32 ॥ इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे द्वात्रिंशो ऽध्यायः सूत उवाच ततः सर्वाणि गुह्यानि तीर्थान्यायतनानि च । जगाम भगवान् व्यासो जैमिनिप्रमुखैर्वृतः
32 // iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge dvātriṃśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca tataḥ sarvāṇi guhyāni tīrthānyāyatanāni ca / jagāma bhagavān vyāso jaiminipramukhairvṛtaḥ
1 ॥ प्रयागं परमं तीर्थं प्रयागादधिकं शुभम् । विश्वरूपं तथा तीर्थं तालतीर्थमनुत्तमम्
1 // prayāgaṃ paramaṃ tīrthaṃ prayāgādadhikaṃ śubham / viśvarūpaṃ tathā tīrthaṃ tālatīrthamanuttamam
2 ॥ आकाशाख्यं महातीर्थं तीर्थं चैवार्षभं परम् । स्वर्नोलं च महातीर्थं गौरीतीर्थमनुत्तमम्
2 // ākāśākhyaṃ mahātīrthaṃ tīrthaṃ caivārṣabhaṃ param / svarnolaṃ ca mahātīrthaṃ gaurītīrthamanuttamam
3 ॥ प्राजापत्यं तथा तीर्थं स्वर्गद्वारं तथैव च । जम्बुकेश्वरमित्युक्तं धर्माख्यं तीर्थमुत्तमम्
3 // prājāpatyaṃ tathā tīrthaṃ svargadvāraṃ tathaiva ca / jambukeśvaramityuktaṃ dharmākhyaṃ tīrthamuttamam
4 ॥ गयातीर्थं महातीर्थं तीर्थं चैव महानदी । नारायणं परं तीर्थं वायुतीर्थमनुत्तमम्
4 // gayātīrthaṃ mahātīrthaṃ tīrthaṃ caiva mahānadī / nārāyaṇaṃ paraṃ tīrthaṃ vāyutīrthamanuttamam
5 ॥ ज्ञानतीर्थं परं गुह्यं वाराहं तीर्थमुत्तमम् । यमतीर्थं महापुण्यं तीर्थं संवर्तकं शुभम्
5 // jñānatīrthaṃ paraṃ guhyaṃ vārāhaṃ tīrthamuttamam / yamatīrthaṃ mahāpuṇyaṃ tīrthaṃ saṃvartakaṃ śubham
6 ॥ अग्नितीर्थं द्विजश्रेष्ठाः कलशेश्वरमुत्तमम् । नागतीर्थं सोमतीर्थं सूर्यतीर्थं तथैव च
6 // agnitīrthaṃ dvijaśreṣṭhāḥ kalaśeśvaramuttamam / nāgatīrthaṃ somatīrthaṃ sūryatīrthaṃ tathaiva ca
7 ॥ पर्वताख्यं महागुह्यं मणिकर्णमनुत्तमम् । घटोत्कचं तीर्थवरं श्रीतीर्थं च पितामहम्
7 // parvatākhyaṃ mahāguhyaṃ maṇikarṇamanuttamam / ghaṭotkacaṃ tīrthavaraṃ śrītīrthaṃ ca pitāmaham
8 ॥ गङ्गातीर्थं तु देवेशं ययातेस्तीर्थमुत्तमम् । कापिलं चैव सोमेशं ब्रह्मतीर्थमनुत्तमम्
8 // gaṅgātīrthaṃ tu deveśaṃ yayātestīrthamuttamam / kāpilaṃ caiva someśaṃ brahmatīrthamanuttamam
9 ॥ अत्र लिङ्गं पुरानीय ब्रह्मा स्नातुं यदा गतः । तदानीं स्थापयामास विष्णुस्तल्लिङ्गमैश्वरम्
9 // atra liṅgaṃ purānīya brahmā snātuṃ yadā gataḥ / tadānīṃ sthāpayāmāsa viṣṇustalliṅgamaiśvaram
10 ॥ ततः स्नात्वा समागत्य ब्रह्मा प्रोवाच तं हरिम् । मयानीतमिदं लिङ्गं कस्मात् स्थापितवानसि
10 // tataḥ snātvā samāgatya brahmā provāca taṃ harim / mayānītamidaṃ liṅgaṃ kasmāt sthāpitavānasi
11 ॥ तमाह विष्णुस्त्वत्तो ऽपि रुद्रे भक्तिर्दृढा मम । तस्मात् प्रतिष्ठितं लिङ्गंनाम्ना तव भविष्यति
11 // tamāha viṣṇustvatto 'pi rudre bhaktirdṛḍhā mama / tasmāt pratiṣṭhitaṃ liṅgaṃnāmnā tava bhaviṣyati
12 ॥ भूतेश्वरं तथा तीर्थं तीर्थं धर्मसमुद्भवम् । गन्धर्वतीर्थं परमं वाह्नेयं तीर्थमुत्तमम्
12 // bhūteśvaraṃ tathā tīrthaṃ tīrthaṃ dharmasamudbhavam / gandharvatīrthaṃ paramaṃ vāhneyaṃ tīrthamuttamam
13 ॥ दौर्वासिकं व्योमतीर्थं चन्द्रतीर्थं द्विजोत्तमाः । चित्राङ्गदेश्वरं पुण्यं पुण्यं विद्याधरेश्वरम्
13 // daurvāsikaṃ vyomatīrthaṃ candratīrthaṃ dvijottamāḥ / citrāṅgadeśvaraṃ puṇyaṃ puṇyaṃ vidyādhareśvaram
14 ॥ केदारतीर्थमुग्राख्यं कालञ्जरमनुत्तमम् । सारस्वतं प्रभासं च भद्रकर्णं ह्रदं शुभम्
14 // kedāratīrthamugrākhyaṃ kālañjaramanuttamam / sārasvataṃ prabhāsaṃ ca bhadrakarṇaṃ hradaṃ śubham
15 ॥ लौकिकाख्यं महातीर्थं तीर्थं चैव वृषध्वजम् । हिरण्यगर्भं गोप्रेक्ष्यं तीर्थं चैव वृषध्वजम्
15 // laukikākhyaṃ mahātīrthaṃ tīrthaṃ caiva vṛṣadhvajam / hiraṇyagarbhaṃ goprekṣyaṃ tīrthaṃ caiva vṛṣadhvajam
16 ॥ उपशान्तं शिवं चैव व्याघ्रेश्वरमनुत्तमम् । त्रिलोचनं महातीर्थं लोलार्कं चोत्तराह्वयम्
16 // upaśāntaṃ śivaṃ caiva vyāghreśvaramanuttamam / trilocanaṃ mahātīrthaṃ lolārkaṃ cottarāhvayam
17 ॥ कपालमोचनं तीर्थं ब्रह्महत्याविनाशनम् । शुक्रेश्वरं महापुण्यमानन्दपुरमुत्तमम्
17 // kapālamocanaṃ tīrthaṃ brahmahatyāvināśanam / śukreśvaraṃ mahāpuṇyamānandapuramuttamam
18 ॥ एवमादीनि तीर्थानि प्राधान्यात् कथितानि तु । न शक्यं विस्तराद् वक्तुं तीर्थसंख्या द्विजात्तमाः
18 // evamādīni tīrthāni prādhānyāt kathitāni tu / na śakyaṃ vistarād vaktuṃ tīrthasaṃkhyā dvijāttamāḥ
19 ॥ तेषु सर्वेषु तीर्थेषु स्नात्वाभ्यर्च्य पिनाकिनम् । उपोष्य तत्र तत्रासौ पाराशर्यो महामुनिः
19 // teṣu sarveṣu tīrtheṣu snātvābhyarcya pinākinam / upoṣya tatra tatrāsau pārāśaryo mahāmuniḥ
20 ॥ तर्पयित्वा पितॄन् देवान् कृत्वा पिण्डप्रिदानकम् । जगाम पुनरेवापि यत्र विश्वेश्वरः शिवः
20 // tarpayitvā pitṝn devān kṛtvā piṇḍapridānakam / jagāma punarevāpi yatra viśveśvaraḥ śivaḥ
21 ॥ स्नात्वाभ्यर्च्य परं लिङ्गं शिष्यैः सह महामुनिः । उवाच शिष्यान् धर्मात्मा स्वान् देशान् गन्तुमर्हथा
21 // snātvābhyarcya paraṃ liṅgaṃ śiṣyaiḥ saha mahāmuniḥ / uvāca śiṣyān dharmātmā svān deśān gantumarhathā
22 ॥ ते प्रणम्य महात्मानं जग्मुः पैलादयो द्विजाः । वासं च तत्र नियतो वाराणस्यां चकार सः
22 // te praṇamya mahātmānaṃ jagmuḥ pailādayo dvijāḥ / vāsaṃ ca tatra niyato vārāṇasyāṃ cakāra saḥ
23 ॥ शान्तो दान्तस्त्रिषवणंस्नात्वाभ्यर्च्य पिनाकिनम् । भैक्षाहारो विशुद्धात्मा ब्रह्मचर्यपरायणः
23 // śānto dāntastriṣavaṇaṃsnātvābhyarcya pinākinam / bhaikṣāhāro viśuddhātmā brahmacaryaparāyaṇaḥ
24 ॥ कदाचिद् वसता तत्र व्यासेनामिततेजसा । भ्रममाणेन भिक्षा तु नैव लब्धा द्विजोत्तमाः
24 // kadācid vasatā tatra vyāsenāmitatejasā / bhramamāṇena bhikṣā tu naiva labdhā dvijottamāḥ
25 ॥ ततः क्रोधावृततनुर्नराणामिह वासिनाम् । विघ्नं सृजामि सर्वेषां येन सिद्धिर्विहीयते
25 // tataḥ krodhāvṛtatanurnarāṇāmiha vāsinām / vighnaṃ sṛjāmi sarveṣāṃ yena siddhirvihīyate
26 ॥ तत्क्षणे सा महादेवी शङ्करार्धशरीरिणी । प्रादुरासीत् स्वयं प्रीत्या वेषं कृत्वा तु मानुषम्
26 // tatkṣaṇe sā mahādevī śaṅkarārdhaśarīriṇī / prādurāsīt svayaṃ prītyā veṣaṃ kṛtvā tu mānuṣam
27 ॥ भो भो व्यास महाबुद्धे शप्तव्या भवता न हि । गृहाण भिक्षां मत्तस्त्वमुक्त्वैवं प्रददौ शिवा
27 // bho bho vyāsa mahābuddhe śaptavyā bhavatā na hi / gṛhāṇa bhikṣāṃ mattastvamuktvaivaṃ pradadau śivā
28 ॥ उवाच च महादेवी क्रोधनस्त्वं भवान् यतः । इह क्षेत्रे न वस्तव्यं कृतघ्नो ऽसि त्वया सदा
28 // uvāca ca mahādevī krodhanastvaṃ bhavān yataḥ / iha kṣetre na vastavyaṃ kṛtaghno 'si tvayā sadā
29 ॥ एवमुक्तः स भगवान् ध्यानाज्ज्ञात्वा परां शिवाम् । उवाच प्रणतो भूत्वा स्तुत्वा च प्रवरैः स्तवैः
29 // evamuktaḥ sa bhagavān dhyānājjñātvā parāṃ śivām / uvāca praṇato bhūtvā stutvā ca pravaraiḥ stavaiḥ
30 ॥ चतुर्दश्यामथाष्टम्यां प्रवेशं देहि शाङ्करि । एवमस्त्वित्यनुज्ञाय देवी चान्तरधीयत
30 // caturdaśyāmathāṣṭamyāṃ praveśaṃ dehi śāṅkari / evamastvityanujñāya devī cāntaradhīyata
31 ॥ एवं स भगवान् व्यासो महायोगी पुरातनः । ज्ञात्वा क्षेत्रगुणान् सर्वान् स्थितस्तस्याथ पार्श्वतः
31 // evaṃ sa bhagavān vyāso mahāyogī purātanaḥ / jñātvā kṣetraguṇān sarvān sthitastasyātha pārśvataḥ
32 ॥ एवं व्यासं स्थितं ज्ञात्वा क्षेत्रं सेवन्ति पण्डिताः । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन वाराणस्यां वसेन्नरः
32 // evaṃ vyāsaṃ sthitaṃ jñātvā kṣetraṃ sevanti paṇḍitāḥ / tasmāt sarvaprayatnena vārāṇasyāṃ vasennaraḥ
33 ॥ सूत उवाच यः पठेदविमुक्तस्य माहात्म्यं शृणुयादपि । श्रावयेद् वा द्विजान् शान्तान् सो ऽपियातिपराङ्गतिम्
33 // sūta uvāca yaḥ paṭhedavimuktasya māhātmyaṃ śṛṇuyādapi / śrāvayed vā dvijān śāntān so 'piyātiparāṅgatim
34 ॥ श्राद्धे वा दैविके कार्ये रात्रावहनि वा द्विजाः । नदीनां चैव तीरेषु देवतायतनेषु च
34 // śrāddhe vā daivike kārye rātrāvahani vā dvijāḥ / nadīnāṃ caiva tīreṣu devatāyataneṣu ca
35 ॥ स्नात्वा समाहितमना दम्भमात्सर्यवर्जितः । जपेदीशं नमस्कृत्य स याति परमां गतिम्
35 // snātvā samāhitamanā dambhamātsaryavarjitaḥ / japedīśaṃ namaskṛtya sa yāti paramāṃ gatim