45 ॥ इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितार्या पूर्वविभागे एकोनचत्वारिंशो ऽध्यायः सूत उवाच स रथो ऽधिष्ठितो देवैरादित्यैर्वसुभिस्तथा । गन्धर्वैरप्सरोभिश्च ग्रामणीसर्पराक्षसैः
45 // iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāryā pūrvavibhāge ekonacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca sa ratho 'dhiṣṭhito devairādityairvasubhistathā / gandharvairapsarobhiśca grāmaṇīsarparākṣasaiḥ
1 ॥ धातार्ऽयमाथ मित्रश्च वरुणः शक्र एव च । विवस्वानथ पूषा च पर्जन्यश्चांशुरेव च
1 // dhātār'yamātha mitraśca varuṇaḥ śakra eva ca / vivasvānatha pūṣā ca parjanyaścāṃśureva ca
2 ॥ भगस्त्वष्टा च विष्णुश्च द्वादशैते दिवाकराः । आप्यायन्ति वै भानुं वसन्तादिषु वै क्रमात्
2 // bhagastvaṣṭā ca viṣṇuśca dvādaśaite divākarāḥ / āpyāyanti vai bhānuṃ vasantādiṣu vai kramāt
3 ॥ पुलस्त्यः पुलहश्चात्रिर्वसिष्ठश्चाङ्गिरा भृगुः । भरद्वाजो गौतमश्च कश्यपः क्रतुरेव च
3 // pulastyaḥ pulahaścātrirvasiṣṭhaścāṅgirā bhṛguḥ / bharadvājo gautamaśca kaśyapaḥ kratureva ca
4 ॥ जमदग्निः कौशिकश्च मुनयो ब्रह्मवादिनः । स्तुवन्ति देवं विविधैश्छन्दोभिस्ते यथाक्रमम्
4 // jamadagniḥ kauśikaśca munayo brahmavādinaḥ / stuvanti devaṃ vividhaiśchandobhiste yathākramam
5 ॥ रथकृच्च रथौज्श्च रथचित्रः सुबाहुकः । रथस्वनो ऽथ वरुणः सुषेणः सेनजित् तथा
5 // rathakṛcca rathaujśca rathacitraḥ subāhukaḥ / rathasvano 'tha varuṇaḥ suṣeṇaḥ senajit tathā
6 ॥ तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश्च रथजित् सत्यजित् तथा । ग्रामण्यो देवदेवस्य कुर्वते ऽभीशुसंग्रहम्
6 // tārkṣyaścāriṣṭanemiśca rathajit satyajit tathā / grāmaṇyo devadevasya kurvate 'bhīśusaṃgraham
7 ॥ अथ हेतिः प्रहेतिश्च पौरुषेयो वधस्तथा । सर्पो व्याघ्रस्तथापश्च वातो विद्युद् दिवाकरः
7 // atha hetiḥ prahetiśca pauruṣeyo vadhastathā / sarpo vyāghrastathāpaśca vāto vidyud divākaraḥ
8 ॥ ब्रह्मोपेतश्च विप्रेन्द्रा यज्ञोपेतस्तथैव च । राक्षसप्रवरा ह्येते प्रयान्ति पुरतः क्रमात्
8 // brahmopetaśca viprendrā yajñopetastathaiva ca / rākṣasapravarā hyete prayānti purataḥ kramāt
9 ॥ वासुकिः कङ्कनीरश्च तक्षकः सर्पपुङ्गवः । एलापत्रः शङ्खपालस्तथैरावतसंज्ञितः
9 // vāsukiḥ kaṅkanīraśca takṣakaḥ sarpapuṅgavaḥ / elāpatraḥ śaṅkhapālastathairāvatasaṃjñitaḥ
10 ॥ धनञ्जयो महापद्मस्तथा कर्कोटको द्विजाः । कम्बलाश्वतरश्चैव वहन्त्येनं यथाक्रमम्
10 // dhanañjayo mahāpadmastathā karkoṭako dvijāḥ / kambalāśvataraścaiva vahantyenaṃ yathākramam
11 ॥ तुम्बुरुर्नारदो हाहा हूहूर्विश्वावसुस्तथा । उग्रसेनो वसुरुचिरर्वावसुरथापरः
11 // tumbururnārado hāhā hūhūrviśvāvasustathā / ugraseno vasurucirarvāvasurathāparaḥ
12 ॥ चित्रसेनस्तथोर्णायुर्धृतराष्ट्रो द्विजोत्तमाः । सूर्यवर्चा द्वादशैते गन्धर्वा गायतां वराः । गायन्ति विविधैर्गानैर्भानुं षड्जादिभिः क्रमात्
12 // citrasenastathorṇāyurdhṛtarāṣṭro dvijottamāḥ / sūryavarcā dvādaśaite gandharvā gāyatāṃ varāḥ / gāyanti vividhairgānairbhānuṃ ṣaḍjādibhiḥ kramāt
13 ॥ क्रतुस्थलाप्सरोवर्या तथान्या पुञ्जिकस्थला । मेनका सहजन्या च प्रम्लोचा च द्विजोत्तमाः
13 // kratusthalāpsarovaryā tathānyā puñjikasthalā / menakā sahajanyā ca pramlocā ca dvijottamāḥ
14 ॥ अनुम्लोचा घृतीची च विश्वाची चोर्वशी तथा । अन्या च पूर्वचित्तिः स्यादन्या चैव तिलोत्तमा
14 // anumlocā ghṛtīcī ca viśvācī corvaśī tathā / anyā ca pūrvacittiḥ syādanyā caiva tilottamā
15 ॥ ताण्डवैर्विविधैरेनं वसन्तादिषु वै क्रमात् । तोषयन्ति महादेवं भानुमात्मानमव्ययम्
15 // tāṇḍavairvividhairenaṃ vasantādiṣu vai kramāt / toṣayanti mahādevaṃ bhānumātmānamavyayam
16 ॥ एवं देवा वसन्त्यर्के द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु । सूर्यमाप्याययन्त्येते तेजसा तेजसां निधिम्
16 // evaṃ devā vasantyarke dvau dvau māsau krameṇa tu / sūryamāpyāyayantyete tejasā tejasāṃ nidhim
17 ॥ ग्रथितैः स्वैर्वचोभिस्तु स्तुवन्ति मुनयो रविम् । गन्धर्वाप्सरसश्चैनं नृत्यगेयैरुपासते
17 // grathitaiḥ svairvacobhistu stuvanti munayo ravim / gandharvāpsarasaścainaṃ nṛtyageyairupāsate
18 ॥ ग्रामणीयक्षभूतानि कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम् । सर्पा वहन्ति देवेशं यातुधानाः प्रयान्ति च
18 // grāmaṇīyakṣabhūtāni kurvate 'bhīṣusaṃgraham / sarpā vahanti deveśaṃ yātudhānāḥ prayānti ca
19 ॥ बालखिल्या नयन्त्यस्तं परिवार्योदयाद् रविम् । एते तपन्ति वर्षन्ति भान्ति वान्ति सृजन्ति च । भूतानामशुभं कर्म व्यपोहन्तीह कीर्तिताः
19 // bālakhilyā nayantyastaṃ parivāryodayād ravim / ete tapanti varṣanti bhānti vānti sṛjanti ca / bhūtānāmaśubhaṃ karma vyapohantīha kīrtitāḥ
20 ॥ एते सहैव सूर्येण भ्रमन्ति दिवि सानुगाः । विमाने च स्थितो नित्यं कामगे वातरंहसि
20 // ete sahaiva sūryeṇa bhramanti divi sānugāḥ / vimāne ca sthito nityaṃ kāmage vātaraṃhasi
21 ॥ वर्षन्तश्च तपन्तश्च ह्लादयन्तश्च वै प्रजाः । गोपयन्तीह भूतानि सर्वाणीहायुगक्षयात्
21 // varṣantaśca tapantaśca hlādayantaśca vai prajāḥ / gopayantīha bhūtāni sarvāṇīhāyugakṣayāt
22 ॥ एतेषामेव देवानां यथावीर्यं यथातपः । यथायोगं यथासत्त्वं स एष तपति प्रभुः
22 // eteṣāmeva devānāṃ yathāvīryaṃ yathātapaḥ / yathāyogaṃ yathāsattvaṃ sa eṣa tapati prabhuḥ
23 ॥ अहोरात्रव्यवस्थानकारणं स प्रजापतिः । पितृदेवमनुष्यादीन् स सदाप्यायेद् रविः
23 // ahorātravyavasthānakāraṇaṃ sa prajāpatiḥ / pitṛdevamanuṣyādīn sa sadāpyāyed raviḥ
24 ॥ तत्र देवो महादेवो भास्वान् साक्षान्महेश्वरः । भासते वेदविदुषां नीलग्रीवः सनातनः
24 // tatra devo mahādevo bhāsvān sākṣānmaheśvaraḥ / bhāsate vedaviduṣāṃ nīlagrīvaḥ sanātanaḥ
25 ॥ स एष देवो भगवान् परमेष्ठी प्रजापतिः । स्थानं तद् विदुरादित्यं वेदज्ञा वेदविग्रहम्
25 // sa eṣa devo bhagavān parameṣṭhī prajāpatiḥ / sthānaṃ tad vidurādityaṃ vedajñā vedavigraham