29 ॥ इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागेत्रिंशो ऽध्यायः सूत उवाच समाभाष्य मुनीन् धीमान् देवदेवस्य शूलिनः । जगाम लिङ्गं तद् द्रष्टुं कपर्देश्वरमव्ययम्
29 // iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāgetriṃśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca samābhāṣya munīn dhīmān devadevasya śūlinaḥ / jagāma liṅgaṃ tad draṣṭuṃ kapardeśvaramavyayam
1 ॥ स्नात्वा तत्र विधानेन तर्पयित्वा पितॄन् द्विजाः । पिशाचमोचने तीर्थे पूजयामास शूलिनम्
1 // snātvā tatra vidhānena tarpayitvā pitṝn dvijāḥ / piśācamocane tīrthe pūjayāmāsa śūlinam
2 ॥ तत्राश्चर्यमपश्यंस्ते मुनयो गुरुणा सह । मेनिरे क्षेत्रमाहात्म्यं प्रणेमुर्गिरिशं हरम्
2 // tatrāścaryamapaśyaṃste munayo guruṇā saha / menire kṣetramāhātmyaṃ praṇemurgiriśaṃ haram
3 ॥ कश्चिदभ्याजगामेदं शार्दूलो घोररूपधृक् । मृगीमेकां भक्षयितुं कपर्देश्वरमुत्तमम्
3 // kaścidabhyājagāmedaṃ śārdūlo ghorarūpadhṛk / mṛgīmekāṃ bhakṣayituṃ kapardeśvaramuttamam
4 ॥ तत्र सा भीतहृदया कृत्वा कृत्वा प्रदक्षिणम् । धावमाना सुसंभ्रान्ता व्याघ्रस्य वशमागता
4 // tatra sā bhītahṛdayā kṛtvā kṛtvā pradakṣiṇam / dhāvamānā susaṃbhrāntā vyāghrasya vaśamāgatā
5 ॥ तां विदार्य नखैस्तीक्ष्णैः शार्दूलः सुमहाबलः । जगाम चान्यं विजनं देशं दृष्ट्वा मुनीश्वरान्
5 // tāṃ vidārya nakhaistīkṣṇaiḥ śārdūlaḥ sumahābalaḥ / jagāma cānyaṃ vijanaṃ deśaṃ dṛṣṭvā munīśvarān
6 ॥ मृतमात्रा च सा बाला कपर्देशाग्रतो मृगी । अदृश्यत महाज्वाला व्योम्नि सूर्यसमप्रभा
6 // mṛtamātrā ca sā bālā kapardeśāgrato mṛgī / adṛśyata mahājvālā vyomni sūryasamaprabhā
7 ॥ त्रिनेत्रा नीलकण्ठा च शशाङ्काङ्कितमूर्धजा । वृषाधिरूढा पुरुषैस्तादृशैरेव संवृता
7 // trinetrā nīlakaṇṭhā ca śaśāṅkāṅkitamūrdhajā / vṛṣādhirūḍhā puruṣaistādṛśaireva saṃvṛtā
8 ॥ पुष्पवृष्टिं विमुञ्चिन्ति खेचरास्तस्य मूर्धनि । गणेश्वरः स्वयं भूत्वा न दृष्टस्तत्क्षणात् ततः
8 // puṣpavṛṣṭiṃ vimuñcinti khecarāstasya mūrdhani / gaṇeśvaraḥ svayaṃ bhūtvā na dṛṣṭastatkṣaṇāt tataḥ
9 ॥ दृष्ट्वैतदाश्चर्यवरं जैमिनिप्रमुखा द्विजाः । कपर्देश्वरमाहात्म्यं पप्रच्छुर्गुरुमच्युतम्
9 // dṛṣṭvaitadāścaryavaraṃ jaiminipramukhā dvijāḥ / kapardeśvaramāhātmyaṃ papracchurgurumacyutam
10 ॥ तेषां प्रोवाच भगवान् देवाग्रे चोपविश्य सः । कपर्देशस्य माहात्म्यं प्रणम्य वृषभध्वजम्
10 // teṣāṃ provāca bhagavān devāgre copaviśya saḥ / kapardeśasya māhātmyaṃ praṇamya vṛṣabhadhvajam
11 ॥ इदं देवस्य तल्लिङ्गं कपर्दोश्वरमुत्तमम् । स्मृत्वैवाशेषपापौघं क्षिप्रमस्य विमुञ्चति
11 // idaṃ devasya talliṅgaṃ kapardośvaramuttamam / smṛtvaivāśeṣapāpaughaṃ kṣipramasya vimuñcati
12 ॥ कामक्रोधादयो दोषा वाराणसीनिवासिनाम् । विघ्नाः सर्वे विनश्यन्ति कपर्देश्वरपूजनात्
12 // kāmakrodhādayo doṣā vārāṇasīnivāsinām / vighnāḥ sarve vinaśyanti kapardeśvarapūjanāt
13 ॥ तस्मात् सदैव द्रष्टव्यं कपर्देश्वरमुत्तमम् । पूजितव्यं प्रयत्नेन स्तोतव्यं वैदिकैः स्तवैः
13 // tasmāt sadaiva draṣṭavyaṃ kapardeśvaramuttamam / pūjitavyaṃ prayatnena stotavyaṃ vaidikaiḥ stavaiḥ
14 ॥ ध्यायतामत्र नियतं योगिनां शान्तचेतसाम् । जायते योगसंसिद्धिः सा षण्मासे न संशयः
14 // dhyāyatāmatra niyataṃ yogināṃ śāntacetasām / jāyate yogasaṃsiddhiḥ sā ṣaṇmāse na saṃśayaḥ
15 ॥ ब्रह्महत्यादयः पापा विनश्यन्त्यस्य पूजनात् । पिशाचमोचने कुण्डे स्नातस्यात्र समीपतः
15 // brahmahatyādayaḥ pāpā vinaśyantyasya pūjanāt / piśācamocane kuṇḍe snātasyātra samīpataḥ
16 ॥ अस्मिन् क्षेत्रे पुरा विप्रास्तपस्वी शंसितव्रतः । शङ्कुकर्ण इति ख्यातः पूजयामास शङ्करम् । जजाप रुद्रमनिशं प्रणवं ब्रह्मरूपिणम्
16 // asmin kṣetre purā viprāstapasvī śaṃsitavrataḥ / śaṅkukarṇa iti khyātaḥ pūjayāmāsa śaṅkaram / jajāpa rudramaniśaṃ praṇavaṃ brahmarūpiṇam
17 ॥ पुष्पधूपादिभिः स्तोत्रैर्नमस्कारैः प्रदक्षिणैः । उवास तत्र योगात्मा कृत्वा दीक्षां तु नैष्ठिकीम
17 // puṣpadhūpādibhiḥ stotrairnamaskāraiḥ pradakṣiṇaiḥ / uvāsa tatra yogātmā kṛtvā dīkṣāṃ tu naiṣṭhikīma
18 ॥ कदाचिदागतं प्रेतं पश्यति स्म क्षुधान्वितम् । अस्थिचर्मपिनद्धाङ्गं निः श्वसन्तं मुहुर्मुहुः
18 // kadācidāgataṃ pretaṃ paśyati sma kṣudhānvitam / asthicarmapinaddhāṅgaṃ niḥ śvasantaṃ muhurmuhuḥ
19 ॥ तं दृष्ट्वा स मुनिश्रेष्ठः कृपया परया युतः । प्रोवाच को भवान् कस्माद् देशाद् देशमिमंश्रितः
19 // taṃ dṛṣṭvā sa muniśreṣṭhaḥ kṛpayā parayā yutaḥ / provāca ko bhavān kasmād deśād deśamimaṃśritaḥ
20 ॥ तस्मै पिशाचः क्षुधया पीड्यमानो ऽब्रवीद् वचः । पूर्वजन्मन्यहं विप्रो धनधान्यसमन्वितः । पुत्रपौत्रादिभिर्युक्तः कुटुम्बभरणोत्सुकः
20 // tasmai piśācaḥ kṣudhayā pīḍyamāno 'bravīd vacaḥ / pūrvajanmanyahaṃ vipro dhanadhānyasamanvitaḥ / putrapautrādibhiryuktaḥ kuṭumbabharaṇotsukaḥ
21 ॥ न पूजिता मया देवा गावो ऽप्यतिथयस्तथा । न कदाचित् कृतं पुण्यमल्पं वा स्वल्पमेव वा
21 // na pūjitā mayā devā gāvo 'pyatithayastathā / na kadācit kṛtaṃ puṇyamalpaṃ vā svalpameva vā
22 ॥ एकदा भगवान् देवो गोवृषेश्वरवाहनः । विश्वेश्वरो वाराणस्यां दृष्टः स्पृष्टे नमस्कृतः
22 // ekadā bhagavān devo govṛṣeśvaravāhanaḥ / viśveśvaro vārāṇasyāṃ dṛṣṭaḥ spṛṣṭe namaskṛtaḥ
23 ॥ तदाचिरेण कालेन पञ्चत्वमहमागतः । न दृष्टं नन्मया घोरं यमस्य वदनं मुने
23 // tadācireṇa kālena pañcatvamahamāgataḥ / na dṛṣṭaṃ nanmayā ghoraṃ yamasya vadanaṃ mune
24 ॥ ईदृशीं योनिमापन्नः पैशाचीं क्षुधयान्वितः । पिपासयाधुनाक्रान्तो न जानामि हिताहितम्
24 // īdṛśīṃ yonimāpannaḥ paiśācīṃ kṣudhayānvitaḥ / pipāsayādhunākrānto na jānāmi hitāhitam
25 ॥ यदि कञ्चित् समुद्धर्तुमुपायं पश्यसि प्रभो । कुरुष्व तं नमस्तुभ्यं त्वामहं शरणं गतः
25 // yadi kañcit samuddhartumupāyaṃ paśyasi prabho / kuruṣva taṃ namastubhyaṃ tvāmahaṃ śaraṇaṃ gataḥ
26 ॥ इत्युक्तः शङ्कुकर्णो ऽथ पिशाचमिदमब्रवीत् । त्वादृशो न हि लोके ऽस्मिन् विद्यते पुण्यकृत्तमः
26 // ityuktaḥ śaṅkukarṇo 'tha piśācamidamabravīt / tvādṛśo na hi loke 'smin vidyate puṇyakṛttamaḥ
27 ॥ यत् त्वया भगवान् पूर्वं दृष्टो विश्वेश्वरः शिवः । संस्पृष्टो वन्दितो भूयः को ऽन्यस्त्वत्सदृशो भुवि
27 // yat tvayā bhagavān pūrvaṃ dṛṣṭo viśveśvaraḥ śivaḥ / saṃspṛṣṭo vandito bhūyaḥ ko 'nyastvatsadṛśo bhuvi
28 ॥ तेन कर्मविपाकेन देशमेतं समागतः । स्नानं कुरुष्व शीघ्रं त्वमस्मिन् कुण्डे समाहितः । येनेमां कुत्सितां योनिं क्षिप्रमेव प्रहास्यसि
28 // tena karmavipākena deśametaṃ samāgataḥ / snānaṃ kuruṣva śīghraṃ tvamasmin kuṇḍe samāhitaḥ / yenemāṃ kutsitāṃ yoniṃ kṣiprameva prahāsyasi
29 ॥ स एवमुक्तो मुनिना पिशाचो दयालुना देववरं त्रिनेत्रम् । स्मृत्वा कपर्देश्वरमीशितारं चक्रे समाधाय मनो ऽवगाहम्
29 // sa evamukto muninā piśāco dayālunā devavaraṃ trinetram / smṛtvā kapardeśvaramīśitāraṃ cakre samādhāya mano 'vagāham
30 ॥ तदावगाढो मुनिसंनिधाने ममार दिव्याभरणोपपन्नः । अदृश्यतार्कप्रतिमे विमाने शशाङ्कचिह्नाङ्कितचारुमौलिः
30 // tadāvagāḍho munisaṃnidhāne mamāra divyābharaṇopapannaḥ / adṛśyatārkapratime vimāne śaśāṅkacihnāṅkitacārumauliḥ
31 ॥ विभाति रुद्रैरभितो दिवस्थैः समावृतो योगिभैरप्रमेयैः । सबालखिल्यादिभिरेष देवो यथोदये भानुरशेषदेवः
31 // vibhāti rudrairabhito divasthaiḥ samāvṛto yogibhairaprameyaiḥ / sabālakhilyādibhireṣa devo yathodaye bhānuraśeṣadevaḥ
32 ॥ स्तुवन्ति सिद्धा दिवि देवसङ्घा नृत्यन्ति दिव्याप्सरसो ऽभिरामाः । मुञ्चन्ति वृष्टिं कुसुमाम्बुमिश्रां गन्धर्वविद्याधरकिंनराद्याः
32 // stuvanti siddhā divi devasaṅghā nṛtyanti divyāpsaraso 'bhirāmāḥ / muñcanti vṛṣṭiṃ kusumāmbumiśrāṃ gandharvavidyādharakiṃnarādyāḥ
33 ॥ संस्तूयमानो ऽथ मुनीन्द्रसङ्घै- रवाप्य बोधं भगवात्प्रसादात् । समाविशन्मण्डलमेतदग्र्यं त्रयीमयं यत्र विभाति रुद्रः
33 // saṃstūyamāno 'tha munīndrasaṅghai- ravāpya bodhaṃ bhagavātprasādāt / samāviśanmaṇḍalametadagryaṃ trayīmayaṃ yatra vibhāti rudraḥ
34 ॥ दृष्ट्वा विमुक्तं स पिशाचभूतं मुनिः प्रहृष्टो मनसा महेशम् । विचिन्त्य रुद्रं कविमेकमग्निं प्रणम्य तुष्टाव कपर्दिनं तम्
34 // dṛṣṭvā vimuktaṃ sa piśācabhūtaṃ muniḥ prahṛṣṭo manasā maheśam / vicintya rudraṃ kavimekamagniṃ praṇamya tuṣṭāva kapardinaṃ tam
35 ॥ शङ्कुकर्ण उवाच कपर्दिनं त्वां परतः परस्ताद् गोप्तारमेकं पुरुषं पुराणम् । व्रजामि योगेश्वरमीशितार- मादित्यमग्निं कपिलाधिरूढम्
35 // śaṅkukarṇa uvāca kapardinaṃ tvāṃ parataḥ parastād goptāramekaṃ puruṣaṃ purāṇam / vrajāmi yogeśvaramīśitāra- mādityamagniṃ kapilādhirūḍham
36 ॥ त्वां ब्रह्मपारं हृदि सन्निविष्टं हिरण्मयं योगिनमादिमन्तम् । व्रजामि रुद्रं शरणं दिवस्थं महामुनिं ब्रह्ममयं पवित्रम्
36 // tvāṃ brahmapāraṃ hṛdi sanniviṣṭaṃ hiraṇmayaṃ yoginamādimantam / vrajāmi rudraṃ śaraṇaṃ divasthaṃ mahāmuniṃ brahmamayaṃ pavitram
37 ॥ सहस्त्रपादाक्षिशिरो ऽभियुक्तं सहस्त्रबाहुं नमसः परस्तात् । त्वां ब्रहामपारं प्रणमामि शंभुं हिरण्यगर्भाधिपतिं त्रिनेत्रम्
37 // sahastrapādākṣiśiro 'bhiyuktaṃ sahastrabāhuṃ namasaḥ parastāt / tvāṃ brahāmapāraṃ praṇamāmi śaṃbhuṃ hiraṇyagarbhādhipatiṃ trinetram
38 ॥ यतः प्रसूतिर्जगतो विनाशो येनावृतं सर्वमिदं शिवेन । तं ब्रह्मपारं भगवन्तमीशं प्रणम्य नित्यं शरणं प्रपद्ये
38 // yataḥ prasūtirjagato vināśo yenāvṛtaṃ sarvamidaṃ śivena / taṃ brahmapāraṃ bhagavantamīśaṃ praṇamya nityaṃ śaraṇaṃ prapadye
39 ॥ अलिङ्गमालोकविहीनरूपं स्वयंप्रभं चित्पतिमेकरुद्रम् । तं ब्रह्मपारं परमेश्वरं त्वां नमस्करिष्ये न यतो ऽन्यदस्ति
39 // aliṅgamālokavihīnarūpaṃ svayaṃprabhaṃ citpatimekarudram / taṃ brahmapāraṃ parameśvaraṃ tvāṃ namaskariṣye na yato 'nyadasti
40 ॥ यं योगिनस्त्यक्तसबीजयोगा लब्ध्वा समाधिं परमार्थभूताः । पश्यन्ति देवं प्रणतो ऽस्मि नित्यं तं ब्रह्मपारं भवतः स्वरूपम्
40 // yaṃ yoginastyaktasabījayogā labdhvā samādhiṃ paramārthabhūtāḥ / paśyanti devaṃ praṇato 'smi nityaṃ taṃ brahmapāraṃ bhavataḥ svarūpam
41 ॥ न यत्र नामादिविशेषकॢप्ति- र् न संदृशे तिष्ठति यत्स्वरूपम् । तं ब्रह्मपारं प्रणतो ऽस्मि नित्यं स्वयंभुवं त्वां शरणं प्रपद्ये
41 // na yatra nāmādiviśeṣakḷpti- r na saṃdṛśe tiṣṭhati yatsvarūpam / taṃ brahmapāraṃ praṇato 'smi nityaṃ svayaṃbhuvaṃ tvāṃ śaraṇaṃ prapadye
42 ॥ यद् वेदवादाभिरता विदेहं सब्रह्मविज्ञानमभेदमेकम् । पश्यन्त्यनेकं भवतः स्वरूपं सब्रह्मपारं प्रणतो ऽस्मि नित्यम्
42 // yad vedavādābhiratā videhaṃ sabrahmavijñānamabhedamekam / paśyantyanekaṃ bhavataḥ svarūpaṃ sabrahmapāraṃ praṇato 'smi nityam
43 ॥ यतः प्रधानं पुरुषः पुराणो विवर्तते यं प्रणमन्ति देवाः । नमामि तं ज्योतिषि संनिविष्टं कालं बृहन्तं भवतः स्वरूपम्
43 // yataḥ pradhānaṃ puruṣaḥ purāṇo vivartate yaṃ praṇamanti devāḥ / namāmi taṃ jyotiṣi saṃniviṣṭaṃ kālaṃ bṛhantaṃ bhavataḥ svarūpam
44 ॥ व्रजामि नित्यं शरणं गुहेशं स्थाणुं प्रपद्ये गिरिशं पुरारिम् । शिवं प्रपद्ये हरमिन्दुमौलिं पिनाकिनं त्वां शरणं व्रजामि
44 // vrajāmi nityaṃ śaraṇaṃ guheśaṃ sthāṇuṃ prapadye giriśaṃ purārim / śivaṃ prapadye haramindumauliṃ pinākinaṃ tvāṃ śaraṇaṃ vrajāmi
45 ॥ स्तुत्वैवं शङ्कुकर्णो ऽसौ भगवन्तं कपर्दिनम् । पपात दण्डवद् भूमौ प्रोच्चरन् प्रणवं परम्
45 // stutvaivaṃ śaṅkukarṇo 'sau bhagavantaṃ kapardinam / papāta daṇḍavad bhūmau proccaran praṇavaṃ param
46 ॥ तत्क्षणात् परमं लिङ्गं प्रादुर्भूतं शिवात्मकम् । ज्ञानमानन्दमद्वैतं कोटिकालाग्निसन्निभम्
46 // tatkṣaṇāt paramaṃ liṅgaṃ prādurbhūtaṃ śivātmakam / jñānamānandamadvaitaṃ koṭikālāgnisannibham
47 ॥ शङ्कुकर्णो ऽथ मुक्तात्मा तदात्मा सर्वगो ऽमलः । निलिल्ये विमले लिङ्गे तद्भुतमिवाभवत्
47 // śaṅkukarṇo 'tha muktātmā tadātmā sarvago 'malaḥ / nililye vimale liṅge tadbhutamivābhavat
48 ॥ एतद् रहस्यमाख्यातं माहात्म्यं वः कपर्दिनः । न कश्चिद् वेत्ति तमसा विद्वानप्यत्र मुह्यति
48 // etad rahasyamākhyātaṃ māhātmyaṃ vaḥ kapardinaḥ / na kaścid vetti tamasā vidvānapyatra muhyati
49 ॥ य इमां शृणुयान्नित्यं कथां पापप्रणाशिनीम् । भक्तः पापविशुद्धात्मा रुद्रसामीप्यमाप्नुयात्
49 // ya imāṃ śṛṇuyānnityaṃ kathāṃ pāpapraṇāśinīm / bhaktaḥ pāpaviśuddhātmā rudrasāmīpyamāpnuyāt
50 ॥ पठेच्च सततं शुद्धो ब्रह्मपारं महास्तवम् । प्रातर्मध्याह्नसमये स योगं प्राप्नुयात् परम्
50 // paṭhecca satataṃ śuddho brahmapāraṃ mahāstavam / prātarmadhyāhnasamaye sa yogaṃ prāpnuyāt param
51 ॥ इहैव नित्यं वत्स्यामो देवदेवं कपर्दिनम् । द्रक्ष्यामः सततं देवं पूजयामो ऽथ शूलिनम्
51 // ihaiva nityaṃ vatsyāmo devadevaṃ kapardinam / drakṣyāmaḥ satataṃ devaṃ pūjayāmo 'tha śūlinam
52 ॥ इत्युक्त्वा भगवान् व्यासः शिष्यैः सह महामुनिः । उवास तत्र युक्तात्मा पूजयन् वै कपर्दिनम्
52 // ityuktvā bhagavān vyāsaḥ śiṣyaiḥ saha mahāmuniḥ / uvāsa tatra yuktātmā pūjayan vai kapardinam