव्यक्तं शिवसंज्ञितम् । येन सूक्ष्ममचिन्त्यं तत् पश्यन्ति ज्ञान वक्षुषः
103 // etaddhi paramaṃ jñānamavyaktaṃ śivasaṃjñitam / yena sūkṣmamacintyaṃ tat paśyanti jñāna vakṣuṣaḥ
104 ॥ तस्मै भगवते नित्यं नमस्कारं प्रकुर्महे । महादेवाय रुद्राय देवदेवाय लिङ्गिने
104 // tasmai bhagavate nityaṃ namaskāraṃ prakurmahe / mahādevāya rudrāya devadevāya liṅgine
105 ॥ नमो वेदरहस्याय नीलकण्ठाय वै नमः । विभीषणाय शान्ताय स्थाणवे हेतवे नमः
105 // namo vedarahasyāya nīlakaṇṭhāya vai namaḥ / vibhīṣaṇāya śāntāya sthāṇave hetave namaḥ
106 ॥ ब्रह्मणे वामदेवाय त्रिनेत्राय महीयसे । शङ्कराय महेशाय गिरीशाय शिवाय च
106 // brahmaṇe vāmadevāya trinetrāya mahīyase / śaṅkarāya maheśāya girīśāya śivāya ca
107 ॥ नमः कुरुष्व सततं ध्यायस्व मनसा हरम् । संसारसागरादस्मादचिरादुत्तरिष्यसि
107 // namaḥ kuruṣva satataṃ dhyāyasva manasā haram / saṃsārasāgarādasmādacirāduttariṣyasi
108 ॥ एवं स वासुदेवेन व्याहृतो मुनिपुङ्गवः । जगाम मनसा देवमीशानं विश्वतोमुखम्
108 // evaṃ sa vāsudevena vyāhṛto munipuṅgavaḥ / jagāma manasā devamīśānaṃ viśvatomukham
109 ॥ प्रणम्य शिरसा कृष्णमनुज्ञातो महामुनिः । जगाम चेप्सितं देशं देवदेवस्य शूलिनः
109 // praṇamya śirasā kṛṣṇamanujñāto mahāmuniḥ / jagāma cepsitaṃ deśaṃ devadevasya śūlinaḥ
110 ॥ य इमं श्रावयेन्नित्यं लिङ्गाध्यायमनुत्तमम् । शृणुयाद् वा पठेद् वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते
110 // ya imaṃ śrāvayennityaṃ liṅgādhyāyamanuttamam / śṛṇuyād vā paṭhed vāpi sarvapāpaiḥ pramucyate
111 ॥ श्रुत्वा सकृदपि ह्येतत् तपश्चरणमुत्तमम् । वासुदेवस्य विप्रेन्द्राः पापं मुञ्चिति मानवः
111 // śrutvā sakṛdapi hyetat tapaścaraṇamuttamam / vāsudevasya viprendrāḥ pāpaṃ muñciti mānavaḥ
112 ॥ जपेद् वाहरहर्नित्यं ब्रह्मलोके महीयते । एवमाह महायोगी कृष्णद्वैपायनः प्रभुः
112 // japed vāharaharnityaṃ brahmaloke mahīyate / evamāha mahāyogī kṛṣṇadvaipāyanaḥ prabhuḥ