69 ॥ इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साह्स्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे सप्तचत्वारिंशोध्यायः सूत उवाच शाकद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणेन व्यवस्थितः । क्षीरार्णवं समाश्रित्य द्वीपः पुष्करसंवृतः
69 // iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhstryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge saptacatvāriṃśodhyāyaḥ sūta uvāca śākadvīpasya vistārād dviguṇena vyavasthitaḥ / kṣīrārṇavaṃ samāśritya dvīpaḥ puṣkarasaṃvṛtaḥ
1 ॥ एक एवात्र विप्रेन्द्राः पर्वतो मानसोत्तरः । योजनानां सहस्त्राणि सार्धं पञ्चाशदुच्छ्रितः । तावदेव च विस्तीर्णः सर्वतः परिमण्डलः
1 // eka evātra viprendrāḥ parvato mānasottaraḥ / yojanānāṃ sahastrāṇi sārdhaṃ pañcāśaducchritaḥ / tāvadeva ca vistīrṇaḥ sarvataḥ parimaṇḍalaḥ
2 ॥ स एव द्वीपः पश्चार्धे मानसोत्तरसंज्ञितः । एक एव महासानुः संनिवेशाद् द्विधा कृतः
2 // sa eva dvīpaḥ paścārdhe mānasottarasaṃjñitaḥ / eka eva mahāsānuḥ saṃniveśād dvidhā kṛtaḥ
3 ॥ तस्मिन् द्वीपे स्मृतौ द्वौ तु पुण्यौ जनपदौ शुभौ । अपरौ मानसस्याथ पर्वतस्यानुमण्डलौ । महावीतं स्मृतं वर्षं धातकीखण्डमेव च
3 // tasmin dvīpe smṛtau dvau tu puṇyau janapadau śubhau / aparau mānasasyātha parvatasyānumaṇḍalau / mahāvītaṃ smṛtaṃ varṣaṃ dhātakīkhaṇḍameva ca
4 ॥ स्वादूदकेनोदधिना पुष्करः परिवारितः । तस्मिन् द्वीपे महावृक्षो न्यग्रोधो ऽमरपूजितः
4 // svādūdakenodadhinā puṣkaraḥ parivāritaḥ / tasmin dvīpe mahāvṛkṣo nyagrodho 'marapūjitaḥ
5 ॥ तस्मिन् निवसति ब्रह्मा विश्वात्मा विश्वभावनः । तत्रैव मुनिशार्दूलाः शिवनारायणालयः
5 // tasmin nivasati brahmā viśvātmā viśvabhāvanaḥ / tatraiva muniśārdūlāḥ śivanārāyaṇālayaḥ
6 ॥ वसत्यत्र महादेवो हरोर्ऽद्धहरिरव्ययः । संपूज्यमानो ब्रह्माद्यैः कुमाराद्यैश्च योगिभिः । गन्धर्वैः किन्नरैर्यक्षैरीश्वरः कृष्णपिङ्गलः
6 // vasatyatra mahādevo haror'ddhahariravyayaḥ / saṃpūjyamāno brahmādyaiḥ kumārādyaiśca yogibhiḥ / gandharvaiḥ kinnarairyakṣairīśvaraḥ kṛṣṇapiṅgalaḥ
7 ॥ स्वस्थास्तत्र प्रजाः सर्वा ब्रह्मणा सदृशत्विषः । निरामया विशोकाश्च रागद्वेषविवर्जिताः
7 // svasthāstatra prajāḥ sarvā brahmaṇā sadṛśatviṣaḥ / nirāmayā viśokāśca rāgadveṣavivarjitāḥ
8 ॥ सत्यानृते न तत्रास्तां नोत्तमाधममध्यमाः । न वर्णाश्रमधर्माश्च न नद्यो न च पर्वताः
8 // satyānṛte na tatrāstāṃ nottamādhamamadhyamāḥ / na varṇāśramadharmāśca na nadyo na ca parvatāḥ
9 ॥ परेण पुष्करस्याथ स्थितो महान् । स्वादूदकसमुद्रस्तु समन्ताद् द्विजसत्तमाः
9 // pareṇa puṣkarasyātha sthito mahān / svādūdakasamudrastu samantād dvijasattamāḥ
10 ॥ परेण तस्य महती दृश्यते लोकसंस्थितिः । काञ्चनी द्विगुणा भूमिः सर्वा चैव शिलोपमा
10 // pareṇa tasya mahatī dṛśyate lokasaṃsthitiḥ / kāñcanī dviguṇā bhūmiḥ sarvā caiva śilopamā
11 ॥ तस्याः परेण शैलस्तु मर्यादात्मात्ममण्डलः । प्रकाशश्चाप्रकाशश्च लोकालोकः स उच्यते
11 // tasyāḥ pareṇa śailastu maryādātmātmamaṇḍalaḥ / prakāśaścāprakāśaśca lokālokaḥ sa ucyate
12 ॥ योजनानां सहस्त्राणि दश तस्योच्छ्रयः स्मृतः । तावानेव च विस्तारो लोकालोको महागिरिः
12 // yojanānāṃ sahastrāṇi daśa tasyocchrayaḥ smṛtaḥ / tāvāneva ca vistāro lokāloko mahāgiriḥ
13 ॥ समावृत्य तु तं शैलं सर्वतो वै तमः स्थितम् । तमश्चाण्डकटाहेन समन्तात् परिवेष्टितम्
13 // samāvṛtya tu taṃ śailaṃ sarvato vai tamaḥ sthitam / tamaścāṇḍakaṭāhena samantāt pariveṣṭitam
14 ॥ एतै सप्त महालोकाः पातालाः सप्तकीर्तिताः । ब्रह्माण्डस्यैष विस्तारः संक्षेपेण मयोदितः
14 // etai sapta mahālokāḥ pātālāḥ saptakīrtitāḥ / brahmāṇḍasyaiṣa vistāraḥ saṃkṣepeṇa mayoditaḥ
15 ॥ अण्डानामीदृशानां तु कोट्यो ज्ञेयाः सहस्त्रशः । सर्वगत्वात् प्रधानस्य कारणस्याव्ययात्मनः
15 // aṇḍānāmīdṛśānāṃ tu koṭyo jñeyāḥ sahastraśaḥ / sarvagatvāt pradhānasya kāraṇasyāvyayātmanaḥ
16 ॥ अण्डेष्वेतेषु सर्वेषु भुवनानि चतुर्दश । तत्र तत्र चतुर्वक्त्रा रुद्रा नारायणादयः
16 // aṇḍeṣveteṣu sarveṣu bhuvanāni caturdaśa / tatra tatra caturvaktrā rudrā nārāyaṇādayaḥ
17 ॥ दशोत्तरमथैकैकमण्डावरणसप्तकम् । समन्तात् संस्थितं विप्रा यत्र यान्ति मनीषिणः
17 // daśottaramathaikaikamaṇḍāvaraṇasaptakam / samantāt saṃsthitaṃ viprā yatra yānti manīṣiṇaḥ
18 ॥ अनन्तमेकमव्यक्तनादिनिधनं महत् । अतीत्य वर्तते सर्वं जगत् प्रकृतिरक्षरम्
18 // anantamekamavyaktanādinidhanaṃ mahat / atītya vartate sarvaṃ jagat prakṛtirakṣaram
19 ॥ अनन्तत्वमनन्तस्य यतः संख्या न विद्यते । तदव्यक्तमिति ज्ञेयं तद् ब्रह्म परमं पदम्
19 // anantatvamanantasya yataḥ saṃkhyā na vidyate / tadavyaktamiti jñeyaṃ tad brahma paramaṃ padam
20 ॥ अनन्त एष सर्वत्र सर्वस्थानेषु पठ्यते । तस्य पूर्वं मयाप्युक्तं यत्तन्माहात्म्यमव्ययम्
20 // ananta eṣa sarvatra sarvasthāneṣu paṭhyate / tasya pūrvaṃ mayāpyuktaṃ yattanmāhātmyamavyayam
21 ॥ गतः स एष सर्वत्र सर्वस्थानेषु वर्तते । भूमौ रसातले चैव आकाशे पवने ऽनले । अर्णवेषु च सर्वेषु दिवि चैव न सशयः
21 // gataḥ sa eṣa sarvatra sarvasthāneṣu vartate / bhūmau rasātale caiva ākāśe pavane 'nale / arṇaveṣu ca sarveṣu divi caiva na saśayaḥ
22 ॥ तथा तमसि सत्त्वे च एष एव महाद्युतिः । अनेकधा विभक्ताङ्गः क्रीडते पुरुषोत्तमः
22 // tathā tamasi sattve ca eṣa eva mahādyutiḥ / anekadhā vibhaktāṅgaḥ krīḍate puruṣottamaḥ
23 ॥ महेश्वरः परो ऽव्यक्तादण्डमव्यक्तसंभवम् । अण्डाद् ब्रह्मा समुत्पन्नस्तेन सृष्टमिदं जगत्
23 // maheśvaraḥ paro 'vyaktādaṇḍamavyaktasaṃbhavam / aṇḍād brahmā samutpannastena sṛṣṭamidaṃ jagat